I OSK 310/22

Naczelny Sąd Administracyjny2022-12-29
NSAAdministracyjneŚredniansa
pomoc społecznazasiłek celowykryterium dochodoweuznanie administracyjneograniczone środki finansowepolityka świadczeńprawo administracyjnepostępowanie administracyjne

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie przyznania zasiłku celowego na żywność, uznając, że organ prawidłowo ustalił jego wysokość, biorąc pod uwagę ograniczone środki finansowe.

Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy przyznania wyższego zasiłku celowego na zakup żywności. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, a NSA utrzymał to rozstrzygnięcie. Sąd uznał, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i prawny, przyznając zasiłek w kwocie 5 zł dziennie, co było zgodne z polityką świadczeń ośrodka pomocy społecznej i uwzględniało ograniczone środki finansowe.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej J. K. od wyroku WSA w Krakowie, który oddalił jej skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza o przyznaniu zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie 155 zł jednorazowo (5 zł dziennie) na okres jednego miesiąca. Skarżąca domagała się wyższej kwoty, argumentując, że 5 zł dziennie nie wystarcza na przygotowanie jednego posiłku. Organy administracji oraz WSA uznały, że przyznana kwota jest zgodna z polityką świadczeń ośrodka pomocy społecznej, uwzględniającą kryterium dochodowe (dochód skarżącej wyniósł 673 zł, co nie przekroczyło 100% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej) oraz ograniczone środki finansowe. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną, skupił się na zarzutach naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Sąd podkreślił, że NSA jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie może dokonywać za stronę wyboru przepisów ani formułować zarzutów. Stwierdził, że zarzuty naruszenia k.p.a. nie były skutecznie sformułowane, a ustalenia faktyczne poczynione przez organy i zaaprobowane przez WSA były prawidłowe. Sąd podkreślił, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny i nie musi zaspokajać wszystkich potrzeb beneficjenta, a organy mają prawo limitować wysokość świadczeń ze względu na ograniczone środki finansowe. W konsekwencji NSA oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, wysokość przyznanego zasiłku celowego jest zgodna z prawem, jeśli organ prawidłowo ustalił stan faktyczny, uwzględnił kryterium dochodowe oraz ograniczone środki finansowe, a decyzja została należycie umotywowana.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy administracji miały prawo ustalić wysokość zasiłku celowego na podstawie przyjętej polityki świadczeń, która uwzględniała ograniczone środki finansowe. Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny i nie musi zaspokajać wszystkich potrzeb beneficjenta. Kwota 5 zł dziennie była zgodna z tą polityką i nie naruszała przepisów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (21)

Główne

u.p.s. art. 39 § ust. 1

Ustawa o pomocy społecznej

P.p.s.a. art. 184

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.p.s. art. 2

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 3 § ust. 1

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 7

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 8 § ust. 1 pkt 1

Ustawa o pomocy społecznej

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 174 § pkt 1 i 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 176 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 258 § § 2 pkt 8

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 258 § § 4

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej art. 1 § pkt 1 lit. a

Uchwała Rady Miejskiej w W. z dnia 21 grudnia 2018 r. Nr III/19/2018 w sprawie przyjęcia programu osłonowego dotyczącego udzielania mieszkańcom Gminy W. pomocy w zakresie dożywiania art. 2

Uchwała Rady Miejskiej w W. z dnia 21 grudnia 2018 r. Nr III/19/2018 w sprawie przyjęcia programu osłonowego dotyczącego udzielania mieszkańcom Gminy W. pomocy w zakresie dożywiania art. 7 § ust. 1 i 2

Uchwała Rady Miejskiej w W. z dnia 21 grudnia 2018 r. Nr III/19/2018 w sprawie przyjęcia programu osłonowego dotyczącego udzielania mieszkańcom Gminy W. pomocy w zakresie dożywiania art. 3

Argumenty

Odrzucone argumenty

Zarzut naruszenia przepisów postępowania administracyjnego (art. 7, 8, 11, 77, 80 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c k.p.a.) poprzez uznanie, że organ drugiej instancji orzekł zgodnie z prawem i prawidłowo ustalił wysokość zasiłków, podczas gdy postępowanie nie zostało przeprowadzone prawidłowo, a organ wydał decyzje w oparciu o niewłaściwie ustalony stan faktyczny. Zarzut naruszenia zasad przyznawania pomocy na warunkach określonych w ustawie o pomocy społecznej, w tym nieprawidłowe ustalenie sytuacji materialnej i możliwości zarobkowych skarżącej oraz niewyjaśnienie wysokości przyznawanych świadczeń.

Godne uwagi sformułowania

organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe pomoc społeczna nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb celem pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie środków utrzymania i zaspakajanie wszystkich potrzeb jej beneficjentów, lecz pomoc ta ma stanowić wsparcie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb oraz umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka

Skład orzekający

Marek Stojanowski

przewodniczący-sprawozdawca

Marian Wolanin

członek

Anna Wesołowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Uzasadnienie przyznawania zasiłków celowych w ramach ograniczeń budżetowych ośrodków pomocy społecznej oraz interpretacja przepisów dotyczących pomocy społecznej i postępowania administracyjnego w tym zakresie."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i polityki świadczeń konkretnego ośrodka pomocy społecznej, choć zawiera ogólne zasady interpretacji przepisów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu pomocy społecznej i zasiłków, ale jej rozstrzygnięcie opiera się na rutynowej interpretacji przepisów i procedur.

Czy 5 zł dziennie wystarczy na posiłek? Sąd Najwyższy o zasiłkach celowych.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 310/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-12-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska
Marek Stojanowski /przewodniczący sprawozdawca/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
III SA/Kr 1378/20 - Wyrok WSA w Krakowie z 2021-07-08
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7, art. 11, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 lipca 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 1378/20 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 28 września 2020 r., nr SKO.PS/4110/465/2020 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 8 lipca 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 1378/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 28 września 2020 r., nr SKO.PS/4110/465/2020.
Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu 7 lipca 2020 r. J. K. (dalej zwana "skarżącą") złożyła wniosek o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności. Organ ustalił, że dochód skarżącej w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku wyniósł 673 zł i nie przekracza kwoty 100% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W konsekwencji zgodnie z przyjętą przez MGOPS w W. polityką świadczeń w ramach rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu", ustalono dzienną kwotę 5 zł na zakup artykułów żywnościowych z przeznaczeniem na przygotowanie gorącego posiłku i decyzją z dnia 17 lipca 2020 r. nr MGOPS-J6/11/290500/005616/2020 Burmistrz Miasta i Gminy W. orzekł o przyznaniu skarżącej zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie w kwocie 155 zł jednorazowo od 1 grudnia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła skarżąca.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej zwane "Kolegium") decyzją z dnia 28 września 2020 r. nr SKO.PS/4110/465/2020 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołał treść art. 2, art. 7, art. 8 i art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.) – dalej zwanej "u.p.s.", a także § 2 ust. 4 i § 7 ust. 1 i 2 Uchwały Rady Miejskiej w W. z dnia 21 grudnia 2018 r. Nr III/19/2018 w sprawie przyjęcia programu osłonowego dotyczącego udzielania mieszkańcom Gminy W. pomocy w zakresie dożywiania (Dz. Urz. Województwa Małopolskiego z 2018 r., poz. 9043) oraz wskazał, że skarżąca ur. w 1963 r. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, z córką nie utrzymuje kontaktu, zaś jej rodzice nie żyją. Zamieszkuje w lokalu komunalnym, którego jest głównym najemcą wraz ze współlokatorem, który jednak prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym i pozostaje w stałym leczeniu psychiatrycznym, onkologicznym, gastrologicznym i neurologicznym. Jest bierna zawodowo i utrzymuje się wyłącznie ze świadczeń socjalnych. Jej łączny dochód wynosi 673 zł miesięcznie i składa się z zasiłku stałego oraz okresowego. Organ odwoławczy stwierdził, że skoro dochód strony nie przekroczył 100% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, to zostały spełnione przesłanki warunkujące możliwość udzielenia pomocy w formie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup żywności. Odnosząc się do kwestii wysokości przyznanego zasiłku stwierdzono, że organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Podkreślono, że z uwagi na ograniczone środki finansowe, ośrodki pomocy społecznej zmuszone są dysponować nimi w sposób wyważony, stąd też nie zawsze jest możliwe uwzględnienie wszystkich roszczeń wnioskodawców.
Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wskazując, że w ramach otrzymanej pomocy powinna mieć określoną stawkę dzienną na kwotę 8 zł, gdyż kwota 5 zł nie spełnia celu jakim jest przygotowanie jednego posiłku dziennie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
W replice na odpowiedź na skargę pełnomocnik skarżącej podtrzymał zarzuty skargi oraz stwierdził, że przyznana kwota jest zbyt mała. Zarzucił również, że organy w sposób prawidłowy nie uzasadniły swoich rozstrzygnięć zwłaszcza w zakresie posiadanych zasobów finansowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji uznał, że skarga nie jest zasadna.
Sąd I instancji wskazał, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowił art. 39 u.p.s. oraz uchwała Nr III/19/2018 Rady Miejskiej w W. z dnia 21 grudnia 2018 r., którą przyjęto program osłonowy dotyczący udzielania mieszkańcom Gminy W. pomocy w zakresie dożywiania. Zgodnie z § 3 tej uchwały podstawową formą pomocy jest gorący posiłek przyznawany osobom, które własnym staraniem nie mogą go sobie zapewnić, w szczególności osobom starszym, niepełnosprawnym, o niskich dochodach oraz dzieciom uczęszczającym do żłobków lub przedszkoli oraz dzieciom i młodzieży realizującym obowiązek nauki lub obowiązek szkolny. Natomiast według § 7 ust. 1 ww. uchwały w przypadku braku możliwości zapewnienia gorącego posiłku lub gdy przyznanie pomocy w tej formie byłoby nieuzasadnione z uwagi na sytuację osobistą lub rodzinną można udzielić pomocy w formie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności. Prawo do świadczenia w postaci zasiłku celowego w zakresie określonym w ust. 1 przysługuje w sytuacji gdy dochód na osobę lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego (ust. 2).
Dalej Sąd wyjaśnił, że warunkiem przyznania w ramach programu świadczenia pieniężnego na dożywianie, niepodlegającego zwrotowi, jest zachowanie 150% kryterium dochodowego odpowiednio dla osoby samotnie gospodarującej lub dla osoby w rodzinie. Ponadto zaznaczył, że kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., wynosiło - zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1358 - obwiązującego od dnia 1 października 2018 r.) - 701 zł. Równowartość 150% tego kryterium stanowi zatem kwotę 1051,50 zł.
Z uwagi na powyższe Sąd stwierdził, że skarżąca spełniła to kryterium, gdyż jej dochód w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku o pomoc finansową nie przekroczył 100% kryterium dochodowego i wyniósł 673 zł.
Sąd I instancji podkreślił, że kwota zasiłku celowego jako świadczenia pieniężnego ustalana jest przez organ za pomocą kryteriów uniwersalnych dla pomocy społecznej, ma odpowiadać celom, możliwościom pomocy społecznej oraz potrzebom beneficjenta. W tym kontekście organ odwoławczy wyjaśnił, że podstawą ustalenia wysokości przyznanego zasiłku celowego z programu rządowego współfinansowanego ze środków Wojewody na zakup artykułów żywnościowych niezbędnych do przygotowania gorącego posiłku była przyjęta w MGOPS W. polityka świadczeń ustalania i przyznawania osobom i rodzinom pomocy z programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu", według której osobom samotnie gospodarującym, których miesięczny dochód nie przekracza 100% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy, tj. 701 zł miesięcznie, ustala się dzienną kwotę 5 zł na zakup artykułów żywnościowych z przeznaczeniem na przygotowanie gorącego posiłku.
W ocenie Sądu I instancji, wbrew zarzutom skargi, organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy również odnośnie potrzeb skarżącej. Organy obu instancji nie kwestionowały problemów zdrowotnych i materialnych skarżącej oraz związanych z tym potrzeb. Rozstrzygnięcie natomiast wydano w ramach uznania administracyjnego w oparciu o ustalony stan faktyczny i politykę świadczeń ustalania i przyznawania osobom i rodzinom pomocy z programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu" w ramach środków, które organ ma do dyspozycji.
Jak zauważył Sąd I instancji skarżąca w sposób trwały korzysta ze wsparcia z pomocy społecznej i zasiłki stanowią jedyny jej dochód. Skarżąca ma przyznany zasiłek okresowy, ponadto zasiłek celowy na zakup żywności był jej przyznawany w kilku miesiącach 2019 r. Korzystała też z zasiłku celowego na zakup leków. W tym kontekście zaznaczył, że celem pomocy społecznej jest wspieranie beneficjentów w przezwyciężaniu trudności związanych z pozyskaniu środków na niezbędne utrzymanie, a nie łożenie na ich utrzymanie, czy też zaspokajanie wszelkich zgłoszonych roszczeń.
Ponadto należy mieć na uwadze, że organy udzielające pomocy mają ograniczone środki finansowe. Są zatem upoważnione i niejako zmuszone do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń. Posiadane fundusze należy bowiem rozdzielać pomiędzy liczbę osób wymagających wsparcia, a nie tylko w oparciu o żądania wnioskodawców. W tym celu stworzono m.in. politykę świadczeń ustalania i przyznawania osobom i rodzinom pomocy z programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu", tak aby środków finansowych starczyło dla jak największego grona potrzebujących. Tym samym wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej może dojść do sytuacji, że przyznana pomoc nie odpowiada w pełni potrzebom beneficjenta. W tym świetle nie zasadny jest zarzut przyznania świadczenia w zbyt niskiej wysokości, która nie odpowiada celowi, na który została przyznana.
W ocenie Sądu nie znajduje również uzasadnienia zarzut skargi dotyczący braku kompleksowego uzasadnienia rozstrzygnięć wydanych przez organy. Organy wykazały z czego wynika przyznana skarżącej kwota 5 zł dziennie. Trudno natomiast oczekiwać od organów, aby przy wydaniu każdej decyzji przyznającej świadczenie, składały pełną relację z wysokości posiadanych środków, ilości wszystkich beneficjentów oraz rodzaju i wysokości udzielonej pomocy. Zdaniem Sądu oczekiwany przez pełnomocnika skarżącej zakres uzasadnienia wykracza poza ramy prawne zasady przekonywania oraz wymogi prawidłowego uzasadnienia decyzji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, zaskarżając go w całości i na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzuciła mu naruszenie:
– przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik postępowania, a to art. 7, 8, 11, 77, 80 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit c k.p.a. poprzez oddalenie skargi z uwagi na uznanie, że organ drugiej instancji orzekł zgodnie z regułami określonymi przez prawo materialne i procesowe, i prawidłowo ustalił wysokość zasiłków przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego w sprawie, zebraniu i rozpatrzeniu w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, podczas gdy postępowanie nie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a organ wydał decyzje w oparciu o niewłaściwie ustalony stan faktyczny, a nadto nie rozpoznał wszystkich zarzutów i nie wyjaśnił w sposób wyczerpujący motywów decyzji, co z kolei doprowadziło do nieprawidłowego wniosku, iż wysokość przyznanych zasiłków nie narusza zasad przyznawania prawa pomocy określonych w ustawie o pomocy społecznej.
Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu do ponownego rozpoznania, a także o przyznanie kosztów pomocy prawnej z urzędu. Nadto, stosownie do art. 176 § 2 p.p.s.a. złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono stosowną argumentację wskazując, że zasiłek przyznany skarżącej nie jest wystarczający do zaspokojenia potrzeb, dla których spełnienia został przyznany. Ponadto organ w sposób nieprawidłowy ustalił sytuację materialną i możliwości zarobkowe skarżącej. Nie została również wyjaśniona kwestia wysokości przyznawanych świadczeń.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie, na podstawie art. 176 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) – dalej zwanej "P.p.s.a.", zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie wniosła o jej przeprowadzenie. W tej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Analizując postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa procesowego tj. art. 7, 8, 11, 77, 80 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c k.p.a. stwierdzić należy, że jego konstrukcja nie odpowiada w pełni wymogom określonym w art. 176 P.p.s.a., mimo że został sporządzony przez profesjonalnego pełnomocnika. Nie uniemożliwia to jednak odniesienia się do tego zarzutu.
Należy także zauważyć, iż w skardze kasacyjnej zasygnalizowano także naruszenie zasad przyznawania pomocy na warunkach określonych w ustawie o pomocy społecznej, jednakże w tym zakresie nie wskazano na naruszenia konkretnych przepisów, w szczególności przepisów u.p.s. Powyższe oznacza, iż w skardze kasacyjnej postawiony został wyłącznie zarzut naruszenia przepisów postępowania, a do takiej konkluzji prowadzi wzgląd na charakter przepisów uznawanych przez autora kasacji za naruszone. Co prawda w skardze kasacyjnej zadeklarowano oparcie jej na obu podstawach przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., jednak zarzut naruszenia prawa materialnego nie został ostatecznie sformułowany.
Ocenę zarzutu kasacyjnego należy rozpocząć od wskazania, iż Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie ma w związku z tym kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony (por. np. wyroki NSA: z 6 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1669/12; z 14 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1799/12; z 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II OSK 1977/12, z dnia 14 października 2022 r., sygn. akt III OSK 4611/21).
W świetle stanowiska ugruntowanego w orzecznictwie koniecznym warunkiem uznania, że strona prawidłowo powołuje się na jedną z podstaw kasacyjnych jest wskazanie, które przepisy ustaw zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć to wpływ na wynik sprawy. Wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd I instancji, z podaniem numeru paragrafu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyroki NSA z: 7 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2019/12; z 28 czerwca 2013 r., sygn. akt II OSK 552/12; z 14 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2232/10, z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1799/12). Naruszony przez sąd pierwszej instancji przepis musi być wyraźnie wskazany, gdyż w przeciwnym razie ocena zasadności skargi kasacyjnej nie jest możliwa (zob. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt III OSK 4547/21).
W rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej sformułował zarzut naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c k.p.a. Wskazać zatem należy, że wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka na podstawie przepisów k.p.a., lecz na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. To w oparciu o przepisy tej ustawy sąd administracyjny ocenia legalność postępowania administracyjnego prowadzonego na podstawie k.p.a. Stąd prawidłowo sformułowany zarzut skargi kasacyjnej naruszenia prawa procesowego (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.) powinien przywoływać odpowiednie przepisy procedury sądowoadministracyjnej w powiązaniu z przepisami k.p.a. W konsekwencji nie można skutecznie zarzucić Sądowi I instancji naruszenia wskazywanych wyżej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, które nie były przez niego stosowane. Biorąc pod uwagę treść uzasadnienia tego zarzutu, należy przyjąć, że autor skargi kasacyjnej miał na myśli art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny dokonał merytorycznej oceny skuteczności zarzutu naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 77 k.p.a. należy wskazać, że składa się on z czterech paragrafów o różnej treści normatywnej. Natomiast skarżący kasacyjnie nie wskazał, który w jego ocenie został naruszony przez Sąd pierwszej instancji. To samo odnosi się do zarzutu naruszenia 8 k.p.a., który składa się z dwóch paragrafów. Naczelny Sąd Administracyjny nie może domyślać się intencji skarżącego kasacyjnie i formułować za niego zarzutów pod adresem zaskarżonego wyroku. Z tego względu ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zasadności tych zarzutów nie była możliwa.
Przechodząc do oceny pozostałych zarzutów naruszenia przepisów postępowania należy zauważyć, że koncentrują się one na kwestii niezebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego dotyczącego sytuacji życiowej skarżącej i nierozpatrzenia go w całości, co spowodowało nieuwzględnienie okoliczności uzasadniających przyznanie zasiłków celowych w wyższej wysokości. W tym względzie nie można zgodzić się ze skarżącą kasacyjnie, że Sąd I instancji nie dokonał właściwej kontroli ustaleń stanu faktycznego sprawy i oceny kompletności materiału dowodowego. Ustalenia poczynione przez organ administracyjny i zaaprobowane przez Sąd I instancji znajdują potwierdzenie w aktach sprawy. Prawidłowo ustalono na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz pozostałych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o zasiłek celowy z programu rządowego wyniósł 673,00 zł, a zatem nie przekraczał on kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Wnioskodawczyni jest osobą pozostającą w trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej. Źródłami jej dochodu są świadczenia z pomocy społecznej w formach zasiłków stałych i okresowych. Wskazano ponadto, że skarżąca otrzymuje stałą pomoc finansową z ośrodka pomocy społecznej w formie zasiłków celowych przyznawanych w ramach możliwości finansowych tego ośrodka. Przyznana zaś skarżącej pomoc, na mocy kwestionowanej w niniejszej sprawie decyzji, wynikała z programu osłonowego dotyczącego udzielania mieszkańcom Gminy W. pomocy w zakresie dożywiania. Wymiar tej pomocy i sposób obliczania kwoty wynika z przyjętej w MGOPS W. polityki świadczeń, a w szczególności z zasady, zgodnie z którą osobom samotnie gospodarującym, których miesięczny dochód nie przekracza 100% kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s., tj. 701,00 zł miesięcznie, ustala się dzienną kwotę 5,00 zł na zakup artykułów żywnościowych z przeznaczeniem na przygotowanie gorącego posiłku. Powyższe determinowało także zakres postępowania dowodowego w niniejszej sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organy uwzględniły wszystkie istotne okoliczności, które znalazły się w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego, a Sąd I instancji prawidłowo taki stan sprawy zaaprobował.
Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, że zebrany materiał dowodowy nie dawał żadnych podstaw do stwierdzenia, że organy uchybiły swym powinnościom w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, wynikającym z art. 7 i art. art. 80 k.p.a. Skarżąca kasacyjnie nie wykazała zatem, aby ocena poszczególnych elementów stanu faktycznego dokonana przez organ administracyjny i zaakceptowana przez Sąd I instancji, była dowolna, naruszająca zasady logiki czy doświadczenia życiowego. Tym samym analizowany zarzut nie mógł odnieść zamierzonego skutku.
Zgodzić się należy przy tym należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, że wydana w sprawie decyzja została należycie umotywowana, a organ nie naruszył granic uznania administracyjnego przyznając skarżącej zasiłek celowy na zakup żywności. Rozpatrując złożony wniosek organ ocenił bowiem z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby skarżącej kasacyjnie, a z drugiej własne możliwości finansowe i uznał, że nie istnieje możliwość przyznania tego zasiłku w wysokości oczekiwanej przez skarżącą. Trafnie również wskazał Sąd pierwszej instancji, że organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb. Przypomnieć należy, że celem pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie środków utrzymania i zaspakajanie wszystkich potrzeb jej beneficjentów, lecz pomoc ta ma stanowić wsparcie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb oraz umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, jak to wynika z art. 3 ust. 1 u.p.s. Rozpatrując zatem wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ musi także wziąć pod uwagę swoje możliwości finansowe. Powszechnie wiadomym jest, że organy pomocowe, dysponując ograniczoną pulą środków finansowych, mają obowiązek zapewnienia realizacji zadań nie tylko fakultatywnych, ale i obligatoryjnych, w czasie trwania całego roku budżetowego. Wielkość środków, którymi dysponują organy pomocowe jasno wskazuje, że nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do świadczeń (zob. wyroki NSA z: 19 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1464/06; 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 624/07; 25 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 698/16). Przy czym wskazać trzeba, że przepisy u.p.s. nie przewidują obowiązku zawarcia w uzasadnieniu decyzji szczegółowych danych dotyczących możliwości finansowych organu pomocy społecznej oraz ilości środków finansowych, jakimi organ dysponuje, wysokości zasiłków udzielanych na jednego uprawnionego i ilości osób korzystających z tej formy pomocy (zob. wyrok NSA z 25 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 698/16). Tym samym nie można podzielić poglądu autorka skargi kasacyjnej o konieczności dokładnego wskazania, w każdym przypadku w uzasadnieniu decyzji w przedmiocie zasiłku celowego, możliwości finansowych organu pomocy społecznej.
Z uwagi na powyższe oraz wobec prawidłowo ustalonego stanu faktycznego Sąd I instancji nie miał podstaw, aby zakwestionować stanowisko organu co do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Sąd I instancji prawidłowo zatem przyjął, że organ rozstrzygając w ramach uznania administracyjnego w wystarczający sposób uzasadnił przyznanie skarżącej zasiłku celowego w określonej wysokości. Rozstrzygnięcie organu nie nosi cech dowolności, a wysokość świadczenia została ustalona przy rozważeniu zarówno przedstawionych przez stronę potrzeb, jak i ograniczonych środków finansowych, będących w dyspozycji organu pomocowego. Motywując wydaną decyzję organ nie naruszył zatem art. 11 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
Odnosząc się natomiast do wniosku pełnomocnika skarżącej kasacyjnie o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, wyjaśnić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpatruje takiego wniosku, gdyż orzeka o tym w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, w drodze odrębnego postanowienia, wydanego na posiedzeniu niejawnym referendarz sądowy (art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a.) albo sąd (art. 258 § 4 p.p.s.a).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI