I OSK 2490/23

I OSK 2490/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-05-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Krzysztof Sobieralski
Mariola Kowalska /sprawozdawca/
Piotr Przybysz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 810/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-04-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art. 107 par. 3 w zw. z art. 138 par. 1 pkt 1 w zw. z art. 138 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2024 poz 935
w zw. z art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej N.S., T.S., N.C., M.S., M.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 810/22 w sprawie ze skargi N.S., T.S., N.C., M.S., M.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2022 r., nr KOC/8144/Go/21 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego z mocy prawa oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Łd 810/22 oddalił skargę N.S., T.S., N.C., M.S., M.R. (dalej "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2022 r., nr KOC/8144/Go/21 w przedmiocie umorzenia z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r. postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z dnia 14 czerwca 1952 r. nr Gm.II.15S/117/52 o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] w Warszawie.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiedli skarżący reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając go w całości. Skarżący kasacyjnie, na podstawie wskazanej w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej "P.p.s.a."), zarzucili naruszenie przepisów postępowania, tj.:
1) art. art. 107 § 3 w zw. z art 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art 151 P.p.s.a. - polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując kontroli decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2022 r. znak KOC/8144/Go/21, o utrzymaniu w mocy decyzji organu z dnia 2 grudnia 2021 r. znak KOC/5245/Go/21, o stwierdzeniu umorzenia z dniem 16 września 2021 r. postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności (wydania z naruszeniem prawa) orzeczenia administracyjnego (decyzji) Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 14 czerwca 1952 r. znak Gm.n.l5S/117/52 (dalej odpowiednio decyzja II instancji, decyzja I instancji i orzeczenie) - zaakceptował wewnętrzną sprzeczność decyzji II instancji, w której sentencji utrzymano w mocy decyzję I instancji, a w uzasadnieniu decyzji II instancji wskazano, że należy uchylić decyzję I instancji i umorzyć postępowanie administracyjne - co miało istotny wpływ na wynik sprawy administracyjnej, ponieważ uniemożliwia kontrolę sądowoadministracyjną decyzji II instancji oraz na wynik sprawy sądowoadministracyjnej, ponieważ skutkowało niezasadnym oddaleniem skargi;
2) art. 105 § 1 w zw. z art. 104 § 1 w zw. z art. 8 § 1 w zw. z art. 140 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491, dalej "Nowela k.p.a.") w zw. z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1, art. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78 poz. 483 z późn. zm., dalej "Konstytucja") - polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując kontroli decyzji II instancji, zaakceptował zastosowanie niekonstytucyjnej normy prawnej, tj. art. 2 ust. 2 Noweli k.p.a., a w szczególności przyjęcie, że upływ trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji objętej wnioskiem o stwierdzenie nieważności (wydania z naruszeniem prawa) powoduje automatyczne umorzenie postępowania wszczętego takim wnioskiem jeszcze przed wejściem w życie Noweli k.p.a. i niezakończonego przed tym dniem ostateczną decyzją, a tym samym różnicowanie sytuacji prawnej skarżących jako:
a) podmiotów, które zostały pozbawione własności z rażącym naruszeniem prawa (ich następców prawnych), względem podmiotów, które wywłaszczono zgodnie z prawem, ale nie wykorzystano nieruchomości na cel przewidziany w decyzji o wywłaszczeniu - polegające na pozbawieniu tylko tych pierwszych możliwości dokończenia trwającego postępowania administracyjnego,
b) podmiotów pokrzywdzonych wydaniem decyzji obarczonej wadą nieważności (ich następców prawnych), które przed dniem 16 września 2021 r. z przyczyn od nich niezależnych nie zdołały uzyskać rozstrzygnięcia o stwierdzeniu nieważności (wydania z naruszeniem prawa) tej decyzji, względem podmiotów, które takie rozstrzygnięcie przed tą datą uzyskać zdołały - polegające na pozbawieniu tylko tych pierwszych prejudykatu dla chronionych konstytucyjnie roszczeń odszkodowawczych w związku z niezgodnym z prawem działaniem organu władzy publicznej, a tym samym zamknięcie drogi sądowej dochodzenia ochrony naruszonego prawa własności, pomimo wszczęcia postępowania na podstawie i w zaufaniu do obowiązujących przepisów i uzasadnionego oczekiwania, że zostanie ono rozstrzygnięte merytorycznie zgodnie z tymi przepisami,
co miało istotny wpływ na wynik sprawy administracyjnej, ponieważ skutkowało odstąpieniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie od stwierdzenia nieważności (wydania z naruszeniem prawa) orzeczenia i uznaniem, że doszło do umorzenia postępowania administracyjnego - co stanowi naruszenie, w szczególności, konstytucyjnych zasad demokratycznego państwa prawnego, pewności prawa, zaufania obywatela do organów państwa (lojalności państwa wobec obywatela), ochrony interesów w toku, ochrony uzasadnionych oczekiwań, ochrony własności, równości wobec prawa, odpowiedzialności władz publicznych i prawa do sądu - co miało także istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej, ponieważ skutkowało niezasadnym oddaleniem skargi;
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 2 Noweli k.p.a. w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1995 r. Nr 36 poz. 175 z późn. zm.; dalej odpowiednio Protokół i Konwencja) w zw. z art. 87 ust. 1 i art. 91 ust. 2 Konstytucji - polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując kontroli decyzji II instancji, zaakceptował niezastosowanie normy prawa wyrażonej w art. 1 Protokołu i zastosowanie art. 2 ust. 2 Noweli k.p.a., który narusza tę normę, wyprzedzającą Nowelę k.p.a. w hierarchii źródeł prawa i w związku z tym nie powinien być stosowany - co miało istotny wpływ na wynik sprawy administracyjnej, ponieważ skutkowało uznaniem, że doszło do umorzenia postępowania administracyjnego - co miało istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej, ponieważ skutkowało niezasadnym oddaleniem skargi,
4) art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art 7 w zw. z art. 140 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 2 Noweli k.p.a. - polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując kontroli decyzji II instancji, zaakceptował brak wydania rozstrzygnięcia merytorycznego pomimo:
a) nieustalenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie na podstawie dowodów faktu i daty doręczenia lub ogłoszenia orzeczenia, a w związku z tym w sytuacji nieustalenia (niewyjaśnienia i niewykazania) przez organ, że od dnia doręczenia lub ogłoszenia orzeczenia upłynęło trzydzieści lat,
b) że nie doszło do doręczenia orzeczenia skarżącym (ich poprzednikom prawnym) - który to dzień wyznacza dopiero początek biegu terminu trzydziestu lat, o którym mowa w art. 2 ust. 2 Noweli k.p.a. - ani ogłoszenia orzeczenia skarżącym (ich poprzednikom prawnym),
co miało istotny wpływ na wynik sprawy administracyjnej, ponieważ skutkowało uznaniem, że doszło do umorzenia postępowania administracyjnego - co miało również istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej, ponieważ skutkowało niezasadnym oddaleniem skargi,
5) art. 141 § 4 zdanie pierwsze w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 litera c) w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z:
a) art. 105 § 1 w zw. z art. 104 § 1 w zw. z art. 8 § 1 w zw. z art. 140 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 Noweli k.p.a. w zw. z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1, art. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji;
b) art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7, art. 8 ust. 1 i 2, art. 87 ust. 1 i art. 91 ust. 2 Konstytucji,
c) art. 107 § 3 w zw. z art. 11 w zw. z art. 140 k.p.a.,
poprzez brak odniesienia się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutów skargi dotyczących naruszenia:
a) art. 105 § 1 w zw. z art. 104 § 1 w zw. z art. 8 § 1 w zw. z art. 140 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 Noweli k.p.a. w zw. z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1, art. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji,
b) art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7, art. 8 ust. 1 i 2, art. 87 ust. 1 i art. 91 ust. 2 Konstytucji,
c) art. 107 § 3 w zw. z art. 11 w zw. z art. 140 k.p.a.,
co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uniemożliwia kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku.
Na podstawie art. 191 P.p.s.a. wniesiono o rozpoznanie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 810/22 o odmowie zawieszenia postępowania do czasu rozpoznania wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności art. 2 ust. 2 Noweli k.p.a. z art. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji (wniosek z dnia 28 grudnia 2021 r. znak sprawy: IV.7004.24.2021.MC; dalej Wniosek RPO), które nie podlegało zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, a to art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a., poprzez odmowę zawieszenia postępowania do czasu rozpoznania wniosku RPO, co miało istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej, ponieważ skutkowało niezasadnym, a co najmniej przedwczesnym oddaleniem skargi. Jednocześnie, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wniesiono o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania wniosku RPO.
Na podstawie art. 188 P.p.s.a. skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, a w wyniku jej rozpoznania o uchylenie decyzji organów obu instancji w całości. W razie stwierdzenia braku podstaw do rozpoznania skargi, wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W każdym przypadku wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania od organu na rzecz skarżących według norm przepisanych, zrzekając się rozprawy w tej sprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie przedstawionych zarzutów.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności zarzutów, przytoczonych we wskazanym środku odwoławczym.
Przedmiotowa sprawa dotyczyła wniosku skarżących o stwierdzenie, że decyzja Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 15 czerwca 1952 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] w Warszawie, ozn. nr hip. [...], wydana została z naruszeniem prawa w części dotyczącej lokali nr [...] oraz stwierdzenie jej nieważności w pozostałej części. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, decyzją z dnia 2 grudnia 2021 r., działając na podstawie art. 158 § 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491, dalej "ustawa nowelizująca", stwierdziło, że postępowanie uległo umorzeniu z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r. W wyniku rozpoznania odwołania skarżących, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 26 stycznia 2022 r. utrzymało w mocy decyzję własną z 2 grudnia 2021 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że z dniem 16 września 2021 r., weszła w życie ustawa nowelizująca, której art. 2 ust. 2 stanowi, że postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie tejże ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy przesyłka z zaskarżoną decyzją Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 14 czerwca 1952 r. została nadana na adres M.S. i zwrócona organowi jako niedoręczona. Z uwagi na powyższe, w kwietniu 1971 r. na tablicy ogłoszeń Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy ukazało się ogłoszenie z 7 kwietnia 1971 r. o wydaniu decyzji z 14 czerwca 1952 r. Z pisma Prezydium z 5 maja 1971 r. wynika, że obwieszczenie wisiało na tablicy ogłoszeń przez 14 dni, jednakże organy zasadnie uznały, że decyzja Prezydium z dnia 14 czerwca 1971 r. weszła do obrotu prawnego z dniem 15 maja 1971 r., tj. z dniem ujawnienia w księdze wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela przedmiotowej nieruchomości. Z zawiadomienia Państwowego Biura Notarialnego wynika, że ujawnienie Skarbu Państwa nastąpiło w oparciu o decyzję z 14 czerwca 1952 r. Ponadto, w dniu 24 listopada 1952 r. nastąpiło przejęcie budynku przy ul. [...] przez Skarb Państwa o czym świadczą protokoły i zaświadczenia zgromadzone w aktach sprawy.
Argumentacja skargi kasacyjnej koncentruje się na dwóch zasadniczych kwestiach: niezgodności normy prawnej zawartej w art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej z Konstytucją RP i możliwości jej zastosowania w okolicznościach niniejszej sprawy oraz braku doręczenia decyzji wywłaszczeniowej skarżącym (ich poprzednikom prawnym), a w konsekwencji braku rozpoczęcia biegu terminu, o którym mowa w art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej.
Odnosząc się do pierwszego z zagadnień wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny wypowiadał się już wielokrotnie na temat problematyki związanej ze zgodnością z Konstytucją RP zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, który wszedł w życie w dniu 16 września 2021 r. Przykładowe wyroki z dnia: 4 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1827/22, 2 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 2052/22, 21 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 2074/22, 5 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2214/22, 12 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2499/20, 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2282/22, 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2298/22, 3 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 2215/22, 7 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 2475/22 i 16 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 57/23. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie podziela wyrażone tam stanowisko i uznając je za własne, przyjmuje za podstawę rozważań w sprawie.
Przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Oznacza to, że wobec upływu trzydziestu lat od dnia doręczenia kwestionowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji, do dnia wszczęcia przedmiotowego postępowania, zaistniała podstawa do jego obligatoryjnego umorzenia. Z chwilą wejścia w życie ustawy nowelizującej, czyli z dniem 16 września 2021 r., organy administracji utraciły możliwość merytorycznej oceny takiej decyzji, a prowadzone w tym przedmiocie postępowania podlegały umorzeniu z mocy ustawy.
Konieczność zmiany art. 156 § 2 k.p.a. w jego poprzednim brzmieniu, wynikała z treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13, w którym Trybunał przyjął, że art. 156 § 2 k.p.a. - w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. Trybunał przypomniał, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady poszanowania trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Jednocześnie podniósł, że brak wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z przyczyny (wady) określonej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., po znacznym upływie czasu, skutkuje destabilizacją porządku prawnego. W tym kontekście Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że ustawodawca określając przesłanki stwierdzania nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania, powinien brać pod uwagę wszystkie zasady mieszczące się w klauzuli państwa prawnego, przewidzianej w art. 2 Konstytucji RP, a odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej (do których trzeba zaliczyć możliwość stwierdzenia nieważności decyzji) nie powinny naruszać wynikających z art. 2 Konstytucji RP zasad bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa.
Trybunał zaakcentował także, że żadna z zasad, które w analizowanym przypadku są konkurencyjne, nie ma charakteru absolutnego. W ocenie Trybunału ustawodawca ma wręcz obowiązek kształtowania regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu - wraz z upływem czasu - stanu niepewności. Niezbędne jest zatem ustanowienie odpowiednich granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Wskazano przy tym, że trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być pozorna. Taka pozorność występowałaby nie tylko, jeżeli ustawodawca nie przewidywałby ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji, ale również jeżeli ograniczenia te nie byłyby wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może bowiem z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej strony przewidywać, nieograniczoną terminem, możliwość wzruszania decyzji.
Zatem sama potrzeba wprowadzenia terminu przedawnienia stwierdzenia nieważności decyzji, od których wydania upłynęło kilkadziesiąt lat, nie powinna budzić wątpliwości z punktu widzenia zasad konstytucyjnych. Wprowadzenie tych zmian było też wynikiem orzecznictwa, w którym wskazywano na potrzebę wprowadzenia cezury czasowej (zob. wyroki NSA z dnia: 10 stycznia 2019 r., sygn. akt I OSK 1822/18, Lex nr 2608345, 15 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2024/19, Lex nr 3045626, 28 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OSK 2099/15, Lex nr 2315653; 15 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 2825/19, Lex Nr 3049848).
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że każdy system prawa przewiduje ograniczenia czasowe w dochodzeniu roszczeń, a także różnego rodzaju skutki prawne, które następują po upływie określonego terminu. Takie ograniczenia czasowe przewiduje prawo cywilne. Również w prawie administracyjnym ustawodawca niejednokrotnie ograniczył dochodzenie roszczeń, a także stwierdzania nieważności decyzji w czasie. Tytułem przykładu wskazać można obowiązujący od 1 stycznia 1992 r. przepis art. 63 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 107, poz. 464 z późn. zm.). Zgodnie z art. 63 ust. 2 i ust. 3 tej ustawy do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 i z 1975 r. Nr 16, poz. 91) nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Postępowania toczące się w tych sprawach podlegają umorzeniu. Przepis ten był przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 10 czerwca 2020 r. publ. OTK-A 2020/21 orzekł o zgodności wymienionych wyżej przepisów z ustawą zasadniczą. Trybunał uznał, że jednym z przejawów bezpieczeństwa prawnego jest stabilizacja sytuacji prawnej jednostki, przekładająca się w efekcie na stabilizację sytuacji stosunków społecznych. Obowiązek ustawodawcy ukształtowania regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu - wraz z upływem czasu - stanu niepewności, został wywiedziony z klauzuli zawartej w art. 2 Konstytucji RP, a potrzeba ustanowienia przedawnienia - z zasady bezpieczeństwa prawnego (zob. wyrok z dnia 19 czerwca 2012 r., sygn. akt P 41/10, OTK ZU nr 6/A/2012, poz. 65). Trybunał stwierdził również, że prawomocność jest sama w sobie wartością konstytucyjną, a ochrona prawomocności ma zakotwiczenie w art. 7 Konstytucji RP, tj. w zasadzie praworządności (zob. wyrok z dnia 24 października 2007 r., sygn. akt SK 7/06, OTK ZU nr 9/A/2007, poz. 108).
W świetle przywołanego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego niezbędne jest ustanowienie odpowiednich granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być bowiem pozorna. Taka pozorność występowałaby nie tylko, jeżeli ustawodawca nie przewidywałby ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji, ale również jeżeli ograniczenia te nie byłyby wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej strony przewidywać, nieograniczoną terminem, możliwość wzruszania decyzji, na podstawie której strona nabyła prawo lub ekspektatywę (zob. wyrok TK z dnia 28 lutego 2012 r., sygn. akt K 5/11, OTK ZU nr 2/A/2012, poz. 16).
W wyrokach dotyczących zgodności z Konstytucją art. 63 ust. 2 i 3 u.g.n.r. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że nieograniczona w czasie wzruszalność ostatecznych decyzji administracyjnych nie jest zasadą konstytucyjną, a ograniczenie terminów zaskarżenia prawomocnych decyzji administracyjnych jest uzasadnione względami bezpieczeństwa prawnego (zob. wyrok TK z dnia 22 lutego 2000 r., sygn. akt SK 13/98). Trybunał wskazał też, że ograniczenia czasowe są konieczne z uwagi na wartość, którą jest stabilność stosunków prawnych, oraz ze względu na rosnące z czasem trudności dowodowe w prowadzeniu ewentualnego nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego, a także z uwagi na potrzebę ochrony praw nabytych przez osoby trzecie (zob. wyrok TK z dnia 15 maja 2000 r., sygn. akt SK 29/99).
W tę linię orzeczniczą Trybunału Konstytucyjnego, dotyczącą ograniczenia dochodzenia praw w czasie, wpisują się także wyroki Trybunału dotyczące oceny zgodności z Konstytucją art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872). W wyrokach z dnia 19 maja 2011 r., sygn. akt K 20/09, oraz z dnia 15 września 2009 r., sygn. akt P 33/07, ale także we wcześniejszym wyroku z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 11/02, Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie stwierdził, że art. 73 ust. 4 ustawy jest zgodny z Konstytucją RP. W wyroku z dnia 15 września 2009 r., sygn. akt P 33/07, Trybunał przesądził, że art. 73 ust. 4 ustawy w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że kwestia ograniczenia terminem zawitym możliwości zgłaszania wniosku o wypłatę odszkodowania została uznana za zgodną z Konstytucją w wyroku Trybunału z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie o sygn. akt SK 11/02, zgodnie z którym art. 73 ust. 4 ustawy nie różnicuje pozycji prawnej byłych właścicieli, ponieważ wszystkie osoby zainteresowane uzyskaniem odszkodowania były uprawnione do złożenia wniosku w takim samym okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Skoro ustawodawca zdecydował, że wywłaszczenie nastąpiło 1 stycznia 1999 r., to każdy były właściciel nieruchomości miał możliwość zgłoszenia żądania odszkodowania w zakreślonym przez prawo terminie. Stan prawny wyraźnie bowiem wskazuje, że wystąpienie z żądaniem odszkodowania nie było uzależnione od uprzedniego wydania decyzji wojewody. Zgłoszenie wniosku w określonym przez art. 73 ust. 4 ustawy okresie było wystarczającą czynnością, by uzyskać prawo do odszkodowania za wywłaszczenie. Oznacza to, że z upływem ustawowego terminu strona traci możliwość dochodzenia przysługujących jej uprawnień do zgłoszenia żądania bez względu na okoliczności usprawiedliwiające spóźnienie zgłoszenia wniosku, nawet jeżeli są to zdarzenia niezależne od strony.
Z wyżej poczynionych rozważań wynika, że wprowadzenie przez ustawodawcę ograniczenia czasowego w dochodzeniu prawa nie nasuwa zastrzeżeń co do zgodności tej regulacji z Konstytucją. Odnośnie spraw będących w toku niewątpliwie ustawodawca nie powinien "zaskakiwać" obywatela regulacjami, które są wprowadzane później, aniżeli zdarzenia, które miały miejsce przed ich uchwaleniem i twierdzić, że regulacje te powinny być stosowane do stanów faktycznych i prawnych powstałych przed datą wejścia w życie nowych uregulowań prawnych. Jednakże zasady bezpieczeństwa prawnego, pewności prawa i stabilności stosunków prawnych, które wyprowadzane są z wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP klauzuli państwa prawnego, nie mają charakteru bezwzględnego, dopuszczalne są bowiem od nich wyjątki (wyrok TK z dnia 10 czerwca 2020 r., sygn. akt K 11/18; podobnie w odniesieniu do prawa unijnego wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 26 kwietnia 2005 r., sygn. akt C-376/02). Również sam ustawodawca dopuszcza takie wyjątki stanowiąc w art. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1461) o możliwości nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie. Odstąpienie od ww. zasad przemawiające za retroaktywnością regulacji prawnych zawartych w ustawie może być uzasadnione koniecznością poszanowania innych wartości i zasad konstytucyjnych.
W uchwale z dnia 11 stycznia 2024 r., sygn. akt I OPS 3/22, (publ. ONSAiWSA 2024/2/15) Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego wynika, iż jednostka musi w każdym czasie liczyć się ze zmianą regulacji prawnych i uwzględniać podczas planowania przyszłych działań ryzyko zmian prawodawczych, uzasadnionych zmianą warunków społecznych. Na gruncie obowiązującej Konstytucji nie można całkowicie wykluczyć stanowienia regulacji prawnych o charakterze retroaktywnym. Ustawodawca musi jednak wyważyć uzasadniony interes jednostki i interes publiczny, stanowiąc nowe regulacje (wyrok TK z dnia 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt P 44/10, OTK ZU nr 4/A/2013, poz. 39). W świetle dotychczasowego i utrwalonego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (zob. np. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2009 r., sygn. akt P 66/07, OTK-A 2009/5/65, i z dnia 22 lipca 2020 r., sygn. akt K 4/19, OTK-A 2020/33) przepisy działające wstecz można wyjątkowo uznać za zgodne z zasadą demokratycznego państwa prawnego. Cel ustanowienia określonej regulacji może uzasadniać jej zastosowanie z mocą wsteczną. Pod pojęciem "celu ustawy" należy rozumieć przede wszystkim przyczynę jej uchwalenia (zob. uchwała SN z dnia 27 kwietnia 1971 r., sygn. akt III CZP 8/71).
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, co wynika z wcześniej poczynionych wywodów, że wprowadzona regulacja ograniczająca możliwość skutecznego wnioskowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej była konieczna i wynikała z przywoływanego na wstępie wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt P 46/13. Doprowadziła także do zamierzonych i wskazanych w tym wyroku skutków, tj. ograniczenia w czasie możliwości eliminowania z obrotu prawnego decyzji ostatecznych, służy ochronie interesu publicznego w tym interesu Skarbu Państwa czy jednostek samorządu terytorialnego, które na skutek decyzji pozbawiających prawa własności nabyły ich prawa przy uwzględnieniu także i tego, że nabycie to z uwagi na upływ terminów zasiedzenia i tak by nastąpiło (zob. uchwała SN z dnia 26 października 2007 r., sygn. akt III CZP 30/07, OSNC 2008/5 poz. 43) i nie stanowią nadmiernego ciężaru dla obywatela, który przez 30 lat mógł skutecznie domagać się stwierdzenia nieważności. Ten czas, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, był wystarczający do podjęcia inicjatywy w celu wyeliminowania decyzji czy postanowienia z obrotu prawnego. Skoro w takim długim czasie jednostka nie korzystała z przysługujących jej praw, to musi się liczyć z tym, że w pewnym momencie takiej możliwości zostanie pozbawiona. W takim przypadku zasada pewności obrotu prawnego i zasada trwałości decyzji administracyjnej przeważa nad zasadami rekompensowania szkody poniesionej w wyniku niezgodnego z prawem działania organów Państwa.
Z tej przyczyny zarzut kasacyjny, oparty na art. 105 § 1 w zw. z art. 104 § 1 w zw. z art. 8 § 1 w zw. z art. 140 w z w. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej w zw. z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1, art. 64, art. 77 ust. 1 i 2, art. 87 ust. 1 i art. 91 ust. 2 Konstytucji RP, należało uznać za niezasadny.
Niezasadny okazał się również zarzut dotyczący niezgodności art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Wyjaśnić należy, że art. 1 Protokołu nr 1 do ww. Konwencji, u którego podstaw leżą zasady praworządności i zasady legalizmu, wszedł w życie w stosunku do Polski z dniem 10 października 1994 r., zgodnie z treścią oświadczenia rządowego (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 178). W myśl zaś postanowienia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 października 2008 r. nr 47550/06 Prussische Treuhand GmbH & Co KGA.A. przeciwko Polsce, państwo, będące stroną Konwencji dysponuje swobodą co do restytucji lub odszkodowania za uszczerbek wynikający ze zdarzeń o charakterze już historycznym (które miały miejsce przed datą ratyfikacji Konwencji). Ponadto, przepis art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, wyznaczając granice ingerencji państw w prawo własności poprzez formułowanie zasad: poszanowania mienia, pozbawienia mienia i korzystania z prywatnej własności w interesie publicznym, chroni prawo do korzystania i poszanowania mienia, a nie prawo do jego uzyskiwania czy nabywania (por. wyrok NSA z 5 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2214/22). Z tych też przyczyn nietrafnie skarga kasacyjna w Protokole nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poszukuje ochrony własności, do pozbawienia której doszło na mocy decyzji wydanej w 1980 r.
Przechodząc do drugiej z wymienionych na wstępie kwestii wskazać należy, że dla wydania decyzji w trybie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej istotne jest ustalenie, że upłynęło trzydzieści lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji. Nie jest konieczne precyzyjne wskazanie daty wejścia decyzji do obrotu prawnego, o ile zachowana dokumentacja pozwala stwierdzić, że od tego momentu upłynęło 30 lat. Złożona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna swojej zasadności upatruje w braku dowodu doręczenia decyzji wywłaszczeniowej. W tym względzie trafnie organy orzekające w sprawie zauważyły, że przesyłka z zaskarżoną decyzją Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 14 czerwca 1952 r. została nadana na adres M.S. i zwrócona organowi jako niedoręczona. Z uwagi na powyższe, w kwietniu 1971 r. na tablicy ogłoszeń Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy ukazało się ogłoszenie z dnia 7 kwietnia 1971 r. o wydaniu decyzji z dnia 14 czerwca 1952 r. Z pisma Prezydium z dnia 5 maja 1971 r. wynika, że obwieszczenie wisiało na tablicy ogłoszeń przez 14 dni, jednakże organy zasadnie uznały, że decyzja Prezydium z dnia 14 czerwca 1971 r. weszła do obrotu prawnego z dniem 15 maja 1971 r., tj. z dniem ujawnienia w księdze wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela przedmiotowej nieruchomości. Z zawiadomienia Państwowego Biura Notarialnego wynika, że ujawnienie Skarbu Państwa nastąpiło w oparciu o decyzję z dnia 14 czerwca 1952 r. Ponadto, w dniu 24 listopada 1952 r. nastąpiło przejęcie budynku przy ul. [...] przez Skarb Państwa o czym świadczą protokoły i zaświadczenia zgromadzone w aktach sprawy.
Wskazania wymaga, że z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, jasno wynika, że obliczenia cenzusu upływu 30 lat dokonuje się "od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia". Powyższa regulacja nie formułuje nakazu potwierdzenia przez organ administracji faktu doręczenia aktu każdej ze stron postępowania. Istotnym i wystarczającym jest bowiem sam fakt wprowadzenia decyzji do obrotu prawnego. Za cel doręczenia uznać w tym kontekście należy zakomunikowanie (przekazanie) stronom treści rozstrzygnięcia. Taką właśnie koncepcję, opartą na włączeniu decyzji/postanowienia/orzeczenia do obrotu prawnego, wyraża przywołana regulacja ustawy nowelizującej. Prawodawca, konstruując ww. przepis, nie wymaga bowiem "skutecznego" doręczenia aktu stronie/czy stronom postępowania, nie określa też przesłanki "prawidłowego" ogłoszenia decyzji (postanowienia) - wskazuje jedynie na sam fakt ujawnienia na zewnątrz woli organu, dokonywany właśnie w formie jego doręczenia, czy ogłoszenia. Nie należy tym samym wykładni art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej wiązać z "prawidłowym" - zgodnym z obowiązującymi w dacie wydania decyzji przepisami - doręczenia aktu wszystkim stronom, a z samym dokonaniem ujawnienia jego treści "na zewnątrz" - powodującego włączenie decyzji do obrotu. Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że wejść do obrotu i wywołać skutki prawne może również decyzja doręczona wadliwie (z naruszeniem przepisów o doręczeniach, z pominięciem niektórych stron, czy pełnomocników), a nadto również akt doręczony jedynie "do wiadomości". Sąd kasacyjny w składzie rozpoznającym sprawę w pełni aprobuje i przyjmuje argumentację w powyższym zakresie, wyrażoną m.in. w wyrokach NSA z dnia: 5 marca 2009 r., I OSK 453/08; z 20 lutego 2014 r., II OSK 2259/12; z 26 lipca 2013 r., II OSK 718/12; z 26 lipca 2013 r., II OSK 718/12; z 17 października 2017 r., II GSK 4055/16; z 21 grudnia 2023 r., II GSK 1103/22; czy z 13 lutego 2024 r., I OSK 2652/20.
Trzeba mieć również na uwadze, że ustawa nowelizująca a zwłaszcza jej art. 2 ust. 2, nie zawiera przepisów, które wprowadzałyby jakiekolwiek ograniczenia w postępowaniu dowodowym prowadzonym w kierunku ustalenia faktu i daty doręczenia lub ogłoszenia kontrolowanej w trybie nieważnościowym decyzji. Oczywiście najbardziej predystynowanym dowodem do stwierdzenia ww. faktów jest wskazanie na treść zwrotnego dowodu doręczenia stronom postępowania takiej decyzji. Tym niemniej w przypadku jego braku, okoliczności te organ może a nawet winien ustalić przy pomocy innych dowodów (pośrednich) czemu z reguły winno towarzyszyć przeprowadzenie logicznego wnioskowania. Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Z akt administracyjnych sprawy wynika bowiem, że orzeczenie z dnia 14 czerwca 1952 r. zostało ogłoszone poprzez obwieszczenie Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 7 kwietnia 1971 r. na okres 14 dni, tj. do dnia 28 kwietnia 1971 r. Jak trafnie zauważył organ I instancji, na ogłoszeniu brak jest daty, w której uznano decyzję za doręczoną. Jednakże, brak jest wątpliwości, że za datę, w której decyzja weszła do obrotu prawnego można uznać dzień 15 maja 1971 r., w którym to dniu ujawniono Skarb Państwa jako właściciela spornej nieruchomości. Z zawiadomienia Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 15 maja 1971 r. wynika natomiast, że w dziale II kw. nr hip. [...] jako właściciela wpisano Skarb Państwa – Prezydium Rady Narodowej w Warszawie Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej na wniosek z dnia 14 czerwca 1952 r. Z tego też względu, uznać należy, że od wejścia w życie zaskarżonej decyzji do dnia 23 sierpnia 2021 r., tj. dnia złożenia wniosku o stwierdzenie jej nieważności, upłynęło co najmniej 30 lat.
Z tych powodów zarzut kasacyjny wskazujący na naruszenie art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 7 w zw. z art. 140 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 li. c w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizacyjnej, nie mógł odnieść zamierzonego skutku.
Nie jest zasadny również zarzut naruszenia art. 107 § 3 w zw. z art 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art 151 P.p.s.a., którego skarżący kasacyjnie upatrują się w błędnym zaakceptowaniu wewnętrznej sprzeczności decyzji organu II instancji, w której sentencji utrzymano w mocy decyzję I instancji, a w uzasadnieniu decyzji II instancji wskazano, że należy uchylić decyzję organu I instancji i umorzyć postępowanie administracyjne. Nie ulega wątpliwości, że rozstrzygnięcie wydane przez organ II instancji zawarte w sentencji wydanego rozstrzygnięcia jest spójne z treścią jego uzasadnienia. Kwestia zawartego w końcowym fragmencie uzasadnienia stwierdzenia "Należy zatem uchylić decyzję (...) i umorzyć postępowanie (...)" była prawdopodobnie omyłką pisarską. Nie ulega bowiem wątpliwości, że treść powyższego stwierdzenia prowadzi do wniosku, że intencją organu II instancji było de facto umorzenie postępowania, co bezsprzecznie uczynił organ I instancji, a co potwierdza rozstrzygnięcie organu II instancji utrzymujące w mocy decyzję organu I instancji.
Odnosząc się do wniosku o zawieszenie postępowania zawartego w skardze kasacyjnej, wskazać należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Zgodnie z brzmieniem art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Treść powołanego przepisu wskazuje zatem na konieczność wystąpienia pomiędzy toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnym, a innym postępowaniem ścisłego związku polegającego na tym, że rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego stanowi podstawę rozstrzygnięcia sprawy głównej. Należy przy tym zauważyć, że z powołanego wyżej przepisu wynika również, że jego zastosowanie ma charakter fakultatywny. Ocena co do potrzeby jego zastosowania pozostawiona została zatem uznaniu sądu, który - podejmując postanowienie w tym zakresie - winien zbadać, czy w określonym przypadku celowe jest wstrzymanie biegu postępowania.
Odnosząc się do kwestii wydania przez Trybunał Konstytucyjny rozstrzygnięcia w sprawie o sygn. akt K 2/22 zauważyć należy, że nawet w przypadku przyjęcia przez Trybunał Konstytucyjny sprawy do rozpoznania sąd administracyjny ma obowiązek ustalić celowość ewentualnego zawieszenia postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Tymczasem, jak wynika z udostępnionych publicznie przez Trybunał Konstytucyjny informacji w sprawie o sygn. akt K 2/22 (https://trybunal.gov.pl/s/k-2-22) od dnia wpływu wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich o zbadanie zgodności art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1491) - w zakresie, w jakim uniemożliwia stwierdzenie wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa z art. 2 Konstytucji RP, z art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz z art. 77 ust. 2 Konstytucji oraz z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji, tj. od 31 grudnia 2021 r. do dnia wydania niniejszego postanowienia Trybunał Konstytucyjny nie wyznaczył terminu rozprawy.
Zaznaczenia przy tym wymaga, że w przypadku wydania orzeczenia na podstawie przepisu uznanego za niekonstytucyjny, uczestnik postępowania nie zostanie pozbawiony możliwości obrony swoich praw. W art. 272 § 1 P.p.s.a. przewidziano bowiem możliwość wznowienia postępowania w przypadku, gdyby Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Wobec tego interes strony jest należycie zabezpieczony (zob. postanowienia NSA z dnia: 19 lipca 2023 r., I OSK 1297/23; z 13 kwietnia 2023 r. I OSK 461/23, z 22 lutego 2023 r., I OSK 2367/22; dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Kierując się zatem zasadą ekonomiki procesowej oraz koniecznością rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie jest zasadne zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.