I OSK 298/05

Naczelny Sąd Administracyjny2005-12-05
NSAAdministracyjneWysokansa
służba celnazwolnienie ze służbyakt oskarżeniaprawo karneprawo administracyjnezasada praworządnościzasada niedziałania prawa wsteczvacatio legisTKfunkcjonariusz publiczny

NSA oddalił skargę kasacyjną funkcjonariusza celnego zwolnionego ze służby po wniesieniu aktu oskarżenia, uznając, że przepis zezwalający na zwolnienie miał zastosowanie mimo wniesienia aktu oskarżenia przed jego wejściem w życie.

Funkcjonariusz celny Roman D. został zwolniony ze służby na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej po wniesieniu przeciwko niemu aktu oskarżenia o umyślne przestępstwo. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, twierdząc, że przepis ten nie powinien mieć zastosowania do zdarzeń sprzed jego wejścia w życie. WSA oddalił skargę, a NSA w wyroku z 5 grudnia 2005 r. oddalił skargę kasacyjną, uznając, że przepis miał zastosowanie, ponieważ stan faktyczny (wniesienie aktu oskarżenia) istniał w dniu wydania decyzji, a przepis ten obowiązywał w tym dniu.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Romana D. od wyroku WSA w Lublinie, który oddalił jego skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej o zwolnieniu ze służby celnej. Podstawą zwolnienia było wniesienie aktu oskarżenia o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego, na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, który wszedł w życie 10 sierpnia 2003 r. Akt oskarżenia wniesiono 31 marca 2003 r. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, argumentując, że przepis wprowadzający zwolnienie nie powinien mieć zastosowania do zdarzeń sprzed jego wejścia w życie, powołując się na zasadę niedziałania prawa wstecz. WSA uznał, że przepis jest zgodny z Konstytucją (powołując się na wyrok TK K 1/04) i ma zastosowanie, ponieważ zdarzenie uzasadniające zwolnienie istniało w dacie wydania decyzji. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną, podkreślił zasadę praworządności i obowiązek stosowania przepisów obowiązujących w dniu wydania decyzji. Stwierdził, że art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej obowiązywał w dacie wydania decyzji, a przepis przejściowy (art. 3 ust. 1 ustawy nowelizującej) dotyczył przepisów proceduralnych, a nie daty wszczęcia postępowania karnego. NSA uznał, że stan faktyczny odpowiadał stanowi hipotetycznemu z przepisu, a wykładnia funkcjonalna uzasadniała uwzględnienie interesu publicznego. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, przepis ma zastosowanie, ponieważ stan faktyczny (wniesienie aktu oskarżenia) istniał w dniu wydania decyzji, a przepis ten obowiązywał w dniu wydania decyzji.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że zasada praworządności wymaga stosowania przepisów obowiązujących w dniu wydania decyzji. Przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej obowiązywał w dacie wydania decyzji, a przepis przejściowy dotyczył przepisów proceduralnych, a nie daty wszczęcia postępowania karnego. Stan faktyczny odpowiadał stanowi hipotetycznemu z przepisu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (17)

Główne

u.S.C. art. 25 § 1 pkt 8a

Ustawa z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej

Funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego. Przepis ten ma zastosowanie, gdy stan faktyczny (wniesienie aktu oskarżenia) istniał w dniu wydania decyzji, a przepis obowiązywał w tym dniu, nawet jeśli akt oskarżenia został wniesiony przed wejściem w życie przepisu.

u.S.C. art. 25 § ust. 1 pkt 8a

Ustawa z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej

W brzmieniu obowiązującym od 10 sierpnia 2003 r.

u.z.u.k.c.i.u.S.C. art. 2 § pkt 1

Ustawa z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej

Wprowadzający do ustawy o Służbie Celnej art. 25 ust. 1 pkt 8a.

Pomocnicze

u.z.u.k.c.i.u.S.C. art. 3 § ust. 1

Ustawa z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej

Przepis ten dotyczy postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej i odnosi się do przepisów proceduralnych, a nie daty wszczęcia postępowania karnego.

p.p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.k. art. 231 § par. 1

Kodeks karny

k.p.a. art. 15

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 108 § par. 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § par. 3

Kodeks postępowania administracyjnego

u.S.C. art. 26 § pkt 12

Ustawa z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej

Wprowadzony z dniem 1 września 2003 r. przepis dotyczący utraty zaufania.

u.o.W.K.S. art. 24

Ustawa z dnia 27 czerwca 2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz organizację jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych

u.S.C. art. 81 § ust. 1a

Ustawa z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej

Przepis dotyczący natychmiastowego wykonania decyzji z mocy prawa.

u.o.a.n. art. 4 § ust. 1

Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

u.z.u.k.c.i.u.S.C. art. 5

Ustawa z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada praworządności.

Konstytucja RP art. 32

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada równości obywateli wobec prawa.

Konstytucja RP art. 42 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada domniemania niewinności.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, polegającą na przyjęciu, że przepis ten ma zastosowanie do sytuacji, gdy akt oskarżenia został wniesiony przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej. Naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy nowelizującej przez przyjęcie, że przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ma zastosowanie do zdarzeń sprzed wejścia w życie ustawy. Naruszenie art. 15 Kpa poprzez oparcie decyzji na nowej podstawie prawnej. Naruszenie art. 108 par. 1 Kpa poprzez odstąpienie od uzasadnienia nadania rygoru natychmiastowej wykonalności. Naruszenie art. 107 par. 3 Kpa poprzez zaniechanie jednoznacznego określenia podstawy prawnej i wyczerpującego uzasadnienia. Zarzut utraty zaufania postawiony dopiero w uzasadnieniu wtórnej decyzji.

Godne uwagi sformułowania

Zasada domniemania niewinności nie może być traktowana tak szeroko, aby uniemożliwiała sprawowanie nadzoru nad instytucjami zaufania publicznego. Działania służby celnej kształtują autorytet państwa, stąd wyjątkowo wysokie wymogi wobec etyki postępowania jej funkcjonariuszy. Postępowanie w sprawie zwolnienia skarżącego ze służby na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a zostało wszczęte i zakończone w czasie obowiązywania tego przepisu, a decyzja wywołała skutek z dniem jej doręczenia. Skutek w postaci zwolnienia ze służby nie działa więc wstecz, nastąpił dopiero po wejściu w życie ustawy i nie dotyczy okresu wcześniejszego. Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Działanie na podstawie prawa to działanie na podstawie przepisów prawa obowiązujących w dniu wydania decyzji administracyjnej. Data zatem wniesienia aktu oskarżenia 31 marca 2003 r. przed dniem wejścia w życie art. 25 ust. 1 pkt 8a nie ma znaczenia prawnego. Organ obowiązany był bowiem ustalić stan faktyczny istniejący w dniu wydania decyzji, a w tym dniu stan faktyczny sprawy w pełni odpowiadał stanowi hipotetycznemu zapisanemu w art. 25 ust. 1 pkt 8a powołanej ustawy o Służbie Celnej.

Skład orzekający

Barbara Adamiak

przewodniczący sprawozdawca

Elżbieta Stebnicka

członek

Irena Kamińska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów intertemporalnych w prawie administracyjnym, zastosowanie przepisów wprowadzonych nowelizacją do zdarzeń sprzed wejścia w życie, status funkcjonariuszy służb mundurowych i wymogi wobec nich, zgodność przepisów o zwolnieniu ze służby z Konstytucją."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji funkcjonariusza celnego i konkretnego przepisu ustawy o Służbie Celnej. Interpretacja zasady praworządności i niedziałania prawa wstecz w kontekście administracyjnym.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z zasadą niedziałania prawa wstecz i jej zastosowaniem w kontekście zwolnienia ze służby funkcjonariusza publicznego. Pokazuje, jak sądy interpretują przepisy przejściowe i zasady konstytucyjne w praktyce.

Czy można stracić pracę za czyn popełniony przed wejściem w życie przepisu?

Sektor

administracja publiczna

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 298/05 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2005-12-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-03-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Barbara Adamiak /przewodniczący sprawozdawca/
Elżbieta Stebnicka
Irena Kamińska
Symbol z opisem
6197 Służba Celna
Hasła tematyczne
Służba celna
Sygn. powiązane
III SA/Lu 625/04 - Wyrok WSA w Lublinie z 2004-12-09
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 156 poz 1641
art. 25 ust. 1 pkt 8a
Ustawa z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.), Sędziowie NSA Irena Kamińska, , Elżbieta Stebnicka, Protokolant Iwona Sadownik, po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Romana D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 grudnia 2004 r. sygn. akt III SA/Lu 625/04 w sprawie ze skargi Romana D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 10 października 2003 r. (...) w przedmiocie zwolnienia ze Służby Celnej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Dyrektor Izby Celnej w B. decyzją z 10 października 2003 r. (...) utrzymał, po ponownym rozstrzygnięciu sprawy, decyzję z 3 września 2003 r. (...), wydaną na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej /Dz.U. 2004 nr 156 poz. 1641/ o zwolnieniu funkcjonariusza celnego Romana D. ze służby celnej. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 31 marca 2003 r. Prokuratura Rejonowa w P. skierowała przeciwko Romanowi D. do Sądu Rejonowego w B. akt oskarżenia w sprawie o przestępstwo z art. 231 par. 1 Kodeksu karnego, tj. o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. W związku z powyższym w dniu 3 września 2003 r. Dyrektor Izby Celnej w B. działając na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, który został wprowadzony ustawą z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/ i wszedł w życie z dniem 10 sierpnia 2003 r. wydał decyzję o zwolnieniu starszego kontrolera celnego - młodszego dyspozytora celnego Romana D. ze służby celnej z dniem doręczenia przedmiotowej decyzji.
Roman D. wniósł od decyzji skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której zarzucił:
1/ rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej poprzez przyjęcie za podstawę prawną zwolnienia skarżącego ze służby celnej art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, w sytuacji, gdy przepis ten wszedł w życie z dniem 10 sierpnia 2003 r., a więc nie dotyczy zdarzeń powstałych przed dniem wejścia w życie cytowanej ustawy;
2/ mające wpływ na prowadzone postępowanie i na treść orzeczenia naruszenie prawa procesowego - art. 15 Kpa poprzez oparcie decyzji z dnia 10 października 2003 r. na nowej podstawie, tj. art. 26 pkt 12 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, który został wprowadzony dopiero z dniem 1 września 2003 r. przepisem art. 24 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz organizację jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych /Dz.U. nr 137 poz. 1302/;
3/ naruszenie art. 108 par. 1 Kpa poprzez odstąpienie od uzasadnienia zaskarżonej decyzji w części utrzymania nadania pierwotnej decyzji z dnia 3 września 2003 r. rygoru natychmiastowej wykonalności;
4/ naruszenie art. 107 par. 3 Kpa poprzez zaniechanie jednoznacznego określenia podstawy prawnej zaskarżonej decyzji i jej wyczerpującego uzasadnienia.
Dodatkowo skarżący wskazał, że Dyrektor Izby Celnej powołał się również na przesłankę utraty zaufania do skarżącego. Przesłanka ta /utrata zaufania niezbędnego do wykonywania obowiązków służbowych, w szczególności w przypadku funkcjonariusza celnego wykonującego czynności z zakresu kontroli celnej lub związane z nadawaniem towarom przeznaczenia celnego/ zawarta w art. 26 pkt 12 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, który został wprowadzony dopiero z dniem 1 września 2003 r. przepisem art. 24 powołanej ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz organizację jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych. Ponadto zarzut ten został postawiony skarżącemu dopiero w uzasadnieniu wtórnej decyzji Dyrektora Izby Celnej, a więc bez możliwości ustosunkowania się do niego w ramach postępowania administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 9 grudnia 2004 r. III SA/Lu 625/04, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Romana D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z 10 października 2003 r. (...) w przedmiocie zwolnienia ze służby celnej, oddalił skargę. W uzasadnieniu sąd wskazał, że poza sporem pozostaje okoliczność, że przeciwko skarżącemu będącemu funkcjonariuszem celnym, został wniesiony akt oskarżenia o przestępstwo z art. 231 par. 1 Kk, tj. przestępstwo umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego. Podstawą prawną decyzji był art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej /Dz.U. nr 72 poz. 802 ze zm./ w brzmieniu obowiązującym od dnia 10 sierpnia 2003 r., a wprowadzonym ustawą z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/. Zgodność tego przepisu z konstytucyjnym porządkiem prawnym była badana przez Trybunał Konstytucyjny na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, którego zdaniem narusza on zasadę domniemania niewinności.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 października 2004 r. K 1/04 /Dz.U. nr 236 poz. 237/ orzekł, że art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. /Dz.U. nr 120 poz. 1122/ wprowadzający do ustawy o Służbie Celnej art. 25 ust. 1 pkt 8a - jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał podkreślił, że zasadniczą rolą wyrażonej w art. 42 ust. 3 Konstytucji, zasady domniemania niewinności, jest stworzenie oskarżonemu lub podejrzanemu konkretnych gwarancji w toku procesu karnego. Zasada ta nie może być traktowana tak szeroko, aby uniemożliwiała sprawowanie nadzoru nad instytucjami zaufania publicznego. Przepisy art. 42 ust. 3 i art. 2 Konstytucji nie są więc adekwatnymi z wzorcami kontroli kwestionowanych przepisów. Nie naruszają więc zasady domniemania niewinności.
Funkcjonariusze celni są zaliczani do tzw. służb mundurowych, a problem uczciwości i wiarygodności osób pełniących służbę publiczną jest w Polsce wyjątkowo istotny. Stąd też osoby pełniące taką służbę poddane są specyficznym rygorom.
Status prawny celników wyróżnia się na tle innych służb mundurowych, a specyfika ich pracy uzasadnia dopuszczalność wprowadzenia bardziej rygorystycznych wymogów zatrudnienia również z uwagi na to, że powszechnie znane są ryzyka towarzyszące wykonywaniu służby oraz ich skala, a w szczególności wywierana na celników presja korupcyjna oraz częstotliwość stykania się ze środowiskami przestępczymi. Działania służby celnej kształtują autorytet państwa, stąd wyjątkowo wysokie wymogi wobec etyki postępowania jej funkcjonariuszy. Kwestionowane przepisy są zatem usprawiedliwione i nie naruszają także konstytucyjnej zasady równości obywateli wobec prawa wyrażonej w art. 32 Konstytucji.
Ustawa z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej w art. 3 ust. 1 stanowi: "Postępowania wszczęte i nie zakończone ostatecznie przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych". Jest to przepis intertemporalny i dotyczy przepisów o charakterze proceduralnym, a nie przepisów prawa materialnego jakim jest art. 25 ust. 1 pkt 8a. Wnioskować z tego należy, że w przypadku przepisów materialnych ustawodawca przyjął zasadę bezpośredniego stosowania nowych przepisów po upływie trzydziestodniowego vacatio legis. Postępowanie w sprawie zwolnienia skarżącego ze służby na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a zostało wszczęte i zakończone w czasie obowiązywania tego przepisu, a decyzja wywołała skutek z dniem jej doręczenia. Skutek w postaci zwolnienia ze służby nie działa więc wstecz, nastąpił dopiero po wejściu w życie ustawy i nie dotyczy okresu wcześniejszego. Okoliczność uzasadniająca decyzję /wniesienie aktu oskarżenia/ istniała w dacie wydania rozstrzygnięcia. O działaniu prawa wstecz można by zasadnie twierdzić dopiero wówczas, gdyby zwolnienie ze służby nastąpiło z datą wcześniejszą niż wejście w życie tego przepisu bądź też gdyby podstawa zwolnienia nie istniała w tej dacie.
Sąd podzielił stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku z dnia 22 sierpnia 1990 r. /K 7/90 - OTK 1990 poz. 5/, w myśl którego przy ustalaniu następstw prawnych zdarzeń, które miały miejsce pod rządami dawnych norm prawnych, ale występują w okresie gdy nowa norma prawna weszła w życie należy następstwa te określać na podstawie dawnych norm, ale jedynie do czasu wejścia w życie norm nowych. Odnieść to należy do art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, który zastosowany został wprawdzie do zdarzeń powstałych przed jego wejściem w życie /wniesienie aktu oskarżenia 31 marca 2003 r./ ale nie zmienił sytuacji prawnej skarżącego z mocą wsteczną.
W świetle powyższych rozważań zarzut skargi naruszenia art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej oraz art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej nie zasługiwał na uwzględnienie.
Zarzut naruszenia art. 15 Kpa także nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem Dyrektor Izby Celnej w decyzji z dnia 10 października 2003 r. nie dokonał modyfikacji zakresu rozstrzyganej sprawy, natomiast rozpoznając ją ponownie odniósł się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i uszczegółowił argumentację zawartą w decyzji z dnia 3 września 2003 r.
W sprawie nie zachodziła konieczność nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji z dnia 3 września 2003 r., bowiem podlegała ona natychmiastowemu wykonaniu z mocy prawa z chwilą doręczenia zgodnie z art. 81 ust. 1a ustawy o Służbie Celnej obowiązującym od 1 września 2003 r. Jeżeli decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu z mocy prawa to organ nie jest zobowiązany do uzasadnienia jej natychmiastowej wykonalności.
Roman D. wniósł od wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego przez:
a/ błędną wykładnię art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej /t.j. Dz.U. 2004 nr 156 poz. 1641/ w brzmieniu ustalonym przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/, polegającą na przyjęciu, że przepis ten ma zastosowanie do sytuacji, gdy akt oskarżenia o umyślne popełnienie przez funkcjonariusza celnego przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego został wniesiony przed dniem 10 sierpnia 2003 r. /dzień wejścia w życie ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r./;
b/ błędną wykładnię art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/, polegającą na przyjęciu, że z przepisu tego wynika, iż do sytuacji, w których akt oskarżenia o umyślne popełnienie przez funkcjonariusza celnego przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego został wniesiony przed dniem wejścia w życie tej ustawy, znajduje zastosowanie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej w brzmieniu ustalonym przez art. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z dnia 23 kwietnia 2003 r. W konsekwencji doprowadziło to do niewłaściwego zastosowania przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej w brzmieniu ustalonym przez art. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z dnia 23 kwietnia 2003 r. w sprawie i oddalenia skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 10 października 2003 r. utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 3 września 2003 r., mocą której skarżący został zwolniony ze służby na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, podczas gdy akt oskarżenia wobec skarżącego o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego został wniesiony w dniu 31 marca 2003 r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r.
Na tej podstawie wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Izby Celnej w B. z 10 października 2003 r. i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Izby Celnej w B. z 3 września 2003 r. o zwolnieniu ze służby celnej. Wnosił o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywodzono w oparciu o orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, że zastosowanie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej w brzmieniu ustalonym przez art. 2 pkt 1 ustawy z 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie innych ustaw, która to zmiana weszła w życie 10 sierpnia 2003 r. do zdarzenia, które miało miejsce 31 marca 2003 r. jest naruszeniem reguły lex retro non agit. W ocenie skarżącego do zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w życie dokonanej zmiany, należy stosować przepisy dotychczasowe. Wywodził, że trafnie przyjęto w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 4 lutego 2004 r. /SA/Rz 1837/03/ i 11 lutego 2004 r. /SA/Rz 1876/03/, w których przyjęto "przepisy ustawy o Służbie Celnej wprowadzone w życie ustawą nowelizującą mogą być stosowane wyłącznie w postępowaniach wszczętych po dniu 10 sierpnia 2003 r." Postępowanie karne zostało wszczęte przeciwko skarżącemu przed dniem 10 sierpnia 2003 r. Wywodził, że za takim stanowiskiem przemawia zarówno wykładnia zgodna z konstytucyjnymi zasadami niedziałania prawa wstecz oraz zaufania obywatela do państwa i stanowionego przezeń prawa, jak również zastosowania zasady działania prawa dawnego, która powinna być uznana za regułę właściwą dla rozstrzygnięcia kolizji intertemporalnych. Odejście od reguły stosowania ustawy dawnej może być dopuszczalne tylko o ile da się wykazać wyraźny ważny interes publiczny, zmuszający do przejścia nad interesem jednostki. W ocenie skarżącego takie okoliczności w sprawie nie wystąpiły. Dotychczasowe przepisy ustawy o Służbie Celnej wprowadzały instytucje, które interes publiczny wystarczająco chroniły, a to: ustawowe określenie obowiązków funkcjonariuszy celnej /art. 2/, zawieszenie funkcjonariuszy celnej w pełnieniu obowiązków /art. 23/, zwalnianie funkcjonariuszy ze służby /art. 25 i n./, odpowiedzialności dyscyplinarnej i kary dyscyplinarne /art. 62/.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występuje żadna z enumeratywnie wyliczonych w art. 183 par. 2 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej.
W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej /t.j. Dz.U. 2004 nr 156 poz. 1641 ze zm./ wprowadzony ustawą z 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/, który stanowi: "Funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku: wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego", do zdarzeń prawnych mających miejsce przed wejściem w życie tego przepisu prawa.
Zarzut zastosowania wadliwej wykładni art. 25 ust. 1 pkt 8a powołanej ustawy o Służbie Celnej w zaskarżonym wyroku jest nieusprawiedliwiony. Zgodnie z konstytucyjną zasadą praworządności, ustanowioną w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej: "Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa". Działanie na podstawie prawa to działanie na podstawie przepisów prawa obowiązujących w dniu wydania decyzji administracyjnej. Konstytucyjna zasada praworządności nakłada na organy orzekające obowiązek ustalenia mocy wiążącej przepisu prawa w dniu wydania decyzji. W myśl art. 4 ust. 1 ustawy z 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych: "Akty normatywne, zawierające przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych wchodzą w życie po upływie czternastu dni od dnia ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi termin dłuższy". Według art. 5 powołanej ustawy z 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej: "Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 1 pkt 74, który wchodzi w życie z dniem ogłoszenia". Dziennik Ustaw, w którym została ogłoszona ustawa został opublikowany 10 lipca 2003 r., a zatem ustawa weszła w życie 10 sierpnia 2003 r. W dniu 10 sierpnia 2003 r. obowiązywał art. 25 ust. 1 pkt 8a w przytoczonym brzmieniu. Zarówno zatem w dacie wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia skarżącego ze służby jak i w dniu wydania decyzji art. 25 ust. 1 pkt 8a powołanej ustawy o Służbie Celnej obowiązywał w przytoczonym brzmieniu.
Realizacja konstytucyjnej zasady praworządności to po ustaleniu mocy obowiązującej przepisu prawa, podjęcie czynności ustalenia w sprawie stanu faktycznego i porównanie ze stanem faktycznym zapisanym w obowiązującym przepisie prawa. Art. 25 ust. 1 pkt 8a ustanawiał hipotetyczny stan faktyczny: wniesienie aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego.
Zgodnie z konstytucyjną zasadą praworządności organ orzekający obowiązany jest ustalić stan faktyczny, który istnieje w dniu wydania decyzji. W sprawie nie ulegało wątpliwości, że 31 marca 2003 r. został przeciwko skarżącemu wniesiony akt oskarżenia o przestępstwo umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego. W dniu wszczęcia postępowania administracyjnego i wydania decyzji w sprawie wystąpił stan faktyczny odpowiadający w pełni hipotetycznemu stanowi faktycznemu zapisanemu w art. 25 ust. 1 pkt 8a.
Z obowiązującej konstytucyjnej zasady praworządności wynika, że w postępowaniu administracyjnym organy administracji publicznej obowiązane są stosować przepisy obowiązujące w dniu wydania decyzji do stanu faktycznego obowiązującego w dniu wydania decyzji.
Od tej reguły mogą zostać wprowadzone odstępstwa przepisami przejściowymi, które mogą ograniczyć moc przepisów prawa w czasie, przez wyłączenie zastosowania do zdarzeń prawnych mających miejsce przed wejściem ich w życie. Według art. 3 ust. 1 powołanej ustawy z 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej "Postępowania wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych, z zastrzeżeniem ust. 2". Art. 3 ust. 1 ma zastosowanie do regulacji postępowania administracyjnego, a nie daty wszczęcia postępowania karnego. Art. 3 ust. 1 nie przyjął zatem do mocy obowiązującej przepisów zmienionych, w tym do wprowadzonego art. 25 ust. 1 pkt 8a powołanej ustawy o Służbie Celnej ograniczenia do zdarzeń prawnych powstałych po ich wejściu w życie. Data zatem wniesienia aktu oskarżenia 31 marca 2003 r. przed dniem wejścia w życie art. 25 ust. 1 pkt 8a nie ma znaczenia prawnego. Organ obowiązany był bowiem ustalić stan faktyczny istniejący w dniu wydania decyzji, a w tym dniu stan faktyczny sprawy w pełni odpowiadał stanowi hipotetycznemu zapisanemu w art. 25 ust. 1 pkt 8a powołanej ustawy o Służbie Celnej.
W zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał prawidłowej wykładni art. 25 ust. 1 pkt 8a powołanej ustawy o Służbie Celnej w związku z art. 3 ust. 1 powołanej ustawy z 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej. Sąd wywiódł zgodność z prawem zaskarżonej decyzji też wskazując na zastosowanie reguł wykładni funkcjonalnej. Status funkcjonariusza publicznego, który de facto wykonuje zadania państwa wymaga szczególnej regulacji w tym zaostrzenia regulacji w zakresie właściwej nienagannej postawy i godnego zachowania się na służbie oraz poza nią. Z tej potrzeby zapewnienia autorytetu państwa pragmatyki służbowe normujące status prawny funkcjonariuszy służby publicznej wprowadzają z jednej strony przywileje, z drugiej rygorystyczną regulację w zakresie obowiązków i sankcji za ich naruszenie w porównaniu z normami powszechnie obowiązującego prawa pracy.
Zarzut zatem wykładni przepisów prawa, która narusza interes skarżącego nie jest zasadny. Względy wykładni funkcjonalnej nakazują uwzględnić w takim zakresie wartości interesu publicznego, co nie uzasadnia wyprowadzenia przy stosowaniu tego rodzaju wykładni ograniczenia mocy obowiązującej art. 25 ust. 1 pkt 8a powołanej ustawy o Służbie Cywilnej tylko do zdarzeń prawnych, które miały miejsce po wejściu w życie tej regulacji prawnej.
W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, na mocy art. 184 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI