I OSK 3013/23

I OSK 3013/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-11-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący/
Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2702/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-05-12
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 185 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 7 listopada 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.M., K. Z., J. K., A. W. i J. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2702/22 w sprawie ze skargi A. M., K.Z., J. K., B. M., A.W. i J. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz A.M., K. Z., J. K., A. W. i J. O.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 12 maja 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2702/22 oddalił skargę A. M., K. Z., J. K., B.M., A. W. i J. O. (Skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (Kolegium) z 14 września 2022 r. nr KOC 703/Go/20 w przedmiocie umorzenia postępowania.
Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
Wnioskiem z 29 stycznia 2020 r. (wpływ do organu 6 lutego 2022 r.) Skarżący wystąpili do Kolegium o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego w Warszawie z 5 lutego 1989 r., nr WG III 8224/10106/89, w części dotyczącej nieruchomości położonej w [...] oznaczonej jako [...] nr [...], część działki nr [...], nr rej. hip. [...], należącej pierwotnie do braci W. i L. T., obecnie położonej w rejonie ulic A. i M. i wchodzącej w skład działek wyszczególnionych w tym wniosku. Decyzją tą orzeczono o oddaniu Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w [...] w użytkowanie wieczyste na okres 99 lat terenu o powierzchni 118.0717 m2 położonego w [...].
Kolegium decyzją z 10 kwietnia 2019 r., nr KOC/1783/Go/15 stwierdziło nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie nr GT.III-II-6/G/63/62 z 18 kwietnia 1962 r. orzekającego o odmowie przyznania W. i L. T. prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości warszawskiej, położonej we wsi [...] nr [...] rej. hip. [...], część działki nr [...].
Wniesienie do organu ww. wniosku z 29 stycznia 2022 r. było konsekwencją wydania powołanej decyzji Kolegium z 10 kwietnia 2019 r.
Umarzając postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego w Warszawie z 5 lutego 1989 r., Kolegium podkreśliło, że 16 września 2021 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. poz. 1491, dalej "Ustawa"). Do dnia ich wejścia w życie, czyli do 16 września 2021 r., postępowanie nadzorcze z wniosku z 29 stycznia 2022 r. nie zakończyło się ostateczną decyzją lub postanowieniem co uzasadnia, zdaniem organu, zastosowanie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, a zatem umorzenie postępowania nadzorczego z mocy prawa, albowiem od dnia wydania kwestionowanego wnioskiem orzeczenia minęło już ponad 30 lat. Kolegium podkreśliło, że już w dacie wpłynięcia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji (tj. 6 lutego 2022 r.) minęło 31 lat.
Skarżący wywiedli skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie decyzji Kolegium z 14 września 2022 r. oraz o zasądzenie na rzecz Skarżących zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo Kolegium podkreśliło, że akta spraw (po takim upływie czasu) rzadko zawierają dowód doręczenia kwestionowanej decyzji, natomiast istotne jest to, że decyzja znalazła się w obrocie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku podzielił stanowisko organu II instancji.
Skarżący wywiedli od powyższego wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenia przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj. naruszenia:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 158 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023, poz. 775 ze zm,, dalej "k.p.a.") w zw. z art. 2 ust 2 ustawy poprzez oddalenie skargi Skarżących i uznanie, że zaskarżona decyzja Kolegium odpowiada prawu, podczas gdy:
1.1 z materiału dowodowego sprawy nie wynika, że od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego w Warszawie z 5 lutego 1989 r., nr WG III 8224/10106/89 w przedmiocie oddania Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w [...] w użytkowanie wieczyste do dnia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji upłynęło trzydzieści lat, brak jest bowiem w aktach sprawy dowodu (obejmującego datę) doręczenia lub ogłoszenia ww. decyzji. Decyzja o umorzeniu tak kluczowego dla ochrony praw Skarżących postępowania nie może być podejmowana na podstawie domniemań i hipotez;
1.2 ww. regulacja Ustawy jest niekonstytucyjna i jej zastosowanie narusza podstawowe prawa i wolności chronione Konstytucją, w tym prawa nabyte Skarżących, wobec powyższego Sąd nabierając wątpliwości w tym zakresie winien w toku postępowania zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym w oparciu o art. 193 Konstytucji;
1.3 Sąd I instancji winien był ewentualnie zawiesić postępowanie z urzędu w oparciu o art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., bowiem rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym postępowania (sygn. K 2/22) w sprawie stwierdzenia niekonstytucyjności przepisów, w oparciu o które rozstrzygnięto sprawę, na co sam Sąd zwrócił uwagę;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 12 § 1 i art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez oddalenie skargi na skutek braku rozpatrzenia sprawy z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego i uznania, że decyzja Kolegium jest zgodna z prawem, podczas gdy decyzja ta została wydana wskutek naruszenia ww. podstawowych zasad i norm postępowania administracyjnego, oraz poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów skargi, a w szczególności pominięcie przez Sąd I instancji:
2.1 obowiązku ustalenia przez organ prawidłowego stanu faktycznego, w tym pominięcie, że organ zaniechał ustalenia, kiedy doszło do doręczenia lub ogłoszenia decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego w Warszawie z 5 lutego 1989 r., nr WG III 8224/10106/89 w przedmiocie oddania Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w [...] w użytkowanie wieczyste, a co za tym idzie nie ustalił daty, od której należy liczyć bieg terminu 30 lat na wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji;
2.2 rażącego naruszenia przez organ zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, znajdującego wyraz w pochopnym i instrumentalnym zastosowaniu znowelizowanych przepisów 158 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 § 2 Ustawy, w tym pominięcie, że organ przez wiele miesięcy zwlekał z zakończeniem postępowania i wydaniem decyzji merytorycznej, co działało na niekorzyść Skarżących;
2.3 rażącego naruszenia zasady prowadzenia postępowania w sposób szybki, wnikliwy i zwięzły, a w konsekwencji odstąpienie od utrwalonych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego i doprowadzenie przez organ do umorzenia postępowania w skutek opieszałego działania;
2.4 wnikliwego zbadania i uzasadnienia rozpatrzenia kluczowego zarzutu skargi, jakim było naruszenie art 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. wskutek zaniechania ustalenia, kiedy doszło do doręczenia lub ogłoszenia decyzji z 5 lutego 1989 r.; Sąd lakonicznie odniósł się do tych zarzutów skargi wskazując jedynie, iż wpisy w księgach wieczystych świadczą o tym, że decyzja weszła do obrotu prawnego.
Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Na podstawie ww. zarzutów wniesiono:
1. na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 maja 2023 r. sygn. I SA/Wa 2702/22 w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie;
2. na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. o zasądzenie od organu na rzecz Skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Jednocześnie Skarżący oświadczyli, że zrzekają się przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej powoływanej jako p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
Jak wynika z akt sprawy, decyzją z 14 września 2022 r. Kolegium na podstawie art. 158 § 1 k.p.a. w związku z art. 2 ust. 2 Ustawy umorzyło postępowanie nadzorcze z mocy prawa. Skarżący wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarga została sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika, który był również pełnomocnikiem w postępowaniu odwoławczym przed organami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 maja 2023 r. skargę oddalił. W piśmie z 22 lipca 2025 r. (już po wniesieniu skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego) pełnomocnik Skarżących podniósł, że B. M. zmarła 21 lutego 2020 r., a więc przed wydaniem wyroku przez Sąd Wojewódzki. Spadek po ww. nabyli z mocy ustawy z dobrodziejstwem inwentarza w częściach równych : mąż – J. M. (który zmarł 9 kwietnia 2023 r.) oraz syn – A. M. O śmierci ww. Sąd I instancji nie został zawiadomiony. Fakt śmierci Skarżącej (oraz jej męża) i poświadczenia dziedziczenia zostały przed Naczelnym Sądem Administracyjnym potwierdzone, poprzez złożenie przez notariusza 29 sierpnia 2025 r. wypisów aktów notarialnych sporządzonych 31 maja 2023 r. Repertorium A numer 1421/2023 i 1423/2023, aktu notarialnego – protokołu dziedziczenia oraz wypisu Aktu Poświadczenia Dziedziczenia po J. M., z którego wynika, że spadek po ww. w całości nabył A. M..
Mając na uwadze wskazany wyżej fakt związany z śmiercią strony postępowania administracyjnego B. M., która miała miejsce przed wydaniem wyroku przez Sąd I instancji oraz brak udziału spadkobierców ww. w postepowaniu sądowoadministracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie doszło do nieważności postępowania, którą to Sąd bierze pod uwagę z urzędu.
Zaskarżony wyrok podlega zatem uchyleniu z uwagi na zaistnienie okoliczności skutkującej nieważnością postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Podkreślenia wymaga, że mimo to, iż okoliczność śmierci Skarżącej nie była znana Sądowi I instancji w dniu wydania zaskarżonego wyroku, to fakt ten nie może mieć znaczenia, bowiem skierowanie rozstrzygnięcia do osoby nieżyjącej wywołuje konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego z przyczyny, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 740/11; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2017 r., sygn. akt II OSK 2035/15; 7 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2493/15; z 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OSK 2157/15; 11 marca 2020 r., sygn. akt II FSK 892/18; 15 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 921/21, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA").
Mając na uwadze, że wystąpienie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wyłącza rozpoznanie postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów w zakresie naruszenia przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny nie odniósł się do merytorycznych zarzutów podniesionych w tym środku odwoławczym. Zaskarżony wyrok podlega bowiem uchyleniu niezależnie od trafności podstaw kasacyjnych.
W konsekwencji, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Od zasądzenia od organu na rzecz Skarżących zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości odstąpiono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.
W niniejszej sprawie pełnomocnik Skarżących – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.