I OSK 311/19

I OSK 311/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2020-05-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-02-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik
Jolanta Rudnicka /sprawozdawca/
Małgorzata Borowiec /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Bk 290/18 - Wyrok WSA w Białymstoku z 2018-10-04
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 554
art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędziowie sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 4 października 2018 r. sygn. akt II SA/Bk 290/18 w sprawie ze skargi H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Suwałkach z dnia [...] marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 4 października 2018 r., sygn. akt II SA/Bk 290/18, oddalił skargę H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Suwałkach z dnia [...] marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. znak [...], Burmistrz Miasta S., po rozpoznaniu wniosku H. G. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych na rzecz A. G. świadczeń z funduszu alimentacyjnego, odmówił umorzenia tych należności.
Organ ustalił, że wnioskodawca wyrokiem sądu był zobowiązany do alimentacji córki A. G. w wysokości 400 zł miesięcznie. W związku z niewywiązywaniem się z tego obowiązku, uprawniona od 2013 r. otrzymywała świadczenie z funduszu państwowego. Obowiązek alimentacyjny ustał w dniu 10 stycznia 2018 r., co jest bezsporne. Postępowanie o uchylenie decyzji przyznającej świadczenie na okres 1 października 2017 r. – 30 września 2018 r. jest w toku. Na dzień 31 grudnia 2017 r. łącznie wypłacono uprawnionej z funduszu alimentacyjnego kwotę 18 799, 92 zł. Organ wskazał, że na dzień 31 grudnia 2017 r. zobowiązania wnioskodawcy wynoszą 17 194, 19 zł należność główna, 184, 61 zł odsetki. Zwrot kwoty wypłaconych świadczeń jest realizowany przez komornika. W trakcie realizowania wypłat nie doszło ani razu do dobrowolnej bezpośredniej wpłaty przez wnioskodawcę, wszystkie kwoty zostały wyegzekwowane w trakcie postępowania egzekucyjnego.
Odnośnie sytuacji życiowej i dochodowej wnioskodawcy ustalono, że od 2016r. wynajmuje on w mieście S. część domu o powierzchni 22 m2 (pokój, kuchnia, łazienka) za czynsz miesięcznie w wysokości 250 zł. Wnioskodawca opłaca rachunki za wodę, prąd, kanalizację w wysokości 164 zł miesięcznie, kupuje opał za kwotę 125 zł miesięcznie oraz miesięcznie opłaca także: telefon – 30 zł, internet - 49 zł, leki – 250 zł. Wnioskodawca otrzymuje od marca 2017 r. rentę z tytułu okresowej, najpierw częściowej a obecnie całkowitej, niezdolności do pracy. Wysokość renty wynosi 1211, 38 zł. Renta została przyznana do 30 listopada 2018 r. (decyzja ZUS z dnia 6 grudnia 2017 r.), a uprawnienie do niej powstało w związku ze stanem zdrowia wnioskodawcy po przebytym w 2015 r. zawale serca. Powyższe ustalono przede wszystkim na podstawie oświadczenia wnioskodawcy złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej w dniu 1 stycznia 2018 r. Jak wskazał organ I instancji, z zaświadczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 13 listopada 2017 r. wynika, że schorzenia, na które cierpi strona "powodują aktualnie istotne upośledzenie funkcji układu krążenia, ale badany rokuje poprawę stanu zdrowia po dalszym leczeniu".
Organ I instancji wskazał, że umorzenie zaległych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, wyjątkowych, zaś decyzja w tym przedmiocie jest decyzją uznaniową oraz uwzględniać powinna wysokość zaległego świadczenia, wiek, stan rodzinny, kwalifikacje zawodowe oraz rokowania zdrowotne strony. Umorzenia nie uzasadnia wyłącznie trudna sytuacja ekonomiczna. Organ podkreślił obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dzieci.
Analizując sytuację finansową i zdrowotną skarżącego wskazano, że jest ona trudna. Zaległość narastała od 2013 r., a dłużnik nie podejmował dobrowolnie kroków, by tę sytuację zmienić. Organ wskazał, że to, iż obecny stan zdrowia nie pozwala stronie na podjęcie prac zarobkowych nie oznacza, że wystąpiły przesłanki umorzenia postępowania. Wnioskodawca otrzymuje rentę, która jest dochodem stałym i umożliwia realizowanie spłaty zadłużenia. Wnioskodawca jest w wieku 61 lat i jak wynika z decyzji ZUS posiada 21 lat składkowych, co uprawnia go do uzyskania emerytury w wieku 65 lat, a to daje podstawy do twierdzenia, iż będzie także w przyszłości osiągał dochód umożliwiający spłatę zadłużenia. Zdaniem organu I instancji, wysokość środków pieniężnych pozostających stronie po potrąceniach komorniczych umożliwia funkcjonowanie, zaś przy ocenie podstaw do umorzenia nie sposób uwzględniać wyłącznie aktualnej sytuacji bez oceny z jakiego powodu zadłużenie powstało.
Od powyższej decyzji H. G. złożył odwołanie, wskazując na brak możliwości spłacenia zadłużenia z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy oraz dysponowanie miesięcznie "na życie" wyłącznie kwotą 500 zł, która pozostaje po potrąceniach komorniczych z renty. Wskazał, że za tę kwotę nie jest w stanie się utrzymać i zapożycza się u znajomych.
Decyzją z dnia [...] marca 2018 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Suwałkach utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy ustalił stan faktyczny sprawy i dokonał jego oceny prawnej identycznie jak organ I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że sytuacja wnioskodawcy jest trudna, jednak brak jest podstaw do umorzenia zaległości. Nie jest to bowiem sytuacja wyjątkowa na tyle, aby w sposób trwały uniemożliwić podjęcie starań o jej poprawę. Zdaniem Kolegium, należy uwzględnić nie tylko sytuację aktualną, ale i rokowania co do możliwości spłacenia długu alimentacyjnego. Te zaś są pozytywne, bowiem: zobowiązania są regularnie spłacane w wyniku potrąceń komorniczych ze świadczenia rentowego, orzeczenie o niepełnosprawności nie ma charakteru stałego, zaś z treści orzeczenia lekarskiego ZUS z listopada 2017 r. wynika, że stan zdrowia strony rokuje poprawę i nie można wykluczyć możliwości podjęcia pracy zarobkowej.
W ocenie Kolegium, aktualna sytuacja na rynku pracy oraz wyuczony zawód (murarz-tynkarz) wskazują, że strona nie powinna mieć problemów ze znalezieniem pracy w zawodzie. W tej sytuacji przerzucenie na społeczeństwo kosztów utrzymania dzieci dłużnika alimentacyjnego byłoby niezgodne z założeniami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz stanowiłoby rozszerzającą interpretację przesłanek z art. 30 ust. 2 tej ustawy. Organ odwoławczy powołał się również na konieczność racjonalnego i oszczędnego gospodarowania środkami budżetu Państwa.
Na powyższą decyzję H. G. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Wskazał na następujące okoliczności stanowiące, w jego ocenie, przesłanki uzasadniające uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie zaległości: zawał w 2015 r., operacja zastawki serca w 2017 r. i wszczepienie bajpasów, skierowanie na powtórną operację w dniu 14 maja 2018 r. z uwagi na niezrośnięcie się klatki piersiowej. Wyjaśnił, że po potrąceniach ze świadczenia rentowego zostaje mu kwota około 500 zł, z której nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać, bowiem na życie potrzebuje około 1 300 zł. Zadłuża się u osób trzecich i obecnie dług ten wynosi około 6 500 zł.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości stanowisko z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.
W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy skarżący przedłożył kserokopię postanowienia wydanego przez Sąd Rejonowy w Białymstoku VIII Wydział Gospodarczy w sprawie [...] z dnia [...] marca 2018 r., z którego wynika ogłoszenie upadłości skarżącego i ustanowienie syndyka.
Wojewódzki Sąd Administracyjny Białymstoku powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 4 października 2018 r., oddalił skargę.
Odnośnie zastosowanej przez organ podstawy wydania decyzji (art. 30 ust. 2 ustawy) Sąd wskazał, że jej interpretacja nie może pomijać celu ustawy sformułowanego w preambule. Ustawodawca wskazał w preambule, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodziny wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji.
Uwzględniając treść preambuły Sąd podkreślił, że umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest wyjątkiem podlegającym ścisłej interpretacji. Zachodzić może wyłącznie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności (niezależnych od dłużnika alimentacyjnego) jego sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Taki sposób interpretacji wzmacnia charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – w przypadku obowiązku rodziców wobec dzieci – mają charakter zobowiązań obligatoryjnych.
Sąd I instancji zaakceptował i uznał za trafne ustalenia wynikające z materiału dowodowego, którego skarżący w żadnym aspekcie nie kwestionował. Za organami stwierdził, że choć skarżący znajduje się w trudnej sytuacji (której ani organy, ani Sąd nie podważają), to jednak nie jest to sytuacja wyjątkowa, szczególna, uzasadniająca przyznanie ulgi. Sąd wskazał, że przede wszystkim skarżący w chwili orzekania przez organy posiadał stały dochód, który choć nie jest wysoki, to jednak umożliwia regularną spłatę i jest ona realizowana drogą potrąceń komorniczych. Sąd przyznał, że istotnie, skarżący posiada orzeczenie o niezdolności do pracy, ale jest ono orzeczeniem okresowym, tj. do dnia 30 listopada 2018 r., co w powiazaniu z treścią orzeczenia lekarskiego z dnia 13 listopada 2017 r. wskazującego na pozytywne rokowania zdrowotne (oszczędny tryb życia, systematyczne leczenie, kontrola kardiologiczna) pozwalało na sformułowanie wniosku o niewystąpieniu sytuacji szczególnej, uniemożliwiającej jakąkolwiek spłatę zadłużenia. Nadto Sąd odkreślił, że w orzeczeniu lekarza ZUS nie orzeczono niezdolności do samodzielnej egzystencji. Także z kserokopii dokumentacji medycznej załączonej przez skarżącego do wniosku o prawo pomocy wynika, że w okresie hospitalizacji w dniach 22-25 maja 2018 r. nie stwierdzono pogorszenia stanu zdrowia wskazywanego w skardze, tj. m.in. niestabilności mostka, zaś ustalono wygojenie ran i zalecono okresową kontrolę w poradni, echo serca raz w roku oraz kontynuację leczenia farmakologicznego. Dokumentacja ta, w ocenie Sądu, potwierdza wnioski i konkluzje sformułowane w uzasadnieniu decyzji zaskarżonej co do pozytywnego rokowania odnośnie stanu zdrowia.
Zdaniem Sądu powyższa argumentacja została wzmocniona przez organy wskazaniem na wiek skarżącego (61 lat w dacie orzekania zaskarżoną decyzją) i ilość zgromadzonych lat składkowych (21 lat) umożliwiające w przyszłości uzyskanie stałego świadczenia emerytalnego.
Sąd podkreślił, że dostrzega, podobnie jak i dostrzegły oraz oceniły to organy, że skarżącemu pozostaje po zrealizowaniu potrąceń komorniczych niewielka kwota na zaspokojenie codziennych potrzeb bytowych (około 500 zł), zaś skarżący – jak twierdzi – zadłuża się celem uzupełnienia środków na zaspokojenie potrzeb. Jednakże zauważyć należy, że trudna sytuacja dochodowa nie jest wystarczającą przesłanką udzielenia ulgi na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, zaś w sprawie niniejszej zadłużenie co do kwoty głównej już nie narasta wobec ustania obowiązku alimentacyjnego z dniem 10 stycznia 2018 r. Sąd wskazał ponadto, że jak wynika z akt sądowych, skarżący podjął działania mające na celu przeciwdziałanie narastającemu zadłużeniu, bowiem złożył wniosek o ogłoszenie upadłości i wniosek uwzględniono. Sąd podkreślił jednak, że zgodnie z przepisami Prawa upadłościowego nie podlegają umorzeniu zobowiązania o charakterze alimentacyjnym. Zdaniem sądu, jest to wynikiem ogólnego założenia ustawodawcy, że zobowiązania o charakterze alimentacyjnym wynikające z obowiązków m.in. rodzicielskich, powinny być traktowane jako te, których obowiązek uiszczenia i spłacenia ma charakter niekwestionowany w polskim porządku prawnym.
Odnośnie dokonanej przez organy oceny sytuacji wnioskodawcy Sąd wskazał, że w ocenie tej trafnie powiązano okoliczności aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej oraz zdrowotnej skarżącego z jego dotychczasową postawą wobec ustawowego obowiązku alimentacyjnego rodzica wobec dzieci. Sąd podał, że jak wynika z akt sprawy, skarżący nie dokonał bezpośrednio żadnej wpłaty na poczet zaległości z funduszu alimentacyjnego, jak też nie świadczył alimentów dziecku, wobec czego ciężar zapewnienia potomstwu środków utrzymania został przerzucony na Państwo. Zadłużenie alimentacyjne skarżącego narastało od roku 2013, podczas gdy pogorszenie stanu zdrowia (zawał) miał miejsce w roku 2015. A zatem zadłużenie rosło w czasie, gdy skarżący był jeszcze zdolny do wykonywania pracy. Sąd zauważył, że nie uszło także uwadze organów, że skarżący posiada poszukiwany obecnie na rynku pracy zawód murarz-tynkarz i z tych kwalifikacji może skorzystać podejmując w przyszłości zatrudnienie choćby na niepełny etat.
Wobec powyższego Sąd stwierdził, że dokonana przez organy obu instancji ocena wniosku skarżącego o zastosowanie ulgi w postaci umorzenia jego zadłużenia na rzecz funduszu alimentacyjnego, jest oceną właściwą. Została przeprowadzona poprzez pryzmat okoliczności mających znaczenie przy stosowaniu art. 30 ust. 2 ustawy i jest wynikiem niepodlegającej zakwestionowaniu wykładni tego przepisu, jak też znajduje oparcie w materiale dowodowym, wszechstronnie ocenionym.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył skarżący, reprezentowany przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Wniesiono o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu karty informacyjnej z dnia 28 września 2018 r. na okoliczność aktualnej sytuacji zdrowotnej skarżącego.
Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej "p.p.s.a."), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono;
I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2018 r., poz. 554), poprzez niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w nienależytym uwzględnieniu sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem skutkowało oddaleniem skargi, podczas gdy wiek skarżącego, problemy zdrowotne, niskie dochody, brak oszczędności, samotne prowadzenie gospodarstwa domowego, nie pozwalają dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego, a taki stan jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu;
II. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu zaskarżonej decyzji, wskutek zaniechania w niniejszej sprawie należytej kontroli działań administracji publicznej i w rezultacie zaakceptowanie w całości ustaleń organów, w sytuacji, gdy organy zaniechały wyczerpującego zebrania i rozważenia materiału dowodowego oraz dokonały dowolnej oceny zebranych w sprawie dowodów, skutkującej dowolnym uznaniem, że stan zdrowia skarżącego jest przejściowy oraz istnieje duża szansa poprawy jego sytuacji życiowej oraz, że mimo braku możliwości zaspokojenia przez skarżącego swoich potrzeb bytowych nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem skutkowało oddaleniem skargi, gdy tymczasem materiał dowodowy nie dawał podstaw do stwierdzenia, że po stronie skarżącego występowały realne możliwości wykonania nałożonego na niego obowiązku na dzień obecny i w niedalekiej przyszłości, co w konsekwencji stanowiło o tym, że organy przekroczyły granice uznania administracyjnego orzekając o odmowie umorzenia skarżącemu należności alimentacyjnych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że jedynym dochodem skarżącego jest renta w wysokości 1211,38 zł, a wcześniej utrzymywał się ze środków pomocy społecznej. Zdaniem skarżącego kasacyjnie organy nie rozważyły, czy istnieje jakakolwiek szansa na znalezienie w przyszłości przez skarżącego pracy, gdyż w chwili wydawania zaskarżonej decyzji, zgodnie z treścią orzeczenia lekarzy ZUS, było to całkowicie niemożliwe. Wskazano, że argumentacja Sądu w tym zakresie opiera się wyłącznie na zdarzeniach potencjalnych i nieurealnionych. Zdaniem skarżącego, materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie dawał podstaw do stwierdzenia, że po stronie skarżącego występowały realne możliwości wykonania nałożonego na niego obowiązku na dzień obecny i w niedalekiej przyszłości. Organy przekroczyły zatem granice uznania administracyjnego.
Pismem z dnia 20 lutego 2019 r. pełnomocnik skarżącego nadesłał do akt sprawy orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 3 stycznia 2019 r. – wnosząc o włączenie tego dokumentu w poczet materiału dowodowego – z którego wynika, że skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy do dnia 31 grudnia 2019 r. Wskazano, że dokument ten pochodzi z daty późniejszej, niż data wniesienia skargi kasacyjnej, dlatego też nie było możliwości przedłożenia go wcześniej. Pismem z dnia 19 czerwca 2019 r. pełnomocnik nadesłał do akt skierowanie skarżącego do szpitala z terminem przyjęcia ustalonym na dzień 27 czerwca 2019 r. Pismem z dnia 9 lipca 2019 r. nadesłano do akt sprawy wyniki badań skarżącego, zaś pismem z dnia 16 sierpnia 2019 r. przesłano skierowanie skarżącego do Poradni Specjalistycznej Chirurgii Ogólnej w H. Pismem z dnia 7 stycznia 2020 r. pełnomocnik poprosił o włączenie do akt nadesłanego skierowania skarżącego do szpitala z uzgodnionym terminem przyjęcia na dzień 24 lutego 2020 r. z rozpoznaniem niewydolności serca. Pismem z dnia 19 marca 2020 r. pełnomocnik skarżącego nadesłał do akt decyzję ZUS o ustaleniu dalszego prawa do renty – od dnia 1 stycznia 2020 r. Wskazano, że renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy przysługuje na stałe w kwocie 851,18 zł miesięcznie. Decyzja ta nie zawiera natomiast wzmianki na temat potrącenia z tytułu należności alimentacyjnych. Załączono także kolejne orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 3 grudnia 2019 r., z którego wynika, że skarżący jest trwale częściowo niezdolny do pracy. W uzasadnieniu wskazano, że naruszona sprawność organizmu ma charakter przewlekły, co aktualnie uniemożliwia wykonywanie pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji, co skutkuje ustaleniem trwałej, częściowej niezdolności do pracy. Do w/w pisma załączono także kartę informacyjną z Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w B. – Klinika Chorób Wewnętrznych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Na wstępie rozważań należy zwrócić uwagę, że autor skargi kasacyjnej formułując zarzut naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) nie wskazał, że chodzi mu o ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednak Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że uchybienie to nie stanowi przeszkody w rozpoznaniu skargi kasacyjnej, gdyż powiązanie w/w przepisu z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz rozwinięcie tego zarzutu wskazują jednoznacznie, że skarżącemu chodziło o przepis tej właśnie ustawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ten nie zasługuje jednak na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z treści w/w przepisu, warunkiem uwzględnienia skargi jest ustalenie, że stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym naruszenie wskazanego przepisu będzie miało miejsce wówczas, gdy kontrolując legalność zaskarżonej decyzji sąd nie dostrzeże, że rozstrzygnięcie to narusza przepisy postępowania, bądź odnajdując błędy niewłaściwie oceni ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. W odniesieniu zaś do naruszenia art. 7, 77 § 1, art. 80 K.p.a., to analiza akt administracyjnych nie pozwala na uznanie, że zebrany w sprawie materiał dowodowy okazał się niewystarczający i budzący wątpliwości, zaś rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło bez dostatecznego jej wyjaśnienia i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zakres postępowania wyjaśniającego jest zdeterminowany przepisami prawa materialnego, które przesądza o zakresie potrzebnych w sprawie ustaleń. To przepisy prawa materialnego określają przedmiot sprawy, a tym samym zakres postępowania i okoliczności mające znaczenie z punktu widzenia rozpoznania danej sprawy.
W niniejszej sprawie przepisem, o którym mowa powyżej jest art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Z treści powołanego przepisu wynika, że dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. A to oznacza, co do zasady, że każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo zatem uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Zła sytuacja jest bowiem cechą większości zobowiązanych, za których Fundusz Alimentacyjny wypłacał należności i umarzanie należności z tej tylko przyczyny czyniłoby praktycznie martwą regulację o obowiązku zwrotu organowi równowartości wypłaconych z funduszu świadczeń. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności. Należy też podkreślić, że przy rozpoznawaniu tego typu spraw trzeba też mieć na względzie, że zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest się w stanie utrzymać samodzielnie. Trudna sytuacja materialna i życiowa rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci. Rodzice są obowiązani dzielić się z dziećmi nawet bardzo niskimi dochodami. Zobowiązania o charakterze alimentacyjnym mają zatem charakter obligatoryjny, a wszelkie zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego także mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Wobec tego art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający.
Wskazać należy, że regulowana powyższą normą decyzja posiada charakter uznaniowy. Oznacza to, że kontrola legalności takiego aktu dokonywana przez sąd administracyjny polega na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc – w ujęciu procesowym – kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie decyzji i jej zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Ponadto, tak zakreślona formuła decyzji wymaga dokładnego odniesienia się w jej uzasadnieniu do zgromadzonego materiału dowodowego oraz przekonującego wyjaśnienia przyczyn rozstrzygnięcia, co wynika z art. 107 § 3 K.p.a.
Jak już wspomniano powyżej – wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie – w niniejszej sprawie zgromadzono pełny materiał dowodowy pozwalający na poczynienie ustaleń faktycznych i podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego. Ustalono wysokość zobowiązań skarżącego, jego aktualne dochody, stan zdrowia, ogólną sytuację finansową i życiową. Oceniono także, jakie ma on możliwości uzyskania dochodów w przyszłości. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla prawidłowego jej rozstrzygnięcia i został on przez organy prawidłowo oceniony. Niezasadny jest zatem zawarty w skardze kasacyjnej zarzut, że w kontrolowanym przez Sąd I instancji postępowaniu administracyjnym doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Brak jest podstaw do kwestionowania rzetelności postępowania dowodowego i prawidłowości ustaleń stanowiących podstawę wydanych w sprawie decyzji odmawiających umorzenia przedmiotowych należności. Pamiętać przy tym należy, że w niniejszej sprawie zadłużenie, o którym mowa narasta już od roku 2013. Natomiast problemy ze zdrowiem odnotowano w roku 2015 r. Zaś w czasie od roku 2013 do 2015, dłużnik alimentacyjny (skarżący) nie podejmował żadnych czynności, aby tę sytuację zmienić i uchylał się od płacenia alimentów. Nie wpłacił żadnej zaległości na poczet funduszu. Komornik prowadzący postępowanie mając informację o ewentualnych dochodach, dokonywał zajęć komorniczych. Jak wynika z akt sprawy, w okresie, kiedy skarżący z tytułu stanu zdrowia miał większe szanse na znalezienie zatrudnienia, nie podejmował większych starań w tym kierunku. Wobec tego zadłużenie względem funduszu rosło. Logicznym jest bowiem, że w sytuacji, gdy dłużnik nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań, to konsekwencją jest wzrost zadłużenia i konieczność spłaty należności. Zaznaczyć jednak należy – co istotne w tej sprawie – że z dniem 10 stycznia 2018 r. wygasł obowiązek alimentacyjny skarżącego względem córki, zatem należność główna przestała narastać, co daje możliwość stopniowej spłaty zadłużenia.
Jak już wskazano powyżej, zła, czy też trudna sytuacja dochodowa, nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. Podkreślić przy tym należy, że zarówno w okresie orzekania przez organy administracyjne, jak i obecnie – na co wskazują złożone przez pełnomocnika skarżącego dokumenty – skarżący otrzymuje stały, choć niewielki dochód w postaci renty. Z opinii Lekarza Orzecznika ZUS z 13 listopada 2017 r., na której oparły się organy administracyjne orzekające w sprawie wynika, że do 30 listopada 2018 r. skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy, ale jego stan zdrowia rokuje poprawę po dalszym leczeniu. Natomiast z ostatniego orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 3 grudnia 2019 r. – załączonego do akt sprawy przez pełnomocnika skarżącego – wynika, że skarżący jest trwale częściowo niezdolny do pracy. I choć z opinii tej wynika także, że stan zdrowia skarżącego uniemożliwia mu aktualnie wykonywanie pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji (murarz-tynkarz), to nie wynika z niej, że stan zdrowia skarżącego uniemożliwia mu wykonywanie jakiejkolwiek pacy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, a także załączone przez pełnomocnika dokumenty, należy stwierdzić, że słuszne jest stanowisko Sądu I instancji i organów, że brak jest w niniejszej sprawie przesłanek do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Należy bowiem zwrócić uwagę, że skarżący nie realizował zobowiązań z funduszu alimentacyjnego, nie dokonywał żadnej, nawet najmniejszej wpłaty. Nigdy też nie podejmował prób rozwiązania swojej trudnej sytuacji życiowej, nawet w okresie, kiedy był do tego zdolny ze względu na stan zdrowia (np. poprzez podjęcie zatrudnienia). Nie kwestionując trudnego położenia skarżącego, zarówno pod względem materialnym, jak i zdrowotnym, wskazać trzeba, iż ocena legalności zaskarżonych decyzji dokonana przez Sąd I instancji, jest prawidłowa. W rozpoznawanej sprawie nie występują okoliczności uzasadniające rozstrzygnięcie zgodnie z oczekiwaniami skarżącego. W szczególności – na tle niniejszej sprawy – okolicznościami tymi nie mogą być niedostatek finansowy, czy problemy ze zdrowiem w sytuacji, gdy skarżący wykazywał dotychczas całkowicie bierną postawę. Słusznie zwrócono uwagę, że ilość zgromadzonych lat składkowych (21 lat) umożliwia w przyszłości uzyskanie stałego świadczenia emerytalnego i tym samym stopniową spłatę zadłużenia.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ustalenia faktyczne, dokonane w rozpoznawanej sprawie były wystarczające do wydania decyzji merytorycznej o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.