I OSK 2936/23

Naczelny Sąd Administracyjny2025-07-16
NSAAdministracyjneŚredniansa
ewidencja gruntówprawo geodezyjneprawo wodnetrwały zarządaktualizacja operatudecyzja administracyjnaskarga kasacyjnaNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną Marszałka Województwa Podkarpackiego od wyroku WSA w Rzeszowie, uznając, że odmowa aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków była uzasadniona brakiem odpowiednich dokumentów potwierdzających wygaśnięcie trwałego zarządu.

Marszałek Województwa Podkarpackiego złożył skargę kasacyjną od wyroku WSA w Rzeszowie, który oddalił jego skargę na decyzję o odmowie aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków. Skarżący domagał się wykreślenia Podkarpackiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych jako władającego nieruchomością. NSA oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że skarżący nie wykazał naruszenia prawa materialnego ani procesowego, a odmowa aktualizacji była uzasadniona brakiem dokumentów potwierdzających wygaśnięcie trwałego zarządu.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Marszałka Województwa Podkarpackiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który oddalił skargę na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie. Przedmiotem sporu była odmowa aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków w zakresie wykreślenia Podkarpackiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych jako władającego nieruchomością. Marszałek zarzucił WSA naruszenie prawa materialnego i procesowego, w tym niezastosowanie art. 24 Prawa geodezyjnego i kartograficznego oraz art. 531 Prawa wodnego. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, wskazując na wadliwość formalną skargi, w szczególności błędne określenie podstaw prawnych i publikacji aktów prawnych. Sąd podkreślił, że ewidencja gruntów ma charakter techniczno-deklaratoryjny i nie może samodzielnie rozstrzygać o uprawnieniach do gruntu. Aktualizacja wymaga odpowiednich dokumentów, takich jak decyzja o wygaśnięciu trwałego zarządu, których skarżący nie przedstawił. NSA uznał, że WSA prawidłowo rozpoznał sprawę i oddalił skargę, a zarzuty naruszenia Konstytucji RP również okazały się nieuzasadnione.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Organ prowadzący ewidencję gruntów i budynków nie posiada kompetencji do dokonywania własnych ustaleń w zakresie kwestii prawnych związanych z daną nieruchomością. Rejestruje jedynie wyniki takich ustaleń zawarte w odpowiednich dokumentach urzędowych.

Uzasadnienie

Ewidencja gruntów ma charakter techniczno-deklaratoryjny. Samodzielne ustalanie stanu prawnego przez organ ewidencyjny naruszałoby zasadę praworządności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (19)

Główne

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania.

Pomocnicze

p.g.k. art. 24

Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne

Informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji z urzędu lub na wniosek. Odmowa aktualizacji następuje w drodze decyzji administracyjnej. Aktualizacja może nastąpić na podstawie przepisów prawa, wpisów w księgach wieczystych, prawomocnych orzeczeń sądu, ostatecznych decyzji administracyjnych, aktów notarialnych, aktów poświadczenia dziedziczenia, zgłoszeń dotyczących zmiany sposobu użytkowania budynku, wpisów w innych rejestrach publicznych, dokumentacji geodezyjnej.

p.w. art. 531

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

Trwały zarząd wód, gruntów pokrytych wodami oraz pozostałych nieruchomości, ustanowiony na rzecz regionalnych zarządów gospodarki wodnej oraz marszałków województw lub jednostek organizacyjnych samorządu województwa, wygasa z dniem wejścia w życie ustawy. Wygaśnięcie potwierdza starosta w drodze decyzji. Na podstawie tej decyzji dokonuje się wpisu w księdze wieczystej oraz w ewidencji gruntów i budynków.

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeśli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

p.p.s.a. art. 176 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Wyraża zasadę demokratycznego państwa prawa.

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Formułuje zasadę praworządności.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

k.p.a. art. 77

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ obowiązany jest wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ obowiązany jest ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy zostały udowodnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

k.p.a. art. 138 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy może uchylić decyzję organu pierwszej instancji.

k.p.a. art. 138 § 2a

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy może uchylić decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

p.g.k. art. 24 § 1

Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne

Informacje o gruntach i budynkach zawiera operat ewidencyjny, który składa się z map, rejestrów oraz dokumentów uzasadniających wpisy do rejestrów.

p.g.k. art. 24 § 2a

Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne

Informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji z urzędu w przypadkach określonych w pkt 1) lub na wniosek podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1, lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania, w sposób określony w art. 24 ust. 2b.

p.g.k. art. 24 § 2b

Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne

Aktualizacja danych ewidencyjnych następuje w drodze czynności materialno-technicznej na podstawie przepisów prawa, wpisów w księgach wieczystych, prawomocnych orzeczeń sądu, ostatecznych decyzji administracyjnych, aktów notarialnych, aktów poświadczenia dziedziczenia, zgłoszeń dotyczących zmiany sposobu użytkowania budynku, wpisów w innych rejestrach publicznych, dokumentacji geodezyjnej.

p.g.k. art. 24 § 2c

Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne

Odmowa aktualizacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze decyzji administracyjnej.

p.w. art. 11 § 1

Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne

Prawa właścicielskie w stosunku do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa wykonywał, m.in. marszałek województwa - jako zadanie z zakresu administracji rządowej.

Ustawa z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw art. 19

Wody oraz grunty pokryte wodami stanowiące własność Skarbu Państwa przeszły w trwały zarząd odpowiednio urzędów morskich, regionalnych zarządów gospodarki wodnej, parków narodowych i marszałków województw. Przejście w trwały zarząd stwierdzał starosta w drodze decyzji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak formalnych podstaw skargi kasacyjnej uniemożliwiający merytoryczne rozpoznanie zarzutów. Niewykazanie przez skarżącego naruszenia prawa materialnego lub procesowego. Uzasadnienie odmowy aktualizacji operatu ewidencji gruntów brakiem wymaganych dokumentów.

Odrzucone argumenty

Zarzuty naruszenia prawa materialnego (art. 24 p.g.k. w zw. z art. 531 p.w.) Zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 7, 77, 80, 138 § 2 i 2a k.p.a., art. 134 § 1, art. 135 p.p.s.a.) Zarzuty konstytucyjne (art. 2, 7 Konstytucji RP)

Godne uwagi sformułowania

Ewidencja gruntów i budynków pełni funkcję typową dla tzw. katastru nieruchomości. Organ prowadzący ewidencję gruntów i budynków nie posiada jednak kompetencji do dokonywania własnych ustaleń w zakresie odnoszącym się do kwestii prawnych związanych z daną nieruchomością. Aktualizacja ewidencji gruntów ma charakter sformalizowany i obejmuje przede wszystkim wymianę (uaktualnienie) danych ewidencyjnych polegającą na wprowadzeniu nowych informacji wynikających z dokumentów źródłowych.

Skład orzekający

Monika Nowicka

przewodniczący

Jolanta Rudnicka

sędzia

Joanna Skiba

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków, wymogów formalnych skargi kasacyjnej oraz roli organów ewidencyjnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z wygaśnięciem trwałego zarządu gruntami w kontekście przepisów Prawa wodnego i Prawa geodezyjnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, a także interpretacji przepisów dotyczących ewidencji gruntów. Jest interesująca dla prawników specjalizujących się w tej dziedzinie.

Wadliwa skarga kasacyjna zaważyła na losach sprawy o aktualizację ewidencji gruntów.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 2936/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Skiba /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka
Monika Nowicka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Rz 531/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2023-09-05
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1989 nr 30 poz 163
art. 24
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Marszałka Województwa Podkarpackiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 5 września 2023 r. sygn. akt II SA/Rz 531/23 w sprawie ze skargi Marszałka Województwa Podkarpackiego na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie z dnia [...] lutego 2023 r.nr [...] w przedmiocie odmowy aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 5 września 2023 r. sygn. akt II SA/Rz 531/23, oddalił skargę Marszałka Województwa Podkarpackiego na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie z dnia [...] lutego 2023 r.nr [...] w przedmiocie odmowy aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków.
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Marszałek Województwa Podkarpackiego zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie (cyt.): "naruszenie prawa materialnego będące skutkiem błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania, a także naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy.
W szczególności podnoszony zarzut dotyczy nw. przepisów prawa:
- art. 2 i 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) wyrażających zasadę demokratycznego państwa prawa oraz zasadę praworządności;
- art. 7, art. 77, art. 80, art. 138 § 2 i 2a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 30, poz. 168 ze zm., dalej: k.p.a.) - poprzez brak dostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego, które winno skutkować uchyleniem decyzji organów pierwszej i drugiej instancji;
- art. 134 § 1, art. 135 p.p.s.a. - poprzez zaniechanie przez Sąd uchylenia poprzedzających wyrok orzeczeń organów niższej instancji w sytuacji, gdy orzeczenia te naruszały prawo;
- art. 24 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. Nr 30, poz. 163 ze zm., dalej; p.g.k.) w związku z art. 531 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U., poz. 1566 ze zm., dalej: p.w.) - poprzez ich niezastosowanie w sytuacji gdy z mocy prawa doszło do zmiany trwałych zarządców gruntów i winno to z urzędu znaleźć swoje odzwierciedlenie w rejestrze gruntów.
Poniżej w skardze kasacyjnej przedstawiam argumenty i dowody na poparcie przedstawionych zarzutów."
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania, a ponadto zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Skarżący oświadczył ponadto, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności zarzutów, przytoczonych w w/w skardze.
Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny zaznacza, że w pełni podziela i przyjmuje za własne stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lipca 2025 r. sygn. akt I OSK 2195/23. W przytoczonej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który również oddalił skargę Marszałka Województwa Podkarpackiego na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie w przedmiocie odmowy aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków. Zarówno stan faktyczny i prawny w przedmiotowych sprawach był tożsamy, podobnie jak uzasadnienia decyzji i uzasadniania wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, również w skargach kasacyjnych sformułowane zostały te same zarzuty dotyczącą naruszenia prawa materialnego jak i przepisów postępowania. W takich okolicznościach zarówno rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i uzasadniania są tożsame.
Zarzuty te – jak wskazał autor skargi kasacyjnej - zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. to jest na obrazie prawa materialnego oraz na istotnym naruszeniu przepisów postępowania, jednakże w skardze kasacyjnej nie zostało określone, które z wymienionych w niej zarzutów mają charakter materialnoprawny a które - procesowy. Tymczasem – zgodnie z w/w unormowaniem - różna jest konstrukcja obu wspomnianych podstaw kasacyjnych. O ile zarzut materialnoprawny można oprzeć na błędnej wykładni prawa lub wadliwym jego zastosowaniu, o tyle art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dopuszcza oparcie skargi kasacyjnej na zarzucie procesowym, ale jedynie jeśli uchybienie przepisom postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zatem zarzutów procesowych obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wykazanie również tej okoliczności.
Ponadto, autor skargi kasacyjnej, formułując konkretne zarzuty procesowe, nie wyjaśnił także na czym miało polegać w tym przypadku "niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego". Wprawdzie argumentując powyższe zarzuty, zasygnalizowano, że "argumenty i dowody na poparcie przedstawionych zarzutów" zostaną przedstawione w dalszej części skargi kasacyjnej, rzecz jednak w tym, iż uzasadnienie tejże skargi nie precyzuje, które jego części odnoszą się do poszczególnych zarzutów kasacyjnych. Uzasadnienie skargi kasacyjnej stanowi bowiem jednolitą, ogólną wypowiedź, która dodatkowo jest poświęcona głównie analizie szeregu aktów prawnych (i to o różnym charakterze oraz w znacznym stopniu w ujęciu historycznym). Wynika z tego więc zatem, że podstawową dla skarżącego kwestią była w tym przypadku wykładnia prawa materialnego, chociaż jednocześnie stanowisko to nie znajduje odbicia w treści zarzutów materialnoprawnych. Wśród tych bowiem ostatnich zarzutów (oprócz zarzutów konstytucyjnych) znalazły się jedynie zarzuty oparte na niezastosowaniu (cyt.): "art. 24 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. Nr 30, poz. 163 ze zm.) w związku z art. 531 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. poz. 1566 ze zm.)". Tymczasem, po pierwsze, jak wynika z treści zaskarżonej decyzji została ona wydana w oparciu o przepisy ustawy Prawo wodne w wersji opublikowanej w Dzienniku Ustaw z 2021 r. poz. 2233 (a nie jak wskazano w skardze kasacyjnej: Dz. U. z 2017 r. poz. 1566) a po drugie, zawarty w skardze kasacyjnej artykuł 531 dzieli się na sześć ustępów (czego skarga kasacyjna nie uwzględnia).
Analogiczna sytuacja zachodzi w odniesieniu do zarzutu opartego na art. 24 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne. Także i w tym wypadku błędnie określono w skardze kasacyjnej miejsce publikacji tej ustawy, gdyż organy nie orzekały na podstawie pierwotnej wersji w/w ustawy z 1989 r. (jak wskazano w skardze kasacyjnej) a na podstawie tekstu opublikowanego w Dzienniku Ustaw z roku 2021, poz. 1990. Różnice zaś w treści art. 24 w obu w/w wersjach tejże ustawy są zaś zasadnicze. O ile bowiem art. 24 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne w wersji pierwotnej składał się tylko z 3 ustępów, które przewidywały, że: (cyt.): "1. Informacje o gruntach i budynkach zawiera operat ewidencyjny, który składa się z map, rejestrów oraz dokumentów uzasadniających wpisy do rejestrów. 2. Informacje o gruntach i budynkach zawarte w operacie ewidencyjnym są jawne. Informacji tych udziela się nieodpłatnie. 3. Wyrysy i wypisy z operatu ewidencyjnego są wydawane odpłatnie na żądanie właścicieli lub osób fizycznych i prawnych, w których władaniu znajduje się grunt lub budynek, osób", o tyle w wersji omawianej ustawy opublikowanej w Dzienniku Ustaw z 2021r., poz. 1990, art. 24 dzieli się aż na 8 ustępów, a które podlegają dalszemu podziałowi na kolejne, mniejsze jednostki redakcyjne.
W związku z powyższym trzeba podkreślić, że zgodnie z przepisem art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a., skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez podstawy kasacyjne należy zaś rozumieć podanie konkretnego przepisu prawa, który jest wskazywany jako zarzut kasacyjny oczywiście łącznie ze wskazaniem aktu, w którym się on znajduje i określeniem miejsca publikacji tego aktu. Z uwagi bowiem na zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego, unormowany w przytoczonym wyżej przepisie art. 183 § 1 p.p.s.a., Sąd ten nie ma możliwości rozpoznawania sprawy w jej całokształcie a jedynie w granicach zawartych w zarzutach skargi kasacyjnej. Stąd zresztą – jak podkreśla doktryna – skoro skarga kasacyjna jest środkiem odwoławczym, który cechuje wysoki stopień sformalizowania to w przypadku jej sporządzania ustawodawca ustanowił przymus adwokacko-radcowski (art. 175 § 1 p.p.s.a.), by zapewnić m. in. formalną poprawność konstrukcji tego rodzaju pisma procesowego (vide: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" pod red. Prof. Romana Hausera i prof. Marka Wierzbowskiego, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2011 r. str. 595).
Z tego powodu stwierdzić więc wypada, że z uwagi na wyżej omówione wadliwości formalne skargi kasacyjnej nie było możliwe zajęcie merytorycznego stanowiska przez skład orzekający w odniesieniu do zarzutów materialnoprawnych określonych jako niezastosowanie "art. 24 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. Nr 30, poz. 163 ze zm.) w związku z art. 531 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. poz. 1566 ze zm.)".
Odnosząc się do kwestii procesowych należy zauważyć, że jak wyżej to przedstawiono, w analizowanej skardze kasacyjnej jako zarzuty procesowe wskazano na istotne naruszenie: art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. - poprzez zaniechanie przez Sąd Wojewódzki (cyt.): "uchylenia poprzedzających wyrok orzeczeń organów niższej instancji w sytuacji, gdy orzeczenia te naruszały prawo" a co Naczelny Sąd Administracyjny odniósł do zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji. Ponadto twierdzono także, że zostały w tym przypadku naruszone art. 7, art. 77 (bez wskazania właściwej jednostki redakcyjnej ), art. 80 i art. 138 § 2 i 2a k.p.a. – poprzez (cyt.): "brak dostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego".
Zarzutów tych nie podziela skład orzekający.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Tak sytuacja nie zachodziła w przedmiotowej sprawie. Nic nie wskazuje bowiem na to, aby można było twierdzić, że Sąd Wojewódzki wyszedł poza granice tej sprawy, albo że jej wszechstronnie nie wyjaśnił.
Jak wynikało z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd Wojewódzki wskazał, że pismem z dnia 5 września 2022 r., Marszałek Województwa Podkarpackiego wystąpił do Starosty Leżajskiego z wnioskiem o wykreślenie Podkarpackiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych (PZMiUW) w Rzeszowie - jako władającego nieruchomością oznaczoną w operacie ewidencji gruntów i budynków jako działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] w obrębie [...], gmina N. i tym samym pozostawienie tylko wpisu właściciela w/w nieruchomości, to jest: Skarbu Państwa.
Po przeprowadzeniu postępowania Starosta Leżajski decyzją z dnia [...] listopada 2022r. odmówił aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków obrębu [...], gmina N., tj.: wykreślenia jako osoby władającej Podkarpackiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Rzeszowie dla działek ewid. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], położonych w obrębie [...], gm. N.
W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał bowiem, że przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty nie mogły stanowić podstawy do wykreślenia trwałego zarządcy z operatu ewidencji gruntów i budynków, gdyż nie stanowiły dokumentów, które – zgodnie z ustawą Prawo geodezyjne i kartograficzne były podstawą wprowadzenia żądanych zmian.
Pogląd ten podzielił następnie Podkarpacki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie w decyzji z dnia [...] lutego 2023 r., a która to decyzja stała się z kolei przedmiotem skargi wniesionej przez Marszałka Województwa Podkarpackiego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie.
Oceniając legalność ww. decyzji, Sąd Wojewódzki wyjaśnił, że podstawę prawną kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2021 r. poz. 1990, dalej: "Pgik") a zgodnie z art. 24 ust. 1 ust. 2a ustawy tej ustawy, informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji z urzędu w przypadkach określonych w art. 24 ust. 2a pkt 1) Pgik, lub na wniosek podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1, lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania, w sposób określony w art. 24 ust. 2b Pgik:
1) w drodze czynności materialno-technicznej na podstawie: a) przepisów prawa, b) wpisów w księgach wieczystych, c) prawomocnych orzeczeń sądu, a w przypadkach dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego - orzeczeń sądu, d) ostatecznych decyzji administracyjnych, e) aktów notarialnych, ea) aktów poświadczenia dziedziczenia oraz europejskich poświadczeń spadkowych, f) zgłoszeń dotyczących zmiany sposobu użytkowania budynku lub jego części, o których mowa w art. 71 ust 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, do których właściwy organ nie wniósł sprzeciwu, g) wpisów w innych rejestrach publicznych h) dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, z uwzględnieniem art .20 ust. 2b;
2) w drodze decyzji administracyjnej - w pozostałych przypadkach.
Według zaś treści art. 24 ust. 2c Pgik, odmowa aktualizacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Ponadto Sąd Wojewódzki zaznaczył, że Podkarpacki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Rzeszowie był jednostką organizacyjną samorządu województwa wykonującą zadania Marszałka Województwa Podkarpackiego z zakresu administracji rządowej, na podstawie przepisów ustawy Prawo wodne. W myśl bowiem art. 11 ust 1 pkt 4 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. — Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1121), obowiązującej od dnia 1 stycznia 2002 r. do dnia 31 grudnia 2017 r., prawa właścicielskie w stosunku do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa wykonywał, m. in. marszałek województwa - jako zadanie z zakresu administracji rządowej wykonywane przez samorząd województwa - w stosunku do wód istotnych dla regulacji stosunków wodnych na potrzeby rolnictwa, służących polepszeniu zdolności produkcyjnej gleby i ułatwieniu jej uprawy.
Na podstawie zaś art. 19 ustawy z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 130, poz. 1087), z dniem wejścia w życie ww. ustawy, stanowiące własność Skarbu Państwa wody oraz grunty pokryte wodami przeszły w trwały zarząd odpowiednio - urzędów morskich, regionalnych zarządów gospodarki wodnej, parków narodowych i marszałków województw, stosownie do art. 11 ust. 1 pkt 1 - 4 ustawy. Przejście w trwały zarząd, stwierdzał, w drodze decyzji, na wniosek zainteresowanego, właściwy starosta realizujący zadanie z zakresu administracji rządowej.
Natomiast w obecnie obowiązującym stanie prawnym, kwestie te regulował przepis art. 531 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 2233), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2018 r., w następującym brzmieniu:
1. Trwały zarząd wód, gruntów pokrytych wodami oraz pozostałych nieruchomości, ustanowiony na rzecz regionalnych zarządów gospodarki wodnej oraz marszałków województw lub jednostek organizacyjnych samorządu województwa wykonujących zadania marszałków województw, o których mowa w art. 11 ust 1 pkt 4 ustawy uchylanej w art. 573, wygasa z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.
2. Wygaśnięcie trwałego zarządu, o którym mowa w ust. 1, potwierdza, w drodze decyzji, na wniosek właściwego dyrektora regionalnego dyrektora zarządu gospodarki wodnej Wód Polskich albo właściwego marszałka województwa, właściwy starosta.
3. Od decyzji, o której mowa w ust. 2 przysługuje odwołanie do ministra właściwego do spraw gospodarki wodnej.
4. Na podstawie decyzji, o której mowa w ust. 2, dokonuje się wpisu w księdze wieczystej oraz w ewidencji gruntów i budynków,
5. Wpisy do ksiąg wieczystych wynikające z wygaśnięcia trwałego zarządu, o których mowa w ust. 1, są wolne od opłat.
6. Przepisy ust. 1-5 stosuje się odpowiednio do nieruchomości będących w posiadaniu regionalnych zarządów gospodarki wodnej oraz marszałków województw lub jednostek organizacyjnych samorządu województwa wykonujących zadania marszałków województw, o których mowa w art. 11 ust. 1 pkt 4 ustawy uchylanej w art. 573, bez tytułu prawnego.
Sąd I instancji podkreślił, że słusznie organy stwierdziły, że wykreślenie Podkarpackiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Rzeszowie z operatu ewidencyjnego, wypisanego jako podmiot sprawujący trwały zarząd w stosunku do przedmiotowych nieruchomości, może nastąpić na podstawie uprzednio wydanej decyzji Starosty Leżajskiego o wygaśnięciu trwałego zarządu (na podstawie art. 531 ust. 2 ustawy Prawo wodne) lub o wygaśnięciu stanu posiadania nieruchomości bez tytułu prawnego (na podstawie art. 531 ust. 6 ustawy Prawo wodne). Stosownie do przepisu art. 531 ust. 4 ww. ustawy taka decyzja może być podstawą wpisu do ewidencji gruntów i budynków. Ustawodawca nie wprowadził przy tym jakichkolwiek warunków zastosowania cytowanych przepisów, w szczególności nie uzależnił tego od podstawy prawnej i okoliczności faktycznych uprzedniego powstania lub ustanowienia trwałego zarządu (tak słusznie NSA w postanowieniu z dnia 9 marca 2022 r., I OS 189/21- prawidłowa sygn. to I OW 189/21 uwaga Sądu). Ponieważ wnioskodawca nie przedłożył takiej decyzji, ani innego dowodu określonego w wyżej wymienionych przepisach ustawy Pgik to odmowa żądanej aktualizacji jest uzasadniona.
Ponadto Sąd Wojewódzki odniósł się również do argumentacji podniesionej w skardze, stwierdzając, że twierdzenie strony skarżącej, iż Podkarpacki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Rzeszowie nie wykonywał uprawnień właścicielskich Skarbu Państwa w stosunku do nieruchomości będącej przedmiotem postępowania, bo brak było podstawy prawnej do wykonywania takich uprawnień, jak również brak było decyzji potwierdzającej przekazującej przedmiotową działkę w trwały zarząd, nie były wystarczające do dokonania aktualizacji operatu ewidencyjnego. W postępowaniu ewidencyjnym nie można bowiem samodzielnie rozstrzygać o uprawnieniach do gruntu, gdyż ewidencja gruntów ma charakter jedynie techniczno-deklaratoryjny. Kwestie zatem związane ze stanem prawnym przedmiotowego gruntu powinny zostać ustalone i rozstrzygnięte poza postępowaniem ewidencyjnym, w oparciu o przepisy ustawy - Prawo wodne. Poza tym, skoro aktualizacja ewidencji gruntów ma charakter sformalizowany to należy przyjąć, że obejmuje ona przede wszystkim wymianę (uaktualnienie) danych ewidencyjnych polegającą na wprowadzeniu nowych informacji wynikających z dokumentów źródłowych. Tym samym w pojęciu aktualizacji mieścić się wprawdzie będzie również usuwanie (prostowanie) błędnych wpisów znajdujących się w bazie danych ewidencyjnych, ale tylko takich, które mają charakter oczywistych - w świetle złożonych dokumentów - pomyłek. Tymczasem twierdzenie skarżącego, że wpis podmiotu władającego przedmiotową nieruchomością był błędny nie znajdowało uzasadnienia w dostępnych organowi lub dostarczonych przez wnioskodawcę dokumentach, a zatem nie można było twierdzić, że miał on charakter oczywistej omyłki.
Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić zatem wypada, że Sąd Wojewódzki rozpoznał sprawę, którą inicjowała skarga wniesiona przez Marszałka Województwa, w sposób wszechstronny i rzetelny. Przedstawił stan faktyczny i wyjaśnił podstawę rozstrzygnięcia w tym odniósł się także do podstawowych zarzutów skargi. Z tego więc powodu zarzut istotnego naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a oraz wymienionych na wstępie przepisów procedury administracyjnej nie był uzasadniony. Skoro też Sąd Wojewódzki oddalił skargę to - tym samym - przepis art. 135 p.p.s.a. nie mógł być zastosowany.
Nie trafne okazały się również zarzuty konstytucyjne oparte na art. 2, wyrażającym zasadę demokratycznego państwa prawnego oraz art. 7 formułującego zasadę praworządności.
Ewidencja gruntów i budynków pełni funkcję typową dla tzw. katastru nieruchomości. Jest to zatem rejestr publiczny obejmujący różnego rodzaju dane (opisowe i liczbowe), które są związane z gruntami, budynkami i lokalami a także ich właścicielami oraz podmiotami władającymi nieruchomościami. Organ prowadzący ewidencję gruntów i budynków nie posiada jednak kompetencji do dokonywania własnych ustaleń w zakresie odnoszącym się do kwestii prawnych związanych z daną nieruchomością. Organ ten rejestruje bowiem jedynie wyniki takich ustaleń, a które są zawarte w odpowiednich dokumentach urzędowych. Wymaganie zatem od organu geodezyjnego dokonania takich ustaleń prawnych w sposób samodzielny stanowiłoby naruszenie prawa a to z kolei mogłoby być dopiero interpretowane jako naruszenie art. 7 Konstytucji RP, gdyż tego rodzaju działanie organu naruszałoby zasadę praworządności.
Nie można też, powołując się na zasadę demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), domagać się, aby dany organ naruszał swoje uprawnienia i to z tego powodu, że podmiot będący wnioskodawcą w innym postępowaniu administracyjnym ma trudności z wykazaniem w tym postępowaniu słuszności swego stanowiska. Funkcjonujące w państwie organy mają bowiem określone kompetencje a obowiązkiem wszystkich jest ich przestrzegać.
Orzekanie zgodnie z przepisami Konstytucji RP nie może także prowadzić do demontażu norm prawnych, zawartych w przepisach ustaw, co do których obowiązuje domniemanie ich zgodności z Konstytucją.
Z tych zatem względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za nieusprawiedliwioną i - z mocy art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI