I OSK 3016/23

I OSK 3016/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-01-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska
Jolanta Górska
Marek Stojanowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 3018/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-08-04
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia del. WSA Jolanta Górska po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 sierpnia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 3018/22 w sprawie ze skargi B.B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 25 listopada 2022 r. nr SZ.gn.625.56.2020 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 4 sierpnia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 3018/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B.B. (dalej także: "skarżący kasacyjnie") na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej także: "organ") z 25 listopada 2022 r. nr SZ.gn.625.56.2020 w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności orzeczenia Starosty Powiatowego w J. z 10 grudnia 1949 r. znak: R.II/4/9/48.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył B.B. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "ppsa") skarżący kasacyjnie zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego, a to art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022r. poz. 2000 ze zm., dalej: "kpa") poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, że fakt wydania przez ministra decyzji z dnia 25 listopada 2022 r. wobec nieżyjącej już jednej ze stron tego postępowania, tj. R.B., który zmarł 15 września 2021 r., nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności tej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa;
2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021r. poz. 1491, dalej: "ustawa") w zw. z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez umorzenie z mocy prawa postępowania administracyjnego dotyczącego wniosku skarżącego kasacyjnie w trakcie jego merytorycznego rozpoznawania, na skutek zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy, która to norma jednakże nie powinna znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż w stanie faktycznym i prawnym sprawy jest ona oczywiście sprzeczna z art. 2, art. 21, art. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdyż narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa, a także pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej i zamyka obywatelom dochodzenie przed sądem powszechnym wynagrodzenia za szkodę w postaci pozbawienia obywatela własności mienia na skutek niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zasądzenie kosztów postępowania, zgodnie z przedłożonym spisem kosztów, a w razie jego braku według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ppsa przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 ppsa, albowiem strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy a druga strona nie zażądała jej przeprowadzenia.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W skardze kasacyjnej podniesiono zarówno zarzuty materialne jak i procesowe. Zasadą w takiej sytuacji jest rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów procesowych. W rozpoznawanej sprawie sprowadzają się one do wskazywania na niezgodność przepisu art. 2 ust. 2 ustawy z Konstytucją RP oraz Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Skarżący kasacyjnie nie zakwestionował ustaleń faktycznych sprawy, dotyczących w szczególności tego, kiedy doszło do ogłoszenia orzeczenia z 10 grudnia 1949 r. i kiedy zostało wszczęte postępowanie o stwierdzenie jego nieważności, a w konsekwencji faktu upływu ponad trzydziestu lat od daty ogłoszenia orzeczenia do daty wszczęcia postępowania nadzwyczajnego. W skardze kasacyjnej nie zakwestionowano też, że do daty wejścia w życie zmiany przepisów kpa postępowanie to nie zostało zakończone. Tak sformułowany zarzut jest niezasadny.
Zagadnienie dotyczące dopuszczalności umorzenia z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy pozostających w toku postępowań o stwierdzenie nieważności aktu administracyjnego z uwagi na upływ trzydziestu lat od jego doręczenia lub ogłoszenia, a także kwestia relacji pomiędzy wskazaną nowelizacją kodeksu postępowania administracyjnego a wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13 były już wielokrotnie przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego. W jednolicie ukształtowanej linii orzeczniczej przyjmuje się, że zarówno wprowadzenie przez ustawodawcę ograniczenia czasowego w dochodzeniu prawa, jak również zakończenie z mocy prawa trwających postępowań nie prowadzi do jednoznacznego wniosku o oczywistej niezgodności takiej regulacji z Konstytucją RP i nie stanowi nadmiernego ograniczenia praw obywatela – co mogłoby uzasadniać odstąpienie od jej zastosowania z uwagi na odwołanie się przez sąd orzekający w konkretnej sprawie do tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjnej (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 4 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1827/22, 2 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 2052/22, 21 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 2074/22, 5 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2214/22, 12 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2499/20, 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2282/22, 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2298/22, 3 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 2215/22, 7 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 2475/22 i 16 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 57/23). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w sprawie w pełni podziela wyrażone m.in. w powyższych wyrokach stanowisko – które można sprowadzić do konkluzji, zgodnie z którą w przypadku art. 2 ust. 2 ustawy zasada pewności obrotu prawnego i zasada trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej przeważa nad ochroną prawa własności i zasadami rekompensowania szkody poniesionej w wyniku niezgodnego z prawem działania organów państwa – bez konieczności jego powtarzania.
W kontekście tego zarzutu nie znajduje uzasadnienia także argumentacja dotycząca niezgodności art. 2 ust. 2 ustawy z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Wyjaśnić należy, że art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji, u którego podstaw leżą zasady praworządności i zasady legalizmu, wszedł w życie w stosunku do Polski z dniem 10 października 1994 r., zgodnie z treścią oświadczenia rządowego (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 178). W myśl zaś postanowienia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 października 2008 r. nr 47550/06 Prussische Treuhand GmbH & Co KGA.A. przeciwko Polsce, państwo będące stroną konwencji dysponuje swobodą co do restytucji lub odszkodowania za uszczerbek wynikający ze zdarzeń o charakterze już historycznym (które miały miejsce przed datą ratyfikacji konwencji). Ponadto, przepis art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, wyznaczając granice ingerencji państw w prawo własności poprzez formułowanie zasad: poszanowania mienia, pozbawienia mienia i korzystania z prywatnej własności w interesie publicznym, chroni prawo do korzystania i poszanowania mienia, a nie prawo do jego uzyskiwania czy nabywania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2214/22).
Na podzielenie nie zasługuje także zarzut materialnoprawny. Skarżący kasacyjnie wywodzi, że decyzja z 25 listopada 2022 r. została skierowana do R.B., który zmarł 15 września 2021 r. Osoba o takim imieniu i nazwisku nie widnieje jednak w rozdzielniku zaskarżonej decyzji. W aktach sprawy znajduje się natomiast postanowienie Sądu Rejonowego w J. z 29 listopada 2022r. sygn. akt I Ns 509/22, zgodnie z którym spadek po R.B. nabyli: D.B., A.B. i N.M. Wszystkie wymienione osoby były stronami postępowania zakończonego decyzją z 25 listopada 2022 r., nie sposób zatem doszukiwać się w tym postępowaniu jakiegokolwiek naruszenia uprawnień następców prawnych R.B., a tym samym także rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.
Z tych względów na podstawie art. 184 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Uzasadnienie wyroku sporządzono stosownie do wymogu art. 193 zdanie drugie ppsa.