I OSK 301/24

I OSK 301/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-12-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Jolanta Rudnicka
Marek Stojanowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I SA/Wa 19/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-08-24
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 174 pkt 1 i 2, art. 182 § 2, art. 183 § 1 i 2, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 615
art. 3 pkt 2, 2a i 10, art. 5 ust. 4b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 19/23 w sprawie ze skargi W.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 listopada 2022 r., nr KOC/5798/Sr/22 w przedmiocie uznania świadczenia w formie zasiłku rodzinnego za nienależnie pobrane i zobowiązanie do jego zwrotu oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 19/23, oddalił skargę W.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 23 listopada 2022 r., nr KOC/5798/Sr/22, w przedmiocie uznania świadczenia w formie zasiłku rodzinnego za nienależnie pobrane i zobowiązanie do jego zwrotu.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z 19 sierpnia 2020 r. W.J. (dalej – skarżąca, skarżąca kasacyjnie) wystąpiła do Prezydenta m. st. Warszawy o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na córkę M.B.
Decyzją z 22 września 2020 r., nr UD-VII-WSZ/001643/ZR/09/2020, Prezydent m. st. Warszawy przyznał skarżącej zasiłek rodzinny na dziecko do 5 lat M.B. w kwocie 95,00 zł miesięcznie oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko M.B. w kwocie 400,00 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r.
Prezydent m. st. Warszawy, po wszczęciu postępowania z urzędu, decyzją z 5 września 2022 r., nr UD-XVI-WSZ-RA.8250.7110.2021.ATU, sprostowaną postanowieniem z 28 września 2022 r.:
- w pkt 1) uznał świadczenie rodzinne w postaci zasiłku rodzinnego na M.B. w kwocie 95,00 zł za okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. oraz w kwocie po 400,00 zł miesięcznie za okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r., wypłacone skarżącej za świadczenia nienależnie pobrane;
- w pkt 2) ustalił wysokość świadczeń nienależnie pobranych przez skarżącą określonych w pkt 1) na łączną kwotę 5.940,00 zł, przy czym kwota ta podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi naliczanymi aż do dnia dokonania całkowitej spłaty zadłużenia;
- w pkt 3) zażądał zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych ustalonych niniejszą decyzją na rachunek bankowy Urzędu.
Od powyższej decyzji skarżąca pismem z 20 września 2022 r. wniosła odwołanie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 23 listopada 2022 r., nr KOC/5798/Sr/22, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej - u.ś.r.) i przywołało treść art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Wskazało także, że przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. ma zastosowanie wówczas, gdy świadczenia rodzinne zostały prawidłowo przyznane i w trakcie ich pobierania zajdą okoliczności uzasadniające zawieszenie bądź wstrzymanie ich wypłaty, ewentualnie ustanie prawa do ich pobierania i o tych okolicznościach świadczeniobiorca nie powiadomi organu, pomimo pouczenia w tym zakresie.
Kolegium przywołało treść art. 30 ust. 5 u.ś.r. i wyjaśniło, że postępowanie w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń może toczyć się razem i zostać zakończone jednym rozstrzygnięciem - co wynika z treści art. 30 ust. 5 u.ś.r.
Kolegium stwierdziło, że na gruncie tej sprawy świadczenia rodzinne wypłacone za okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. w łącznej wysokości 5.940,00 zł stanowią świadczenia nienależnie pobrane. Z akt sprawy wynika, że R.B. podjął zatrudnienie w firmie (...) od 9 września 2020 r. i uzyskał dochód netto za październik 2020 r. w wysokości 2.750,00 zł. Po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez niego za październik 2020 r. miesięczny dochód rodziny za 2020 r. w przeliczeniu na osobę wynosił 916,67 zł i nie spełniał kryterium dochodowego 674,00 zł w okresie od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. Dochód na osobę w rodzinie pomnożony przez liczbę członków rodziny (tj. 916,67 zł x 3 = 2.750,00 zł) przekracza kwotę uprawniającą do zasiłku rodzinnego (674,00 zł x 3 = 2.022,00 zł) o kwotę 728 zł wyższą niż kwota łączna zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami (495,00 zł) przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który ustalane jest prawo do tych świadczeń.
Kolegium podniosło także, iż wysokość zasiłku rodzinnego przysługującego rodzinie, ustalona zgodnie z zapisem art. 5 ust. 3a u.ś.r. wynosi -233,01 zł (728,00 zł - 495,00 zł = -233,00 zł) i jest niższa niż 20 zł - w związku z tym, stosownie do art. 5 ust. 3c u.ś.r. świadczenia te nie przysługują.
Kolegium zaznaczyło także, iż tak jak powyżej przedstawia się sytuacja z przekroczeniem progu dochodowego odnośnie świadczenia rodzinnego w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad jednym dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.
W ocenie Kolegium, uzyskanie dochodu przez R.B. spowodowało, że przyznane świadczenia rodzinne nie przysługują na dziecko M.B.
Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca kwestionowała ustalenia organu odnoszące się do wysokości dochodu uzyskanego przez R.B. za październik 2020 r., dochodu na osobę w rodzinie w okresie zasiłkowym 2020/2021 i przedstawiła w tej kwestii dowody na poparcie swoich twierdzeń. Organ I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny na podstawie całokształtu materiału dowodowego i dał temu wyraz w uzasadnieniu decyzji.
Skarżąca została prawidłowo pouczona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organu I instancji z 5 września 2022 r., że w przypadku: "uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych (...) osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne (...). Niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych o zmianach, o których mowa powyżej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie." Pomimo tego pouczenia skarżąca nie poinformowała organu I instancji o zmianie sytuacji poprzez podjęcie zatrudnienia przez R.B. i uzyskanie dochodu.
Kolegium, odnośnie zarzutu braku zawiadomienia skarżącej o toczącym się postępowaniu, wskazało, że pismem z 30 listopada 2021 r. skarżąca została zawiadomiona o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w okresie zasiłkowym 2020/2021, zatem miała wiedzę o toczącym się postępowaniu. Natomiast brak załatwienia sprawy w terminie strona mogła podnosić na etapie postępowania przed organem I instancji. Z akt sprawy nie wynika, aby strona skorzystała z przysługujących jej środków prawnych i wniosła ponaglenie.
Kolegium pouczyło skarżącą, iż stosownie do dyspozycji art. 30 ust. 9 u.ś.r. organ, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 19/23, skargę oddalił.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że organy orzekające w sprawie prawidłowo uznały, iż w rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka określona w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. - do uznania świadczeń rodzinnych przyznanych skarżącej za nienależnie pobrane.
Z materiału dokumentacyjnego zgromadzonego w sprawie wynika, że skarżąca we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych złożonym w dniu 19 sierpnia 2020 r. (14 strona formularza), jak i w decyzji z 22 września 2020 r. (pkt 5 pouczenia) przyznającej jej prawo do świadczeń rodzinnych, została w sposób jasny i zrozumiały pouczona, iż w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w szczególności uzyskania dochodu (...) osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach organ właściwy wypłacający świadczenie rodzinne.
Sąd I instancji uznał, że w sprawie zachodzi sytuacja opisana art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Skarżąca - mając pełną świadomość obowiązku powiadomienia Prezydenta m. st. Warszawy o podjęciu pracy przez R.B. - nie uczyniła tego. Tymczasem fakt uzyskania dochodu przez rodzinę skarżącej spowodował przekroczenie kryterium dochodowego - 674,00 zł na osobę - do przyznania świadczeń rodzinnych. Wobec czego pobrała ona te świadczenia, pomimo tego, że nie była osobą uprawnioną do nich z powodu przekroczenia kryterium dochodowego.
Dlatego też Sąd I instancji uznał za prawidłowe stanowisko organów orzekających w sprawie, że wypłacone skarżącej świadczenia rodzinne stanowią świadczenia nienależnie pobrane. Dla uznania tych świadczeń za nienależnie pobrane istotne jest bowiem obiektywne zaistnienie okoliczności objętych hipotezą normy prawnej z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.
Skoro skarżąca pobrała nienależne jej świadczenia rodzinne, to zobowiązana jest do ich zwrotu zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. Obowiązek zwrotu jest instytucją zapobiegającą pobieraniu świadczeń rodzinnych przez osoby nieuprawnione do nich, które w toku postępowania nie wykazały całego, istotnego dla sprawy stanu faktycznego, albo też zaniechały realizacji ciążącego na nich, jako uprawnionych, obowiązku informowania organu, o każdej zmianie okoliczności faktycznych mających wpływ na dalsze przysługiwanie świadczenia, a organ z urzędu nie wykrył tych zdarzeń ani w postępowaniu, ani też w ramach kontroli legalności pobierania świadczeń rodzinnych.
Sąd I instancji za zupełnie niezasadne uznał stanowisko skarżącej dotyczące naruszenia art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a., polegające na braku przywołania skonkretyzowanej podstawy prawa materialnego u.ś.r., jako podstawy do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, a jedynie blankietowe przywołanie art. 30 u.ś.r. w sentencji decyzji. Sąd wskazał, że wystarczające było wskazanie w sentencji decyzji danego artykułu, tj. art. 30 u.ś.r., gdyż w uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał konkretny ustęp i punkt tego artykułu zastosowany w sprawie, tj. art. 30 ust. 1, art. 30 ust. 2 pkt 1 i art. 30 ust. 8 u.ś.r., przytaczając ich treść. Zatem podstawa prawna wydanej decyzji została szczegółowo przytoczona w uzasadnieniu decyzji.
Za niezasadny Sąd uznał zarzut dotyczący nieprawidłowego orzeczenia w jednej decyzji zarówno o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane, jak i o nakazie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, wyjaśniając, że przepis art. 30 ust. 5 u.ś.r., zmieniony został przez art. 3 pkt 4 lit. c) ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1302). Zmiana ta weszła w życie z dniem 18 września 2015 r. - poczynając od tej daty dopuszczalne jest w jednej decyzji ustalenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia oraz obowiązku jej zwrotu.
Za zupełnie niezrozumiały Sąd uznał podniesiony w skardze zarzut obrazy przepisów postępowania polegający na: "nieprawidłowym ustaleniu i uzasadnieniu decyzji administracyjnej poprzez przyjęcie, iż R.B. uzyskał dochód netto za październik 2020 r., a następnie podano, iż uwzględniono dochód za październik 2020 r., co czyni niemożliwym odczytanie rzeczywistych podstaw faktycznych podjętej decyzji".
Sąd uznał, iż skarżącej tak naprawdę chodziło o to, że w decyzji I instancji organ najpierw stwierdził, że: "R.B. podjął zatrudnienie w firmie (...) i uzyskał dochód za październik 2020 r.", a następnie wskazał: "po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez R.B. za październik 2022 r. miesięczny dochód rodziny za 2020 r. w przeliczeniu na osobę wynosił 916,67 zł i nie spełniał kryterium dochodowego 674,00 zł". W ocenie Sądu, pomyłkę we wskazaniu daty "2022 r." organy słusznie potraktowały jako oczywistą omyłkę, która nie ma żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Została ona sprostowana z urzędu postanowieniem organu I instancji z 28 września 2022 r., które SKO w Warszawie utrzymało w mocy postanowieniem z 23 listopada 2022 r.
Sąd I instancji uznał, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut dotyczący nieprawidłowego ustalenia dochodu przez członka rodziny wobec uzyskania informacji o podjęciu zatrudnienia przez R.B., za miesiąc październik 2020 r. a w konsekwencji ustalenie, iż dochód rodziny pomnożony przez liczbę członków rodziny przekracza kwotę uprawniającą do zasiłku rodzinnego. Sąd wskazał, że R.B. za październik 2020 r. uzyskał dochód w wysokości 2.750 zł (niesporne). Wobec tego podzielenie tego dochodu na trzy osoby daję kwotę 916,67 zł, która przekracza kryterium dochodowe w wysokości 674,00 zł.
Sąd I instancji za niezasadny uznał zarzut, iż organ nieprawidłowo powołał, jako podstawę prawną art. 5 ust. 4b u.ś.r., który dotyczy uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Okres zasiłkowy w tej sprawie trwa od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. Zatem rok kalendarzowy poprzedzający okres zasiłkowy to rok 2019. Skoro R.B. podjął zatrudnienie we wrześniu 2020 r. i został przyjęty do rozliczeń dochód za październik 2020 r. - to dochód ten został uzyskany po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.
Za niezasadny Sąd uznał zarzut polegający na braku zawiadomienia skarżącej o niezałatwieniu sprawy w terminie, wskazując, że skarżąca mogła wnieść skargę na bezczynność organu lub przewlekłość postępowania.
Sąd I instancji przyznał, że organ I instancji formalnie nie zawiadomił skarżącej o zakończeniu postępowania i tym samym nie umożliwił jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów - zgodnie z treścią art. 10 § 1 k.p.a. Natomiast skarżąca nie udowodniła, że uchybienie to wpłynęło na jej sytuację prawną i wywołało dla niej negatywne skutki prawne. Ponadto, z treści jej pisma z 31 sierpnia 2022 r. jednoznacznie wynika, że zapoznała się z aktami sprawy - zatem znała je, jak również znała już treść decyzji z 29 sierpnia 2022 r. (o takiej samej treści jak późniejsza decyzja z 5 września 2022 r., lecz wysłanej pod niewłaściwy adres).
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiodła skarżąca, zastępowana przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej - p.p.s.a.) Sądowi I instancji
1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 4b w zw. z art. 30 ust. 1 u.ś.r. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, które miało wpływ na wynik sprawy, polegające na orzeczeniu obowiązku zwrotu świadczenia w postaci zasiłku rodzinnego na M.B. za okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. w sytuacji, w której dochód członka rodziny został nieprawidłowo ustalony, gdyż miesiącem następnym po miesiącu, w którym R.B. uzyskał dochód w rozumieniu art. 5 ust. 4b u.ś.r., jest miesiąc listopad 2020 r., a nie październik 2020 r. jak przyjął to organ I i II instancji oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie;
2. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi na zaskarżoną decyzję z 23 listopada 2023 r. w sytuacji, w której decyzja ta wydana została z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegającym na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji z 5 września 2022 r., podczas gdy decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem:
a) art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. polegającym na braku podania przez organ I instancji w sentencji decyzji, skonkretyzowanej podstawy prawa materialnego w zakresie rozstrzygnięcia, które miało wynikać z u.ś.r., jako podstawy do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych i przywołanie wyłącznie art. 30 u.ś.r., jako ogólnej podstawy prawnej do wydania rozstrzygnięcia w sprawie;
b) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. polegającym na nieprawidłowym ustaleniu i uzasadnieniu decyzji administracyjnej poprzez przyjęcie za podstawę ustalenia dochodu przypadającego na członka rodziny w rozumieniu art. 5 ust. 4b u.ś.r. dochodu za październik 2020 r. oraz na podstawie informacji o podjęciu zatrudnienia od 9 września 2020 r., w sytuacji, w której z zawiadomienia o wszczęciu postępowania przesłanego do skarżącej z 30 listopada 2021 r. wynikało, iż organ prowadzi postępowanie w związku z podjęciem zatrudnienia przez R.B. od 9 września 2021 r.
c) art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 36 § 1 i 2 k.p.a. polegającym na braku zawiadomienia strony o niezałatwieniu sprawy w terminie, a następnie zakończeniu postępowania administracyjnego znak UD-XVI-WSZ-RA.8250.7110.2021.ATU i wydania decyzji z uchybieniem obowiązku dla powyższego zawiadomienia, co doprowadziło do niezapewnienia stronie czynnego udział w każdym stadium postępowania administracyjnego, a przed wydaniem decyzji uniemożliwiono stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, w szczególności złożenia wyjaśnień, co do okresów zatrudnienia R.B., podstaw prawnych dla jego stosunku pracy, czy wysokości osiąganego dochodu.
Mając na względzie powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie, zrzekając się przeprowadzenia rozprawy, wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej - p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem pełnomocnik skarżącej kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ w ustawowym terminie nie zażądał jej przeprowadzenia. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., a więc naruszeniu przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. W tej sytuacji co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Jednak w analizowanej sprawie w sposób bezpośredni wiążą się one z zarzutem naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd też ocena zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do zasadniczego problemu w niniejszej sprawie.
Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw.
Na wstępie przede wszystkim wskazać należy, że z zgodnie z art. 3 pkt 10 u.ś.r., okres zasiłkowy obejmuje okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. Stosownie do art. 3 pkt 2 i 2a u.ś.r., dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny, a dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ale z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c u.ś.r.
Zgodnie z art. 5 ust. 4b u.ś.r. w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.
Z treści powyższego przepisu wynika, że warunek osiągnięcia dochodu w miesiącu następującym po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, nie jest jedynym warunkiem doliczenia dochodu uzyskanego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Jest to warunek pierwszy. Drugim warunkiem jest kontynuacja uzyskiwania dochodu osiągniętego zgodnie z warunkiem pierwszym także w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Oznacza to, że uzyskiwanie dochodu określonego rodzaju musi być kontynuowane w okresie świadczeniowym, na który jest ustalane prawo do świadczeń rodzinnych. Kontynuacja ta musi mieć miejsce także w miesiącu, w którym organ wydaje decyzję ustalającą prawo do świadczenia. Dopiero w takim przypadku dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu.
W niniejszej sprawie skarżąca kasacyjnie wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych złożyła w dniu 19 sierpnia 2020 r., które miały być przyznane na rok świadczeniowy 2020/2021. Rokiem kalendarzowym, z którego dochód był uwzględniany przy przyznawaniu wnioskowanych świadczeń, był rok 2019. Jednakże, jak wskazały organy, R.B. uzyskał w 2020 r., a więc nastąpiło to po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a to oznacza, iż w tej sytuacji zastosowanie ma powołany wyżej art. 5 ust. 4b u.ś.r.
Skarżąca kasacyjnie kwestionuje uwzględnienie przez organy przy ustalaniu wysokości dochodu rodziny wynagrodzenia R.B. uzyskanego w październiku 2020 r., gdyż, jej zdaniem, powinno być uwzględnione wynagrodzenie uzyskane w listopadzie 2020 r. Według skarżącej, skoro R.B. uzyskał dochód za wrzesień 2020 r. (miesiąc, w którym podjął zatrudnienie) w październiku 2020 r., to miesiącem następnym, w którym uzyskał dochód, jest miesiąc listopad 2020 r. i to dochód za ten miesiąc powinien być brany pod uwagę przy ustalaniu dochodu rodziny, a nie dochód za miesiąc październik 2020 r.
Co do zasady rozumowanie skarżącej kasacyjnie jest prawidłowe. Jednakże uszło uwadze skarżącej kasacyjnie, iż z zaświadczenia pracodawcy (...) z 28 października 2021 r. o wysokości dochodu uzyskanego wynika, że R.B. został zatrudniony na czas określony od 9 września 2020 r. do 31 grudnia 2021 r. i uzyskał wynagrodzenie za drugi miesiąc pracy – październik w wysokości 2,750 zł (netto). Z zaświadczenia tego wynika jasno, że wynagrodzenie za miesiąc październik 2020 r. zostało wypłacone za pracę wykonaną w miesiącu październiku. Zatem jeżeli skarżący podjął zatrudnienie we wrześniu 2020 r., to też we wrześniu zostało mu wypłacone wynagrodzenie za pracę wykonaną w tym miesiącu. Z akt administracyjnych, jak i akt sądowych, nie wynika, aby skarżąca przedstawiła w postępowaniu administracyjnych, czy też sądowym, dowód na okoliczność wykazania, że R.B. za pracę wykonaną w miesiącu wrześniu 2020 r. otrzymał wynagrodzenie (dochód) w następującym po nim miesiącu, czyli październiku. W tych warunkach za prawidłowe należało uznać stanowisko organów orzekających obu instancji, jak i Sądu I instancji, że przy ustalaniu dochodu rodziny skarżącej kasacyjnie za 2020 r. należało wedle treści art. 5 ust. 4b u.ś.r. uwzględnić dochód R.B. za październik 2020 r.
Z powyższych względów zarzut naruszenia prawa materialnego nie zasługiwał na uwzględnienie, albowiem organy orzekające, a za nimi Sąd I instancji, prawidłowo zastosowały art. 5 ust. 4b u.ś.r. dotyczący uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.
Niezasadne okazały się również sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania.
Wyjaśnić należy, że art. 107 § 1 k.p.a. wymienia elementy składowe decyzji administracyjnej. Istotnymi jej elementami są powołanie podstawy prawnej oraz uzasadnienie faktyczne i prawne (pkt 4 i 6). Natomiast § 3 art. 107 k.p.a. konkretyzuje, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Trzeba podkreślić, że decyzja administracyjna jest aktem administracyjnym, który składa się z rozstrzygnięcia i uzasadnienia - art. 107 § 1 pkt 5 i 6 k.p.a. Obie te części stanowią jedność w znaczeniu materialnym i formalnym. Żadna z tych części nie może istnieć samodzielnie w obrocie prawnym i z tego też względu powinny one być wewnętrznie spójne (zob. wyrok NSA z 10 września 2024 r., sygn. akt II OSK 2178/23).
Z analizy decyzji organu I instancji z 5 września 2022 r. wynika, że wprawdzie organ w podstawie prawnej wskazał jedynie art. 30 u.ś.r., to jednak w uzasadnieniu decyzji przytoczył treść przepisów prawa zastosowanych w sprawie, tj. art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 8 u.ś.r. stanowiących podstawę jej wydania. W decyzji organu odwoławczego ponownie zostały przywołane przepisy art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Stąd też zarzut ten jest chybiony, zwłaszcza, że na całość decyzji administracyjnej składa się sentencja, jak i jej uzasadnienie.
Niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a., albowiem z analizy akt administracyjnych wynika, że organy administracji obu instancji zebrały oraz wszechstronnie i wnikliwie rozpatrzyły cały zgromadzony materiał dowodowy, a wyniki swoich ustaleń przedstawiły w prawidłowo sporządzonych decyzjach administracyjnych.
Odnosząc się zaś do zarzutu skargi kasacyjnej naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i brak zawiadomienia skarżącej kasacyjnie o zakończeniu postępowania i uniemożliwienie wypowiedzenia co do zgromadzonego materiału dowodowego stwierdzić należy, że istotnie przed wydaniem decyzji organ I instancji winien umożliwić skarżącej wypowiedzenie się odnośnie do zgromadzonych dowodów i materiałów, jednakże uchybienie organu w tym zakresie nie mogło skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Podkreślić bowiem trzeba, że naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym stanowi wadę procesową, która może stanowić podstawę uchylenia decyzji, o ile strona wykaże naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca kasacyjnie przedstawiła dowód, że uchybienie popełnione przez organy w tym zakresie miało istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
Zauważyć przy tym należy, że pomiędzy doręczeniem skarżącej w dniu 6 grudnia 2021 r. zawiadomienia o wszczęciu postępowania z urzędu w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a wydaniem decyzji z 5 września 2022 r. upłynęło blisko 9 miesięcy, w trakcie których skarżąca mogła zgłaszać wnioski dowodowe, uzupełniać materiał dowodowy o dodatkowe dokumenty, oświadczenia, czy w końcu mogła złożyć wyjaśnienia przed organem. Tymczasem z akt sprawy wynika, że skarżąca w tym okresie nie wykazała żadnej aktywności dowodowej, przyjmując bierną postawę procesową. Tym samym organy oparły się na materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie.
Natomiast zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 36 § 1 i 2 k.p.a. poprzez brak zawiadomienia skarżącej kasacyjnie o niezałatwieniu sprawy w terminie mógłby być podnoszony w postępowaniu ze skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ administracji, w tym postępowaniu zarzut ten jest nieskuteczny.
W tych okolicznościach stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych, na podstawie art. 184 oraz art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.