I OSK 321/11

I OSK 321/11 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2011-07-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-02-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jan Paweł Tarno
Jolanta Rajewska /przewodniczący sprawozdawca/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6193 Funkcjonariusze Straży Granicznej
Hasła tematyczne
Straż graniczna
Sygn. powiązane
II SA/Wa 951/10 - Wyrok WSA w Warszawie z 2010-10-26
Skarżony organ
Komendant Straży Granicznej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 174, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 1998 nr 7 poz 25
art. 6 pkt 2
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.
Dz.U. 2005 nr 234 poz 1997
art. 108 ust. 1 w zw. z art. 106
Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rajewska (spr.) Sędziowie sędzia NSA Jan Paweł Tarno sędzia del. WSA Marian Wolanin Protokolant asystent sędziego Katarzyna Myślińska po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 951/10 w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia prawa do dodatku za wysługę lat oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 951/10 oddalił skargę R. M. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] marca 2010 r. nr [..] w przedmiocie ustalenia prawa do dodatku za wysługę lat.
Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Komendant Główny Straży Granicznej rozkazem personalnym z dnia [...] lutego 2010 r., wydanym na podstawie art. 108 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. z 2005 r. Nr 234, poz. 1997 ze zm.), § 4 ust.1 pkt.1, § 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 8 lutego 2008r w sprawie uposażenia zasadniczego oraz dodatków do uposażenia funkcjonariuszy Straży Granicznej (Dz.U. Nr 24, poz.148 ze zm.) oraz § 1 ust. 1 pkt 6, § 2 ust.2 pkt.4, § 5 ust.2 i § 6 ust.1 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 września 2008 r. w sprawie sposobu i trybu zaliczania okresów służby i pracy do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wysokości dodatku za wysługę lat funkcjonariuszy Straży Granicznej (Dz. U. Nr 178, poz. 11) ustalił ppor. Straży Granicznej R. M. prawo do dodatku za wysługę lat w wysokości 12 % należnego uposażenia zasadniczego.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] marca 2010 r. Komendant Główny Straży Granicznej poprzedni rozkaz personalny utrzymał w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że R. M. w dniu [...] grudnia 2009 r. zwróciła się z prośbą o zaliczenie jej do wysługi lat okresu pracy w charakterze domownika w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od [...] listopada 1995 r. do dnia [...] grudnia 2000 r. oraz w indywidualnym gospodarstwie rolnym brata w okresie od [...] grudnia 2000 r. do dnia [...] września 2001 r. i od dnia [...] maja 2002 r. do dnia [...] czerwca 2004 r. W załączniku przedstawiła dokumenty, które miały potwierdzać wykonywanie przez nią pracy w gospodarstwie rolnym, to m.in. zeznania świadków oraz pismo z Urzędu Gminy R. informujące, że Urząd ten nie dysponuje dokumentami niezbędnymi do wydania zaświadczenia potwierdzającego fakt wykonywania przez zainteresowaną pracy w gospodarstwie rolnym. Poinformowała jednocześnie, że we wskazanym okresie uczęszczała do szkoły, nie korzystając z internatu. Czas dojazdu do szkoły oddalonej o około 16 km. wynosił ok. 30 minut.
Rozkazem personalnym z dnia [...] lutego 2010 r., Komendant Główny Straży Granicznej uwzględnił częściowo żądanie funkcjonariuszki, ustalając, że na dzień [...] grudnia 2009 r. przysługuje jej prawo do dodatku za wysługę lat w wysokości 12% naliczonego uposażenia zasadniczego. Organ do wysługi lat zaliczył jej okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców i brata od dnia [...] listopada 1995 r. do dnia [...] maja 1999 r., od dnia [...] maja 2000 r. do dnia [...] sierpnia 2001 r. oraz od dnia [...] lipca 2003 r. do dnia [...] czerwca 2004 r.. Nie uwzględnił natomiast pozostałych okresów od dnia [...] września 2001 r. do dnia [...] maja 2002 r. oraz od [...] marca 2002 r. do [...] czerwca 2003 r. Wskazał przy tym, że zgodnie z art. 108 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej funkcjonariuszom przyznaje się dodatek za wysługę lat w wysokości uzależnionej od okresów służby, o których mowa w art. 106 ustawy. W myśl § 1 ust. 1 pkt.6 powołanego rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 września 2008 r. do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wysokości dodatku za wysługę lat funkcjonariuszom Straży Granicznej zalicza się także inne okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego.
Takie możliwości przewiduje między innymi art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310). Stanowi on, że ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagrodzenia przewidują wliczenie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu pracy wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. W myśl art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. z 1998r, Nr 7, poz.25 ze zm.), pod pojęciem domownika należy rozumieć osobę bliską rolnikowi, która spełnia łącznie pięć warunków: (a) jest osobą bliską rolnikowi, (b) pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, (c) ukończyła 16 lat, (d) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym, (e) nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Oznacza to, że organ zobligowany jest indywidualnie, każdorazowo badać wszystkie okoliczności związane z pracą w gospodarstwie rolnym. Warunkiem wliczenia okresu takiej pracy do stażu pracy, w tym przypadku do służby, jest udowodnienie przez zainteresowanego faktycznego wykonywania w gospodarstwie rolnym stałej pracy w charakterze domownika. Powyższe okoliczności zdaniem organu nie zostały jednak udowodnione.
Komendant Główny Straży Granicznej wskazał, że R. M. przy przyjęciu do służby w swoim CV podała, że w okresie od [...] września 2001 r. do [...] maja 2002 r. była agentem ubezpieczeniowym w Towarzystwie Ubezpieczeniowym [...] w J., a następnie w okresie od [...] marca 2002 r. do [...] czerwca 2003 r. zatrudniona była w biurze podróży [...] w R., jako steward na linii [...]. W okresie od dnia [...] września 2001 r. do dnia [...] maja 2002 r. skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w charakterze pośrednika ubezpieczeniowego i z tego tytułu podlegała ubezpieczeniu społecznemu (ZUS). Nie bez znaczenia pozostaje również, że wskazane zajęcia wykonywane były przez R. M. poza jej miejscem zamieszkania, tj. w J. oddalonym około 30 km i R. oddalonym około 80 km. Ponadto w okresie tym w latach 1999-2003 wymieniona kontynuowała naukę w Państwowej Wyższej Szkole [...] w J., co również wpłynęło na ograniczenie czasu, jaki mogła poświęcać pracy w gospodarstwie rolnym. We wnioskowanym okresie główna działalność życiowa skarżącej skupiona zatem była na świadczeniu pracy w biurze podróży oraz w towarzystwie ubezpieczeniowym, jak również na nauce na wyższej uczelni. Co więcej z kwestionariusza osobowego jednoznacznie wynika, że funkcjonariuszka, pracując jako steward, często wyjeżdżała za granicę. Wobec powyższego trudno sobie wyobrazić, by przy tak aktywnym trybie życia, wnioskodawczyni miała czas na stałą pracę w gospodarstwie rolnym. Prace, które w owym czasie wykonywała w gospodarstwie rolnym, mogły stanowić jedynie pomoc doraźną. Zatem w ocenie organu administracji brak jest podstaw do uznania R. M. za domownika w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła R. M., domagając się jej uchylenia oraz uchylenia rozkazu Komenda Głównego Straży Granicznej z dnia [...] lutego 2010 r. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 2 lit. c ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez błędną jego wykładnię oraz art. 7, art. 8, art. 9 i art. 77 § 1 k.p.a. przez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, a także art. 107 § 3 k.p.a. poprzez braki w uzasadnieniu faktycznym decyzji.
W uzasadnieniu swej skargi skarżąca wskazała, że Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał pojęcia wykonywania pracy w charakterze stałym w gospodarstwie rolnym (między innymi w wyroku z dnia 4 października 2006 r., sygn. akt II UK 42/2006), przyjmując, że domownikiem może być także osoba, dla której praca w gospodarstwie rolnym nie stanowi podstawowego zajęcia i stałego źródła utrzymania. Sam fakt wykonywania działalności zarobkowej, innej aniżeli praca w gospodarstwie rolnym nie wyklucza więc uznania, że skarżąca w okresie od [...] września 2001 roku do [...] maja 2002 r. i od [...] marca 2002 r. do [...] czerwca 2003 r. stale pracowała w gospodarstwie rolnym.
Odpowiedź na powyższą skargę wniósł Komendant Główny Straży Granicznej. Domagając się jej oddalenia, podtrzymał w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślił ponadto, że należy rozróżnić pracę w gospodarstwie rolnym od doraźnej pomocy rolnikowi. Praca w gospodarstwie rolnym, która może stanowić przesłankę do zaliczenia okresu jej wykonywania do stażu pracy musi mieć charakter stały. Natomiast doraźna pomoc w weekendy, w wakacje, czy w dniach wolnych od wykonywania pracy w charakterze stewardesy, czy agenta ubezpieczeniowego nie może być uznana za taką stałą pracę w gospodarstwie rolnym. Jest to typowa pomoc, którą świadczy wiele osób, których rodzice są rolnikami.
Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 26 października 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej powoływana jako P.p.s.a.), skargę R. M. oddalił.
W uzasadnieniu WSA w Warszawie wskazał, że zgodnie z art. 108 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej, funkcjonariuszom przyznaje się dodatek za wysługę lat w wysokości uzależnionej od okresów służby, o których mowa w art. 106. Nadto Sąd I instancji przytoczył treść § 5 ust. 1 i 2, § 2 ust. 1, § 2 ust. 2 pkt 4 oraz § 1 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 września 2008 r. w sprawie sposobu i trybu zaliczania okresów służby i pracy do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wysokości dodatku za wysługę lat funkcjonariuszy Straży Granicznej oraz art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Wskazał, że powołane przepisy przewidują, że do stażu pracy (służby), od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy (stosunku służbowego), podlegają zaliczeniu także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Analiza tych przepisów prowadzi do wniosku, że aby funkcjonariuszowi Straży Granicznej do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zaliczyć wnioskowane przez niego okresy pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, należy ustalić, czy w podanych okresach miał ukończone 16 lat, pozostawał z rolnikiem w gospodarstwie domowym lub zamieszkiwał na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracował w tym gospodarstwie, nie będąc związanym z rolnikiem stosunkiem pracy. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 października 2006 r., sygn. akt II UK 42/2006 wskazał na potrzebę odstąpienia od rozumienia "stałości pracy w gospodarstwie rolnym", jako nieustannego, przez cały czas, ciągłego wykonywania prac w gospodarstwie oraz na to, że z art.6 pkt.2 i definicji rolnika zawartej w art.6 pkt.1 ustawy ubezpieczeniowej wynika, iż istota działań domownika, który nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, sprowadza się do pomocy rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa, czyli do wykonywania prac wskazanych mu przez prowadzącego gospodarstwo. Zatem w niniejszej sprawie należy ocenić, czy okres, w którym skarżąca prowadziła własną działalność gospodarczą – wykonywała pracę stewardesy – można zaliczyć do wysługi lat, a konkretnie czy ten rodzaj pracy zarobkowej realnie mógł pozwolić na świadczenie przez skarżącą stałej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, zwłaszcza że w orzecznictwie przyjmuje się, że doraźna pomoc w gospodarstwie nie może być uznana za prace w gospodarstwie rolnym (wyrok SA w Rzeszowie z dnia 21 lutego 1995 r. Aur 3/95).
W ocenie Sądu I instancji rację ma organ twierdząc, że okres, w którym skarżąca wykonywała wskazane zajęcia zarobkowe, nie może być uznany za okres stałej pracy w gospodarstwie rolnym. Chodzi tu o okres prowadzenia działalności gospodarczej –ubezpieczeniowej w okresie od dnia [...] września 2001 do dnia [...] maja 2002 r. oraz okres pracy w biurze podróży [...] w R. – od dnia [...] maja 2002 r. do dnia [...] czerwca 2003 r. Powyższa działalność wykonywana była przez skarżącą poza jej miejscem zamieszkania, tj. w J. oddalonym o około 30 km i w R. oddalonym o około 80 km, a ponadto była świadczona w okresie kiedy skarżąca kontynuowała naukę w Państwowej Wyższej Szkole [...] w J. w latach 1999 – 2003. Fakt studiowania, świadczenia pracy w charakterze stewarda, pilota powiązany z częstymi wyjazdami oraz prowadzenia działalności gospodarczej – ubezpieczeniowej wyklucza możliwość świadczenia stałej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców i brata.
WSA w Warszawie dodał, że w sytuacji, gdy przepisy prawa nie definiują pojęć takich, jak: praca stała w gospodarstwie, pomoc doraźna w gospodarstwie, to wykładni przepisów prawa należy dokonywać w oparciu o doświadczenie życiowe i zasady logiki. Nie wymaga głębszego uzasadnienia ocena, że nie da się jednocześnie w tym samym czasie połączyć zajęć związanych ze studiowaniem, świadczeniem pracy, polegającej na częstych wyjazdach poza granice kraju, jednoczesnym prowadzeniem własnej działalności gospodarczej i równolegle świadczyć stale pracę w oddalonym o 30 km, a okresowo 80 km, gospodarstwie rolnym rodziców (brata). Nie można zatem uznać, że skarżąca w spornym okresie, świadczyła pracę w gospodarstwie rolnym jako domownik bliskich jej osób.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła R. M., reprezentowana przez adwokata, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, poprzez błędną jego wykładnię i uznanie, że okres w którym skarżąca wykonywała zajęcia zarobkowe nie może być uznany jako praca w gospodarstwie rolnym o charakterze stałym, bowiem w odniesieniu do skarżącej nie da się pogodzić pracy zarobkowej z pracą w gospodarstwie rolnym rodziców.
W motywach skargi kasacyjnej jej autor podniósł, że zasadnicze znaczenie dla przedmiotowej sprawy ma interpretacja pojęcia wykonywania pracy w charakterze stałym w gospodarstwie rolnym. Zgodnie ze stanowiskiem zajętym przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 kwietnia 1998 r., sygn. akt II UKN 3/98 domownikiem rolnika może być osoba, dla której praca w gospodarstwie rolnym nie stanowi podstawowego zajęcia i stałego źródła utrzymania. Nie jest wymagane, by domownik poświęcał cały swój czas pracy w gospodarstwie rolnym osoby bliskiej, ani też by musiał czerpać środki utrzymania wyłącznie z tej pracy. Zatem należy rozstrzygnąć czy praca wykonywana przez skarżącą w formie działalności ubezpieczeniowej oraz w charakterze stewarda pozwalała jej na pomoc bratu w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez bliskie jej osoby. Praca w biurze podróży [...] w R. wykonywana była na podstawie umowy zlecenia, a więc nie wiązała się z koniecznością codziennego pobytu w siedzibie firmy. Nadto nie jest uprawnione, zdaniem autora skargi kasacyjnej, utożsamianie rejestracji działalności gospodarczej z jej faktycznym wykonywaniem. Charakter prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej wskazuje, że mogła stale pomagać bratu w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, bowiem działalność sprowadzała się w zasadzie do podpisywania umów, a nadto przez większość czasu była zawieszona.
W ocenie skarżącego kasacyjnie nie można również twierdzić, że nauka na studiach zaocznych (wykłady odbywały się w jedną sobotę i niedzielę w miesiącu) w jakimkolwiek stopniu mogła kolidować z pracą w gospodarstwie rolnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że Naczelny Sąd Administracyjny nie kontroluje ponownie legalności zaskarżonego aktu lub czynności w takim zakresie, w jakim może i powinien to czynić wojewódzki sąd administracyjny. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Poza przypadkami wymienionymi w art. 183 § 2 P.p.s.a., które w rozpoznawanej sprawie nie występują, kierunek badawczej działalności tego sądu determinują przytoczone podstawy kasacyjne. Należy w nich zatem wskazać wszystkie przepisy, które, zdaniem strony, zostały naruszone, a w uzasadnieniu przytoczyć niezbędną w tym zakresie argumentację jurydyczną. NSA zobowiązany jest ustosunkować się do wszystkich zarzutów sformułowanych w podstawach kasacyjnych. Nie może jednak zastępować stron i uzupełniać czy modyfikować za nie podstaw kasacyjnych. Nie jest też uprawniony do podjęcia własnej inicjatywy w celu ustalenia innych wad zaskarżonego orzeczenia. Rola tego Sądu w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się zatem do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów podniesionych w rozpatrywanej skardze kasacyjnej.
Wniesiona w przedmiotowej sprawie przez pełnomocnika skarżącej skarga kasacyjna zarzuca Sądowi I instancji wyłącznie naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Zauważyć zatem należy, że zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę można oprzeć na dwóch podstawach, tj. naruszeniu prawa materialnego (pkt.1) oraz naruszeniu przepisów postępowania (pkt.2). Tym samym, jeżeli strona zamierza skutecznie kwestionować ustalenia faktyczne stanowiące podstawę zaskarżonego wyroku, to powinna wnieść skargę kasacyjna również w oparciu o art.174 pkt.2 P.p.s.a. i wskazać, jakie przepisy procesowe zostały złamane przez Sąd I instancji oraz wyjaśnić, jak takie uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy zarzutach nie tylko co do prawa, ale także co faktów, jest to niezbędne, gdyż nie ulega wątpliwości, że przez sam wytyk naruszenia prawa materialnego nie można kwestionować przyjętych ustaleń faktycznych. Trzeba również zwrócić uwagę na to, że naruszenie prawa materialnego może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym jego zastosowaniu. Są to dwie różne postaci złamania norm materialnoprawnych. Błędna wykładnia, najogólniej rzecz ujmując, to błędne zrozumienie treści określonej normy lub zawartych w niej zwrotów. Natomiast niewłaściwe zastosowanie sprowadza się do niewłaściwej subsumcji normy do przyjętego w sprawie stanu faktycznego. Błędna wykładnia może prowadzić do niewłaściwego zastosowania prawa, ale przez sam zarzut złamania prawa w takiej tylko postaci nie można automatycznie podważać prawidłowości zastosowania konkretnego przepisu. Zatem to skarżący kasacyjnie decyduje o tym, na jakiej podstawie opiera wniesioną skargę kasacyjną oraz czy zarzuca sądowi I instancji tylko błędna wykładnię, czy (lub także) niewłaściwe zastosowania prawa.
Przypomnienie powyższych zasad było niezbędne, gdyż w uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona dążyła do wykazania, że organ orzekający nie zbadał, jak często miała zajęcia na wyższej uczelni oraz nie ustalił rodzaju wykonywanej przez nią pracy i działalności gospodarczej, co miało- jej zdaniem- znaczenie, gdyż studiowała w systemie zaocznym i na zajęcia uczęszczała tylko w jedną sobotę i niedzielę w miesiącu, a ponadto praca w biurze podróży i działalność ubezpieczeniowa nie miały charakteru systematycznych zajęć, a tym samym traktowane były przez samą zainteresowaną wyłącznie jako pomocnicze źródło dochodu. Z powyższego wynika, że skarżąca w istocie dążyła do podważenia ustaleń faktycznych, które legły u podstaw zaskarżonego wyroku. Takie zamierzenia nie mogły jednak odnieść zamierzonego skutku, gdyż w skardze kasacyjnej nie zarzucono naruszenia jakichkolwiek przepisów postępowania. Brak zarzutów procesowych oznacza zaś, że w sprawie miarodajne są ustalenia poczynione przez organ, a następnie zaaprobowane przez Sąd I instancji, a nie okoliczności faktyczne, jakie strona uznaje za prawidłowe i dla niej korzystne. Ponadto skarżąca w sposób oczywisty starała się wykazać, że w sprawie doszło do niewłaściwego zastosowanie przepisów, wskutek czego nie zaliczono jej do wysługi lat spornych okresów pracy w gospodarstwie. Jednakże w skardze kasacyjnej- o czym była już mowa- wytknęła wyłącznie błędną wykładnię art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Nie sformułowała natomiast zarzutu niewłaściwego zastosowania ani powołanej normy ani innych przepisów, które stanowiły podstawę wydanych w jej sprawie decyzji.
Kontrolowane przez Sąd I instancji decyzje dotyczyły przyznania R. M. dodatku za wysługę lat przy uwzględnieniu części i pominięciu innych wskazywanych przez skarżącą okresów pracy w gospodarstwie rolnym. Zgodnie z art. 108 ust.1 w zw. z art.106 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej funkcjonariuszom tej formacji przysługuje dodatek za wysługę lat w wysokości ustalonej na zasadach i w trybie określonym w rozporządzeniu ministra właściwego do spraw wewnętrznych, czyli rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 września 2008 r. w sprawie sposobu i trybu zaliczania okresów służby i pracy do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wysokości dodatku za wysługę lat funkcjonariuszy Straży Granicznej. W myśl § 1 powołanego rozporządzenia do wysługi lat zalicza się przede wszystkim okresy służby w Straży Granicznej i okresy służby w innych formacjach mundurowych. Możliwe jest także zaliczenie okresów zatrudnienia w innych, a zatem również "cywilnych" podmiotach, o ile zatrudnienie to było wykonywane w pełnym wymiarze czasy pracy w danym zawodzie lub na danym stanowisku pracy, a ponadto innych okresów, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Z powyższych regulacji, a zwłaszcza z użytego w art.108 ustawy sformułowania, że funkcjonariuszom przysługuje dodatek za wysługę lat "w wysokości uzależnionej od okresów służby w sposób oczywisty wynika, że zamiarem ustawodawcy było uzależnienie wysokości przedmiotowego dodatku przede wszystkim od długości służby pełnionej w formacjach mundurowych. Możliwość zaliczenia do takich celów także innych okresów, które mają być traktowane jako równorzędne, stanowi wyjątek od przytoczonej zasady. Ustawy szczególne regulujące te kwestie nie mogą być zatem interpretowane rozszerzająco.
Do takich szczególnych regulacji bezspornie należy ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczeniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Na mocy § 1 ust.1 pkt.3 tej ustawy w zw. z § 1 ust.1 pkt.6 cyt. rozporządzenia z dnia 10 września 2008 r. do stażu służby, od którego zależy przyznawany funkcjonariuszom Straży Granicznej omawiany dodatek wlicza się również przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Od dnia 1 stycznia 1991 r. weszła w życie ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), która w art. 6 pkt 2 wskazała, iż pod pojęciem domownika należy rozumieć osobę bliską rolnikowi, która ukończyła 16 lat i pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Treść przytoczonego przepisu ustawy ubezpieczeniowej nie pozostawia wątpliwości, że wszystkie zawarte tam przesłanki definiujące domownika muszą być spełnione łącznie.
W niniejszej sprawie z uwagi na podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut wyjaśnienia wymaga warunek stałej pracy domownika w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez bliską jej osobę. WSA w Warszawie trafnie podkreślił, że ustawa ubezpieczeniowa nie wyjaśnia, jak należy rozumieć sformułowanie "stale pracuje w gospodarstwie rolnym". Sąd I instancji zwrócił ponadto uwagę na to, że obecnie w orzecznictwie bardziej liberalnie podchodzi się do przesłanki "stałej pracy" i przyjmuje się, że nie należy utożsamiać jej z koniecznością nieustannego, przez cały czas wykonywania prac w gospodarstwie rolnym. W związku z tym ocena "stałości pracy w gospodarstwie rolnym" musi być dokonywana na tle okoliczności konkretnej sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny generalnie podziela to stanowisko. Jednakże dodatkowo zwrócić trzeba uwagę, na to, że omawiana definicja domownika może być wykorzystywana zarówno dla celów ubezpieczeniowych, jak też uzyskania uprawnień pracowniczych, w tym -jak w analizowanym przypadku- określonych profitów finansowych poprzez możliwość podwyższenia dodatku za wysługę lat. W pierwszej grupie spraw chodzi o zapewnienie ubezpieczenia społecznego szerszej grupie osób współpracujących z rolnikiem przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Niewątpliwie nie pozostaje to bez wpływu na sposób odkodowania w tej kategorii spraw znaczenia poszczególnych zwrotów zawartych w art. 6 pkt.2 ustawy ubezpieczeniowej, czego dowodem są także powoływane przez skarżącą orzeczenia. Z inną natomiast sytuacją mamy do czynienia, gdy chodzi o domownika, który ubiega się o zaliczenie okresów pracy w gospodarstwie do pracowniczego stażu czy stażu służby. Powołana ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. w swoim tytule i treści jednoznacznie odnosi się do zaliczenia do stażu pracy okresów pracy w gospodarstwie. Ustawodawca w art. 6 pkt.2 c ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. przy charakterystyce domownika kładzie akcent na pracę, która chociaż wykonywana poza stosunkiem pracy, ma być stała. Oznacza to, że przy zaliczaniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracowniczego, od którego zależą konkretne, dodatkowe uprawnienia pracownicze, nie może być mowy jedynie o incydentalnych, drobnych świadczeniach domownika na rzecz rolnika, czyli pomocy, jaką w warunkach wiejskich zwyczajowo udziela się w ramach pomocy rodzinnej osobom prowadzącym gospodarstwo rolne.
Sformułowanie "stała praca", "staż pracy", "uprawnienia pracownicze" wskazują, że przy zaliczaniu do przedmiotowego stażu w rachubę mogą wchodzić tylko okresy wykonywania zajęć o charakterze i systemie przynajmniej zbliżonym do pracowniczego. Stała praca w gospodarstwie nie zawsze musi polegać na codziennym wykonywaniu czynności rolniczych, gdyż-na przykład ze względu na rodzaj produkcji- niekiedy nie będzie to nawet konieczne. Polega ona jednak na pewnej systematyczności i co najmniej na gotowości do wykonywania pracy rolnej, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo, a nie wyłącznie wówczas, gdy pomoc taką deklaruje domownik. Ten element dyspozycyjności domownika, potwierdza również wymóg zamieszkania domownika na terenie gospodarstwa lub w pobliżu, czyli w takiej odległości, która umożliwia jak najszybsze dotarcie na teren gospodarstwa, jeżeli zajdzie taka potrzeba i świadczenia na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej pracy w wymiarze czasu niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego.
Stała praca w gospodarstwie rolnym wymaga również pewnego psychicznego nastawienia polegającego na wiązaniu się na określony czas z gospodarstwem rolnym (vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 28 czerwca 1994 r., sygn. akt III Aur 206/94). Ten aspekt jest bardzo istotny, ponieważ stały charakter pomocy w gospodarstwie rolnym, może być pojmowany w sposób o wiele bardziej racjonalny, przy rozumieniu "stałości" jako pozostawania w tym samym miejscu, trwałemu związaniu się z jakimś miejscem lub jakąś osobą, nieuleganiu zmianom (por. wyrok SN, sygn. akt II UK 42/06). Pojmowana w ten sposób cecha "stałości" świadczy o istotnym znaczeniu nastawienia samego domownika na stałe świadczenie pracy w gospodarstwie rolnym i odpowiadającą temu nastawieniu niezmienną możliwość skorzystania z jego pracy przez rolnika prowadzącego gospodarstwo.
Wykonywanie stałej pracy w gospodarstwie nie wyklucza co do zasady innych form aktywności zawodowej domownika. Obowiązujące przepisy nie stawiają wymogu, aby praca w gospodarstwie rolnym stanowiła jedyne czy główne źródło utrzymania, ani by była ona wykonywana w ściśle określonym rozmiarze. Jednakże, skoro w przypadku funkcjonariuszy Straży Granicznej do wysługi lat podlegają zaliczeniu okresy innego zatrudnienia, jeżeli było ono wykonywane w pełnym wymiarze czasu pracy wymaganym w danym zawodzie lub na danym stanowisko, to także i z tych przyczyn nie ma żadnych racjonalnych przesłanek do tak liberalnego traktowania byłych domowników rolnika i przyjmowania, że nawet drobne i okazjonalne prace w gospodarstwie, wykonywane przez nich w czasie przerw między innymi, licznymi zajęciami zawodowymi, należy uznawać za stałą pracę w gospodarstwie rolnym w omawianym znaczeniu. Byłoby to nadmierne uprzywilejowanie osób wykonujących pracę w gospodarstwie rolnym w stosunku do pracowników (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 1997r sygn. II UKN 318/97 OSNP 1998/16/491).
Ta ostatnia uwaga jest istotna zwłaszcza w niniejszej sprawie, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji. Z przyjętych w zaskarżonym wyroku ustaleń faktycznych, które -co wymaga ponownego podkreślenia- nie zostały skutecznie zakwestionowane w skardze kasacyjnej, wynika, że w okresach, które nie zostały zaliczone do wysługi lat, R. M. prowadziła działalność gospodarczą – ubezpieczeniową w Towarzystwie Ubezpieczeniowym [...] w J. ([...] września 2001 roku – [...] maja 2002 roku) oraz pracowała w biurze podróży [...] w R. ([...] marca 2002 roku- [...] czerwca 2003 r.). Praca w biurze podróży wiązała się z częstymi wyjazdami do Niemiec, Włoch, Wiednia i na Ukrainę. Sama skarżąca kasacyjnie w kwestionariuszu osobowym wskazała, że takie podróże służbowe odbywała, pracując jako steward linii autokarowych [...], ponadto podała, że przebywała miesiąc w N. opiekując się babcią (decyzja z dnia [...] marca 2010 r., str. 2). Dodatkowo wymieniona w latach 1999-2003 studiowała w Państwowej Wyższej Szkole [...] w J. Skoro studia odbywała w systemie zaocznym, to niewątpliwie same takie studia, niepołączone z wykonywaniem dodatkowych zajęć zarobkowych, nie stanowiłyby przeszkody do uznania tego okresu jako pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym. Jednakże nauka w szkole w systemie zaocznym (która przecież nie ogranicza się tylko do uczestniczenia w zajęciach raz w miesiącu) w połączeniu z wykonywaniem pracy zarobkowej, nawet świadczonej w oparciu o umowę zlecenie, wyklucza już uznanie wymienionych okresów jako stałej pracy w gospodarstwie rolnym.
Dla oceny czy zachodzą przesłanki do zaliczenia określonych okresów pracy w gospodarstwie do stażu pracy istotne znaczenie ma również, to czy osoba w sposób należyty wykazała, że w takich okresach wykonywała stałą pracę na rzecz osoby bliskiej prowadzącej gospodarstwo. Należy zatem zwrócić uwagę, że R. M. ubiegając się o przyjęcie do Służby w Straży Granicznej, powołała się tylko na prowadzoną uprzednio działalność ubezpieczeniową i pracę w biurze podróży. Nie wspomniała nawet o pracy w gospodarstwie rolnym, co może świadczyć, o tym, że albo takiej pracy w ogóle nie wykonywała, albo udzielanej pomocy sama nie traktowała jako stałej pracy w gospodarstwie rolnym. Wiarygodność skarżącej podważa nadto to, że występując o podwyższenie jej wysługi lat, w swym wniosku podała, że w powołanych okresach, kiedy miała pracować gospodarstwie rolnym, uczęszczała wyłącznie do szkoły bez internatu, oddalonej o ok.16 km od gospodarstwa. Pominęła więc okoliczność wykonywanie w tamtym czasie także działalności gospodarczej i pracy w biurze podróży, a więc fakty mające istotne znaczenie dla oceny zasadności zgłoszonego żądania. Z powyższego jednoznacznie wynika, że skarżąca treść swych oświadczeń modyfikowała w zależności przede wszystkim od celu, w jakim je składała. Na wykonywanie- jak twierdzi – stałej pracy w gospodarstwie rolnym powołała się dopiero, gdy wystąpiła o ponowne obliczenie jej wysługi lat służby i przyznanie jej wyższego dodatku za wysługę lat.
Z wszystkich powyższych względów zarzut błędnej wykładni art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników nie ma usprawiedliwionych podstaw. Sąd I instancji w istocie przepis ten prawidłowo zinterpretował oraz właściwie go zastosował. W omówionych okolicznościach nie można uznać by skarżąca w spornych okresach mogła być uznana za domownika w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz wykonywała w tym charakterze stałą pracy w gospodarstwie rolnym rodziców i swojego brata. Zasady logiki i doświadczenia życiowego oraz poczynione w sprawie ustalenia nie pozwalają na akceptację jej twierdzeń, by mogła ona rzeczywiście pogodzić pracę zarobkową, wykonywaną poza miejscem zamieszkania (J.- 30 km, R. – 80km) oraz uczęszczanie do szkoły ze stałą pracą w gospodarstwie rolnym.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny. na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.