I OSK 2792/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną PKP S.A. w sprawie nabycia z mocy prawa nieruchomości przez gminę, potwierdzając, że brak udokumentowanego tytułu prawnego do gruntu we władaniu PKP na dzień 27 maja 1990 r. skutkował jego komunalizacją.
Skarga kasacyjna Polskich Kolei Państwowych S.A. dotyczyła nabycia z mocy prawa nieruchomości przez gminę. PKP S.A. argumentowało, że posiadało tytuł prawny do gruntu na podstawie przepisów dotyczących przedsiębiorstw państwowych. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, opierając się na uchwale składu 7 sędziów (I OPS 2/16), która stwierdziła, że brak udokumentowanego prawa zarządu lub innego tytułu prawnego do gruntu we władaniu PKP na dzień 27 maja 1990 r. skutkował jego komunalizacją z mocy prawa.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę PKP S.A. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej stwierdzającą nabycie z mocy prawa własności nieruchomości przez Gminę Miasto Łódź. PKP S.A. zarzucało naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym przepisów wprowadzających ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, a także ustawy o komercjalizacji PKP, twierdząc, że posiadało tytuł prawny do nieruchomości, który wyłączał ją z komunalizacji. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, uznał ją za niezasadną. Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na uchwale składu 7 sędziów NSA (I OPS 2/16) oraz uchwale pełnego składu NSA (I OPS 5/17), zgodnie z którymi nieruchomości pozostające we władaniu PKP na dzień 27 maja 1990 r. stawały się mieniem gmin z mocy prawa, chyba że PKP posiadało udokumentowany tytuł prawny do tych gruntów (np. decyzję o oddaniu w zarząd, umowę przekazania). Sąd podkreślił, że prawo zarządu PKP, wynikające z przedwojennego rozporządzenia, wygasło z dniem uchylenia tego rozporządzenia ustawą o kolejach z 1960 r., a późniejsze przepisy nie przywróciły tego prawa w sposób pozwalający na wyłączenie gruntu z komunalizacji. Sąd wskazał również, że uwłaszczenie PKP na podstawie ustawy komercjalizacyjnej z 2000 r. nie mogło mieć wstecznego skutku i dotyczyć nieruchomości, które już stały się własnością gmin z mocy prawa w 1990 r. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, grunty te podlegają komunalizacji z mocy prawa, ponieważ brak udokumentowanego tytułu prawnego wyłącza je spod dyspozycji PKP i kwalifikuje jako mienie państwowe należące do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na uchwałach NSA (I OPS 2/16, I OPS 5/17), które jednoznacznie stwierdziły, że prawo zarządu PKP wygasło z dniem uchylenia rozporządzenia z 1926 r., a późniejsze przepisy nie przywróciły tego prawa w sposób pozwalający na wyłączenie gruntu z komunalizacji. Ustawa komercjalizacyjna z 2000 r. nie mogła mieć wstecznego skutku wobec komunalizacji z 1990 r.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (28)
Główne
Dz.U. 1990 nr 32 poz 191 art. 5 ust. 1
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się w dniu 27 maja 1990 r. z mocy prawa mieniem właściwych gmin, chyba że dalsze przepisy stanowią inaczej.
p.p.s.a. art. 183 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
p.p.s.a. art. 174 pkt 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa kasacyjna: naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie.
p.p.s.a. art. 174 pkt 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa kasacyjna: naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
p.p.s.a. art. 184
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA oddala skargę kasacyjną.
Pomocnicze
Dz.U. 1990 nr 32 poz 191 art. 11 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Wyłącza z komunalizacji składniki mienia należące do przedsiębiorstw państwowych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym, pod warunkiem posiadania przez nie odpowiedniego tytułu prawnego do nieruchomości.
Dz.U. 2021 poz 146 art. 34a w zw. z art. 34 ust. 1
Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
Przewiduje nabycie przez PKP prawa użytkowania wieczystego do gruntów Skarbu Państwa posiadanych w dniu 5 grudnia 1990 r., jeśli PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów. Grunty te nie podlegają komunalizacji.
Dz.U. 1989 nr 14, poz. 74 art. 6 ust. 1
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, były zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej.
Dz.U. 1985r. Nr 22 poz. 99 art. 38 ust. 2
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: decyzja terenowego organu administracji państwowej o oddaniu gruntu w zarząd, umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowa o nabyciu nieruchomości.
Dz. U. z 1948 r. Nr 43, poz. 312 art. 1
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe"
Uchylone przez art. 46 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach. Wcześniej przyznawało zarząd powierniczy.
Dz. U. z 1970r. Nr 9 poz. 76 art. 16 ust. 1, 2 i 3
Ustawa z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach
Nie zawierała postanowień w zakresie określenia tytułu prawnego do nieruchomości posiadanych przez PKP; nie potwierdzała prawa zarządu.
Dz. U. nr 24, poz. 122 ze zm. art. 46 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych
Nie stanowi podstawy do uznania, że PKP sprawowało zarząd mieniem kolejowym po uchyleniu rozporządzenia z 1926 r.
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości art. 80
Nie stanowi podstawy do uznania, że PKP sprawowało zarząd mieniem kolejowym po uchyleniu rozporządzenia z 1926 r.
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" art. 16 ust. 1 i 4
Przyznawała mienie jako część wydzieloną, ale nie zarząd. Ustawa ta nie zawierała postanowień w zakresie przyznania PKP zarządu gruntami.
Dz. U. Nr 107, poz. 463 art. 16
Ustawa z dnia 19 października 1991 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe"
Nakazywała uznać prawo PKP do wydzielonego mienia za "gospodarowanie", a nie za oznaczone prawo rzeczowe lub zarząd.
Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym art. 10 ust. 6
Używała terminu "zarządzanie" w odniesieniu do linii kolejowych, ale nie jest tożsame z zarządem w rozumieniu prawa administracyjnego.
Dz.U. z 2014 r. poz. 1160 art. 2 ust. 2
Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
PKP wstępuje we wszystkie stosunki prawne, których podmiotem było PKP.
Dz.U. z 2014 r. poz. 1160 art. 15 ust. 1
Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
Przewidziano prawo PKP do "zarządzania liniami kolejowymi", nakazując utworzenie odrębnego podmiotu PKP Polskie Linie Kolejowe S.A.
Dz.U. z 2014 r. poz. 1160 art. 17 ust. 5
Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
PKP S.A. mogło nie posiadać tytułu prawnego do linii kolejowych i innych nieruchomości, które miały być oddawane do odpłatnego korzystania na podstawie umowy.
Dz.U. z 2014 r. poz. 1160 art. 17 ust. 6
Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
Nieruchomości, do których PKP nie posiadało tytułu prawnego, miały być wniesione do PLK S.A. po uregulowaniu stanu prawnego.
Dz.U. z 2014 r. poz. 1160 art. 34 ust. 1
Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
Przyznano PKP prawo użytkowania wieczystego do gruntów Skarbu Państwa posiadanych w dniu 5 grudnia 1990 r., jeżeli PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej.
Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm. art. 5 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Mienie to stało się własnością gmin już w dacie 27 maja 1990 r.
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości art. 38 ust. 2
Dowody potwierdzające istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej.
k.p.a. art. 7, 8, 77 § 1, 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Przepisy dotyczące prowadzenia postępowania dowodowego i oceny dowodów.
p.p.s.a. art. 183 § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Enumeratywnie wyliczone przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.
p.p.s.a. art. 141 § 4
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wymogi dotyczące koniecznych elementów uzasadnienia wyroku.
p.p.s.a. art. 193
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed NSA wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a.
p.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi przez sąd I instancji.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 5 ust. 1 i art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. poprzez błędną wykładnię i uznanie, iż jedynie zarząd ustalony na podstawie decyzji lub umowy wyłącza komunalizację z mocy prawa. Naruszenie art. 34a w związku z art. 34 ust. 1 ustawy z 8 września 2000 r. poprzez jego niezastosowanie. Naruszenie przepisów historycznych (rozporządzenie z 1926 r., ustawa o kolejach z 1960 r., ustawa o przedsiębiorstwach państwowych z 1981 r.) poprzez niezastosowanie, co miało skutkować uznaniem prawa zarządu PKP do nieruchomości. Naruszenie art. 151 p.p.s.a. przez nieuchylenie zaskarżonej decyzji KKU i oddalenie skargi w sytuacji naruszenia przepisów k.p.a. (art. 7, 8, 77 § 1, 80) przez nieuwzględnienie, że nieruchomość była zajęta pod infrastrukturę kolejową i służyła przewozom kolejowym, a także nieuwzględnienie art. 11 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej wyłączającego z komunalizacji składniki mienia przedsiębiorstw państwowych wykonujących zadania ogólnokrajowe.
Godne uwagi sformułowania
pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowanego przysługiwania prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce i wywłaszczaniu nieruchomości oznacza, że nieruchomość ta należała na dzień 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego – w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. pojęcie "zarządzanie" nie jest tożsame z zarządem. zarząd, w rozumieniu przepisów prawa administracyjnego, musi mieć dla swego powstania podstawę i to podstawę istniejącą przez cały okres trwania zarządu. uwłaszczenie PKP, dokonywane w tym trybie, nie może odnosić się do mienia podlegającego komunalizacji z mocy prawa tj. na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 ww. ustawy z dnia 10 maja 1990 r. decyzja komunalizacyjna pozostawała zatem bez wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem decyzja taka potwierdza jedynie stan prawny, który zaistniał we wskazanej dacie.
Skład orzekający
Dariusz Chaciński
sprawozdawca
Maciej Dybowski
przewodniczący
Piotr Przybysz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej NSA dotyczącej komunalizacji nieruchomości PKP oraz interpretacji przepisów ustawy komunalizacyjnej i ustawy o komercjalizacji PKP."
Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego na dzień 27 maja 1990 r. i braku udokumentowanego tytułu prawnego do nieruchomości przez PKP.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z transformacją ustrojową i reprywatyzacją mienia państwowego, a konkretnie nieruchomości PKP. Interpretacja przepisów ma znaczenie dla wielu samorządów i samego PKP.
“Czy PKP straciło prawo do kolejowych nieruchomości? NSA rozstrzyga o komunalizacji z 1990 roku.”
Sektor
transport
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 2792/23 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-10-23 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-11-15 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Dariusz Chaciński /sprawozdawca/ Maciej Dybowski /przewodniczący/ Piotr Przybysz Symbol z opisem 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Sygn. powiązane I SA/Wa 982/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-01-16 Skarżony organ Inne Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 1990 nr 32 poz 191 art. 5 ust. 1, art. 11 ust. 1 pkt 1 Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Dz.U. 2021 poz 146 art. 34a w zw. z art. 34 ust. 1 Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (t. j.) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 982/22 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 24 lutego 2022 r. nr KKU-151/20 w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 16 stycznia 2023 r. I SA/Wa 982/22, oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z 24 lutego 2022 r. nr KKU-151/20 w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyły Polskie Koleje Państwowe S.A. w Warszawie zaskarżając wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciły: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego: a) art. 5 ust. 1 i art. 11 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32 poz. 191 ze zm.) i art. 6 ust. 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. nr 14, poz. 74) poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, iż jedynie zarząd ustalony na podstawie decyzji lub umowy wyłącza komunalizację z mocy prawa; b) art. 34a w związku z art. 34 ust. 1 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. z 2021 r., poz.146) poprzez jego niezastosowanie; c) art. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 1948 r. Nr 43, poz. 312), art. 16 ust. 1, 2 i 3 i art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach (Dz. U. z 1970r. Nr 9 poz. 76) oraz art. 46 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. nr 24, poz. 122 ze zm.) przez niezastosowanie w sytuacji, kiedy przepisy prawa przewidywały wyposażenie przedsiębiorstwa państwowego PKP w środki niezbędne do prowadzenia działalności i mienie stanowiące wydzieloną część, w związku z art. 80 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1985r. Nr 22 poz. 99 ze zm.), poprzez jego niezastosowanie a przez to nieuwzględnienie przejścia z mocy prawa gruntów będących w posiadaniu przedsiębiorstwa państwowego PKP w zarząd tego przedsiębiorstwa; 2) naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. przez nie uchylenie zaskarżonej decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 27 stycznia 202 2r. nr KKU-88/20 [powinno być "z dnia 24 lutego 2022 r. nr KKU-11/20", uwaga Sądu] i oddalenie skargi w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialny i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32 poz. 191 ze zm.), poprzez nieuwzględnienie, iż w dniu 27 maja 1990 r. nieruchomość była zajęta na cele komunikacji kolejowej i zajęta pod infrastrukturę kolejową (w tym przyległy pas gruntu stanowiący teren ochronny służący prawidłowej eksploatacji linii), służącej do realizacji przewozów kolejowych, a ponadto nieuwzględnienie przepisu art. 11 ust. 1 ww. ustawy z dnia 10 maja 1990r. wyłączającej z komunalizacji składniki mienia, które należą do przedsiębiorstw państwowych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym. Skarżąca kasacyjnie Spółka, wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej, wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Równocześnie sformułowano wniosek o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych oraz złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca kasacyjnie przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy był związany granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach przewidzianych w art. 174 p.p.s.a. Jeśli skarga kasacyjna oparta jest na obydwu podstawach kasacyjnych, co do zasady rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegać powinny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, albowiem zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy i motywy rozstrzygnięcia nie budzą wątpliwości. W niniejszej sprawie natomiast o jej istocie przesądzają kwestie odnoszące się do prawa materialnego. Dlatego od zarzutów opartych na pierwszej podstawie kasacyjnej (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) należy zacząć rozważania. Przepis art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i sąd I instancji. Przedmiotowa sprawa dotyczyła decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z 24 lutego 2022 r. nr KKU-151/20, która to uchyliła decyzję Wojewody Łódzkiego z 29 maja 2020 r. nr GN-IV.7532.595.2018.HC i stwierdziła nieodpłatne nabycie, z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę Miasto Łódź prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w Łodzi w obrębie [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha, uregulowanej w księdze wieczystej Nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi XVI Wydział Ksiąg Wieczystych. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, zgodnie z którym mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. w dniu 27 maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin. W kontekście powyższego przepisu istotne jest odniesienie się do art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, zgodnie z którym grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste były zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej. Z powyższymi regulacjami koresponduje art. 38 ust. 2 powyższej ustawy, zgodnie z którym dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: decyzja terenowego organu administracji państwowej o oddaniu gruntu w zarząd, zawarta za zezwoleniem tego organu umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowa o nabycie nieruchomości. Problematyka statusu prawnego gruntów, pozostających w dniu 27 maja 1990 r. we władaniu Przedsiębiorstwa Państwowego Polskie Koleje Państwowe, od wielu lat stanowiła i nadal stanowi przedmiot orzecznictwa sądów administracyjnych obu instancji. W celu ujednolicenia poglądów prawnych, występujących w tego rodzaju sprawach, Naczelny Sąd Administracyjny podjął w dniu 27 lutego 2017 r. w składzie 7 sędziów uchwałę (sygn. akt I OPS 2/16, ONSAiWSA 2017/4 poz. 259), w której stwierdzono, że pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowanego przysługiwania prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99) oznacza, że nieruchomość ta należała na dzień 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego – w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.). Powyższy pogląd podziela skład orzekający, a ponieważ taka sytuacja zachodziła w niniejszej sprawie, prowadziło to do wniosku, że wyżej przytoczone zarzuty kasacyjne nie mogły być uznane za usprawiedliwione. W motywach powołanej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że choć w niektórych orzeczeniach składy orzekające, odwołując się do regulacji prawnych o wymiarze już historycznym, wywodziły, że na podstawie art. 4 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe, w brzmieniu jednolitym ustalonym obwieszczeniem Ministra Komunikacji z dnia 12 sierpnia 1948 r. (Dz. U. Nr 43, poz. 312), przedsiębiorstwo "Polskie Koleje Państwowe" uzyskało z mocy ustawy zarząd powierniczy, który następnie uległ przekształceniu w zarząd poprzez skreślenie użytych w tekście przedwojennym słów "powierniczy", to jednak wspomniane rozporządzenie Prezydenta RP z 1926 r. zostało w całości uchylone przez art. 46 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach (Dz. U. Nr 5, poz. 311) ze skutkiem na dzień 8 grudnia 1960 r. Ustawa o kolejach nie zawierała zaś żadnych postanowień w zakresie określenia tytułu prawnego do nieruchomości posiadanych przez PKP; w szczególności nie potwierdzała prawa zarządu tego przedsiębiorstwa do jakichkolwiek gruntów, z czego – uznając koncepcję racjonalnego ustawodawcy – należało wyprowadzić wniosek, że nie było intencją ustawodawcy utrzymanie tego prawa. W powyższej uchwale podkreślone również zostało, że analiza przepisów regulujących status i uprawnienia do mienia PKP, w tym uchwalonych po 1960 r., wyraźnie wskazuje, że PKP nie było traktowane przez ustawodawcę jako podmiot wykonujący prawo zarządu gruntów kolejowych. Uchwalona w dniu 27 sierpnia 1989 r. ustawa o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe", zmieniająca między innymi ustawę z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach, nie zawierała bowiem żadnych postanowień w zakresie ewentualnego przyznania PKP zarządu gruntami. Zgodnie z art. 16 ust. 1 cyt. ustawy o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe", przedsiębiorstwu temu przysługiwało mienie, jako część wydzielona z mienia ogólnonarodowego w postaci środków będących w dyspozycji PKP w chwili wejścia w życie ustawy oraz środki nabyte po tej dacie, ale nie zarząd. Także przepis art. 16 ust. 4 powyższej ustawy, w jej pierwotnym brzmieniu, nie kreował prawa zarządu przedsiębiorstwa PKP. Z kolei ustawa z dnia 19 października 1991 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 107, poz. 463) w art. 16 także nakazywała uznać prawo PKP do wydzielonego mienia za "gospodarowanie", a nie za oznaczone prawo rzeczowe lub zarząd. Ustawa zaś z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2014 r. poz. 1160) przewidywała, że PKP wstępuje we wszystkie stosunki prawne, których podmiotem było PKP, bez względu na charakter prawny tych stosunków (art. 2 ust. 2 tej ustawy). W art. 15 ust. 1 tej ostatniej ustawy, przewidziano prawo PKP do "zarządzania liniami kolejowymi", nakazując utworzenie odrębnego podmiotu pod nazwą "PKP Polskie Linie Kolejowe S.A." dla sprawowania tego zarządzania, rozumianego jako uprawnienie wynikające z ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (uchylonej ustawą z dnia 28 marca 2003 r. – Dz. U. z 2016 r. poz. 1727, obecnie Dz. U. z 2017 r. poz. 2117 ze zm.), również używającej (art. 10 ust. 6) terminu "zarządzanie" w odniesieniu do linii kolejowych. Jednocześnie w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 27 lutego 2017 r. (I OPS 2/16), jak również w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2018 r. (I OPS 5/17) przesądzone zostało, że pojęcie "zarządzanie" nie jest tożsame z zarządem. Ponadto w uchwale z dnia 27 lutego 2017 r. (I OPS 2/16) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że ustawodawca przewidział w ustawie komercjalizacyjnej z 2000 r., iż powstająca PKP S.A. może nie posiadać tytułu prawnego do linii kolejowych i innych nieruchomości, niezbędnych do zarządzania liniami kolejowymi (art. 17 ust. 5 ustawy). Takie nieruchomości, jako niemogące być przedmiotem wkładu niepieniężnego do spółki PKP PLK S.A., miały być oddawane tej spółce przez PKP S.A. do odpłatnego korzystania na podstawie umowy, zgodnie z przytoczonym przepisem. Tego rodzaju nieruchomości miały być ponadto niezwłocznie wniesione do PLK S.A. po uregulowaniu stanu prawnego (art. 17 ust. 6 ustawy). Wprawdzie w art. 34 ust. 1 ustawy, po raz pierwszy od dnia uchylenia rozporządzenia z 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" PKP, przyznane zostało prawo do gruntów będących własnością Skarbu Państwa, posiadanych przez PKP w dniu 5 grudnia 1990 r., ale ustawodawca przewidział w tym przepisie nabycie - z chwilą wejścia ustawy w życie - przez PKP ex lege prawa użytkowania wieczystego do takich gruntów, jeżeli PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej. Zatem skoro data, stanowiąca przesłankę nabycia użytkowania wieczystego, określona została, jako data późniejsza w stosunku do daty 27 maja 1990 r., czyli daty wywołującej oznaczone ustawowo skutki prawne - w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy – Przepisy wprowadzające (...) – oznaczało to, że nabycie użytkowania wieczystego przez PKP na podstawie powołanej ustawy komercjalizacyjnej nie powodowało, że w dacie 27 maja 1990 r. grunty nabywane nie należały do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego - w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 kwietnia 2005 r., sygn. akt K 30/03, OTK-A 2005/4/35). Podkreślenia też w tym miejscu wymaga, że w uzasadnieniu uchwały z dnia 26 lutego 2018 r. (I OPS 5/17) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, iż brak jest podstaw, aby w oparciu o przepisy późniejsze w stosunku do ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach, konstruować wnioski o charakterze wstecznym w zakresie skutków wywołanych tą właśnie ustawą. Ani bowiem przepisy ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, ani przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe", nie mogą stanowić podstawy do odpowiedzi na pytanie, czy ustawa z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach, poprzez uchylenie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe", doprowadziła do wygaśnięcia zarządu PKP. Dopiero stwierdzenie, że ustawa z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach doprowadziła do wygaśnięcia dotychczasowego zarządu PKP uzasadnia konieczność poszukiwania w przepisach późniejszych nowej podstawy prawnej dla uznania przedsiębiorstwa PKP za sprawującego zarząd mieniem kolejowym. W tej sytuacji, zdaniem składu orzekającego, ponieważ przyznane początkowo (na podstawie rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1926 r.) Przedsiębiorstwu "Polskie Koleje Państwowe" prawo zarządu do zarządzanego przez to Przedsiębiorstwo majątku wygasło - z dniem uchylenia ustawą z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach przepisów tego rozporządzenia, to zarzuty kasacyjne oparte na: art. 16 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe", art. 46 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 24, poz.122), art. 80 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości nie zasługiwały na uwzględnienie. Niewątpliwie bowiem zarząd, w rozumieniu przepisów prawa administracyjnego, musi mieć dla swego powstania podstawę i to podstawę istniejącą przez cały okres trwania zarządu, a ponadto - jako szczególna forma władania nieruchomością - może on powstać albo z mocy samego prawa (ex lege), albo na skutek wydania z ustawowego upoważnienia decyzji administracyjnej ustanawiającej takie prawo na rzecz osoby trzeciej. W tym drugim wypadku decyzja administracyjna jest podstawą powstania i wykonywania zarządu przez osobę niebędącą właścicielem gruntu i ma charakter konstytutywny, chyba, że ustawa stanowi inaczej. Tak ustanowione prawo, w drodze czynności administracyjnej, trwa tak długo, jak długo w obrocie prawnym istnieje decyzja statuująca powstanie prawa. W wypadku wyeliminowania decyzji z obrotu prawo zarządu wygasa. Zgodnie natomiast z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. (tzw. ustawy komunalizacyjnej), jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. w dniu 27 maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Skoro zaś w uzasadnieniu uchwały z dnia 27 lutego 2017 r. (I OPS 2/16) Naczelny Sąd Administracyjny, przyjął, że nieruchomości pozostające we władaniu przedsiębiorstwa PKP nie są nieruchomościami "należącymi do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego" tylko, jeśli prawo do tych nieruchomości może być udokumentowane w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, albo umową zawartą, za zezwoleniem organu, o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umową o nabyciu nieruchomości, to nielegitymowanie się przez skarżącą żadnym z tego rodzaju dokumentów, musiało prowadzić do wydania decyzji komunalizacyjnej, na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. W związku z tym również zarzuty kasacyjne oparte na przepisach ustawy komunalizacyjnej nie były trafne. Odnosząc się zaś do zarzutu opartego na art. 34 i art. 34a ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" wyjaśnić należy, że zgodnie z ich treścią, grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw, stają się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP. Grunty te nie podlegają komunalizacji na podstawie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające (...). Jak przesądził jednak Trybunał Konstytucyjny we wskazanym wyżej wyroku z dnia 12 kwietnia 2005 r., uwłaszczenie PKP, dokonywane w tym trybie, nie może odnosić się do mienia podlegającego komunalizacji z mocy prawa tj. na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 ww. ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Mienie to bowiem stało się własnością gmin już w dacie 27 maja 1990 r., a więc 10 lat wcześniej niż możliwe stało się uwłaszczenie PKP na gruncie, w stosunku do którego podmiot ten nie posiadał tytułu prawnego. Wydanie decyzji komunalizacyjnej deklaratoryjnej w okresie późniejszym, pozostawało zatem bez wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem decyzja taka potwierdza jedynie stan prawny, który zaistniał we wskazanej dacie. Z tych powodów także zarzuty kasacyjne dotyczące naruszenia art. 34 i art. 34a ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" należało ocenić jako nieuzasadnione. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w takiej sytuacji nie było zasadne zarzucanie Sądowi I instancji, że nie dopatrzył się istotnego naruszenia przez Komisję przepisów proceduralnych, albowiem w niniejszej sprawie nie zachodziła potrzeba ani uzupełniania materiału dowodowego, ani też nie można było mówić o konieczności dokonania innej oceny zgromadzonych dowodów. Kwestią sporną była w tym przypadku jedynie wykładnia prawa materialnego. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie 184 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI