I OSK 321/07

I OSK 321/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-12-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-03-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Lech /przewodniczący sprawozdawca/
Janina Antosiewicz
Jerzy Bujko
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Op 558/06 - Wyrok WSA w Opolu z 2006-12-01
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
art. 24 ust. 2, art. 3 pkt 2, art. 5 ust. 1,2,8,9, art. 5 ust. 8 a, art. 4 ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2005 nr 86 poz 732
art. 27 pkt 3 lit c
Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.
Dz.U. 1998 nr 7 poz 25
art. 28 ust. 4 pkt 3 lit a - d
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 188 w zw. z art. 151, art. 207 par 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Lech (spr.) Sędziowie NSA Janina Antosiewicz Jerzy Bujko Protokolant Aleksandra Żurawicka po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 1 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Op 558/06 w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzinnego 1) uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2) odstępuje od zasądzenia od J. C. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 1 grudnia 2006r., sygn. akt II SA/Op 558/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...], w przedmiocie świadczenia rodzinnego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: wnioskiem z dnia 6 września 2005r. J. C. wystąpił do Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na troje dzieci: D., D. i Ł. C. oraz o przyznanie dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu: wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko Ł. C., kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na dziecko D. C., rozpoczęcia roku szkolnego na troje dzieci: D., D. i Ł. C.
J. C. we wniosku podał, że jest żonaty, a w skład pięcioosobowej rodziny wchodzi on i jego żona oraz ich troje dzieci w wieku szkolnym.
Decyzją z dnia [...], nr [...], Kierownik Miejskiego – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D., działający z upoważnienia Burmistrza D. odmówił J. C. przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na dzieci D. C., D. C. i Ł. C., podając, że miesięczny dochód na osobę wynoszący 747,52 zł przekracza o 164,52 zł kwotę progową 583 zł.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia [...], nr [...], na skutek odwołania wniesionego przez J. C., w którym zarzucił bezpodstawność doliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego, uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.
Decyzją z dnia [...], nr [...], Kierownik Miejskiego – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D., działający z upoważnienia Burmistrza D., na podstawie art. 3 pkt 10, art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 8a, art. 6 ust. 1 , art. 8 pkt 4a, pkt 5, pkt 6, art. 12a ust. 1 i 2, art. 13, art.,. 14 ust. 1 i 2, art. 23, art.24, art. 29 ust. 1, art. 47, art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255 z późn. zm.), rozporządzenia Ministra polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 z późn. zm.) oraz art. 104 k.p.a., odmówił przyznania J. C. zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na troje dzieci: D. C., D. C. i Ł. C., z powodu przekroczenia kwoty progowej o kwotę 90,82 zł.
Organ podał, że w toku postępowania wyjaśniającego uzyskał informację ze Starostwa Powiatowego w O. z dnia 9 lutego 2005r., że umowa dzierżawy z dnia 28 grudnia 1992r., zawarta przez M. C. z J. D. wraz z aneksem do tej umowy z dnia 10 września 2005r., została zarejestrowana w ewidencji gruntów i budynków w dniu 9 lutego 2006r. W tym samym dniu została zarejestrowana umowa dzierżawy gruntów rolnych o powierzchni 6,7378 ha, zawarta w dniu 7 grudnia 2005r. przez M. C. z M. Z. na okres 10 lat wobec rozwiązania w dniu 6 grudnia 2005r. umowy z J. D. Organ wskazał, iż umowy te nie zostały zawarte w celach emerytalno-rentowych, w związku z czym ocenił, że dochód z gospodarstwa rolnego nie jest dochodem utraconym. Poza tym powołano się na treść zaświadczenia Urzędu Miasta i Gminy D. z dnia 6 września 2005r., stwierdzającego, iż M. C. jest podatnikiem podatku rolnego od gruntu o powierzchni 6,2984 ha przeliczeniowych. Z tego względu, ustalając dochód rodziny w oparciu o art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 28 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, organ uwzględnił dochód małżonków za rok 2004.
Od tej decyzji J. C. złożył odwołanie, ponownie wskazując, że niesłusznie został doliczony dochód z gospodarstwa rolnego, gdyż rodzina nie uzyskała takiego dochodu. Podkreślił, że we wniosku o zasiłki rodzinne złożył wraz z żoną oświadczenie, że poza dochodem wynikającym z zaświadczenia z Urzędu Skarbowego nie uzyskiwali innych dochodów.
Skarżący stwierdził, że fakt podlegania obowiązkowi podatkowemu w podatku od gruntów rolnych nie świadczy o uzyskiwaniu dochodu z tych gruntów, argumentując, że przed wydzierżawieniem gruntów J. D. te same grunty objęte były umową dzierżawy z Rolniczą Spółdzielnią Produkcyjną "[...]" w D. i w tym czasie M. C. była również podatnikiem podatku rolnego, na co posiada nakaz płatniczy. Wskazał też, że do gruntów tych M. C. nie otrzymała żadnych dopłat, o czym świadczy przedłożone zaświadczenie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O.
Decyzją z dnia [...], Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, wskazując, że przepis art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może mieć zastosowania, gdyż z treści umowy dzierżawy nie wynika, by została ona zawarta w celach emerytalno-rentowych i by w związku z jej zawarciem M. C. uzyskała prawo do renty lub emerytury.
W ocenie organu, do powierzchni gospodarstwa rolnego należało wliczyć obszary rolne oddane w dzierżawę, gdyż wynikający z art. 5 ust. 8a powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych wyjątek dotyczy tylko gruntów oddanych w dzierżawę na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, natomiast, zgodnie z wiedzą, jaką w dacie wydawania decyzji miało Kolegium, wnioski o zarejestrowanie umów dzierżawy z 28 grudnia 1992r. wraz z aneksem i z dnia 7 grudnia 2005 r. zostały zawarte w celach otrzymania zasiłku rodzinnego.
Organ wskazał, że brak faktycznych dochodów z działalności rolniczej pozostaje bez wpływu na wysokość dochodu przyjmowanego dla celów świadczeń rodzinnych, który uwzględnia się w kwocie ryczałtowej, zależnej od powierzchni gospodarstwa.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. J. C. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu.
Wyrokiem z dnia 1 grudnia 2006r., sygn. akt II SA/Op 558/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...], w przedmiocie świadczenia rodzinnego.
Sąd wskazał, że kwestią o podstawowym znaczeniu w niniejszym postępowaniu było prawidłowe ustalenie dochodu rodziny wnioskodawcy za rok 2004, w szczególności, wobec przedłożenia dokumentów świadczących o tym, że M. C. jest właścicielką gospodarstwa rolnego oraz podatniczką podatku rolnego z tego tytułu, a także, że obydwoje małżonkowie uzyskują dochód z tytułu zatrudnienia opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych, istotnym było wnikliwe rozważenie, czy do podlegającego uwzględnieniu dochodu za rok 2004 należy doliczyć dochód z tego gospodarstwa, jeśli zostało ono objęte umową dzierżawy z dnia 28 grudnia 1992 r., która rozwiązana została w dniu 6 grudnia 2005r.
W ocenie Sądu analiza art. 27 pkt 3 lit. c ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732), prowadzi do wniosku, że ustawodawca przewidział możliwość wyłączenia z dochodu rodziny obszaru gospodarstwa, który został wydzierżawiony, warunkując jednak sposób wydzierżawienia poprzez odesłanie w tym zakresie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wobec takiego uregulowania, w sytuacji przedłożenia umowy dzierżawy przez osobę ubiegającą się o przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego, rzeczą organów jest dokonanie oceny tej umowy pod kątem spełniania wymaganych warunków. W tym celu niezbędne jest sięgnięcie do wskazanych przez ustawodawcę przepisów dotyczących rolniczego ubezpieczenia społecznego, zawartych w obowiązującej od 1 stycznia 1991 r. ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.). Ustawa ta, zdaniem Sądu pierwszej instancji, przede wszystkim określa zasady podlegania rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu, jako ubezpieczeniu obowiązkowemu, jak również reguluje warunki nabywania prawa do świadczeń i ich wypłaty, w tym zawieszania prawa do świadczeń emerytalno-rentowych.
Wskazano, że w powołanej ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on ani jego małżonek nie jest właścicielem, bądź współwłaścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu
specjalnego, nie uwzględniając gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie niebędącej:
a) małżonkiem emeryta lub rencisty,
b) jego zstępnym lub pasierbem,
c) osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym,
d) małżonkiem osoby, o której mowa w art. 28 ust.4 pkt 1 lit. b lub c ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
W ocenie Sądu na gruncie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, tylko przedłożenie tak właśnie zarejestrowanej umowy uprawnia do korzystania przez wydzierżawiającego z domniemania, że nie prowadzi on już działalności rolniczej na wydzierżawionych gruntach, co skutkuje zwolnieniem z obowiązku ubezpieczenia oraz prawem do pobierania przysługującej renty albo emerytury, bez dodatkowego wykazywania, że faktycznie działalność rolnicza na tych gruntach nie była prowadzona, gdyż ten fakt uznaje sam ustawodawca.
W związku z tym, Sąd uznał, że zawarcie umowy dzierżawy nie skutkuje od razu ustaleniem prawa do emerytury lub renty, wskazując jednocześnie, że żadne przepisy prawa nie ustanawiają obowiązku zawarcia w umowie dzierżawy zastrzeżenia, że umowa została zawarta dla celów emerytalno-rentowych.
Ponadto Sąd podniósł, że zawarcie umowy dzierżawy skutkuje również przeniesieniem z mocy prawa obowiązku podatkowego w podatku rolnym. Bowiem w myśl art. 3 ust. 3 ustawy dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 1993 r. Nr 94, poz. 431 ze zm.), jeżeli grunty gospodarstwa rolnego zostały w całości lub w części wydzierżawione na podstawie umowy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, podatnikiem podatku rolnego jest dzierżawca. Sąd wskazał, że przepis ten wprowadzony od dnia 1 stycznia 1991r., był do dnia 1 stycznia 1997r. zamieszczony w art. 3 ust. 7 tej ustawy. W ocenie Sądu w świetle tego przepisu obowiązek podatkowy dzierżawcy nie może zostać wyłączony odmiennymi postanowieniami umowy dzierżawy, gdyż nie mieści się to w zakresie pozostawionym do swobodnego uznania stron umowy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu podniósł, że z postanowień przedłożonej umowy z dnia 28 grudnia 1992 r. wynika, że umowa ta, nazwana umową dzierżawy, dotyczy wydzierżawienia gruntów o powierzchni 5,30 ha na czas nieokreślony, przy czym strony ustaliły, że wydzierżawienie ma charakter nieodpłatny, a wydzierżawiający będzie ponosić podatki i inne świadczenia z powyższej umowy.
Analiza treści umowy wskazuje, że dotyczy ona w istocie obciążenia gospodarstwa prawem do jego używania i do pobierania pożytków, a zatem nieodpłatnego użytkowania, zbliżonego raczej do umowy użyczenia, nie jest natomiast umową dzierżawy, określoną w art. 692 § 1 k.c, gdyż taka umowa jest umową ekwiwalentną, to jest rodzącą po stronie wydzierżawiającego prawo uzyskiwania czynszu dzierżawnego.
W związku z tym, w ocenie Sądu pierwszej instancji, nie można przyjąć, że przedłożona umowa, nazwana umową dzierżawy, była w istocie umową tego rodzaju, ani tym bardziej, by umowa ta została zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, skoro nie ustał obowiązek podatkowy właścicielki gospodarstwa – M. C. i w roku 2004 objęta była ona obowiązkiem podatkowym w podatku rolnym. Odnośnie natomiast podlegania przez M. C. obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników, dla ostatecznego rozstrzygnięcia ewentualnych wątpliwości w tej kwestii możliwym byłoby wyjaśnienie w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego poprzez ustalenie, czy po stronie M. C. istniał od roku 1993 obowiązek opłacania składek na rolnicze ubezpieczenie społeczne, a jeśli obowiązek ten ustał, to czy nastąpiło to na podstawie umowy dzierżawy z dnia 28 grudnia 1992 r. Dokonanie powyższych ustaleń mieści się w zakresie kompetencji organu odwoławczego wynikających z art. 136 k.p.a.
Sąd wskazał, że należy jednak pamiętać, iż M. C. pozostawała w zatrudnieniu, w związku z czym od daty podjęcia zatrudnienia była ona objęta pracowniczym ubezpieczeniem społecznym, a nie ubezpieczeniem rolniczym
Sąd pierwszej instancji podniósł, że podstawowym warunkiem przystąpienia przez organ do obliczania dochodu z gospodarstwa rolnego jest ustalenie, że właśnie gospodarstwo to stanowi źródło utrzymania rodziny. W tym kontekście uznać należy, że art. 5 ust. 8a powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowi dopełnienie i logiczną konsekwencję regulacji zawartej w art. 5 ust. 8 tej ustawy. Zatem tylko w przypadkach enumeratywnie wymienionych w art. 5 ust. 8a pkt 1-3, wydzierżawiony obszar nie podlega uwzględnieniu w areale przyjmowanym do ustalania dochodu uzyskiwanego przez rodzinę dla celów zasiłków rodzinnych. O tym, że przepisu art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można traktować samodzielnie, w oderwaniu od art. 5 ust. 8 tej ustawy, świadczy również jego usytuowanie w ustawie i nadana przez ustawodawcę numeracja. Prawo własności gospodarstwa i związane z nim istnienie obowiązku podatkowego w podatku rolnym nie oznacza, że właściciel utrzymuje się z tego gospodarstwa, albo - jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie - że obok dochodów z tytułu zatrudnienia, wykazanych w zaświadczeniu z Urzędu Skarbowego, rodzina skarżącego utrzymywała się również z gospodarstwa rolnego.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu organ odwoławczy, ustalając dochód rodziny skarżącego za rok 2004, dokonał w ustalonym stanie faktycznym błędnej subsumcji przepisu art. 5 ust. 8 oraz 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w konsekwencji nie rozpatrzył należycie zgromadzonego materiału dowodowego pod kątem dyspozycji wynikającej z tego przepisu.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę kasacyjną złożył pełnomocnik Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O., radca prawny A. S., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, polegające na błędnej interpretacji art. 5 ust.8 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz.2255 ze zm.), poprzez przyjęcie, że rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, jeżeli faktycznie uzyskuje dochód z tego gospodarstwa, to jest na wprowadzeniu ponadnormatywnej przesłanki do wyżej wymienionego przepisu;
2) naruszenie przepisów postępowania mającego wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), polegające na przyjęciu, że organ odwoławczy ustalając dochód skarżącego za 2004r. dokonał w ustalonym stanie faktycznym błędnej subsumcji przepisu art. 5 ust.8 i ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w konsekwencji nie rozpatrzył należycie zgromadzonego materiału dowodowego pod kątem dyspozycji wynikającej z art. 7 i 77 kpa.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że akceptacja tezy Sądu, że zawarta w dniu 28 grudnia 1992r. przez M. C. z J. D. umowa nie jest umową dzierżawy, lecz umową nieodpłatnego użytkowania, nie uprawnia do zaprezentowanej w wyroku wykładni art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wedle której podstawowym warunkiem przystąpienia do obliczania dochodu z gospodarstwa rolnego jest ustalenie, że rodzina faktycznie utrzymuje się z gospodarstwa rolnego.
Zwrócono uwagę, że sam fakt posiadania tytułu prawnego do gospodarstwa rolnego świadczy o utrzymywaniu się z tego gospodarstwa. Za takim rozumieniem powołanego przepisu, w ocenie Kolegium, przemawia również fakt, iż ustawodawca w art. 5 ust. 8a ustawy przewidział odstępstwo od zasady ustalania dochodu określonej w
art. 5 ust. 8, stwierdził bowiem, że ustalając dochód z tego tytułu, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem:
1) oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisowo ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego;
2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną;
3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej. W sytuacji zatem, gdy źródłem dochodu jest gospodarstwo rolne, co do zasady, wedle art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustala się dochód od całej powierzchni tego gospodarstwa, chyba, że zaistniała jedna z sytuacji wymienionych w art. 5 ust. 8 lit. a ustawy.
Wskazano, że art. 5 ust. 8 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że ustalając dochód rodziny uzyskany przez dzierżawcę z gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę na zasadach, o których mowa w ust. 8a tej ustawy, pomniejsza się o zapłacony czynsz dzierżawny.
Zdaniem autora skargi kasacyjnej omówione powyżej przepisy stanowią odstępstwo od zasady ogólnej ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego określonej w art. 5 ust. 8 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych i jako takie nie mogą być stosowane rozszerzająco. Stąd też zdaniem strony skarżącej, w pozostałych przypadkach należy ściśle stosować zasadę ustaloną w art. 5 ust. 8 wskazanej ustawy.
Wątpliwości Kolegium wzbudziło, w jaki sposób należałoby udowodnić, że rodzina nie utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, bowiem w tym zakresie Sąd nie wypowiedział się w zaskarżonym wyroku.
Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O., bez względu na to, czy uznamy umowę zawartą w dniu 28 grudnia 1992r. przez M. C. z Panem J. D. za umowę dzierżawy, czy też za umowę nieodpłatnego użytkowania, zawarcie tej umowy nie wpływa na sposób ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego stanowiącego własność M. C., który należy ustalić uwzględniając całą powierzchnię tego gospodarstwa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone art. 183 § 2 powołanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Przypomnieć należy, że naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch różnych formach, to jest w postaci błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu określonego przepisu. Błędna wykładnia prawa polega na nieprawidłowym odczytaniu treści prawa, bądź na zastosowaniu prawa uchylonego. Niewłaściwe zastosowanie prawa może polegać na błędnej subsumcji tj. podciągnięciu stanu faktycznego pod niewłaściwy przepis.
W niniejszej sprawie J. C. wystąpił z wnioskiem o przyznanie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego w dniu 6 września 2005r.
Zgodnie z art. 24 ust. 2 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Za okres zasiłkowy uważa się okres od dnia 1 września do dnia 31 sierpnia następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawa do świadczeń rodzinnych, o czym stanowi art. 3 pkt 10 tej ustawy.
Natomiast użyte we wskazanej ustawie pojęcie "dochód rodziny", oznacza przeciętny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, co wynika z art. 3 pkt 2 tej ustawy.
W związku z datą złożenia przez J. C. wniosku o świadczenia rodzinne, organy ustalały dochód rodziny w 2004r.
W myśl art. 5 ust. 1, 2, 8 i 9 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w 2004r., zasiłek rodzinny przysługuje osobom wymienionym w art. 4 ust. 2 tej ustawy, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504,00 zł, a w przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności, a taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, to zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza 583 zł.
W przypadku, gdy rodzina utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że miesięczny dochód z 1 hektara przeliczeniowego odpowiada 50% kwoty, o której mowa w ust. 1, to jest kwoty 504 zł. Natomiast, gdy rodzina utrzymuje się z gospodarstwa rolnego oraz uzyskuje pozarolnicze dochody – dochody te sumuje się.
Zgodnie ze słowniczkiem, czyli wyjaśnieniem pojęć ustawowych, pojęcie "gospodarstwo rolne" oznacza gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym (art. 3 pkt 6), a do dochodu wlicza się dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego (art. 3 ust.1).
Uznać zatem należy, że ustawodawca w przepisach o świadczeniach rodzinnych przyjął domniemanie, iż z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód, niezależnie od tego, czy się na nim pracuje, czy się je wydzierżawia. Dochód z gospodarstwa rolnego wylicza się ryczałtowo według hektarów przeliczeniowych.
W niniejszej sprawie ustalone zostało, że M. C. była podatnikiem podatku rolnego w 2004r. Zasadnie zatem w skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 5 ust. 8 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Sąd pierwszej instancji dokonał też niewłaściwego zastosowania przepisu art. 5 ust. 8a powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, który to przepis został dodany przez art. 27 pkt 3 lit. c ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732) i wszedł w życie z dniem 1 września 2005r., a zatem nie mógł odnosić się do ustalania dochodu za 2004r.
Nawiasem mówiąc, przyjęta w art. 8 a powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych regulacja prawa, nie zmienia w żaden sposób sytuacji skarżącego J. C., gdyż zgodnie przepisami o ubezpieczeniu społecznym rolników, tj. z art. 28 ust. 4 pkt 3 lit. a–d ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998r., Nr 7, poz. 25 ze zm.), uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając gruntów wydzierżawionych, na podstawie pisemnej umowy zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie niebędącej małżonkiem emeryta lub rencisty, jego zstępnym lub pasierbem, osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym oraz małżonkiem zstępnego lub pasierba albo osoby pozostającej z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym.
Zatem, stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, wypłata renty lub emerytury z ubezpieczenia społecznego nie ulega zawieszeniu, jeżeli emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, a w niniejszej sprawie ani J. C., ani jego żona nie są emerytami, czy rencistami.
W skardze kasacyjnej postawiono też zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Wskazać należy, że art. 145 § 1 tej ustawy jest przepisem regulującym sposób rozstrzygnięcia sprawy, a więc wynik sprawy, w związku z czym zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy na gruncie niniejszej sprawy, uznać należy za zasadny, bowiem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ administracyjny rozstrzygający niniejszą sprawę należycie rozpatrzył zgromadzony materiał dowodowy.
Mając na uwadze, że w istocie zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzały się do naruszenia prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 151 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.
Z uwagi na fakt, iż skarżący dochodzi świadczeń rodzinnych, a zatem znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uznał, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek i postanowił odstąpić od zasądzenia od J. C. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.