I SA/Wa 20/23

I SA/Wa 20/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-08-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Kozub-Marciniak
Elżbieta Lenart /sprawozdawca/
Łukasz Trochym /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 302/24 - Wyrok NSA z 2024-12-13
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi W. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 listopada 2022 r. nr KOC/6521/Sr/22 w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie postanowieniem z 23 listopada 2022 r. nr KOC/6521/Sr/22 - po rozpatrzeniu zażalenia W. J. (dalej jako skarżąca) - utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta [...] z [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki.
Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym
i prawnym sprawy.
Prezydent [...] decyzją nr [...] z [...] września 2022 r.:
- w pkt 1 uznał świadczenie rodzinne w postaci zasiłku rodzinnego na M. B. w kwocie [...]za okres od 01.11.2020 r. do 31.10.2021 r. oraz w kwocie po [...]zł miesięcznie za okres od 01.11.2020 r. do 31.10.2021 r., wypłacone W. J. za świadczenia nienależnie pobrane,
- w pkt 2 ustalił wysokość świadczeń nienależnie pobranych przez W. J. określonych w pkt. 1 na łączną kwotę [...]zł, przy czym kwota ta podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi naliczanymi aż do dnia dokonania całkowitej spłaty zadłużenia,
- w pkt 3 zażądał zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych ustalonych niniejszą decyzją na rachunek bankowy tut. Urzędu.
W uzasadnieniu podniósł, że: "Ustalono, że R. B. podjął zatrudnienie w firmie [...]. od dnia [...] września 2020 r. i uzyskał dochód netto za miesiąc październik 2020 r. w wysokości [...]zł. Następnie wyliczono, na podstawie złożonych w sprawie dokumentów, że po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez R. B. za październik 2022 r. miesięczny dochód rodziny za 2020 r. w przeliczeniu na osobę wynosił [...]zł i nie spełniał kryterium dochodowego w wysokości [...]zł (w okresie od 01.11.2020 r. do 31.10.2021r.)
Następnie postanowieniem nr [...] z [...] września 2022 r. Prezydent [...] [...] orzekł o sprostowaniu z urzędu oczywistej omyłki w ten sposób, że w części dotyczącej uzasadnienia swojej decyzji z [...] września 2022 r.:
- jest: "Na podstawie złożonych w sprawie dokumentów ustalono, że po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez Pana R. B. za październik 2022 r. miesięczny dochód rodziny za 2020 r. w przeliczeniu na osobę wynosił [...]zł i nie spełniał kryterium dochodowe [...]zł w okresie od 1.11.2020 r. do 31.10.2021 r."
- winno być: "Na podstawie złożonych w sprawie dokumentów ustalono, że po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez Pana R. B. za październik 2020 r. miesięczny dochód rodziny za 2020 r. w przeliczeniu na osobę wynosił [...]zł i nie spełniał kryterium dochodowe [...]zł w okresie od 1.11.2020 r. do 31.10.2021 r."
Uzasadnił to tym, że wpisanie w treści decyzji błędnego roku 2022 zamiast 2020 wynika z oczywistej omyłki przy wpisywaniu dat.
Na ww. postanowienie z [...] września 2022 r. skarżąca wniosła zażalenie podnosząc, że doszło do naruszenia art. 113 § 1 k.p.a. - bowiem instytucja sprostowania została wykorzystana do usunięcia błędów merytorycznych w decyzji Prezydenta [...] z [...] września 2022 r. nr [...]
Po rozpatrzeniu zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z [...] listopada 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta [...] z [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki
W uzasadnieniu wskazało, że zgodnie z art. 113 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Na podstawie art. 126 k.p.a. ww. przepis stosuje się odpowiednio do postanowień.
Przy czym art. 113 § 1 k.p.a. nie zawiera wprawdzie definicji legalnej oczywistej omyłki, ale już z samego potocznego rozumienia tego pojęcia wynika, że chodzi w nim o błąd pisarski lub rachunkowy albo inny lecz zawsze dostrzegalny "na pierwszy rzut oka", ewidentny, łatwo zauważalny i nie wymagający dodatkowych zabiegów myślowych, obliczeń, ustaleń (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 4 czerwca 2008 r., sygn. akt: II SA/Sz 219/08, LEX nr 516802). "Błąd pisarski" oznacza widoczne, wbrew zamierzeniu organu, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylną pisownię albo widocznie nie zamierzone opuszczenie jednego lub więcej wyrazów. "Inne oczywiste omyłki" są to omyłki co do swej istoty stojące na równi z błędami pisarskimi, a zatem omyłki polegające na tym, że w decyzji wyrażono coś, co widocznie jest niezgodne myślą wyrażoną przez organ, a zostało wypowiedziane tylko przez przeoczenie, niewłaściwy dobór słowa (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 1 kwietnia 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 113/09, LEX nr 533291).
Następnie Kolegium stwierdziło, że w sentencji postanowienia z [...] września 2022r. wskazano, że w treści decyzji Prezydenta [...] z [...] września 2022 r. nr [...] wskazano, że w części dotyczącej uzasadnienia ww. decyzji jest: "Na podstawie złożonych w sprawie dokumentów ustalono, że po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez Pana R. B. za październik 2022 r. miesięczny dochód rodziny za 2020 r. w przeliczeniu na osobę wynosił [...]zł i nie spełniał kryterium dochodowe [...]zł w okresie od 1.11.2020 r. do 31.10.2021 r." zamiast: "Na podstawie złożonych w sprawie dokumentów ustalono, że po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez Pana R. B. za październik 2022 r. miesięczny dochód rodziny za 2020 r. w przeliczeniu na osobę wynosił [...]zł i nie spełniał kryterium dochodowe [...]zł w okresie od 1.11.2020 r. do 31.10.2021 r.".
W związku z tym podniosło, że niewątpliwie omyłka ta ma charakter oczywisty i nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia, a jej oczywistość potwierdzają akta sprawy.
Zatem postanowienie Prezydenta [...] z [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki, jest prawidłowe.
Na powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła W. J. - zarzucając zaskarżonemu postanowieniu obrazę przepisów postępowania:
1. art. 113 § 1 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez sprostowanie w drodze postanowienia treści uzasadnienia decyzji nr [...] poprzez zamianę sformułowania "na podstawie złożonych w sprawie dokumentów ustalono, że po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez Pana R. B. za październik 2022 r. miesięczny dochód rodziny za 2020 r. w przeliczeniu na osobę wynosił [...]zł i nie spełniał kryterium dochodowe [...]zł w okresie od 1.11.2020 r. do 31.10.2021 r." na sformułowanie "na podstawie złożonych w sprawie dokumentów ustalono, że po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez Pana R. B. za październik 2020 r. miesięczny dochód rodziny za 2020 r. w przeliczeniu na osobę wynosił [...]zł i nie spełniał kryterium dochodowe [...]zł w okresie od 1.11.2020 r. do 31.10.2021 r." - w sytuacji, w której błąd ten stanowił podstawę zarzutu odwołania, a nadto nie stanowi oczywistej omyłki pisarskiej;
2. art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. polegający na przywołaniu w treści uzasadnienia sformułowania zastępującego rzekomą oczywistą omyłkę pisarką o treści tożsamej ze sformułowaniem, które miało zostać zastąpione, co czyni niemożliwym odczytanie rzeczywistych podstaw faktycznych podjętej decyzji;
3. art. 144 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia w sytuacji, w której Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinno uchylić zaskarżone postanowienie z uwagi na podniesione zarzuty.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
W uzasadnieniu podniosła, że zaskarżone postanowienie stanowi przejaw nadużycia instytucji sprostowania przewidzianej w przepisach Kodeksu Postępowania Administracyjnego. Skarżąca złożyła odwołanie od decyzji z [...] września 2022 r. - w którym podniosła szereg uchybień o charakterze procesowym i merytorycznym w odniesieniu do ww. decyzji. Organ I instancji po zapoznaniu się z treścią odwołania w sposób całkowicie niedopuszczalny wydał postanowienie o sprostowaniu zaskarżonej decyzji zmieniając de facto jej treść i uzasadnienie rozstrzygnięcia w obawie przed uchyleniem decyzji, jedocześnie organ II instancji błąd ten powielił, zamiast go naprawić.
Tego rodzaju praktyka jest niedopuszczalna i stanowi jawne nadużycie ze strony organu I instancji, a następnie organu II instancji. Organy wykorzystując instytucje procesowe chcą konwalidować swoje błędy i uchybienia w celu utrzymania zaskarżonej decyzji w mocy, pomimo złożonego odwołania i podniesionych zarzutów.
Stanowi to o wykorzystaniu instytucji sprostowania w sposób sprzeczny z prawem i niedopuszczalną ingerencję w treść decyzji po złożeniu odwołania. Tym bardziej zasadny jest pogląd wyrażony w przedmiotowym zażaleniu, iż do sprostowania doszło dopiero w momencie po złożeniu odwołania w sprawie [...]. Zauważyć należy, iż odwołanie nie może stanowić wniosku o sprostowanie decyzji, tym bardziej iż przedmiot sprostowania objęty był jednym z zarzutów odwołania co do rozstrzygnięcia z dnia [...] września 2022 r.
Szereg orzeczeń sądów administracyjnych wskazuje, iż instytucja sprostowania decyzji nie może ingerować w treść rozstrzygnięcia, bądź jego podstawy prawne lub faktyczne: "nie jest dopuszczalne sprostowanie decyzji, które prowadziłoby do ponownego rozstrzygnięcia sprawy, odmiennego od pierwotnego. Przedmiotem sprostowania nie mogą być mylne ustalenia faktyczne organu administracji lub mylne zastosowanie przepisu prawnego" (wyrok NSA z 4 maja 1988 r. II SA 1466/87, OSP 1990, z. 11, poz. 398). Ustalenia faktyczne przyjęte jako przesłanki wydanej decyzji, podobnie jak nieprawidłowa subsumcja, błędna wykładnia czy też niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego mogą być zwalczane w trybie odwoławczym bądź też w trybie nadzoru (por. wyr NSA z 23 marca 2012 r., sygn. akt .11 FSK 1829/10).
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym - podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, albowiem zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji są zgodne z prawem.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 23 listopada 2022 r. utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta [...] z [...] września 2022 r. w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki.
Stosownie do treści art. 113 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach.
Przedmiotem sprostowania może być decyzja, postanowienie (art. 126 k.p.a.) i ugoda (art. 122 k.p.a.).
Zatem problematykę sprostowania omyłek reguluje art. 113 § 1 k.p.a. i jest to regulacja wyczerpująca i samodzielna. Uregulowana w ww. przepisie instytucja sprostowania zawartych w decyzjach oczywistych omyłek służy przywróceniu rzeczywistej woli organu, ilekroć zachodzi pewna niezgodność między rzeczywistą wolą tego organu a jej wyrażeniem na piśmie. Przedmiotem sprostowania w trybie określonym w art. 113 § 1 k.p.a., mogą być wyłącznie "błędy pisarskie i rachunkowe" oraz "inne oczywiste omyłki". Błąd rachunkowy oznacza omyłkę w wykonaniu działania matematycznego, natomiast za błąd pisarski uważa się widoczne, niezamierzone niewłaściwe użycie wyrazu, mylną pisownię, czy też opuszczenie jakiegoś wyrazu (por. wyroki NSA z 10 lutego 1994 r., SA/Kr 723/93, ONSA 1995/2/65, z 23 kwietnia 2001 r., II SA863/00, Lex Nr 75522). Istotną cechą błędu stanowiącą normę dopuszczalności sprostowania jest jego oczywistość. Może ona wynikać bądź z natury samego błędu, bądź też z porównania rozstrzygnięcia z uzasadnieniem, treścią wniosku, czy też innymi okolicznościami. Omyłka pisarska to między innymi widoczne, wbrew zamierzeniu organu, niewłaściwe użycie wyrazów, zwrotów. Oczywistość tego rodzaju błędu można stwierdzić, porównując treść decyzji z zawartymi w aktach sprawy dokumentami, czy też innymi tożsamymi decyzjami wydanymi w sprawie. Nie mogą podlegać sprostowaniu w opisanym wyżej trybie błędy i omyłki istotne czyli takie, które nie są widoczne na pierwszy rzut oka i wymagają przeprowadzenia dodatkowych badań i ustaleń (por. wyrok NSA z 4 kwietnia 2007 r., II OSK 581/06, Lex nr 325253). Sprostowanie służy wyłącznie do usuwania nieistotnych wadliwości decyzji polegających na prostowaniu błędów pisarskich, rachunkowych oraz innych oczywistych omyłek. Podstawowym wyznacznikiem oczywistości omyłki pisarskiej w rozumieniu art. 113 § 1 k.p.a. jest możność natychmiastowego i niepozostawiającego jakichkolwiek wątpliwości wykrycia uchybienia w drodze nawet powierzchownego zestawienia treści rozstrzygnięcia z dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy (zob. wyrok NSA z 19 maja 2016 r., I OSK 2040/14).
W orzecznictwie i doktrynie powszechnie przyjęty jest pogląd, że sprostowanie nie może prowadzić do merytorycznej zmiany rozstrzygnięcia. Podkreśla się przy tym, że nie jest dopuszczalne sprostowanie decyzji, które prowadziłoby do ponownego rozstrzygnięcia sprawy, odmiennego od pierwotnego (np. wyrok NSA z 4 maja 1988 r., III SA 1466/87, OSP 1990/11/398).
Podkreślenia też wymaga, iż nie mogą podlegać sprostowaniu w trybie przewidzianym w art. 113 § 1 k.p.a., błędy i omyłki istotne, których dopuszczono się w stosowaniu prawa, a więc co do ustalenia prawa obowiązującego, stanu faktycznego i jego kwalifikacji prawnej oraz ustalenia konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej (zob. J. Borkowski w: B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. BECK, Warszawa 2014 , s. 482; wyrok NSA z dnia 19 listopada 1991 r., SA/Wr 1084/91, ONSA 1991, Nr 3-4, poz. 93). Podstawową kwestią wskazujące na możliwość rektyfikacji decyzji na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. jest to, aby modyfikacja jej treści nie wpływała na ukształtowanie praw bądź obowiązków objętych rozstrzygnięciem (zob. wyrok NSA z 25 listopada 2016 r., II OSK 502/15).
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że sprostowanie przez Prezydenta [...] treści dotyczącej uzasadnienia swojej decyzji z [...] września 2022 r. w ten sposób, że:
- jest: "Na podstawie złożonych w sprawie dokumentów ustalono, że po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez Pana R. B. za październik 2022 r. miesięczny dochód rodziny za 2020 r. w przeliczeniu na osobę wynosił [...]zł i nie spełniał kryterium dochodowe [...]zł w okresie od 1.11.2020 r. do 31.10.2021 r."
- a winno być: "Na podstawie złożonych w sprawie dokumentów ustalono, że po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez Pana R. B. za październik 2020 r. miesięczny dochód rodziny za 2020 r. w przeliczeniu na osobę wynosił [...]zł i nie spełniał kryterium dochodowe [...]zł w okresie od 1.11.2020 r. do 31.10.2021 r."
- ma charakter oczywistej omyłki w rozumieniu art 113 k.p.a.
Zarówno treść samej decyzji jak i treść jej uzasadnienia nie pozostawiają żadnych wątpliwości co do tego, że w przedmiotowej sprawie uwzględniono dochód uzyskany przez R. B. za październik 2020 r. Ewidentnie świadczy o tym także dalsza treść tego zdania: "miesięczny dochód rodziny za 2020 r. w przeliczeniu na osobę wynosił [...]zł i nie spełniał kryterium dochodowe [...]zł w okresie od 1.11.2020 r. do 31.10.2021 r." Zatem na oczywistość popełnionej przez organ omyłki wskazuje również fakt wyliczenia dochodu rodziny za 2020 r.
Przy czym takie sprostowanie nie prowadzi w żaden sposób do zmiany merytorycznej treści decyzji z 5 września 2022 r. dotyczącej uznania świadczenia rodzinnego wypłaconego W. J. za okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. za świadczenia nienależnie pobrane i orzeczenie o jego zwrocie.
Podsumowując Sąd uznał zarzuty skarżącej za niezasadne i zaaprobował w całości stanowisko organów orzekających w sprawie.
Tego poglądu Sądu nie zmienia także fakt, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie w postanowieniem z 23 listopada 2022 r. również popełniło oczywistą omyłkę wskazując w uzasadnieniu: "w sentencji postanowienia z [...] września 2022r. wskazano, że w treści decyzji Prezydenta [...] z [...] września 2022 r. nr [...] wskazano, że w części dotyczącej uzasadnienia ww. decyzji jest: "Na podstawie złożonych w sprawie dokumentów ustalono, że po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez Pana R. B. za październik 2022 r. miesięczny dochód rodziny za 2020 r. w przeliczeniu na osobę wynosił [...]zł i nie spełniał kryterium dochodowe [...]zł w okresie od 1.11.2020 r. do 31.10.2021 r." zamiast: "Na podstawie złożonych w sprawie dokumentów ustalono, że po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez Pana R. B. za październik 2022 r. miesięczny dochód rodziny za 2020 r. w przeliczeniu na osobę wynosił [...]zł i nie spełniał kryterium dochodowe [...]zł w okresie od 1.11.2020 r. do 31.10.2021 r.".
Nieprawidłowe zacytowanie treści postanowienia Prezydenta [...] z [...] września 2022 r. Sąd także uznał za oczywistą omyłkę, która nie wpłynęła w żaden sposób na merytoryczną treść postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] listopada 2022 r. utrzymującego w mocy postanowienie Prezydenta [...] z [...] września 2022 r. w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki.
Na marginesie Sąd pragnie zwrócić uwagę na fakt, że skarżąca w sprawie sygn. akt I SA/WA 19/23 też popełniła podobną omyłkę zarówno w odwołaniu od decyzji organu I instancji jak i w skardze do Sądu - cytując w sposób nieprawidłowy zaskarżoną część uzasadnienia decyzji Prezydenta [...]. I tak w skardze do WSA w Warszawie skarżąca zarzuciła obrazę przepisów postępowania polegającą na: "nieprawidłowym ustaleniu i uzasadnieniu decyzji administracyjnej poprzez przyjęcie, iż R. B. uzyskał dochód netto za październik 2020 r., a następnie podano, iż uwzględniono dochód za październik 2020 r., co czyni niemożliwym odczytanie rzeczywistych podstaw faktycznych podjętej decyzji."
Zatem w niniejszej sprawie zarówno Prezydent [...] jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie a także skarżąca W. J. popełniali podobne błędy w oznaczeniu roku - 2020 i 2022 - które stanowiły oczywiste omyłki z art. 113 k.p.a. i nie wpływały na treść orzeczeń organów ani na treść pism skarżącej.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak
w sentencji wyroku.