I OSK 3180/19

I OSK 3180/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-03-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-12-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka
Elżbieta Kremer /przewodniczący/
Piotr Przybysz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 690/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-06-14
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
art. 2, 3, 4, 6
Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
Sentencja
Dnia 2 marca 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz (sprawozdawca) sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant: starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2023 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 690/19 w sprawie ze skargi W.M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od W.M. na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi W. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 21 lutego 2019 r., nr DAP-WOSRFR-7280-34/2019/EZ, w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty, wyrokiem z 14 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 690/19, oddalił skargę. Wyrok ten, podobnie jak pozostałe wyroki sądów administracyjnych przywołane poniżej, jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl.
Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożył W. M., reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości. W skardze kasacyjnej zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
I. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej także jako "p.p.s.a.") naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (dalej jako: "ustawa z 2005 r.") przez niewłaściwe zastosowanie poprzez odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz osoby będącej następcą prawnym właściciela nieruchomości pozostawionej,
II. przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 76 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako: "k.p.a.") poprzez oddalenie skargi pomimo zanegowania w zaskarżonej decyzji mocy dowodowej dokumentu urzędowego w postaci zaświadczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z 19 października 1946 nr., L. dz. 1171/46, bez podania jakichkolwiek przeciwdowodów przeczących jego treści, podczas gdy zgodnie z przepisem zaświadczenie to jest dowodem dotyczącym własności i powierzchni majątku [...],
2) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 6 ust. 4 pkt 1 i pkt 2 ustawy z 2005 r. poprzez oddalenie skargi pomimo zanegowania w zaskarżonej decyzji mocy dowodowej dokumentu PUR w postaci zaświadczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z 19 października 1946 nr., L. dz. 1171/46, podczas gdy walor dowodowy tego rodzaju dokumentów jest wprost wskazany w ustawie,
3) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez oddalenie skargi na skutek zdjęcia przez sąd z organu administracji publicznej obowiązku oceny materiału dowodowego, poprzez stwierdzenie, że z dowodów zgromadzonych w sprawie nie wynika, kto był właścicielem i jaką powierzchnię miała nieruchomość, podczas gdy okoliczności te wynikają zarówno z dokumentów urzędowych, jak i z oświadczeń świadków; a także poprzez stosowanie podwójnego standardu w postępowaniu dowodowym wyrażającym się nieprzyjęciem do wiadomości treści wynikających z oświadczeń świadków J. N. i J. M. z uwagi na niespełnianie przez ich oświadczenia wymogów z art. 6 ust. 5 ustawy z 2005 r., a przyjęcie oświadczeń świadków I. F. i I. S. - także nie spełniających wymogów z art. 6 ust. 5 ustawy z 2005 r., a także poprzez niezgodne z prawdą twierdzenie, że ww. oświadczenia podają powierzchnię nieruchomości w sposób rozbieżny, podczas gdy wszystkie oświadczenia są zgodne co do powierzchni nieruchomości;
4) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi na skutek stosowania podwójnych standardów w podejściu do dowodów, tj. zakwestionowanie mocy dowodowej zbieżnych z zaświadczeniem Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z 19 października 1946 nr., L. dz. 1171/46, oświadczeń świadków z uwagi na niespełnianie przez oświadczenia świadków J. N. i J.M. wymogów z art. 6 ust. 5 ustawy z 2005 r. i jednoczesne stwierdzenie, że zaświadczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z 19 października 1946 nr., L. dz. 1171/46, nie może być przyjęte jako podstawa ustalenia stanu faktycznego z uwagi na jego niezgodność co do osoby właściciela z oświadczeniami świadków I. F. i I. S. - także nie spełniających wymogów z art. 6 ust. 5 ustawy z 2005 r.
5) naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi na skutek zanegowania przez sąd zasady prawdy materialnej, poprzez nieprzyjęcie do wiadomości oświadczeń świadków J. N. i J. M. z uwagi na niespełnianie przez ich oświadczenia wymogów z art. 6 ust. 5 ustawy z 2005 r., podczas gdy dowody te spełniają wszystkie warunki określone w art. 75 § 1 k.p.a.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o:
1. uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz uchylenie decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 lutego 2019 r. DAP-WOSRFR-7280-34/2019/EZ oraz decyzji Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 4 stycznia 2019 r. GN-3.7725.82.2010.Est.; względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu,
2. zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, na rzecz Skarżącego według norm prawem przepisanych,
3. o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że zaskarżony wyrok nie ma podstaw prawnych ani podstaw w materiale dowodowym z uwagi na naruszenie art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, albowiem sankcjonuje odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz osoby będącej następcą prawnym właściciela nieruchomości pozostawionej - niezależnie do tego, czy jako właściciel przyjęty zostanie - za dokumentem urzędowym – W. T., czy też – W. T. i jej rodzice.
Zdaniem skarżącego kasacyjnie sąd I instancji błędnie przyjął, że prawidłowe jest postępowanie ministra, który zakwestionował treść wynikającą z dokumentu urzędowego w postaci zaświadczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z 19 października 1946 nr., L. dz. 1171/46, bez podania wynikającej z przepisów prawa podstawy do odmowy wiarygodności dokumentu urzędowego, podczas gdy zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a. dokumentowi urzędowemu przysługuje walor wiarygodności, o ile nie ma dowodu, że jego treść jest niezgodna z prawdą. Żadnego dowodu przeciw dokumentowi nie przeprowadzono, a odmówiono mu waloru dowodu, co stanowi naruszenie nie tylko art. 76 § 1 k.p.a., ale i art. 6 ust. 4 pkt 1 i pkt 2 ustawy z 2005 r. wobec wskazania w ustawie waloru dokumentów wydawanych przez PUR.
Skarżący kasacyjnie wywiódł, że w zaskarżonym wyroku sąd zniósł w zasadzie obowiązki oceny materiału dowodowego określone regułami art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a "swobodna ocena dowodów" została sprowadzona do twierdzenia, iż rozbieżność w oświadczeniach świadków (przy czym - rozbieżność dotycząca tylko tego, czy właścicielem byli rodzice z córką, czy jedynie córka) powoduje, że rekompensaty przyznać nie można. Jest to więc model postępowania, w którym żadna ocena dowodów miejsca nie ma. Cóż to bowiem za ocena, w której żadnej oceny treści i kontekstu, w jakim powstawały dowody, a także ich waloru wynikającego z przepisów prawa, nie dokonuje się. Nie wiadomo dlaczego zaświadczenie PUR i zgodne z nim oświadczenia osób, które chciały nabyć nieruchomość, są mniej wiarygodne od oświadczeń innych osób, więcej - nie wiadomo nawet, jak sąd czy organ oceniają ich wiarygodność. Twierdzenia sądu dotyczące tego, czym jest "swobodna ocena dowodów" (s. 10 uzasadnienia wyroku) należy uznać w stanie sprawy za nieporozumienie - organy administracji nie dokonały żadnej oceny z zachowaniem "doświadczenia życiowego" czy "reguł logiki prawniczej". Na marginesie skarżący wskazał, że sąd nawet nie podjął się wskazania, w którym miejscu ocena taka byłaby przez organy dokonana. "Swobodna ocena dowodów" w zaskarżonym wyroku sprowadza do przytoczenia formuły nie mającej żadnego przełożenia na stan sprawy.
Strona przeciwna nie złożyła odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu I instancji.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Skarga kasacyjna, będąca szczególnym pismem procesowym, tj. wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, powinna zawierać stosownie do art. 176 § 1 pkt 2 i art. 174 p.p.s.a. nie tylko przytoczenie podstaw kasacyjnych, ale i ich uzasadnienie. Mimo że przepisy p.p.s.a. nie określają warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej, to należy przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionych podstaw kasacyjnych, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonych podstaw kasacyjnych.
W świetle art. 174 p.p.s.a. tworzenie niespójnej zbitki przepisów - szeregu norm prawnych, które miał rzekomo naruszyć Sąd I instancji, nie wskazując konkretnie, na czym polega naruszenie każdej z tych norm, jest nieprawidłowe (pogląd ten wielokrotnie już wyraził Naczelny Sąd Administracyjny – por. np. wyrok NSA z 19 grudnia 2014 r., II FSK 2957/12 i powołane tam orzecznictwo).
Naruszenie prawa materialnego może nastąpić przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści przepisu. Sformułowanie zarzutu błędnej wykładni przepisu prawa materialnego zawsze powinno łączyć się z wykazaniem na czym polegało wadliwe odczytanie przez sąd I instancji znaczenia treści przepisu, a następnie konieczne jest podanie właściwego, zdaniem skarżącego, rozumienia naruszonego przepisu. Naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie to wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej (tzw. błąd subsumpcji).
Z kolei dla spełnienia wymogu z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarczy przytoczenie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną, określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przez to rozumieć wykazanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną jest więc obowiązany uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, iż miały wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia, ponieważ gdyby do tych uchybień nie doszło, wyrok sądu administracyjnego mógłby być inny (zob. np. wyrok NSA z 5 listopada 2019 r., II FSK 3864/17).
Pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej lub odniesienie się do nich w sposób pobieżny skutkuje brakiem możliwości zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez wojewódzki sąd administracyjny czy działające w sprawie organy administracji. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do uzupełniania, czy innego korygowania wadliwie postawionych zarzutów kasacyjnych. Nie może też samodzielnie ustalać podstaw, kierunków, jak i zakresu zaskarżenia.
Poczynienie powyższych uwag na temat uzasadnienia zarzutów skargi kasacyjnej było konieczne ze względu na konstrukcję rozpoznawanej skargi kasacyjnej. Wniesiona w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna w znacznej mierze nie spełnia tak określonych wymogów.
W ocenianej skardze kasacyjnej zawarto zarzuty naruszenia wielu przepisów postępowania. Powołanie przez stronę skarżącą kasacyjnie szeregu przepisów w omawianych zarzutach czyni często wątpliwym, jakie naruszenie jest zarzucane zaskarżonemu wyrokowi i jakie okoliczności mają wskazywać na zasadność zarzutu. Niezbędna konkretyzacja zarzutów nie zastała także niejednokrotnie przedstawiona w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z stanowiskiem Sądu pierwszej instancji co do wyników przeprowadzonej kontroli, a w szczególności z przedstawionym stanowiskiem prawnym. Zarzuty skargi kasacyjnej należy ocenić jedynie jako polemikę ze stanowiskiem Sądu I instancji świadczącą jedynie o niezadowoleniu skarżącego z rozstrzygnięcia Sądu I instancji.
Ze skargi kasacyjnej wynika, że jej autor oparł postawione w niej zarzuty na obydwu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a. Gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, to w pierwszej kolejności należy rozpoznać ten drugi z zarzutów, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego.
Zarzuty naruszenia przepisów postępowania, pomimo ich multiplikacji, koncentrują się wokół dwóch kwestii: mocy dowodowej dokumentu urzędowego w postaci zaświadczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z 19 października 1946 r. oraz mocy dowodowej oświadczeń świadków J. A. N. z 17 października 1945 r. i J. M. z 19 października 1946 r. oraz I. F. z 17 października 1945 r. oraz I.S. z 19 października 1946 r.
W odniesieniu do zaświadczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z 19 października 1946 r. należy wskazać, że brak jest w nim informacji, na jakiej podstawie został wystawiony ww. dokument. Przedmiotowe zaświadczenie, opatrzone pieczątką Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddziału Powiatowego [...], zawiera jedynie stwierdzenie, że W. J. T. pozostawiła gospodarstwo rolne o powierzchni 375,72 ha, położone w m. [...], pow. [...], woj. [...]. Natomiast z załączonego do akt sprawy wykazu imiennego zaświadczeń repatrianckich za październik 1946 r. wynika, że w Państwowym Urzędzie Repatriacyjnym Oddziale Powiatowym w [...] w tym okresie wydano 7 imiennych zaświadczeń, jednak wśród podanych w nim osób nazwisko W. T. nie figuruje.
Należy w tym miejscu przypomnieć, że zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a. dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Z przedmiotowego zaświadczenia nie wynika podstawa prawna, na jakiej został on wydany. Co więcej, skoro w imiennym wykazie wydanych przez Państwowy Urząd Repatriacyjny Oddział Powiatowy w [...] zaświadczeń repatrianckich za październik 1946 r. nie zostało wskazane zaświadczenie wydane na nazwisko W. T., to jest uzasadnione przypuszczenie, że przedmiotowy dokument nie został wydany przez Państwowy Urząd Repatriacyjny Oddział Powiatowy w [...] w zakresie jego działania, a zatem nie jest to dokument urzędowy, a w szczególności nie jest to dokument urzędowy, o którym mowa w art. 6 ust. 4 pkt 2 ustawy z 2005 r.
Kasator nie odnosi się do powyższych okoliczności akcentując, że powyższe zaświadczenie jest dokumentem urzędowym oraz że nie został przeprowadzony dowód przeciwko jego treści.
Stwierdzić należy, że jeżeli został skutecznie zakwestionowany charakter dokumentu jako dokumentu urzędowego, to nie jest wówczas konieczne przeprowadzenie dowodu przeciwko jego treści, aby można było przyjąć, że taki dokument nie stanowi dowodu na to, co zostało w nim stwierdzone. Dokument taki podlega wówczas ocenie w kontekście całokształtu zebranego materiału dowodowego.
Podważenie ww. zaświadczenia jako dokumentu urzędowego ma istotne znaczenie, ponieważ zgodnie z art. 6 ust. 5 ustawy z 2005 r. w przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy:
1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej;
2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 2147, ze zm.) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty.
Nie jest sporne, że oświadczenia świadków nie spełniają wymogów określonych w art. 6 ust. 5 pkt 1 ustawy z 2005 r., ponieważ nie zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka.
Należy podkreślić, że ustawa z 2005 r. jest ustawą szczególną i z tej racji zawarte w niej przepisy proceduralne mają pierwszeństwo przed przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (wyrok NSA z 6 grudnia 2022 r., I OSK 918/19). Tak więc przepis art. 6 ust. 5 ustawy z 2005 r. jest przepisem szczególnym w stosunku do przepisów k.p.a. dotyczących postępowania dowodowego, zastrzegającym określone obostrzenia dowodowe. Nie można zatem argumentować, odwołując się do przepisów k.p.a., że dowodem zastępującym dokumenty, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, to jest urzędowy opis mienia i orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, mogą być oświadczenia dwóch świadków nie spełniające wymagań, o których mowa w art. 6 ust. 5 ustawy z 2005 r. Wskazać również należy, że w świetle przepisów ustawy z 2005 r. jedynymi dowodami wskazującymi na fakt pozostawienia nieruchomości, a tym samym wyłączną podstawą do realizacji prawa do rekompensaty, nie mogą być tylko oświadczenia świadków, nawet przy zachowaniu odpowiedniej ich formy. Niezbędne jest potwierdzenie tych okoliczności przez inne rodzaje środków dowodowych, jakimi są dokumenty urzędowe, sądowe lub archiwalne (wyrok NSA z 3 października 2017 r., I OSK 3066/15).
Konkludując, oświadczenia świadków wchodzące w skład materiału dowodowego zebranego w rozpoznawanej sprawie nie mogą być uznane za oświadczenia w rozumieniu art. 6 ust. 5 ustawy z 2005 r.
Wskazać dalej należy, że zgodnie z art. 6 ust. 4 pkt 3 ustawy z 2005 r. dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości, mogą być również dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw.
Organy ustaliły w rozpoznawanej sprawie, że wszystkie przedwojenne i powojenne dokumenty dotyczące nieruchomości z powiatu [...], przechowywane są jedynie w Państwowym Archiwum Obwodu IwanoFrankowskiego. Natomiast z odpowiedzi Archiwum Państwowego Obwodu IwanoFrankowskiego wynika, że w zasobach archiwalnych nie odnaleziono żadnych dokumentów urzędowych wystawionych na nazwisko T..
W orzecznictwie wskazuje się, że w przypadku braku w danej sprawie dowodów wskazanych w art. 6 ust. 4 ustawy z 2005 r. jako dowód należy dopuścić wszystko, co pozwala na ustalenie, jakie mienie pozostawiono na Kresach Wschodnich, a dowody z art. 6 ust. 4 i 5 tej ustawy mają tylko pierwszeństwo przed innymi dowodami wymienionymi w art. 75 k.p.a. (wyrok NSA z 21 lipca 2020 r., I OSK 3058/19). Zaświadczenie z 19 października 1946 r. oraz oświadczenia świadków niespełniające ustawowych wymagań mogą zatem stanowić dowód w sprawie, gdyż ustawa z 2005 r. nie wyłącza zastosowania k.p.a. Oświadczenia te, w sytuacji, gdy mają na celu wykazanie pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, rodzaj i powierzchnię tych nieruchomości, mogą zostać potraktowane jedynie jako dowód uzupełniający. Nie mogą zaś one stanowić jedynego dowodu na tę okoliczność (wyrok NSA z 7 grudnia 2018 r., I OSK 1458/18).
Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy, mając przy tym na uwadze, że w zasobach archiwalnych Archiwum Państwowego Obwodu IwanoFrankowskiego nie odnaleziono żadnych dokumentów urzędowych wystawionych na nazwisko T., należy stwierdzić, że z zebranego materiału dowodowego nie wynika w sposób jednoznaczny, jakie nieruchomości zostały pozostawione oraz kto był ich właścicielem.
Należy mieć na uwadze rozbieżności pomiędzy treścią ww. zaświadczenia z 19 października 1946 r., a oświadczeniami dwóch świadków – I. F. oraz I. S.. Jak wskazał Sąd I instancji, informacje zawarte w oświadczeniach J. A. N. i J. M., zgodnie z którymi właścicielem majątku [...] o powierzchni 357,72 ha od 1935 r. była W. T., są zbieżne z informacjami zawartymi w zaświadczeniu z 19 października 1946 r. Z kolei z oświadczeń I. F. z 17 października 1945 r. oraz I. S. z 19 października 1946 r. wynika, że na powierzchnię 357,72 ha składały się dwa majątki położone w m. [...] i [...], z czego majątek [...] liczył 270,20 ha, a [...] - 87,52 ha. W skład majątków wchodziły zabudowania mieszkalne i gospodarcze oraz las o powierzchni 35,70 ha. Ponadto, według tych oświadczeń, obydwa majątki stanowiły przedmiot współwłasności L. i M. małż. T. oraz ich córki – W. T.. Takie też informacje zawarł skarżący we wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty.
Sąd I instancji podzielił ocenę organu, który poddał ww. zaświadczenie wnikliwej analizie oraz w sposób wyczerpujący wyjaśnił, z zachowaniem reguł swobodnej oceny dowodów, dlaczego w jego ocenie na podstawie tego dokumentu, ocenianego we wzajemnej łączności z pozostałymi dokumentami zebranymi w sprawie, nie można jednoznacznie wskazać właściciela i powierzchni nieruchomości pozostawionych.
Kasator nie odnosi się do tej argumentacji ograniczając się do podkreślenia wagi zaświadczenia jako dokumentu urzędowego, co nie mogło jednak odnieść zamierzonego skutku. Podobnie nie mogła odnieść skutku argumentacja zarzucająca odmienne podejście do oświadczeń J. N. i J. M. oraz do oświadczeń I. F. i I. S. – pomimo tego, że wszystkie te oświadczenia nie spełniają wymogów z art. 6 ust. 5 ustawy z 2005 r. Sąd I instancji wziął bowiem pod uwagę wszystkie te oświadczenia i uznał, że na ich podstawie nie można dokonać jednoznacznych ustaleń co do tego, kto był właścicielem pozostawionych nieruchomości oraz jaka była powierzchnia tych nieruchomości. Sąd I instancji wbrew zarzutom skargi kasacyjnej nie różnicował znaczenia dowodowego tych oświadczeń ze względu na niespełnianie przez nie wymogów z art. 6 ust. 5 ustawy z 2005 r.
Wszystkie zarzuty naruszenia przepisów postępowania są zatem niezasadne.
W tym stanie rzeczy, skoro nie ustalono w sposób jednoznaczny, kto był właścicielem pozostawionych nieruchomości oraz jaka była powierzchnia tych nieruchomości, to nie było możliwe potwierdzenie prawa do rekompensaty w zakresie wskazanym we wniosku skarżącego z 17 grudnia 2008 r. Organy nie naruszyły zatem art. 3 ust. 2 ustawy z 2005 r. przez niewłaściwe zastosowanie poprzez odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz skarżącego.
Z tych wszystkich powodów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 tej ustawy.