IV SA/Po 792/10

IV SA/Po 792/10 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2011-01-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2010-09-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Bożena Popowska /przewodniczący sprawozdawca/
Ewa Kręcichwost-Durchowska
Tomasz Grossmann
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 743/11 - Wyrok NSA z 2011-10-28
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 46 poz 543
art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Popowska (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Tomasz Grossmann Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Andrzejak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi Miasta P. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 30 maja 2007 r., sygn. akt III SA/Po 189/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę kasacyjną Miasta P. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2005r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W uzasadnieniu Sąd wskazał na następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.
Decyzją Nr [...] z dnia [...].06.2005r. Starosta P, działający jako organ wyznaczony do załatwienia sprawy postanowieniem Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...].10.2004r., odmówił wnioskującym o zwrot wywłaszczonej nieruchomości: A.I., S.I. i S.I. zwrotu nieruchomości położonej w P. przy ul. P.W., oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb Ś. arkusz mapy [...], działka nr [...], o pow. [...] m 2 zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] (obecnie KW nr [...]), jako własność Miasta P.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na następujące ustalenia. Przedmiotowa działka dawniej oznaczona była jako działka nr [...] o powierzchni 231 m 2 (wpisana do KW nr [...]) stanowiła współwłasność małżonków M. i L. D. i została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na wniosek Zarządu Dróg Mostów i Zieleni w P. prawomocnym orzeczeniem Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej Miasta P. z dnia [...].04.1967r. w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94). Z uzasadnienia tego orzeczenia wynikało, że przedmiotowa nieruchomość znalazła się na terenie przeznaczonym w planie inwestycyjnym Zarządu Dróg Mostów i Zieleni w P. pod budowę Trasy Ch. Organ ustalił następców po właścicielach przedmiotowej działki:: A.I., S.I. i S.I. Ustalono też, iż obecnie dawna działka nr [...] odpowiada działce nr [...] oraz części działki nr [...], z arkusza mapy [...] obrębu Ś. , księga wieczysta nr KW [...] ( obecnie KW nr [...]) jako własność miasta P. Przeprowadzone oględziny wykazały, że działka nr [...] położona jest obecnie przy ul. P.W. i znajduje się na niej fragment chodnika urządzonego z kostki typu [...], zieleń niska, wyjazd z dworca komunikacji miejskiej i podmiejskiej oraz stacji benzynowej "[...]". Z kolei odnośnie wykorzystania przedmiotowej nieruchomości na cel związany z jej wywłaszczeniem organ I instancji ustalił, iż ulica P.W stanowi fragment ulicy Ch. Zarząd Geodezji i Katastru Miejskiego [...] Zarząd Dróg Miejskich w P, na żądanie organu, przesłał mapę zasadniczą z wykreślonymi liniami rozgraniczającymi ulicę P.W. i udzielił wyjaśnień, iż część chodnika na działce nr [...] znajduje się w liniach rozgraniczających ulicy. Organ I instancji dalej podał, że niewielka cześć działki [...] zajęta jest pod wjazd z dworca autobusowego oraz ze stacji "[...] " i nie udało się ustalić daty wybudowania jezdni obecnie ul. P.W., Te i pozostałe ustalenia dotyczące przedmiotowej działki - w ocenie organu I instancji -uzasadniały twierdzenie, iż nie została spełniona żadna z przesłanek dotyczących zbędności nieruchomości, określonych art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami.
Odwołanie od powyższej decyzji pierwszoinstancyjnej wnieśli wnioskujący o zwrot nieruchomości: A.I., S.I., S.I, zastępowani przez P.W..
Rozpatrując odwołanie Wojewoda Wielkopolski decyzją nr [...] z dnia [...] uchylił skarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, iż analiza akt administracyjnych wykazała, że znajdują się w nich w większości niepotwierdzone za zgodność z oryginałem kserokopie dokumentów, w tym decyzja wywłaszczeniowa, decyzja lokalizacyjna i postanowienia sądowe stwierdzające nabycie spadku, co- zdaniem organu odwoławczego-przesądza, iż nie stanowią one dowodu w sprawie. Organ odwoławczy podał, że w sytuacji, gdy organ I instancji dokona konwalidacji materiału dowodowego, winien stosownie do art. 77 k.p.a. uzupełnić go tak, aby cel zbędności przedmiotowej nieruchomości wyraźnie z niego wynikał.
Skargę na powyższą decyzję Wojewody Wielkopolskiego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł Prezydent Miasta P., żądając jej uchylenia i zasądzenia kosztów postępowania. W skardze zarzucił naruszenie art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000r. nr 46, poz,. 543, ze zm.), art. 7, 12 § 1 i 77 § 1 k.p.a.
Po wniesieniu skargi ustalono, że uczestnik postępowania A.I. zmarł [...].08.2006r., zaś następcami prawnymi po zmarłym stali się na mocy ustawy po połowie jego synowie: S.I. i S.I., pozostali uczestnicy postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 30 maja 2007 r. oddalił skargę.
Odnosząc się do meritum sprawy, Sąd stwierdził, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, przy wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości obowiązkiem organu jest przeprowadzenie wszechstronnego i wyczerpującego postępowania pozwalającego na ustalenie, czy w danej sprawie została spełniona przesłanka uzasadniająca zwrot nieruchomości ( wyrok NSA w Warszawie z dnia 10.06.1998r., IV S.A. 1226/96, Lex nr 45921) i a contralio: czy została spełniona przesłanka uzasadniająca odmowę zwrotu z uzasadnieniem takim, że nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia.
Sąd przytoczył ustalenia dotyczące faktycznego i odniósł się do nich. W omawianej sprawie organ I instancji ustalił, iż objęta wnioskiem nieruchomość stanowi obecnie działkę nr [...] przy ul. P.W. i jest to fragment ul. Ch. Była ona wywłaszczona na budowę T.Ch. Jest decyzja o lokalizacji szczegółowej z 31.08.1961r., w której stwierdza się, że ustala się lokalizację szczegółową trasy Ch. w P. oznaczoną na załączonej mapie. Organ I instancji podał, że nie udało się jemu odnaleźć tej mapy (załącznika do decyzji, przez co należało prawdopodobnie rozumieć mapę, o której mowa w decyzji lokalizacyjnej). W tej decyzji jednak mowa jest także i o tym, że w razie nie przystąpienia do realizacji inwestycji w ciągu 3 lat od daty wydania niniejszej decyzji, decyzja może być uchylona. Sąd zauważył, że organ w ogóle nie dokonał sprawdzenia powyższej kwestii czy aby decyzja o lokalizacji szczegółowej nie została uchylona, jak w ogóle nie dokonał żadnych ustaleń co do tego, kiedy rozpoczęto budowę Trasy Ch.
Z poczynionych ustaleń wynika też, że chodnik na części działki nr [...], jego wykreślenie na mapę zasadniczą nastąpiło w lipcu 1974r., choć nie jest wiadomym na jakiej podstawie ustalono taką datę ( vide: szkic polowy). To zaś oznacza, że nie jest wykluczonym, iż jego budowa miała miejsce po upływie 7 lat od daty uprawomocnienia się decyzji wywłaszczeniowej (chociaż także nie jest wiadomym kiedy decyzja ta stała się prawomocna, niemniej po adnotacji uczynionej na tej decyzji wynika, że 1.6.1967r. wypłacono odszkodowanie wywłaszczonym -str. 146 akt administracyjnych). Tak więc należy przyjąć, że przynajmniej do dnia 1.06.191974r. prace związane z realizacją celu wywłaszczenia winny być już rozpoczęte, zaś cel wywłaszczenia winien być zrealizowany do dnia 1.06.1977r.
Nadto Sąd podniósł, że nie jest wiadomym czy budowa chodnika na części działki [...] była w istocie związana z budową Trasy Ch. Z dwóch pism Zarządu Dróg Miejskich w P z dnia [...].4.2002r. (str. 66 akt administracyjnych) i z dnia [...] 11.2002r. (str. 96 akt administracyjnych) wynika, że działka [...] stała się zbędna na cel wywłaszczenia (pozostawała poza liniami rozgraniczającymi inwestycję, co także jest widoczne na załączniku do pisma z [...].04.2002 jak i fragmencie mapy zasadniczej dołączonej do pisma Urzędu Miasta P z [...].06.2002r. ,str. 65 i 67 akt administracyjnych).
Zdaniem Sądu, wszystkie te ustalenia były czynione jakby poza głównym celem jakim w omawianej sprawie jest ustalenie kiedy rozpoczęto budowę Trasy Ch. i kiedy tę inwestycję ukończono, jakie roboty były nią objęte, czy decyzja o lokalizacji szczegółowej inwestycji "Trasa Ch. w P." nie została uchylona (zgodnie z zawartym w jej treści zapisem), bądź czy utraciła ważność.
Podsumowując powyższe, Sąd uznał, iż prawidłowo organ odwoławczy uchylił decyzję pierwszoinstancyjną przekazując organowi I instancji sprawę do ponownego rozpatrzenia. Skoro przepis art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004r. nr 261, poz. 2603, ze zm.) definiuje pojęcie zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, to ustalenia organu administracji publicznej w omawianej sprawie winny w sposób wyraźny wskazywać kiedy rozpoczęto prace związane z realizacją celu, dla którego przedmiotową nieruchomość wywłaszczono, jakie to były prace, czy pozostawały one w związku z realizacją owego celu, czy i kiedy ten cel został zrealizowany. Dopiero szczegółowe ustalenia organu w tym zakresie mogą stanowić o odmowie lub zwrocie wywłaszczonej nieruchomości w postępowaniu administracyjnym wszczętym na wniosek spadkobierców wywłaszczonego.
W trakcie ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji pozyskał pismo Zarządu Dróg Miejskich z 6 lipca 2009 r., w którym podano, że: "inwestycja polegająca na budowie trasy Ch.j realizowana była na początku lat siedemdziesiątych. Działki nr [...] i [...] z obrębu Ś., arkusz mapy [...] są poza linią graniczną ulicy [...]. W związku z czym, nie stanowią one w rozumieniu ustawy o drogach publicznych (Dz. U. nr 19. poz. 115 z 2007 r. ze zm.) drogi publicznej". Do pisma załączono mapę z wkreśloną linią graniczną ulicy [...] (str. 347-348 akt sprawy znak [...]).
Po dokonaniu ponownych ustaleń faktycznych i odniesienia ich do regulacji art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, Starosta Poznański decyzją z [...] marca 2010 r. znak [...] orzekał o: 1/ zwrocie na rzecz Pana S.I. w 1/2 części i Pana S.I. w 1/2 części nieruchomości, położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb Ś., arkusz mapy [...], działka nr [...] o powierzchni 169 m2, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w P. jako własność Miasta P., 2/ zobowiązaniu Pana S.I. do zwrotu na rzecz Miasta P. kwoty [...] zł i zobowiązaniu Pana S.I. do zwrotu na rzecz Miasta P. kwoty [...] zł oraz 3/ odmowie rozłożenia wyżej wymienionych kwot na raty.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyło Miasto P. reprezentowane przez Pana H.L., zarzucając jej naruszenie przepisów art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 7 i art. 77 Kpa i wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W odwołaniu podniesiono m. in. że nieruchomość nie może zostać zwrócona, ponieważ cel wywłaszczenia został zrealizowany oraz na nieruchomości znajdują się trwałe nakłady.
Po rozpoznaniu odwołania Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ przytoczył treść art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 9 grudnia 2008 r., sygn. akt SK 43/07. Organ odniósł treść przytoczonych przepisów do ustaleń faktycznych niniejszej sprawy, począwszy od dokumentacji wywłaszczeniowej i wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości, oraz kolejno pozyskiwanych dokumentów dotyczących Trasy Ch. i przedmiotowej nieruchomości.
Wojewoda Wielkopolski wskazał, iż na podstawie materiału dowodowego ustalono, że celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości była budowa trasy Ch.. Z wyjaśnień udzielonych przez Zarząd Dróg Miejskich w P. wynika, że inwestycja polegająca na budowie trasy Ch. realizowana była na początku lat siedemdziesiątych. Nie została ona jednak zrealizowana na działce nr [...], gdyż nieruchomość ta leży poza linią graniczną ulicy [...] (ulica stanowiąca fragment dawnej trasy Ch.) i nie stanowi drogi publicznej.
Organ drugiej instancji nie podziela stanowiska odwołującego się, że cel wywłaszczenia został zrealizowany z uwagi m. in. na położenie nawierzchni asfaltowej, na odcinki stanowiącym wyjazd z dworca autobusowego i ze stacji paliw "[...] ". Organ zaznaczył, że dworzec autobusowy "[...]" został oddany do użytku w 1987 r., a zatem po upływie 10 lat od wywłaszczenia nieruchomości, które nastąpiło w 1967 r.
Organ odwoławczy odniósł się do zarzutów odwołania, nie zgadzając się z ich argumentacją. Organ m. in. nie podzielił poglądu, że zrealizowanie na nieruchomości instalacji podziemnych stanowi przeszkodę dla jej zwrotu. Organ podkreślił, iż wbrew twierdzeniom odwołującego się, instalacje te nie znajdują się "w ciągu drogi publicznej", gdyż teren przedmiotowej nieruchomości znajduje się poza granicami tej drogi. Odnosząc się do zawartego w odwołaniu argumentu, wskazującego na trwały charakter zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości organ stwierdził, iż w jego ocenie zagospodarowanie tej nieruchomości jest tego rodzaju, że nie stanowi przeszkody w zwrocie nieruchomości spadkobiercom wywłaszczonych właścicieli.
Organ odwoławczy podniósł też, iż z punktu widzenia zwrotu przedmiotowej nieruchomości istotna jest funkcja, jaką pełni obecnie ten teren i konsekwencje wydania przedmiotowej decyzji. Jednakże wobec utraty mocy przepisu art. 229 a (stanowił on, że roszczenie o zwrot nie przysługuje jeżeli na nieruchomości został zrealizowany inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, który w dniu wydania tej decyzji mógł stanowić podstawę wywłaszczenia), na skutek stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny jego niezgodności z Konstytucją, brak przepisu, na podstawie którego można by odmówić zwrotu tej nieruchomości.
W ocenie organu drugiej instancji zwrot nieruchomości nie jest równoznaczny z brakiem możliwości korzystania z niej w dotychczasowym zakresie. Strony mają możliwość uregulowania spraw dotyczących przedmiotowej nieruchomości w trybie określonym przepisami Kodeksu cywilnego. Jak wynika z pisma Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w P. Sp. z o. o. z [...] marca 2010 r. rozmowy dotyczące zamiany nieruchomości były prowadzone z Miastem P., które aktualnie ujawnione jest w księdze wieczystej jako jej właściciel. Zmiana właściciela nie wyklucza możliwości tego rodzaju rozwiązań.
W dalszej kolejności organ odwoławczy uznał, iż rozstrzygnięcie organu I instancji w zakresie zobowiązania S.I. i S.I. do zwrotu na rzecz Miasta P. wskazanej kwoty i odmowa rozłożenia jej na raty jest zgodne z przepisami prawnymi.
Skargę na powyższą decyzję wniosło Miasto P., reprezentowane przez H.L.
W skardze zarzucono decyzji naruszenie następujących przepisów: art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej kpa), art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2004r., nr 261, poz. 2603 ze zm.). Strona skarżąca wniosła o uchylenie skarżonej decyzji i decyzji Starosty P. z dnia [...] marca 2010 r., oraz orzeczenie o kosztach postępowania według norm przepisanych.
Odnosząc się do decyzji Wojewody, skarżąca stwierdziła, że Budowa trasy "Ch." polegała na wybudowaniu drogi o nawierzchni asfaltowej, po której miały poruszać się samochody. Obecnie na działce nr [...] położona jest droga o nawierzchni asfaltowej, po której poruszają się samochody. Dlatego patrząc przez pryzmat korzystania z przedmiotowej działki cel, na który została ona wywłaszczona, został zrealizowany. Powołano się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 listopada 2008r., Sygn. akt II SA SA/LU 593/08.
Strona skarżąca wyjaśniła, że pierwotnym celem wywłaszczenia działki nr 8/4 była budowa trasy Ch. Po modyfikacji tego celu działka ta została przeznaczona pod cel - zagospodarowanie polegające na budowie terenu trasy ulicy W. na odcinku P. do granic miasta P. W tym kontekście podkreślono, że nie nastąpiła zmiana celu tylko jego modyfikacja. Pojęcie "zagospodarowanie terenu inwestycyjnego: trasy ulicy W. na odcinku P. do granic miasta P." i pojęcie "budowa trasy Ch.", są pojęciami znaczeniowo podobnymi. "Stąd też nie należy pojęcia modyfikacji wywłaszczenia celu utożsamiać z ze zamianą celu wywłaszczenia." Zmiana celu wywłaszczenia była by wtedy, gdyby zamiast realizacji budowy trasy Ch. zrealizowano np.: budowę szkoły lub szpitala. Organ drugiej instancji przedstawił też swoją interpretację art. 137 ustawy w kontekście niniejszej sprawy: Jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany, to zwrot nie jest możliwy bez względu na to, kiedy realizacja ta nastąpiła. Nie do przyjęcia jest koncepcja, według której za zbędną należałoby uznać nieruchomość, na której cel wywłaszczenia został zrealizowany, ale bez zachowania terminów, o jakich mowa w art. 137 ustawy. Powyższy pogląd został przyjęty, zdaniem strony skarżącej w wymienionych wyrokach. Strona skarżąca przytoczyła też tezę wymienionego w odwołaniu wyroku WSA z 7 lutego 2008 r. sygn. I SA/Wa 1646.07, wskazując, iż NSA uchylając ten wyrok, nie odniósł się do tego twierdzenia, zatem należy brać je pod uwagę. Chodzi o tezę: "Zrealizowanie na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot inwestycji cek publicznego - a taką jest niewątpliwie położenie jezdni asfaltowej, wybudowanie chodników i ścieżek rowerowych, latami, sieci wodociągowej, ciepłowniczej kanalizacji deszczowej i ściekowej, w ciągu drogi publicznej - stanowi przeszkodę dc realizacji roszczenia o zwrot, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami."
Zdaniem skarżącej, Organ II instancji wydając rzeczoną decyzję nie zawarł w niej stanowiska Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego oraz nie ustosunkował się do niego. Ponadto wskazano, iż w przypadku ewentualnego zwrotu działki nr [...], spadkobiercy byłych właścicieli będą mogli dowolnie nią rozporządzać.
Skarżący nie przedstawił zarzutów dotyczących kwoty zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
Na rozprawie pełnomocnik strony skarżącej dodatkowo przytoczył tezy z wyroku TK z 9 grudnia 2008 r. sygn. akt SK 43/07 oraz wyroku SN z 23 lutego 2003 r. sygn. akt 3CSK 391/06.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy podnieść, iż w niniejszej sprawie administracyjnej był wydany w dniu 30 maja 2007 r. wyrok WSA w Poznaniu sygn. akt III SA/Po 189/06. Wyrok ten ma znaczenie przy prowadzonej przez niniejszy skład WSA w Poznaniu ocenie zaskarżonej decyzji.
W wyroku z 30 maja 2007 r. Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja, uchylająca decyzję organu I instancji, odmawiającą spadkobiercom właścicieli działki znaczonej aktualnie nr [...], jest prawidłowa. Sąd stwierdził, iż zebrany przez Starostę P. materiał dowodowy nie był wystarczający dla orzeczenia o odmowie zwrotu działki. Sąd wykazał braki i nieścisłości w ustaleniach organu I instancji oraz zawarł w uzasadnieniu wytyczne. I tak Sąd, powołując się art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, który definiuje pojęcie zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, stwierdził, iż należy w sposób wyraźny wskazywać kiedy rozpoczęto prace związane z realizacją celu, dla którego przedmiotową nieruchomość wywłaszczono, jakie to były prace, czy pozostawały one w związku z realizacją owego celu, czy i kiedy ten cel został zrealizowany. W nawiązaniu do powyższych uwag, na gruncie niniejszej sprawy Sąd podniósł, iż "(...) nie jest wiadomym czy budowa chodnika na części działki [...] była w istocie związana z budową Trasy Ch." W tym kontekście Sąd wskazał na dwa pisma Zarządu Dróg Miejskich w P.: z dnia 26.4.2002r. (str. 66 akt administracyjnych) i z dnia 8.11.2002r. (str. 96 akt administracyjnych). Wynika z nich, że działka 8/4 stała się zbędna na cel wywłaszczenia (pozostawała poza liniami rozgraniczającymi inwestycję, co także jest widoczne na załączniku do pisma z 26.04.2002 jak i fragmencie mapy zasadniczej dołączonej do pisma Urzędu Miasta P. z 7.06.2002r. ,str. 65 i 67 akt administracyjnych).
Zgodnie z treścią art. 153 ppsa, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Z powyższego wynika, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, w którym zostało wydane oraz poza zakres postępowania administracyjnego, w którym wydane zostało zaskarżone rozstrzygnięcie. Zasięgiem jego objęte jest przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 1999r. sygn akt SA 527/97, LEX 47275). Z treści powołanego przepisu w jednoznaczny sposób wynika obowiązek organu orzekającego w sprawie podporządkowania się wyrażonej w orzeczeniu sądu ocenie prawnej jak i wytycznym sądu co do dalszego postępowania w sprawie. Ocena prawna może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego (por. wyrok NSA z dnia 29 lipca 1999r. sygn. IV SA 1177/97, LEX 47301). Oceną prawną wyrażoną w wyroku związany jest też sąd, ilekroć dana sprawa będzie rozpoznawana przez sąd, jeżeli nie ulegną zmianie przepisy (wyrok SN z dnia 25 lutego 1998r., sygn. akt III RN 130/97, OŚNA i US 1999, nr 1, poz. 2).
W świetle powyższego, skład orzekający w niniejszej sprawie obowiązany jest skontrolować, czy organy uwzględniły uwagi i wytyczne zawarte w wyroku WSA z 30 maja 2007 r. Dotyczy to w pierwszej kolejności decyzji zaskarżonej, utrzymującej w mocy decyzję Starosty P. z [...] marca 2010 r. o zwrocie działki [...] spadkobiercom właścicieli. Przy czym Sąd jest zwolniony z samodzielnych ustaleń faktycznych w sprawie, które były zaakceptowane przez WSA w wyroku z 30 maja 2007 r., dotyczących tożsamości działki [...] z gruntem wywłaszczonym, podstawy wywłaszczenia oraz stron postępowania o zwrot, zwłaszcza, że są one bezsporne dla uczestników postępowania: S.I i S.I. oraz skarżącego Miasta P.
W związku z powyższym, zasadniczą kwestią w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy organy, kierując się wytycznymi zawartymi w wyroku wykazały, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do zwrotu przedmiotowej nieruchomości, tj. działki nr [...] na rzecz spadkobierców byłych właścicieli, unormowane w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Sąd zgadza się z ustaleniami organu II instancji, poczynionymi na podstawie akt sprawy, że celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości była budowa trasy Ch. oraz że ulica P.W., przy której położona jest przedmiotowa działka, stanowi fragment dawnej trasy Ch. (m. in. k- 268). Sąd wskazuje też na trzy pisma Zarządu Dróg Miejskich w P., na które powołuje się Wojewoda Wielkopolski: z 26 kwietnia 2002 r. ( k-66) oraz z 30 października 2002 r. (k-96). W pierwszym piśmie informuje się, że działka znajduje się poza liniami rozgraniczającymi ulicy P.W., w drugim podnosi się, że przedmiotowa działka jest zbędna. Nadto wskazać trzeba na kolejne pismo z 6 lipca 2009 r., które otrzymał organ I instancji z Zarządu Dróg Miejskich w P., uzupełniając materiał dowodowy, po wyroku WSA. W piśmie tym stwierdza się, że "(...) inwestycja polegająca na budowie trasy Ch. realizowana była na początku lat siedemdziesiątych. Działki nr [...] i [...] z obrębu Ś., arkusz mapy [...] są poza linią graniczną ulicy P.W., w związku z czym nie stanowią one w rozumieniu ustawy o drogach publicznych (Dz. ,U. Nr 19, poz. 115 z 2007 r. ze zmianami) drogi publicznej." W załączeniu przesłano kserokopię mapek z wykreśloną linia graniczną ww. ulicy.
Dla uwiarygodnienia twierdzeń Zarządu Dróg Miejskich w P. w kwestii związku przedmiotowej działki z celem, na który została wywłaszczona, należy dodać, że decyzja wywłaszczeniowa była wydana na wniosek jednostki stanowiącej ówczesny odpowiednik Zarządu Dróg Miejskich w P.. Należy też dodać, iż aktualnie Zarząd Dróg Miejskich w P. jest tą jednostką, która zajmuje się zarządem dróg publicznych. Zatem, uwzględniając, iż wywłaszczenie działki [...] miało służyć budowie drogi, Sąd za trafne uznaje uwzględnienie przez organy I i II instancji pism Zarządu Dróg Miejskich w P.
Z wyjaśnień udzielonych przez Zarząd Dróg Miejskich w P. wynika, że inwestycja polegająca na budowie trasy Ch. realizowana była na początku lat siedemdziesiątych. Nie została ona jednak zrealizowana na działce nr [...], gdyż nieruchomość ta leży poza linią graniczną ulicy [...] (ulica stanowiąca fragment dawnej trasy Ch.) i nie stanowi drogi publicznej.
Zdaniem Sądu, powyższe ustalenia stanowią odpowiedź na wątpliwości zgłoszone przez Sąd w wyroku z 30 maja 2007 r. , tj. czy prace prowadzone na działce [...] pozostawały w związku z realizacją celu wywłaszczenia. Organ I instancji, a za nim organ II instancji, na podstawie zebranego materiału uznały, że prace na działce nie pozostają w związku z celem wywłaszczenia, ponieważ celem wywłaszczenia była budowa trasy, której fragmentem jest ulica P.W., a przedmiotowa działka leży poza linią graniczną tej ulicy.
Tym samym Sąd stwierdza, że organy uwzględniły wytyczne zawarte w wyroku z 30 maja 2007 r. i wykazały, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (art. 136 ust. 3), zawarte w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Oceniając zaskarżoną decyzję, Sąd zauważa, że organ odwoławczy odniósł się do zarzutów odwołania. Jeśli chodzi o stwierdzenie tego organu, że dworzec autobusowy "[...] " został oddany do użytku w 1987 r., a zatem po upływie 10 lat od wywłaszczenia nieruchomości, to - zdaniem Sądu, stanowi ono uwagę uboczną, jako że celem wywłaszczenia działki nr [...] nie była budowa dworca autobusowego. Tak samo Sąd rozumie uwagi organu dotyczące instalacji podziemnych. Organ wyraźnie wyjaśnia, iż nie znajdują się one "w ciągu drogi", jak podnosi strona skarżąca, gdyż teren przedmiotowej nieruchomości znajduje się poza granicami tej drogi, która jest fragmentem trasy, wskazanej jako cel wywłaszczenia działki. Warto dodać, iż pojęcie "ciągu drogi" nie jest zdefiniowane w ustawie z 21 marca 1985 r. o drogach (t. jedn. Dz. U. z 2007 r., Nr 19, poz. 115 ze zm.), która, zdaniem Sądu, na podstawie art. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w kwestiach pojęciowych znajduje zastosowanie w zakresie normowania tej ustawy. Ustawa o drogach definiuje natomiast pojęcie pasa drogowego jako: "wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią (...)". Jak z tej definicji wynika, pas drogowy mieści się w liniach granicznych. W niniejszej sprawie w wielu dokumentach stanowczo stwierdza się, że przedmiotowa nieruchomość leży poza linią graniczną ulicy [...] (ulica stanowiąca fragment dawnej trasy Ch.) i nie stanowi drogi publicznej.
Organ odniósł się też do kwestii aktualnego zagospodarowania działki nr [...]. W tym kontekście organ powołał się na uchylony na skutek wyroku TK przepis art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami, stwierdzając trafnie, iż w obowiązującym porządku prawnym nie ma przepisu, na podstawie którego można by odmówić zwrotu nieruchomości, na której nie zrealizowano celu wywłaszczenia, ale zrealizowano inny cel, który w dniu wydania decyzji mógł stanowić podstawę wywłaszczenia. Nadto w decyzji powołano się na pismo Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w P. Sp. z o. o. z 24 marca 2010 r., wskazującego na rozmowy dotyczące zamiany nieruchomości, dodając, iż: "Zmiana właściciela nie wyklucza możliwości tego rodzaju rozwiązań."
Powyższe uwagi stanowią też częściowe ustosunkowanie się do zarzutów skargi, jako w dużej mierze powtórzone w niej zostały twierdzenia i argumenty zawarte w odwołaniu.
Odnośnie twierdzeń zawartych w skardze, dotyczących niewłaściwej -zdaniem skarżącej - interpretacji przez organ odwoławczy art. 137 ustawy; Sąd nie dostrzega podstaw do takiego wniosku. Zdaniem Sądu, wskazanie przez organ odwoławczy na fakt oddania do użytku "Dworca [...] " po upływie 10 lat od wywłaszczenia nieruchomości stanowi element ustaleń faktycznych sprawy.
Sąd nie bardzo rozumie wywodów strony skarżącej dotyczących tego, że w sprawie nie nastąpiła "zmiana" tylko "modyfikacja" celu wywłaszczenia. W związku z kontekstem tego wywodu Sąd zauważa, że w decyzji wywłaszczeniowej wyraźnie powołano się na art. 8 ust. 7 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, który stanowi o wywłaszczeniu gruntu "pod budowę lub poszerzenie ulicy". Na marginesie Sąd zauważa, że o "zagospodarowaniu terenu inwestycji: trasy ulicy W." mowa w akcie notarialnym, na mocy którego Skarb Państwa przyjął od rodziców uczestników postępowania sąsiednią działkę nr [...] (dotyczy jej sprawa prowadzona przez tutejszy WSA pod sygn. akt IV SA/Po 791/10).
Sąd nie zgadza się też z zarzutem, że organ odwoławczy nie ustosunkował się do stanowiska Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego; organ uczynił to na str. 10 decyzji.
Podsumowując stanowisko Sądu, a zarazem nie chcąc powtarzać wcześniejszych uwag, Sąd za wskazane uważa podkreślenie, iż bardziej rygorystyczne rozumienie przepisów dotyczących wywłaszczeń, głównie - pojęcia: cel wywłaszczenia, niż prezentuje strona skarżąca, jest zgodne z doktryną i orzecznictwem, także tymi wyrosłymi na tle nieobowiązującej już ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, będącej podstawą prawną wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. Zarówno jurysprudencja jak i jurysdykcja nie akceptują interpretacji rozszerzającej przepisów regulujących wywłaszczanie nieruchomości, jako szczególnej formy odjęcia prawa własności w drodze aktu władczego państwa, będącej wyjątkiem od ogólnych - cywilnoprawnych - zasad przenoszenia własności nieruchomości (patrz m. in. wyrok NSA z 15 kwietnia 1992 r., sygn. akt IV SA 112/92; ONSA 1993/2/40). Tym samym Sąd nie zgadza się z rozumieniem zbędności nieruchomości na cele wywłaszczenia "przez pryzmat sposobu korzystania z wywłaszczonej nieruchomości", jak to przyjmuje strona skarżąca, m. in. cytując tezę wyroku z 20 listopada 2008 r. (sygn, akt II SA/Lu 593/08). Zdaniem składu orzekającego, tego ostatniego kierunku myślenia nie zaakceptował też Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 3 kwietnia 2008 r. (K 6/05; OTK-A 2008/3/41), orzekając o niekonstytucyjności art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami. Trybunał wskazał na niezgodność art. 229a z art. 64 ust. 2 oraz art. 7 Konstytucji, dając wyraźną wskazówkę, by przepisy ograniczające prawo własności interpretować w duchu konstytucyjnej zasady ochrony własności, co szczególnie dotyczy własności prywatnej (patrz m. in. art. 20 Konstytucji, określający podstawy ustroju RP).
W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.
ja