I OSK 301/22

I OSK 301/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Monika Nowicka /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2610/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-02-05
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 423
art. 115
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Dz.U. 2024 poz 572
art. 105 § 1, art. 28
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Dnia 26 lutego 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) sędzia del. WSA Agnieszka Miernik Protokolant: sekretarz sądowy Monika Szewczyk po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2610/20 w sprawie ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 13 listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 14 lutego 2019 r. nr [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwotę 960 (dziewięćset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 5 lutego 2021 r. (sygn. akt I SA/Wa 2610/20), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 13 listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania.
Z motywów w/w wyroku wynikało, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Warszawie, wnioskiem z dnia 16 września 2002 r. wystąpił do Ministra Infrastruktury i Budownictwa o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 7 grudnia 1956 r. nr [...]. W dniu 9 marca 2017 r. Minister przekazał powyższy wniosek do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, wskazując jednocześnie, że grunt dawnej hipoteki [...] wchodzi obecnie w skład działek ewidencyjnych: nr [...], nr [...], nr [...]i nr [...] z obrębu [...]. Działka nr [...]stanowi własność Skarbu Państwa, natomiast pozostałe trzy - są własnością komunalną. W związku z tym Minister orzekł w zakresie swojej właściwości, a w pozostałym zakresie wspomniany wniosek przekazał do rozpoznania przez Kolegium.
Decyzją z dnia 14 lutego 2019 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, umorzyło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z 7 grudnia 1956 r. nr [...] odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] - w części dotyczącej gruntu stanowiącego obecnie własność m.st. Warszawy, tj. gruntu wchodzącego obecnie w skład działek ewidencyjnych nr [...], nr [...] i nr [...]z obrębu [...]. Rozpatrując zaś sprawę na skutek wniosku o ponowne jej rozpatrzenie, ten sam organ, decyzją z dnia 13 listopada 2019 r., utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie. Zdaniem organu nadzoru, Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych nie przysługiwało bowiem w tym przypadku prawo skutecznego żądania wszczęcia w/w postępowania. Z akt sprawy wynikało, jak wywodziło Kolegium, że nieruchomość warszawska położona przy ul. [...] i [...] ozn. nr hip. [...] uregulowana była wpisem jawnym na rzecz Funduszu [...]. Okoliczność tę potwierdzało świadectwo Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 31 maja 1946 r. Fundusz [...] został zaś powołany do życia, rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. o zmianie ustawy z dnia 28 marca 1933 r. o ubezpieczeniu społecznym (Dz. U. Nr 95, poz. 855), które wprowadzając jeden Zakład Ubezpieczeń Społecznych, równocześnie powołało też do życia pięć funduszy ubezpieczeniowych, w tym ww. Fundusz. Uprawnienia tych instytucji zostały jednak następnie zniesione wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych a – w ocenie organu nadzoru – regulacja prawna, zawarta w art. 115 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300), nie pozwalała przyjąć, że podmiot wnioskujący nie był następcą prawnym Funduszu [...]. W terminie do dnia 31 grudnia 2010 r. wnioskodawca nie wystąpił bowiem do wojewody o wydanie decyzji (art. 115 ust 3 i 6 cyt. ustawy) a poza tym, powołując się na treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 11 września 2006 r. (sygn. akt I OSK 1193/05), Kolegium przyjęło, że roszczenie Zakładu mogłoby być skutecznie dochodzone tylko wówczas, gdyby nieruchomość, będąca przedmiotem wniosku, nie została skomunalizowana.
Na wyżej przedstawioną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 13 listopada 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając organowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. - polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie oraz naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. i art. 115 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Odpowiedź na skargę wniosła także uczestniczka postępowania - Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski Spółka Akcyjna w Warszawie wskazując, że nie zostały uzasadnione zawarte w tej skardze zarzuty procesowe a zarzut oparty na art. 115 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, był również bezzasadny.
Oddalając skargę – na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a") - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że nie zasługiwała ona na uwzględnienie. Dokonując bowiem analizy unormowań zawartych w art. 115 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Sąd Wojewódzki zgodził się z ich wykładnią, przyjętą przez Kolegium. W ocenie Sądu, wnioskodawca winien wystąpić ze stosownym roszczeniem o odzyskanie własności nieruchomości, ale dopiero po wcześniejszym wystąpieniu – w trybie w/w artykułu – o stwierdzenie w decyzji przez wojewodę, że jest następcą prawnym Funduszu [...] we [...]. Taki dokument nie został zaś przedstawiony przez stronę skarżącą. Poza tym, jak nadmienił Sąd Wojewódzki, podzielił on pogląd zawarty w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 września 2006 r. (sygn. akt I OSK 1193/05), iż (cyt.): "Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przysługuje roszczenie o odzyskanie własności nieruchomości które może być skutecznie dochodzone, tylko wówczas, gdy nieruchomość będąca jego przedmiotem nie zostanie skomunalizowana. W przeciwnym wypadku, dochodzenie słusznego roszczenia przez ZUS wymagałoby uprzedniego wzruszenia ostatecznej decyzji komunalizacyjnej."
W rezultacie zatem, Sąd Wojewódzki ocenił, iż (cyt.): "słusznie organ nadzoru uznał, że skoro wnioskodawca nie posiada legitymacji do zainicjowania postępowania nieważnościowego to zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności kwestionowanego orzeczenia. Jak wskazano postępowanie staje się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 kpa, m.in. w sytuacji, gdy strona nie posiada przymiotu strony, o którym mowa w art. 28 kpa. Wydane w sprawie decyzje organów obu instancji są więc zgodne z prawem. Wniesiona skarga jest więc bezzasadna i brak jest podstaw do jej uwzględnienia".
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Zakład Ubezpieczeń Społecznych zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie - na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. - naruszenie:
prawa procesowego, które to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
1. art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.) - polegające na tym, że sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie - art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. pomimo, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z dnia 7 grudnia 1956 r. odmawiając przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] ozn. nr hip. [...], w części dotyczącej gruntu stanowiącego obecnie własność m.st. Warszawy, tj. gruntu wchodzącego obecnie w skład działek ewidencyjnych nr [...], nr [...] i nr [...] z obrębu [...] zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa;
2. art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 134 i 135 p.p.s.a. i 156 § 1 pkt 4 k.p.a. - polegające na tym, że sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie i nie stwierdził nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 7 grudnia 1956 r. odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] pomimo, że orzeczenie to nie zostało skierowane do strony postępowania;
prawa materialnego, w postaci:
3. art. 115 ust. 3 w zw. z ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 423 z późn. zm.) - poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji uznanie, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych - jako następca prawny działających do 1950 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczalni społecznych i funduszy ubezpieczeniowych w zakresie ubezpieczeń społecznych - był obowiązany do uzyskania decyzji właściwego wojewody stwierdzającej, że Zakład jest następcą prawnym właściciela nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...], podczas gdy Zakład był jedynym właścicielem nieruchomości i uzyskanie takiej decyzji nie było wymagane,
4. art. 115 ust. 1 w zw. z ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - poprzez niewłaściwą wykładnię i uznanie, że wykazanie następstwa prawnego działających do 1950 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczalni społecznych i funduszy ubezpieczeniowych w zakresie ubezpieczeń społecznych może nastąpić tylko na mocy decyzji właściwego wojewody, podczas gdy przedmiotowa decyzja nie wpływa na sukcesję praw i obowiązków działających do 1950 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczalni społecznych i funduszy ubezpieczeniowych,
5. przepisów postępowania, które to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. - polegające na tym, że sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie - 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. pomimo naruszenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie art. 28 k.p.a. które uznało, że Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 7 grudnia 1956 r. odmawiającego przyznania prawa własności czasowej w/w nieruchomości warszawskiej.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania sądowego wg norm przepisanych.
Ponadto skarżący wnosił o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestniczka postępowania – Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski Spółka Akcyjna w Warszawie wnosiła o jej oddalenie.
W uzasadnieniu swego stanowiska wywodziła, że Dyrektor Generalny Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Warszawie w dniu 16 września 2002 r. złożył do Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. w Warszawie z dnia 7 grudnia 1956 r. [...]. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt [...] a - w związku z tym wnioskiem - Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, pismem z dnia 6 lutego 2003 r. [...], wskazał, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest ujawniony jako właściciel spornej nieruchomości w księdze wieczystej, a zatem wymagana jest w tym przypadku decyzja wojewody, wydana na podstawie art. 115 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych a stwierdzająca, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest prawnym następcą byłego właściciela. W odpowiedzi na powyższe pismo Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Warszawie, pismem z dnia 12 marca 2003 r. zobowiązał się do wystąpienia z wnioskiem do Wojewody Mazowieckiego o wydanie w/w decyzji i z tego powodu złożył wniosek o zawieszenie postępowania. Następstwem tego Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, postanowieniem z dnia 13 lutego 2003 r. nr [...], zawiesił z urzędu przedmiotowe postępowanie na podstawie art. 97 § pkt 4 k.p.a. i art. 101 § 1 i 3 k.p.a. (sygnatura akt przed Ministrem Infrastruktury i Budownictwa znak: [...]). Z uwagi zaś, że ZUS w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym przed Ministrem Infrastruktury i Budownictwa, nie wykazał następstwa prawnego po dawnym właścicielu przedmiotowej nieruchomości, tj. Funduszu [...], ani też w aktach sprawy przed Ministrem Infrastruktury i Budownictwa nie było żadnej informacji o wszczęciu stosownego postępowania administracyjnego, to w pełni zasadny był wniosek, iż skarżącemu nie przysługiwał przymiot strony - w rozumieniu art. 28 k.p.a.
Z tego powodu – jak wywodzono w odpowiedzi na skargę - Minister Infrastruktury i Budownictwa, decyzją z dnia 23 lutego 2017r. nr [...], umorzył postępowanie administracyjne w zakresie działki nr [...] z obrębu [...] stanowiącej własność Skarbu Państwa, a pozostającej w użytkowaniu wieczystym uczestniczki postępowania a decyzja ta stała się ostateczna (nie została zaskarżona przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych a które częściowo okazały się w tym przypadku zasadne.
Przedmiotowa sprawa dotyczyła wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Warszawie o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 7 grudnia 1956 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...]. Nie było przy tym sporne, że dawna nieruchomość hipoteczna nr [...] uregulowana była wpisem jawnym na rzecz Funduszu [...] (vide: świadectwo Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 31 maja 1946 r. nr [...]). Obecnie grunt dawnej w/w nieruchomości warszawskiej został podzielony na cztery działki ewidencyjne. Były to działki: nr [...] (kw nr [...]), nr [...] ( nr [...]) i nr [...] (kw [...]) stanowiące własność komunalną oraz działka nr [...] (kw nr [...] będąca własnością Skarbu Państwa i pozostająca w użytkowaniu wieczystym uczestniczki postępowania - Powszechnej Kasy Oszczędności Bank Polski Spółka Akcyjna w Warszawie. Wspomniany na wstępie wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wszczęcie postępowania nadzorczego – w zakresie działki nr [...] (będącej w użytkowaniu wieczystym uczestniczki postępowania) został już rozstrzygnięty, decyzją Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 23 lutego 2017 r. nr [...], o umorzeniu postępowania, z uwagi na brak wylegitymowania się w tym przypadku przez wnioskodawcę interesem prawnym – w rozumieniu art. 28 k.p.a.
Tego rodzaju stanowisko zajęło także w niniejszym postępowaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, utrzymując w mocy zaskarżoną decyzją, decyzję Kolegium z dnia 14 lutego 2019 r. Pogląd ten podzielił następnie także Sąd Wojewódzki podkreślając, że wnioskodawca winien wystąpić z niniejszym roszczeniem o odzyskanie własności nieruchomości, dopiero po wcześniejszym wystąpieniu o stwierdzenie przez wojewodę, iż jest następcą prawnym Funduszu [...] we [...]. Taki dokument nie został zaś przez stronę skarżącą przedstawiony.
W związku z powyższym wyjaśnić należy, że ujawniony jako właściciel dawnej nieruchomości warszawskiej hip. Nr [...]- Fundusz [...] został powołany do życia rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. o zmianie ustawy z dnia 28 marca 1933 r. o ubezpieczeniu społecznym (Dz. U. Nr 95, poz. 855). Rozporządzenie to, wprowadzając jeden Zakład Ubezpieczeń Społecznych, równocześnie powołało też do życia pięć funduszy ubezpieczeniowych, w tym ww. Fundusz, przy czym zarząd tym Funduszem został powierzony Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (art. 18 ust. 3 w/w rozporządzenia).
Ustawą z dnia 20 lipca 1950 r. o Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 36, poz. 333), te instytucje zostały zniesione, a ich następcą prawnym stał się Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W art. 11 ust. 1 w/w ustawy ustawodawca zniósł m. in. Fundusz [...], wskazując w ust. 2 zd. 1 powołanego artykułu, że prawa i obowiązki, wymienionych w ust. 1, funduszów i instytucji przechodzą na Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Z kolei ustawa z dnia 20 lipca 1950 r. o Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych została uchylona przez przepisy dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o przekazaniu wykonywania ubezpieczeń społecznych związkom zawodowym. Dekret ten zniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 4 ust. 1), a wykonywanie państwowych ubezpieczeń społecznych przekazał związkom zawodowym (art. 1), z wyjątkiem spraw dotyczących zaopatrzeń i rent (w tym zakresie organem właściwym stał się Minister Pracy i Opieki Społecznej - art. 4 ust. 2).
Ostatecznie kwestię następstwa prawnego po tych instytucjach uregulowano w art. 115 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 – wersja obowiązująca w dacie orzekania przez organy). Zgodnie zatem z brzmieniem art. 115 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300), Zakład Ubezpieczeń Społecznych stał następcą prawnym działających do 1950 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczalni społecznych i funduszy ubezpieczeniowych w zakresie ubezpieczeń społecznych oraz stał się uprawnionym do występowania o zwrot nieruchomości stanowiących w podanym okresie własność tych podmiotów, ale jeżeli nie narusza to ujawnionego w księdze wieczystej prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego osób trzecich. Ponadto - stosownie do art. 115 ust. 3 wskazanej ustawy - stwierdzenie, że Zakład jest następcą prawnym właściciela nieruchomości, w rozumieniu ust. 1 - oraz orzeczenie o zwrocie na rzecz Zakładu nieruchomości winno nastąpić w drodze decyzji administracyjnej wydanej przez wojewodę. Powyższa decyzja (ostateczna) – w myśl art. 115 ust. 4 cyt. ustawy - stanowi podstawę wpisu do księgi wieczystej.
Tym niemniej decyzja ta nie jest wymagana, jeżeli jedynym ujawnionym w księdze wieczystej właścicielem jest działający do 1950 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczalnia społeczna lub fundusze ubezpieczeniowe, którego następcą prawnym jest Zakład, oraz nie jest ujawnione w księdze wieczystej prawo użytkowania wieczystego osób trzecich. Wpis prawa własności Zakładu do księgi wieczystej następuje na jego jednostronny wniosek (art. 115 ust. 5). Wnioski o wszczęcie postępowania zgłasza się do dnia 31 grudnia 2010 r. (art. 115 ust. 6).
Jak z powyższego więc wynika, w przypadku, w którym Zakład jest następcą prawnym działających do roku 1950 Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczalni społecznych i (co istotne w tej sprawie) funduszy ubezpieczeniowych w zakresie ubezpieczeń społecznych, może on występować o zwrot nieruchomości stanowiących w podanym okresie własność tych podmiotów. Ograniczenia, które wynikają z unormowania zawartego w art. 115 cyt. ustawy, to: po pierwsze, tego rodzaju postępowanie Zakładu nie może naruszać ujawnionego w księdze wieczystej prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego osób trzecich a po drugie – generalnie legitymowanie się decyzją wojewody stwierdzającą, że Zakład jest następcą prawnym właściciela nieruchomości, z tym jednak zastrzeżeniem, iż decyzja ta nie jest wymagana, jeżeli jedynym ujawnionym w księdze wieczystej właścicielem jest działający do 1950 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczalnia społeczna lub fundusze ubezpieczeniowe.
Odnosząc powyższe do stanu rozpatrywanej sprawy, należy zatem stwierdzić, że skoro ze wspomnianego wyżej świadectwa Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 31 maja 1946 r. nr [...] wynikało, iż prawo własności do dawnej nieruchomości warszawskiej nr hip. [...] było uregulowane wyłącznie na rzecz Funduszu [...], jednocześnie przy tym ani Sąd Wojewódzki, ani organ nadzoru nie ustaliły, że grunt będący przedmiotem orzekania w tej sprawie, był oddany w użytkowanie wieczyste (jak miało to miejsce w przypadku działki stanowiącej własność Skarbu Państwa, która pozostawała w użytkowaniu wieczystym uczestniczki postępowania) to oba te fakty uzasadniały w analizowanej sprawie przyjęcie – jak wnioskowała o to strona skarżąca - że nie była ona w takim przypadku zobowiązana do uzyskania decyzji wojewody stwierdzającej jej następstwo prawne po Funduszu [...].
Ponadto wyjaśnić też trzeba, że skoro skarżący Zakład nie występował w tym przypadku w kwestii stwierdzenia nieważności decyzji rozstrzygającej o prawie własności bo występował tylko o stwierdzenie nieważności decyzji dotyczącej prawa użytkowania wieczystego, to okoliczność ta skutkowała tym, że pogląd prawny, zawarty w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 września 2006 r. (sygn. akt I OSK 1193/05) nie miał w tej sytuacji zastosowania. W/w wyrok odnosił się bowiem do roszczenia o zwrot własności nieruchomości a zatem istotnie, skoro nieruchomość ta była objęta decyzją komunalizacyjną, to bez wcześniejszego wyeliminowania z obrotu prawnego takiej decyzji, prowadzenie postępowania w przedmiocie zwrotu własności nieruchomości nie było możliwe.
Z tych powodów należało więc uznać, że przy takim stanie faktycznym, jaki wynikał z treści zaskarżonego wyroku oraz z treści uzasadnień zaskarżonych decyzji, wykładnia art. 115 ust. 1, ust. 3 w zw. z ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dokonana przez Sąd Wojewódzki i Kolegium nie była w tej sprawie prawidłowa. Działki ewidencyjne, na które była aktualnie podzielona dawna nieruchomość warszawska, stanowiły odrębne nieruchomości i różny był ich status prawny. Z tego też powodu rozstrzygnięcie Ministra Infrastruktury i Budownictwa w decyzji z dnia 23 lutego 2017 r., dotyczące nieruchomości stanowiącej aktualnie działkę nr [...] (pozostającą w użytkowaniu wieczystym), mogło być odmienne od rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej.
W związku z tym - jak nadmieniono to na wstępie – zarzuty kasacyjne oparte na: art. 115 ust. 1, ust. 3 w zw. z ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i art. 28 k.p.a. były zasadne.
Powyższe obliguje organ by w ponownie prowadzonym postępowaniu zastosował przedstawioną wyżej wykładnię prawa materialnego, oczywiście, o ile nie zostaną ujawnione nowe okoliczności sprawy, istotne - pod względem prawnym – dla jej rozstrzygnięcia. Powyższe zastrzeżenie jest o tyle konieczne, bowiem ustalenia, dokonane w postępowaniu administracyjnym, a następnie zaakceptowane przez Sąd Wojewódzki, były w tym przypadku bardzo skromne. Okoliczność ta więc nie pozwalała składowi orzekającemu na pełniejszą w tym zakresie wypowiedź, to jest odniesienie się do wszystkich kwestii, które w analizowanym stanie mogły mieć znaczenie.
Natomiast zarzuty określone w skardze kasacyjnej jako zarzuty procesowe, nie były trafne.
W niniejszym postępowaniu Sąd Wojewódzki nie oceniał bowiem legalności decyzji merytorycznej a tylko badał prawidłowość decyzji formalnej. Z tej przyczyny zarzuty oparte na art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 134 i 135 p.p.s.a. i 156 § 1 pkt 4 k.p.a. a których naruszenia autor skargi kasacyjnej upatrywał (mówiąc ogólnie) w braku dostrzeżenia przez Sąd Wojewódzki, że orzeczenie administracyjne z dnia 7 grudnia 1956 r., którego miało dotyczyć wnioskowane postępowanie nadzorcze, rażąco naruszało prawo, nie miały w ogóle żadnej doniosłości prawnej.
Konieczność natomiast uchylenia zaskarżonych decyzji wynikała z naruszenia przez organ prawa materialnego a nie procesowego, a to z kolei winno skutkować wydaniem przez Sąd Wojewódzki wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. a nie wskazanego w skardze kasacyjnej – art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Biorąc więc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 193 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania sądowego oparto na art. 203 pkt 1 p.p.s.a.