I OSK 2988/23

I OSK 2988/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-12-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Skiba
Jolanta Rudnicka /przewodniczący sprawozdawca/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2655/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-08-03
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 58 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.M.. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2655/22 w sprawie ze skargi M.M. na postanowienie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 września 2022 r., nr DSZ-V.5321.1.1455.1.2021.AC/MK w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania I. oddala skargę kasacyjną; II. zasądza od M.M. na rzecz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 3 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2655/23 oddalił skargę M. M. ("skarżąca kasacyjnie") na postanowienie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej ("Minister") z dnia 8 września 2022 r. [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła skarżąca M. M., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego i rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1c ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 58 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. – dalej: "k.p.a.") poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy w sprawie wystąpiły przesłanki, aby przywrócić skarżącej termin do wniesienia odwołania od decyzji Wojewody Śląskiego z 30 października 2020 r. nr [...], bowiem uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto argumentację na poparcie ww. zarzutu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od skarżącej kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, a także oświadczył, że zrzeka się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a pozostałe strony, w ustawowym terminie czternastu dni, nie zażądały jej przeprowadzenia, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie natomiast do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a zobligowany jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Innymi słowy, to sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej, wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstawy kasacyjnej oraz jej uzasadnienie musi więc być precyzyjne, gdyż z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej – Sąd nie może zastępować strony i precyzować czy uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych, czy też ich uzasadnienia. Obowiązkiem kasatora jest sprecyzowanie zarzutów kasacyjnych, to jest wskazanie, które przepisy prawa materialnego i w jaki sposób zostały naruszone oraz które przepisy prawa procesowego zostały naruszone i jaki to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie w istocie oparta została wyłącznie na zarzucie naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie. Skarżąca uważa bowiem, że w sprawie administracyjnej wystąpiły wszystkie przesłanki pozytywne do przywrócenia jej terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wojewody Śląskiego z 30 października 2020 r. nr [...], a uchybienie temu terminowi nastąpiło bez jej winy – przyczyną tego była samoizolacja pełnomocnika wobec podejrzenia wystąpienia u niego zakażenia wirusem SARS-CoV-2. To – zdaniem skarżącej kasacyjnie – uniemożliwiło pełnomocnikowi złożenie przedmiotowego odwołania w ustawowym terminie i doprowadziło do uchybienia terminu. Rozpoznając zarzut skarżącej kasacyjnie, w tak zakreślonych granicach, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że jest on bezzasadny i z tego powodu skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Rację ma Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który podzielił stanowisko Ministra, że podnoszone przez skarżącą okoliczności nie stanowiły przeszkody, której nie można było pokonać przy zachowaniu przez pełnomocnika należytej staranności – co oznacza, że nie zostały spełnione przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Przede wszystkim wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z przywołanej regulacji jednoznacznie wynika, że postępowanie w przedmiocie wniosku o przywróceniu terminu opiera się na uprawdopodobnieniu przez wnioskującego, że nie ponosi on winy w jego uchybieniu. To zatem po stronie wnioskującej leży inicjatywa zgłoszenia takich środków dowodowych, czy przywołania takich okoliczności, które uprawdopodobnią brak winy. Zauważyć należy również, że odwołanie się w art. 58 § 1 k.p.a. do braku winy powoduje, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie obiektywne, występujące bez woli strony lub osób, którymi się ona posłużyła, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie (por. np. wyrok NSA z 22 maja 2024 r., II OSK 2047/21, dostępny w CBOSA). Przy dokonywaniu oceny zawinienia strony w uchybieniu terminowi organ winien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne, zaś ciężar wykazania, że istotnie zaistniała taka przeszkoda faktyczna, która wykluczyła możność terminowego dokonania czynności procesowej spoczywa na stronie, przy czym wystarczającym środkiem jest tutaj uprawdopodobnienie. Aby uprawdopodobnić brak winy, strona postępowania powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała cały czas, aż do upływu terminu dokonania czynności. Kwestia winy (jej braku) oceniana być winna z perspektywy obiektywnych, nie zaś subiektywnych mierników staranności, jakiej można oczekiwać od osoby należycie dbającej o własne interesy. Z orzecznictwa wynika także, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. (por.m.in. wyrok NSA z 27 marca 2024 r., I OSK 317/23, dostępny w CBOSA). W przypadku tej ostatniej okoliczności podkreślenia wymaga i co jest przyjmowane jednolicie w orzecznictwie, że nie każdy stan choroby może stanowić usprawiedliwienie w przypadku uchybienia terminu przewidzianego na dokonanie czynności procesowej. Uprawdopodobnienia bowiem wymaga, że okoliczności związane z chorobą były nie do przezwyciężenia, pomimo zachowania staranności, w tym także – szczególnie w przypadku profesjonalnego pełnomocnika – że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w dokonaniu czynności procesowej (w postaci pełnomocnictwa substytucyjnego).
Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że w złożonym do organu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, pełnomocnik skarżącej wskazał, że termin do wniesienia odwołania upłynął 12 listopada 2021 r., a 10 listopada 2021 r. współdomownik pełnomocnika zauważył u siebie wszystkie klasyczne objawy zakażenia wirusem COVID-19, takie jak podwyższona gorączka oraz kaszel. W związku z tym faktem pełnomocnik podjął decyzję o swojej samoizolacji, która trwała aż do 20 listopada 2021 r. Pełnomocnik stwierdził, że nie miał możliwości sporządzenia odwołania od decyzji, bowiem zarówno decyzja, akta sprawy, urządzenia biurowe znajdowały się w jego kancelarii, tak więc konieczne byłoby przemieszczenie się pełnomocnika do biura i narażenie na zakażenie postronnych osób, w tym pracowników kancelarii. Pełnomocnik zarządził przy tym poddanie 48-godzinnej kwarantannie całego biura. Kwarantanna ta zakończyła się w 13 listopada 2021 r. Pełnomocnik 20 listopada 2021 r. powrócił do pracy w trybie zdalnym. Odwołanie zostało sporządzone 22 listopada 2021 r. jednak z uwagi na bezpieczeństwo pracowników kancelarii podjął decyzje o objęciu tego dokumentu 48-godzinną kwarantanną. W ocenie strony skarżącej powyższe okoliczności wskazane jako przeszkoda w dochowaniu terminu mają charakter szczególny, albowiem opierają się na podejrzeniu zarażenia się przez pełnomocnika wirusem, który wywołał pandemię o skali światowej, w związku z czym pełnomocnik chcąc zminimalizować ryzyko przeniesienia wirusa na inne osoby z uwagi na kontakt ze swoją osobą oraz sporządzoną dokumentacją. Podjęcie tych działań zapobiegawczych spowodowało, że odwołanie nie mogło zostać wysłane w terminie.
W takim stanie faktycznym Sąd I instancji prawidłowo podzielił stanowisko Ministra, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Przede wszystkim skarżąca zawartych we wniosku z 26 listopada 2021 r. twierdzeń nie poparła jakimkolwiek dowodem, który uwiarogodniłby te twierdzenia. Nie chodzi tu wyłącznie o wykazanie tego faktu zwolnieniem lekarskim, ale chociażby przedstawieniem zaświadczenia z wykonanych testów, konsultacji lekarskiej, a zwłaszcza dokumentacji potwierdzającej zarządzenie przez pełnomocnika, w jego kancelarii, obowiązkowej kwarantanny. Nie poparcie tych twierdzeń stosownym dowodem, w istocie czyni je gołosłownymi. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania w niniejszej sprawie nastąpiło po ponad 1,5 roku od wykrycia pierwszego zakażenia wirusem SARS-CoV-2 na terenie Polski. Nie był to zatem początek pandemii, a to oznacza, że nawet jeśli doszło u pełnomocnika do zakażenia tym wirusem (czego Sąd nie kwestionuje), to jako zawodowy pełnomocnik, mógł podjąć stosowne czynności aby zabezpieczyć się na wypadek takiej okoliczności. Znając konsekwencje prawne uchybieniu terminom ustawowym, wraz z rozwojem pandemii COVID-19 powinien liczyć się z możliwością zakażenia się wirusem i zorganizować pracę kancelarii w taki sposób, aby w sytuacji choroby jego czy współpracowników nie przyniosło to ujemnych skutków procesowych dla jego klientów.
Co więcej, jak zasadnie zwrócił uwagę Sąd I instancji, wniesienie odwołania od decyzji – nie jest czynnością wysoce sformalizowaną, co oznacza, że wystarczające jest aby strona zamanifestowała organowi, że jest niezadowolona z wydanej decyzji. Pełnomocnik mógł zatem wnieść odwołanie – chociażby za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej, a po zakończeniu "samoizolacji" uzupełnić wniesiony środek zaskarżenia. A w przypadku braku takiej możliwości, mógł zlecić wniesienie innej osobie, chociażby bezpośrednio skarżącej. Powyższe wskazuje zatem, że w sprawie nie wystąpiła żadna nadzwyczajna okoliczność, która mogłaby stanowić przesłankę do przywrócenia terminu. Uchybienie terminu do wniesienia odwołania w niniejszej sprawie jest wynikiem zaniedbania pełnomocnika, który nienależycie przygotował się do ewentualnej niedyspozycji na wypadek podejrzenia zakażania wirusem SARS-CoV-2 – co jako profesjonalista powinien uczynić. Takie zaś okoliczności sprawy stają w oczywistej sprzeczności z możliwością zastosowania przez Ministra instytucji wynikającej z art. 58 § 1 k.p.a.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca wskazała, że organ w niniejszej sprawie nie doręczył jej zawiadomienia na podstawie art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 340 ze zm.). Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że powyższa okoliczność nie miała znaczenia dla przedmiotowej sprawy, albowiem przepis ten modyfikuje jedynie termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu (zob. wyrok NSA z 2 sierpnia 2024 r., I OSK 2458/23, dostępny w CBOSA), a ten w niniejszej sprawie nie został zakwestionowany ani przez Ministra, ani przez Sąd I instancji. Tak więc ewentualne nieprzesłanie ww. informacji miałoby znaczenie, gdyby został zakwestionowany przez Ministra (lub Sąd I instancji) termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.