I OSK 32/22

I OSK 32/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-10
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Karol Kiczka /przewodniczący/
Krzysztof Sobieralski /sprawozdawca/
Maria Grzymisławska-Cybulska
Symbol z opisem
6102 Nabycie mienia Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1660/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-01-18
Skarżony organ
Minister Insfrastruktury i Budownictwa~Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 141 § 4, art. 145 § 1 lit. c, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, 77 § 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
art. 73 ust. 1
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski (spr.) Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant: starszy asystent sędziego Anna Kuklińska po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1660/19 w sprawie ze skargi W.J. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 21 maja 2019 r. nr DO.1.6614.15.2017.KS w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999r. prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zwany dalej "Sądem I instancji", wyrokiem z dnia 18 stycznia 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1660/19, oddalił skargę W.J., zwanego dalej "skarżącym", na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 21 maja 2019 r., nr DO.1.6614.15.2017.KS, w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości.
Skarżący wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości podniesiono podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.".
Zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", poprzez błędne ustalenie, że działka nr ewid. [...], w obrębie ewidencyjnym [...] o powierzchni 0.0746 ha, zajęta pod drogę krajową – [...] w L. na dzień 31 grudnia 1998 r. stanowiła współwłasność W.J. i H.J., podczas gdy z akt sprawy wynika, że działka ta na dzień 31 grudnia 1998 r. stanowiła własność Skarbu Państwa, co winno skutkować uwzględnieniem skargi na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju i uchyleniem tej decyzji w całości;
- art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 151 P.p.s.a. polegające na nieprzedstawieniu w uzasadnieniu wyroku stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia tj. co do faktu, że zgodnie z wypisem z rejestru gruntów działki nr ewid. [...], stanowiącym załącznik do pisma Urzędu Miasta Lublina z dnia 3 sierpnia 2018 r. (znak AB-ID-II.670.11.2018) na dzień 12 marca 2001 r. właścicielem działki nr ewid. [...] był Skarb Państwa, co wywarło znaczny wpływ na charakter końcowej decyzji merytorycznej i doprowadziło do błędnego oddalenia skargi na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju.
Skarżący kasacyjnie, wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej, w oparciu o art. 188 P.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi. Równocześnie sformułowano wniosek o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Jednocześnie wniesiono o zwrot kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych, które to koszty nie zostały zapłacone ani w całości, ani w części.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący kasacyjnie przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Przepis art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i sąd pierwszej instancji.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy był związany granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na podstawie przewidzianej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że zarzuty naruszenia prawa procesowego trzeba ocenić przez pryzmat przepisów prawa materialnego, które wyznaczają granice materialne rozpoznawanej sprawy. W prawidłowo odtworzonych granicach materialnoprawnych sprawy można bowiem ocenić czy orzekające w sprawie organy podjęły wszystkie niezbędne czynności w celu ustalenia stanu faktycznego, a więc w celu zgromadzenia i wszechstronnej oceny materiału dowodowego, a Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny zgodności z prawem tego działania.
Zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), dalej zwanej "ustawą", nabycie własności nieruchomości z mocy prawa na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy nastąpiło, jeżeli w dniu 31 grudnia 1998 r. spełnione zostały łącznie następujące przesłanki: - nieruchomość nie była własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, - nieruchomość była zajęta pod drogę publiczną, - nieruchomość pozostawała we władaniu Skarbu Państwa bądź jednostek samorządu terytorialnego. Z powyższego wynika, że prowadząc postępowanie w trybie art. 73 ustawy organ obowiązany jest ustalić stan prawny i faktyczny na dzień 31 grudnia 1998 r.
W rozpoznawanej sprawie sporne jest to, czy przedmiotowa nieruchomość - zajęta w dniu 31 grudnia 1998 r. pod drogę publiczną - stanowiła własność Skarbu Państwa, czy też stanowiła współwłasność H.J. i W.J. W oparciu o dokumenty zgromadzone w aktach administracyjnych sprawy organy administracji obu instancji prawidłowo przyjęły, a Sąd I instancji zaakceptował, że działka ewid. nr [...], wykorzystywana na cele publiczne (droga), stanowiła współwłasność H.J. i W.J. Nieruchomość hipoteczna pod nazwą "[...]" w południowej części obszaru przeznaczonego do wywłaszczenia pod [...] w L. w 1973 r. oznaczona była jako działki nr [...] o pow. 713 m2 i [...] o pow. 558 m2 – przy czym obie wydzielone zostały z działki nr [...]. Natomiast mapa nieruchomości przeznaczonych pod ulice: [...] i [...] wpisana do ewidencji składnicy geodezyjnej dnia 22 maja 1971 r. oraz wykaz powierzchni nieruchomości zawnioskowanych do wywłaszczenia na rzecz Państwa ks. rob. [...] wskazują na działki nr [...] o pow. 558 m2 i nr [...] o pow. 713 m2, które w Wykazie Zmian Gruntowych z dnia 28 lutego 1985 r. figurują już jako działka nr [...] o pow. 1271 m2, która z kolei wraz z działką nr [...] o pow. 974 m2 oznaczona została jako teren w części objęty podziałem pod ulice. Podkreślić należy, iż działki nr [...] i [...], które następnie stały się działką o nr ewid. [...] o pow. 1271 m2, a później w części działką nr [...] były przeznaczone do wywłaszczenia pod istniejącą już ulicę (drogę), a nie do nabycia pod budownictwo jednorodzinne, czy zagrodowe i dalszą parcelację na działki budowlane w ramach [...]. Wskazane wyżej działki (przeznaczone pod komunikację) nie były terenami budowlanymi, czy działkami budowlanymi w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192 ze zm.), a więc terenami, czy nieruchomościami przeznaczonymi pod budownictwo jednorodzinne i zagrodowe (terenami budowlanymi w rozumieniu ustawy z dnia 6 lipca 1972 r.). Skutek nabycia przez Skarb Państwa w trybie art. 5 ust. 2 tej ustawy nieruchomości lub ich części dotyczył tylko gruntów przeznaczonych w planach zagospodarowania przestrzennego pod budownictwo jednorodzinne i zagrodowe. Zarządzenie z 1985 r. nie obejmowało terenu działki nr [...] o pow. 1271 m2. W zakresie gruntów przeznaczonych pod już istniejące ulice (drogi) art. 5 ust. 2 tej ustawy nie miał zastosowania. Zatem grunt przeznaczony pod już istniejące ulice miejskie lub osiedlowe pozostawał własnością dotychczasowego właściciela.
Należy również podkreślić, że w zakresie ustalenia stanu faktycznego związanego z tytułem prawnym do przedmiotowej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. istotne znaczenie posiada wiążący charakter oceny prawnej przedstawionej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu prawomocnego orzeczenia z dnia 27 września 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 528/12. WSA w Warszawie podzielił stanowisko Prezydenta Miasta Lublina zawarte w decyzji z dnia 1 marca 2010 r., który wskazał, że działka nr [...] o pow. 1271 m2 nie była wywłaszczona, nabyta, ani przejęta przez Skarb Państwa, stanowi własność prywatną. Wobec powyższego postępowanie w sprawie zwrotu tej działki jest bezprzedmiotowe. WSA w Warszawie uznał za prawidłowe także stanowisko Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej zaprezentowane w decyzji z dnia 3 lutego 2012 r., który uznał, że działka nr [...] nie przeszła na własność państwa na podstawie uchwały nr [...], ani na podstawie zarządzenia nr 4, co wynika z wykazu zmian gruntowych wpisanego do zasobu składnicy 26 czerwca 1985 r. oraz na podstawie operatu technicznego wykonanego przez geodetę M.J.
W oparciu powyższe ustalenia Minister prawidłowo uznał, a Sąd I instancji zaakceptował, że w dniu 31 grudnia 1998 r. Skarb Państwa nie był właścicielem nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, a oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...] o pow. 1271 m2. Z tego powodu sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. są niezasadne.
Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 151 P.p.s.a.
Stosownie do treści art. 141 § 4 P.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że jedynie niezajęcie przez sąd pierwszej instancji stanowiska co do zarzutów mających znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, może prowadzić do stwierdzenia, że doszło do istotnego naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., co z kolei mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku z tego powodu (por. np. wyrok NSA z 17 maja 2019 r., sygn. akt II OSK 1683/17). Nadto wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 P.p.s.a. zasadniczo wówczas, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny, co tworzy po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wzorcowi formalnemu określonemu w art. 141 § 4 P.p.s.a., pozwalając na odtworzenie toku myślowego sądu i kontrolę instancyjną orzeczenia. Natomiast wypis z rejestru gruntów działki nr ewid. [...], stanowiący załącznik do pisma Urzędu Miasta Lublina z dnia 3 sierpnia 2018 r. dotyczy tej części dawnej działki nr [...], która nie stała się następnie działką nr [...] i nie była przeznaczona do wywłaszczenia pod istniejącą już ulicę (drogę), lecz na mocy wskazanego wyżej art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. została nabyta przez Skarb Państwa jako grunt przeznaczony w planach zagospodarowania przestrzennego pod budownictwo jednorodzinne i zagrodowe.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 P.p.s.a.