I OSK 2927/20

I OSK 2927/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-10-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-12-31
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący/
Maciej Dybowski /sprawozdawca/
Maria Grzymisławska-Cybulska
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2351/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-02-20
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2204
art. 129 ust 5 pkt 3 art 130 art 132 ust 1a 2 i 3 art 134
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 1474
art. 12 ust 4a 4f 5 art 18
Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant starszy asystent sędziego Anna Siwonia-Rybak po rozpoznaniu w dniu 12 października 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 2351/19 w sprawie ze skargi Z.O. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 sierpnia 2019 r. nr DAP-WOSRFR/7280-156/2019/EZ w przedmiocie prawa do rekompensaty oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 20 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2351/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie sprawy ze skargi Z.O. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 sierpnia 2019 r. nr DAP-WOSRFR/7280-156/2019/EZ w przedmiocie prawa do rekompensaty 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 4 lipca 2019 r. nr NW/XIII/7725/4475/04; 2. zasądził od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącej Z.O. kwotę 200 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (k. 34, 36-46 akt sądowych).
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Dnia 29 grudnia 1990 r. S.S. (s. M. i S. [dalej wnioskodawca - uw. NSA]) wniósł do Urzędu Miejskiego w Tychach o przyznanie odszkodowania za mienie pozostawione przez S.S. (s. E. i W.) poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w M. [pow. B., woj. tarnopolskie] przy ul. K. [k. 1 akt Wojewody].
Zawiadomieniem z 17 grudnia 2004 r. Wojewoda Śląski (dalej Wojewoda) "poinformował stronę" [winno być "przesłał zawiadomienie na adres wnioskodawcy, który zmarł 7 września 2003 r.; k. 16, 16a, 17, 18, 20, 21 akt Wojewody - uw. NSA] o przejęciu od Prezydenta Miasta Tychy, zgodnie z kompetencjami, wniosku wraz z aktami sprawy.
Wnioskami z 11 października 2007 r. I.T. i z 14 października 2008 [Wojewoda omyłkowo wskazał "2007", k. 291 - uw. NSA] r. Z.O. [dalej wnioskodawczynie; k. 78-78v, 92-92v akt Wojewody] wystąpiły do Wojewody Dolnośląskiego o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Zawiadomieniem z 10 czerwca 2014 r. Wojewoda Dolnośląski przekazał wnioski Z.O. i I.T. Wojewodzie Śląskiemu, jako organowi właściwemu w sprawie. Wojewoda wymienił zebrane w toku postępowania dokumenty [k. 145-144 akt Wojewody].
Decyzją z 4 lipca 2019 r. nr NW/XIII/7725/4475/04 (dalej decyzja z 4 lipca 2019 r.) Wojewoda Śląski odmówił potwierdzenia Z.O. (dalej skarżąca) prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M.S. (z d. S. [winno być "S."; k. 6-2v akt Ministra; k. 79, 55 akt Wojewody - uw. NSA]) nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości M. przy ul. K., pow. B., woj. Tarnopolskie [k. 291-290v akt Wojewody].
Po rozpatrzeniu odwołania Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej Minister) decyzją z 30 sierpnia 2019 r. nr DAP-WOSRFR/7280-156/2019/EZ, po rozpatrzeniu odwołania Z.O., utrzymał w mocy decyzję z 4 lipca 2019 r.
W uzasadnieniu Minister wskazał, że prawo do rekompensaty na podstawie art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 r. poz. 2097, dalej ustawa rekompensacyjna, ustawa zabużańska lub urpr) przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:
1) był 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów:
a) art. 3 ustawy z 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz.U. nr 101 poz. 580) lub
b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego lub
c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz.U. nr 54 poz. 489)
- oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;
2) posiada obywatelstwo polskie.
W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej (art. 3 ust. 2 urpr).
Minister wyjaśnił, że do wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty należy dołączyć dowody wymienione w art. 6 urpr. Ustawodawca określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie nie przyznał tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym majątki na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy zmuszeni byli je pozostawić, ale wyłącznie tym, którzy spełniali łącznie warunki określone w art. 1 i art. 2 urpr.
Prawo do rekompensaty na podstawie przepisów ustawy rekompensacyjnej przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. Niespełnienie choćby jednej z wymienionych przesłanek, powoduje utratę uprawnień do rekompensaty.
Wojewoda odmawiając skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M.S. [z d. S.] nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości M. przy ul. K. uzasadnił decyzję brakiem wymaganych dokumentów w sprawie: dowodów wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 1 urpr, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 oraz rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. W odwołaniu skarżąca podniosła, że Wojewoda nieprawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy. W ocenie skarżącej oświadczenie dwu świadków winno być uznane za wiarygodny dowód na potwierdzenie własności, rodzaju powierzchni nieruchomości pozostawionej przez S.S. poza obecnymi granicami RP.
Zdaniem Ministra Wojewoda słusznie ustalił, że właścicielką pozostawionej nieruchomości była M.S. zd. S., co potwierdza kontrakt kupna i sprzedaży z 14 sierpnia 1922 r. nieruchomości położonej w miejscowości M. przy ul. K. przez wyżej wymienioną, jako stronę kupującą [k. 6-5v=83-82v akt Wojewody].
Jednym z warunków nabycia prawa do rekompensaty jest opuszczenie byłego terytorium RP lub niemożność powrotu na to terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1 urpr. Istotną okolicznością w rozstrzyganej sprawie jest fakt, że M.S. [z domu S., córka F.; k. 79 akt Wojewody - uw. NSA] zmarła 3 kwietnia 1945 r. w M. [k. 217=188 akt Wojewody] nie opuszczając byłego terytorium państwa polskiego. Nabycie prawa do rekompensaty przez spadkobierców ma charakter pochodny względem praw byłego właściciela. Jeśli były właściciel nie zrealizował przesłanek z art. 2 w zw. z art. 1 urpr, to jego spadkobiercy nie mogą nabyć prawa do rekompensaty. Organ powołał orzeczenia NSA.
Minister wskazał, że w toku postępowania strona przedłożyła do akt sprawy uwierzytelnioną kopię odpisu protokołu spisanego w Biurze Rejonowym Pełnomocnika RP dla spraw ewakuacji w C. z 27 maja 1946 r. złożonego przez dwu świadków: L.S. i M.K. [k. 3=84 akt Wojewody], jednakże dokument ten nie spełnia wymogów określonych w art. 6 ust 5 urpr, gdyż nie został złożony pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Oznacza to, że oświadczenie L.S. i M.K. złożone 27 maja 1946 r. nie może stanowić dowodu potwierdzającego okoliczność posiadania przez S.S. prawa własności nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości M. przy ul. K. Skarżąca przedłożyła do akt sprawy oświadczenie H.G. z 18 kwietnia 2012 r., z którego wynika, że cyt.: "właścicielem nieruchomości pozostawionej w M.a przy ul. K. był notariusz dr S.S.". Powyższy dokument nie został złożony przed notariuszem, bowiem notariusz potwierdził jedynie własnoręczność podpisów [k. 138-137 akt Wojewody]. Klauzula umieszczona przez notariusza świadczy o tym, że oświadczenie przybrało formę pisemną z podpisem notarialnie poświadczonym. Świadka H.G. przesłuchano dnia 27 listopada 2018 r. w miejscu zamieszkania. Świadek zeznała, że właścicielami nieruchomości położonej w miejscowości M. przy ul. K. w dniu 1 września 1939 r. byli Państwo S. [k. 236-235v akt Wojewody].
W związku z prowadzonym postępowaniem 9 marca 2012 r. przesłuchano T.D.. Świadek zeznał, że: "Dom został zakupiony przez S.S. z lokatorami (...)". T.D. został powtórnie przesłuchany 30 listopada 2018 r. w swym miejscu zamieszkania. Na pytanie dotyczące właściciela nieruchomości w 1939 r. odpowiedział, że mieszkała tam rodzina S., ale nie pamięta pod jakim numerem [k. 104-103, 234-233v akt Wojewody].
Minister wskazał, że relacje świadków odnoszące się do sytuacji majątkowej osób obcych, sąsiadów nie mogą być uznane za wiarygodne źródło ich wiedzy o stanie majątku, w sytuacji gdy są jedynym dowodem na tę okoliczność, a nadto zawierają stwierdzenia niepewne i nie umożliwiające określenie powierzchni pozostawionej nieruchomości.
Zdaniem Ministra protokół przesłuchania Z.O. z 21 lipca 2015 r. [k. 181-180 akt Wojewody] nie może stanowić wiarygodnego dowodu w sprawie, gdyż dowód z przesłuchania strony, w odróżnieniu od zeznań świadków, jest jedynie środkiem dowodowym o charakterze posiłkowym i znajduje zastosowanie wówczas, gdy po zgromadzeniu dokumentacji przez organ pozostały niewyjaśnione okoliczności istotne dla sprawy. Protokół z przesłuchania strony nie może zastępować dowodów z dokumentów urzędowych, ponieważ ten środek dowodowy nie jest w pełni obiektywny.
Powołując art. 7 kpa Minister wskazał, że Wojewoda zawiadamiał skarżącą o konieczności uzupełnienia braków wniosku. Wprawdzie skarżąca z własnej inicjatywy występowała zarówno do archiwów polskich, jak i zagranicznych, celem odnalezienia dokumentów potwierdzających, że S.S. posiadał tytuł własności do nieruchomości pozostawionych w miejscowości M. przy ul. K., jednak poszukiwania nie przyniosły pozytywnego rezultatu. Wojewoda podjął z urzędu czynności mające na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i zebranie materiału dowodowego, występując do: Archiwum Państwowego w Katowicach, Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej we Lwowie, Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w Łucku, Archiwum Akt Nowych, Archiwum Narodowego w Krakowie i Archiwum Państwowego we Wrocławiu. W odpowiedzi na pisma poinformowano Wojewodę, że nie odnaleziono wymaganych dowodów.
Minister podkreślił, że to na stronie spoczywa obowiązek wykazania faktu pozostawienia mienia. W przedmiotowej sprawie strona postępowania nie potwierdziła okoliczności faktycznych, na które się powołuje, bowiem nie przedłożyła dowodów, na podstawie których można by stwierdzić, że w chwili rozpoczęcia działań wojennych S.S. posiadał tytuł własności nieruchomości położonej w miejscowości M. przy ul. K., pow. B., woj. tarnopolskie. Strona ubiegająca się o prawo do rekompensaty za mienie zabużańskie ma obowiązek wskazania konkretnych nieruchomości i przedstawienia dowodów, które świadczą o ich pozostawieniu wraz ze wskazaniem rodzaju i powierzchni. Zasada ta została wyrażona wprost w art. 6 urpr. W ocenie Ministra Wojewoda umożliwił stronie uczestnictwo w każdym stadium postępowania, w tym składanie dodatkowych dokumentów i wyjaśnień (k. 6-2v akt Ministra).
Skargę złożyła Z.O. zarzucając decyzji z 30 sierpnia 2019 r. naruszenie:
1. art. 2 oraz art. 3 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. przez niewłaściwe zastosowanie, tj. uznanie M.S. z d. S. za właściciela nieruchomości pozostawionej w M., a nieuznanie Zofii Orłowskiej, następcy prawnego M.S. z d. S., za współwłaściciela tej nieruchomości;
2. art. 1 w zw. z art. 2 urpr przez nieprawidłową wykładnię i uznanie, przy zastosowaniu pozaustawowego wymogu, że przesłanki określone w art. 2 urpr odnoszą się do osób fizycznych, które były 1 września 1939 r. właścicielami nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP;
3. art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 kpa przez przyjęcie, że organy wyjaśniły wszystkie okoliczności istotne dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz zebrały i rozpatrzyły w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy, dokonały prawidłowej oceny dowodów, podczas gdy organy w sposób ewidentny przekroczyły granice swobodnej oceny dowodów, nie odniosły się do zgłoszonych przez stronę dowodów;
4. art. 7, 7b, art. 8 § 1 i art. 77 § 1 w zw. z art. 140 kpa przez zaniechanie dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych mających znaczenie dla ustalenia przesłanek prawa do rekompensaty tj. nieustalenie, kto po śmierci w 1945 r. M.S. z d. S. stał się właścicielem (współwłaścicielem) nieruchomości pozostawionej w M.;
5. art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 140 kpa przez zlekceważenie dowodów znajdujących się w aktach sprawy wskazujących, że Z.O. z d. S., jako współwłaścicielka pozostawionej nieruchomości w M. spełniała przesłanki ustawowe do uzyskania prawa do rekompensaty;
6. art. 107 § 3 w zw. z art. 140 kpa przez niewskazanie przyczyn, z powodu których innym dowodom organy odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej;
7. art. 7 i 8 kpa przez wieloletnie prowadzenie postępowania.
Skarżąca wniosła o: uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji Wojewody Śląskiego z 4 lipca 2019 r.; zasądzenie [zwrotu] kosztów postępowania. Zarzuty rozwinęła w uzasadnieniu skargi (k. 2-4v akt sądowych).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (k. 6-8 akt sądowych).
Na rozprawę dnia 7 lutego 2020 r. stawiła się córka skarżącej A.O. wskazując, że jest pełnomocnikiem skarżącej. Przedłożyła dwa pełnomocnictwa, jednakże nie wynikało z nich umocowanie do reprezentowania skarżącej przed Sądem. Wniosła o dopuszczenie jej tymczasowo w charakterze pełnomocnika do udziału w rozprawie, zobowiązując się do złożenia pełnomocnictwa.
Sąd tymczasowo dopuścił A.O. do udziału w postępowaniu, jako pełnomocnika skarżącej, zobowiązując ją do złożenia pełnomocnictwa w terminie siedmiu dni pod rygorem pominięcia czynności podjętych przez nią na rozprawie. Wobec tego, że nadesłane przy piśmie z 10 lutego 2020 r. pełnomocnictwo nie obejmowało umocowania A.O. do reprezentowania skarżącej przed sądami administracyjnymi (a jedynie przed sądami powszechnymi), Sąd na podstawie art. 44 § 2 ppsa pominął czynności A.O. z rozprawy (k. 28, 29-30 akt sądowych).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), i art. 200 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku I SA/Wa 2351/19.
W uzasadnieniu Sąd I instancji uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przepisy kpa ustanawiają zasady, które organy mają obowiązek przestrzegać po to, by, m.in. strona nie poniosła szkody. Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa).
Organy prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 kpa). Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 kpa). W niniejszej sprawie zasady te zostały naruszone w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy.
Postępowanie zainicjował wnioskiem z 21 grudnia 1990 r. S.S. (s. S. i M.). W końcowych wywodach wniosku wprawdzie wnioskodawca wskazał, że domaga się potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez ojca, jednakże w treści wniosku podał, że to rodzice mieli dom w miejscowości M., w woj. tarnopolskim. Wyjaśnił, że matka M.S. zmarła [3 kwietnia] 1945 r. Do wniosku S.S. załączył odpis aktu notarialnego umowy kupna sprzedaży nieruchomości z 14 sierpnia 1922 r.; odpis karty ewakuacyjnej z 26 czerwca 1946 r. W piśmie z 8 lipca 1999 r. wskazał, że ubiega się o odszkodowanie "za mienie naszej rodziny" [k. 1-6, 14 akt Wojewody]. Mimo niespójności w treści pism organy nie zażądały sprecyzowania, za mienie przez kogo pozostawione wnioskodawca dochodził rekompensaty.
Wojewoda Śląski pismem z 25 października 2012 r. poinformował Wojewodę Dolnośląskiego, że prowadzi postępowanie z wniosku S.S. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu mienia pozostawionego przez S.S. i jego dzieci: S.S., M.S., Z.S. (O.) i I.T.. Pismem tym Wojewoda Śląski wskazał, że z treści kontraktu kupna-sprzedaży z 14 sierpnia 1922 r. wynika, że właścicielem nieruchomości whl [...] gm. kat. M. była M.S.. W odpowiedzi Wojewoda Dolnośląski poinformował, że prowadzi postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez S.S., syna W. [k. 67, 121 akt Wojewody].
Pismem z 7 grudnia 2012 r. skierowanym do Wojewody Dolnośląskiego, Wojewoda Śląski ponownie powołał umowę sprzedaży z 14 sierpnia 1922 r. Wyjaśnił, że S.S. we wniosku z 21 grudnia 1990 r. podał, że jego matka M.S. zmarła w 1945 r. Wojewoda Śląski podniósł, że wobec tego za potencjalnych współwłaścicieli nieruchomości należy uznać ustawowych spadkobierców M.S. [k. 125 akt Wojewody].
I.T. i Z.O. złożyły wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty odpowiednio 11 października 2007 r. i 14 października 2008 r. Wnioski złożono na drukach, jednakże w rubryce 1 o treści: "Właścicielem/ współwłaścicielem tej nieruchomości był/byli:" nie wpisano osoby właściciela. W oświadczeniach dotyczących miejsca zamieszkania wnioskodawcy wpisano w pkt 2, że właścicielem był S.S.. Z protokołu przesłuchania Z.O. z 21 lipca 2015 r. wynika, że prawnym właścicielem nieruchomości była matka M.S. [k. 181-180 akt sądowych].
Do pisma z 11 września 2018 r. skarżąca załączyła odpis postanowienia Sądu Rejonowego w Wołowie z 13 lipca 2018 r. sygn. akt I Ns 306/16 (dalej postanowienie I Ns 306/16), z którego wynika, że spadek po M.S. zmarłej 3 kwietnia 1945 r. nabyły dzieci po 1/4 części każde z nich (k. 190, 188 akt Wojewody). Skarżąca jest obecnie jedynym spadkobiercą po swym rodzeństwie.
Z treści postanowień organu I instancji o: zawieszeniu postępowania z 3 sierpnia 2015 r.; podjęciu zawieszonego postępowania z 26 września 2018 r. wynika jedynie, że Wojewoda Śląski prowadzi postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości w M. przy ul. K., pow. b. woj. tarnopolskie. Postanowienia nie wskazują, kto pozostawił to mienie. W piśmie z 26 września 2018 r. do Konsulatu Generalnego RP w Łucku Wojewoda podał, że prowadzi postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia przez spadkobierców M.S. z d. S., tj. S.S., M.S., I.T., Z.O. i S.S. s. W. Również takie informacje Wojewoda skierował do Archiwum Akt Nowych, Wojewody Dolnośląskiego i pełnomocnika skarżącej - pisma z 28 września 2018 r. [k. 184-183v, 200-200v, 201, 203, 206-206v akt Wojewody].
Oznacza to, że Wojewoda prowadząc od wielu lat postępowanie w różny sposób określał przez kogo zostało pozostawione mienie: a to przez S.S., a to przez spadkobierców M.S. - ze wskazaniem wszystkich spadkobierców z imion i nazwisk, by następnie odmówić potwierdzenia tego prawa skarżącej za mienie pozostawione przez M.S. z d. S. Wojewoda wiedząc o spadkobiercach M.S., wykazanych w postanowieniu spadkowym, dysponując przedłożoną do akt sprawy umową z 1922 r. i uznając, że M.S. z d. S. była do śmierci właścicielką tej nieruchomości, a także dysponując protokołem przesłuchania skarżącej, w którym wskazała, że właścicielką mienia była matka, winien wezwać skarżącą do sprecyzowania po kim dochodzi prawa do rekompensaty. Organ winien wyjaśnić skarżącej i ją pouczyć, że po śmierci M.S. z d. S., to wskazani w postanowieniu spadkowym spadkobiercy stali się [współ]właścicielami nieruchomości. Zgodnie z § 536 Kodeksu cywilnego austriackiego [dalej ABGB lub kca - uw. NSA] obowiązującego na terenach woj. tarnopolskiego w dniu śmierci M.S., prawo dziedziczenia powstaje po śmierci spadkodawcy. Wobec tego z chwilą śmierci właścicielki mienia w jej prawa wstąpiły dzieci (§ 732 ABGB i postanowienie Sądu Rejonowego w Wołowie z 13 lipca 2018 r., sygn. akt I Ns 306/16). To oni byli współwłaścicielami pozostawionego mienia. Może to oznaczać, że prawo do rekompensaty przysługiwało (przy spełnieniu wszystkich przesłanek ustawowych) żyjącym wówczas dzieciom (rodzeństwu skarżącej), a obecnie skarżącej, jako jedynej spadkobierczyni po rodzeństwie [k. 217=188, 190, 189 akt Wojewody]. Na kwestie spadkobrania wskazywała skarżąca w odwołaniu podnosząc, że wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożyli współwłaściciele, a nie spadkobiercy [w nieponumerowanej części akt Wojewody]. Do zarzutów tych Minister się nie odniósł. Skoro organy na podstawie umowy z 1922 r. uznały, że właścicielką nieruchomości do śmierci była M.S. z d. S., to z chwilą jej śmierci w prawa spadkowe weszły jej dzieci i to one, jako współwłaściciele pozostawionego mienia, repatriowały się do Polski.
Wojewoda winien był pouczyć skarżącą o powyższym i zobowiązać do sprecyzowania wniosku, tym bardziej, że organ sam na różnych etapach postępowania odmiennie wskazywał osoby, które pozostawiły nieruchomość, by w końcu samodzielnie przyjąć, że skarżąca dochodzi prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez matkę. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odnosi się z jednej strony do mienia po[zo]stawionego przez M.S., by następnie wskazać na brak tytułu S.S. do pozostawionej nieruchomości.
Odnosząc się do stanowiska organu o podjętych przez niego poszukiwaniach w archiwach w Polsce i na terenie Ukrainy w celu ustalenia stanu faktycznego wskazać należy, że wprawdzie Wojewoda podejmował takie działania, jednakże zwracał się o informacje o mieniu pozostawionym przez spadkobierców M.S.. Prawa spadkowe po M.S. zostały stwierdzone dopiero w "2016" [winno być "2018"; k. 217=188 akt Wojewody - uw. NSA] r. Wobec tego trudno oczekiwać, by w archiwach znajdowały się dokumenty wskazujące, jako właścicieli dzieci M.S. z d. S.
Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd I instancji uznał, że zaskarżona decyzja i decyzja I instancji wydane zostały z naruszeniem art. 2 i art. 3 ustawy zabużańskiej; art. 7, 8, 9, 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 kpa, a organ odwoławczy naruszył także art. 138 § 1 pkt 1 kpa (k. 34, 36-46 akt sądowych).
Skargę kasacyjną wywiódł Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, reprezentowany przez r. pr. K.W., zaskarżając wyrok I OSK 2351/19 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie:
I. prawa materialnego - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię art. 2 urpr polegającą na przyjęciu przez Sąd, że:
a. w przypadku kiedy właściciel nieruchomości położonej na Kresach Wschodnich (chodzi o właściciela wg. stanu przed wojną rozpoczętą w 1939 r., jak też w chwili wybuchu tej wojny) nie przemieścił się na obecne terytorium RP lub z innych powodów ustawa rekompensacyjna nie ma do niego zastosowania, bądź nie spełnił którejkolwiek z przesłanek z art. 2 urpr, to przesłanki z ustawy należy badać w odniesieniu do kolejnego właściciela nieruchomości, tj. tego, który stał się nim po wybuchu II wojny światowej, co skutkowało ustaleniem, że skoro M.S. (właścicielka nieruchomości wg stanu na dzień 1 września 1939 r.) nie przemieściła się na obecne terytorium RP i zmarła poza obszarem państwa polskiego, to na skutek spadkobrania po niej jej następcy prawni stali się po wybuchu wojny właścicielami przedmiotowej nieruchomości i to w stosunku do nich należy badać wszystkie przesłanki z art. 2 urpr;
b. błędnym przyjęciu, że z art. 2 urpr wynika, że właściciel nieruchomości pozostawionych to nie tylko osoba, która była właścicielem nieruchomości położonych na tzw. Kresach Wschodnich przed wojną rozpoczętą w 1939 r. i zachowała to prawo w momencie jej wybuchu, lecz także osoba, która nabyła takie nieruchomości po wybuchu tej wojny, a przed ich pozostawieniem;
II. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa przez uznanie, że wydana w niniejszej sprawie decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji i poprzedzająca ją decyzja Wojewody Śląskiego zostały wydane z naruszeniem art. 7, 8, 9, 75 § 1, art. 77 § 1, 80 kpa w stopniu który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w sytuacji gdy opisane wyżej naruszenia przepisów kpa po stronie organów administracji nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem przy zastosowaniu prawidłowej wykładni prawa materialnego art. 2 i 3 urpr mimo ewentualnych naruszeń art. 7, 8, 9, 75 § 1, art. 77 § 1, 80 kpa zostałaby wydana decyzja o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa przez uznanie, że wydana w niniejszej sprawie decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji została wydana z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 kpa w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w sytuacji gdy wyżej opisane naruszenie przepisów kpa po stronie organu administracji nie miało miejsca;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 1 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 urpr przez błędną wykładnię ww. przepisów w sytuacji kiedy skarga winna zostać oddalona, bowiem prawidłowa wykładnia art. 1 ust. 1 urpr prowadzi do wniosku, że niespełnienie jednej z przesłanek warunkujących potwierdzenie prawa do rekompensaty uprawnia organ do wydania decyzji odmownej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem prawidłowa wykładnia art. 1 ust. 1 w zw. z art. 2 urpr prowadzi do wniosku, że wydana przez organ decyzja odpowiada prawu, co winno skutkować zastosowania art. 151 ppsa i oddaleniem skargi.
Skarżący kasacyjnie wniósł o: uchylenie wyroku I SA/Wa 2351/19 w całości i rozpoznanie skargi Z.O. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 30 sierpnia 2019 r. nr DAP-WOSR-7280-156/2019/EZ przez jej oddalenie; zasądzenie od Z.O. na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji [zwrotu] kosztów postępowania według norm prawem przepisanych; rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie (k. 53-57 akt sądowych).
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.
Istota zagadnienia w kontrolowanej sprawie dotyczy zagadnień materialnoprawnych, a zarzuty z drugiej podstawy kasacyjnej są funkcją zarzutów materialnoprawnych (na co wskazuje konstrukcja punktów II.1, 2 i 3 skargi kasacyjnej - s. 2/3 skargi kasacyjnej), przeto w pierwszej kolejności należało rozpoznać zarzuty z pierwszej podstawy kasacyjnej).
Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej [w brzmieniu wydanym w dacie wydania zaskarżonej decyzji - Dz.U. z 2017 r. poz. 2097- uw. NSA] okazał się nieusprawiedliwiony. Art. 3 ust. 2 urpr, wskazany jako wzorzec kontroli, okazał się w niniejszej sprawie nierelwantny.
Za wykładnią prezentowaną w skardze kasacyjnej nie przemawiają względy systemowe, bowiem ustawa jest obecnie jedynym aktem regulującym tę materię (J. Wittlin, Mienie zabużańskie. Realizacja prawa do rekompensaty, Wolters Kluwer 2019, s. 72 przypis 1). Zarzucając błędną wykładnię przepisów ustawy w skardze kasacyjnej nie wskazano naruszonych dyrektyw interpretacyjnych. Podniesione argumenty funkcjonalne, wskazując na możliwe skutki braku warunku, by własność nieruchomości pozostawionej przysługiwała osobie przed wojną rozpoczętą w 1939 r. i osoba ta zachowała to prawo w momencie jej wybuchu (w dniu 1 września 1939 r.) nie mogą przeciwważyć argumentu językowego z brzmienia przepisu, skoro celem byłoby ograniczenie uprawnienia do uzyskania prawa do rekompensaty przez wprowadzenie warunku wprost w ustawie niewyrażonego. Rekompensata zabużańska jest szczególnym, publicznoprawnym prawem majątkowym (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 19.12.2002 r. K 33/02, dalej wyrok K 33/02) i konsekwencją tej oceny prawnej jest objęcie tego prawa ochroną konstytucyjną (art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. nr 78, poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28, poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200, poz. 1471; z 2009 r. nr 114, poz. 946, dalej Konstytucja RP), co ogranicza możliwość prowadzenia wykładni zwężającej. Rozwiązania organizacyjne związane z działaniem organów winny zapobiec zagrożeniom sugerowanym w uzasadnieniu skargi kasacyjnej {"[...] prowadzone przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji rejestry wypłaconych rekompensat nie umożliwiają weryfikacji, czy za konkretną nieruchomość ktoś już otrzymał rekompensatę"}. Przy dzisiejszym poziomie informatyzacji służb publicznych utworzenie nowoczesnej bazy danych bez trudu pozwoli na pełną wiedzę, czy za konkretną nieruchomość ktoś już otrzymał rekompensatę i zapobiec potencjalnym sytuacjom, w których ktoś inny mógłby ubiegać się o rekompensatę za tę samą nieruchomość (s. 5 skargi kasacyjnej). W kontrolowanej sprawie takie niebezpieczeństwo nie istnieje, skoro postępowania toczące się początkowo przed Wojewodą Dolnośląskim (wobec zmian stanu prawnego - na skutek przekazania pierwotnego wniosku z 29 grudnia 1990 r. S.S., s. M. i S.) a następnie - po śmierci S.S.- z wniosków z 11 października 2007 r. I.T. i z 14 października 2008 r. Z.O., przekazanych zawiadomieniem z 10 czerwca 2014 r. Wojewody Dolnośląskiego - toczyło się następnie na podstawie postanowienia z 30 marca 2015 r. nr DAP-WAR.732.26.2015.MPi Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wyłącznie przed Wojewodą Śląskim, po uznaniu Wojewody Śląskiego za właściwego miejscowo w sprawie (k. 145-144, 154-152=158-157, 156-155, 167-166v akt Wojewody).
Przeciwko wykładni art. 2 w zw. z art. 3 ust. 2 urpr zaprezentowanej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie przemawiają argumenty przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w tym wywiedzione z uchwały z 16.12.2013 r. sygn. akt I OPS 11/13 (sformułowanie "Jakkolwiek główna teza ww. wyroku..." - s. 4 akapit 6 skargi kasacyjnej - stanowi zapewne oczywistą omyłkę skarżącego kasacyjnie, bowiem w tej części wywodów odwołuje się on do uzasadnienia uchwały I OPS 11/13 - uw. NSA).
W uchwale z 16.12.2013 r. sygn. akt I OPS 11/13, ONSAiWSA 2014/6/90, (dalej uchwała I OPS 11/13) Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów wskazał, że włączenie do kołchozu lub nacjonalizacja z innych przyczyn nieruchomości, których dotyczy art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. nr 169 poz. 1418 ze zm.), samo przez się nie wyklucza prawa do rekompensaty, określonego w art. 2 tej ustawy.
W obszernym uzasadnieniu uchwały I OPS 11/13, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał w szczególności, że wykładnia, uzależniająca przyznanie prawa do rekompensaty zabużańskiej od legitymowania się tytułem własności do nieruchomości, w chwili opuszczenia Kresów, prowadzi do zróżnicowania sytuacji prawnej przedwojennych właścicieli nieruchomości zabużańskich - w zakresie praw majątkowych. Zróżnicowanie to ma charakter arbitralny, gdyż nie jest powiązane z celem ustawy i jest następstwem sytuacji czysto przypadkowych, wykładnia ta nie może być stosowana przez sądy i organy działające w państwie prawa (art. 2 Konstytucji RP; ONSAiWSA 2014/6/90 s. 73-74).
Przywołany przez autora skargi kasacyjnej fragment obszernego uzasadnienia uchwały I OPS 11/13 (w znormalizowanym druku w ONSAiWSA uzasadnienie zajmuje ponad 24 strony): "...prawo do rekompensaty winno wiązać się z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego swojego majątku nieruchomego, stanowiącego w momencie wybuchu II wojny światowej jego własność..." a zwłaszcza wyprowadzenie zeń wniosku, że "decydujące znaczenie dla oceny przesłanki określonej w art. 2 ustawy zabużańskiej, związanej z pozostawieniem nieruchomości, ma status właścicielski nieruchomości w momencie wybuchu II wojny światowej, a nie w momencie repatriacji" jest nieuprawnione. W uzasadnieniu uchwały I OPS 11/13 wskazał, że "Nie można jednak pomijać, że upływ czasu od zakończenia wojny mógł prowadzić do zerwania związku między wojną a opuszczeniem byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i pozostawieniem nieruchomości przez byłych właścicieli nieruchomości, na skutek zdarzeń związanych z osobą właściciela i jego majątkiem. Zdarzenia te mogły w niektórych przypadkach prowadzić do takiego zerwania więzi z wojną, iż nie można już mówić o pozostawieniu nieruchomości w rozumieniu ustawy. Okoliczności dotyczące tych zdarzeń wymagają jednak ustalania i oceny w konkretnej sprawie. Z tego względu konieczne jest dokonanie zastrzeżenia, że formalne pozbawienie prawa własności nieruchomości [przez włączenie do kołchozu lub nacjonalizację z innych przyczyn - uw. NSA] samo przez się nie oznacza, iż obywatel polski nie pozostawił nieruchomości na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej." (ONSAiWSA 2014/6/ 90 s. 74 akapit 3 od końca).
Brak jest normatywnych podstaw do uznania, że prawo do rekompensaty przysługuje wyłącznie osobom, legitymującym się prawem własności nieruchomości w dniu 1 września 1939 r.
Treść ustawy nie daje podstaw do przyjęcia, że ustawodawca zastrzegł prawo do rekompensaty wyłącznie dla tych osób, które legitymowały się prawem własności nieruchomości zarówno w dniu 1 września 1939 r. jak i w momencie jej pozostawienia. Za wprowadzeniem takiego warunku nie przemawiają też względy celowościowe czy aksjologiczne. W realiach II wojny światowej nie tylko nieracjonalne, ale wręcz nieetyczne ("... wdzięczni naszym przodkom za ich pracę, za walkę o niepodległość okupioną ogromnymi ofiarami..." Preambuła Konstytucji RP) byłoby ograniczenie prawa do rekompensaty do tych osób, które były właścicielami nieruchomości przez okres wojny, z wyłączeniem np. następców prawnych właścicieli zmarłych w trakcie wojny. Wyłączenia takiego ustawodawca nie wprowadził, na co trafnie wskazuje rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie procesowym z 19 czerwca 2019 r. nr IV.7003.16.2019.AKo/KL (złożonym w innej sprawie).
Nawet kwestionowanie nabycia przez obywatela polskiego w drodze czynności prawnej inter vivos nieruchomości położonej na Kresach Wschodnich od obywatela polskiego na zasadach ogólnych po dniu 1 września 1939 r. nie ma oparcia w prawie. W doktrynie trafnie wskazuje się, że na obszarze okupacji sowieckiej problem skuteczności prawnej umów o przeniesienie własności nieruchomości tylko pozornie nie istnieje wobec trwałej utraty części ziem wschodnich przez Polskę w wyniku umowy jałtańskiej i braku notariuszy polskich na terenach poddanych okupacji sowieckiej po 17 września 1939 r. Mogą pojawić się sytuacje, w których niezbędne będzie zajęcie stanowiska w sprawie skuteczności prawnej umów o przeniesienie własności nieruchomości zawartych bez formy notarialnej. Na terenie ziem wschodnich, które na skutek pojałtańskiego porządku międzynarodowego przestały wchodzić w skład państwa polskiego, mogą pojawić się, wprawdzie nieliczne, ale wcale przez to niewykluczone, wątpliwości związane z udowodnieniem (przy żądaniu ekwiwalentu za pozostawione mienie) własności tzw. mienia zabużańskiego, w przypadku rozporządzenia tym mieniem w okresie wojny przez ich właścicieli, co w owym czasie było zgodne z przepisami prawa polskiego, ale zakazane przez bezprawne - z punktu widzenia prawa międzynarodowego - rozciągnięcie na tereny okupowane ustawodawstwa b. Związku Radzieckiego. Wydaje się nie ulegać wątpliwości, że zawarte wówczas umowy o przeniesienie prawa własności nieruchomości bez zachowania formy aktu notarialnego należy traktować zgodnie z uchwałą Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 19.3.1949 r. C 935/48, OSN I/49/1 (dalej uchwała C 935/48; S. Rudnicki w: Akt notarialny, w: G. Bieniek, S. Rudnicki, Nieruchomości. Problematyka prawna, LexisNexis 2013, s. 24). W kontrolowanej sprawie brak jakichkolwiek dowodów wskazujących, że M.S., córka F. (takie bowiem nazwisko rodowe nosiła właścicielka przedmiotowej nieruchomości w dniu 14 sierpnia 1922 r. - nabycia nieruchomości), do dnia 26 sierpnia 1922 r. - zawarcia związku małżeńskiego z doktorem S.S. s. W., gdy zaczęła używać nazwiska męża – M.S. - (k. 79 akt Wojewody - potwierdzony za zgodność odpis świadectwa małżeństwa; Janusz Sondel, Słownik łacińsko-polski dla prawników i historyków, Wyd. UNIVERSITAS 1997, s. 226 - znaczenie 2; s. 942 - znaczenie 1). Nazwisko rodowe matki (M.S. - z trochę inną pisownią) wskazuje odpis skrócony aktu zgonu M.S., córki S.S. i brak jakiegokolwiek dowodu, przemawiającego za przyjęciem, że M.S. z d. S., córka F. do dnia swej śmierci (3 kwietnia 1945 r.) czynnością inter vivos zbyła prawo własności owej nieruchomości. Wojewoda trafnie w kolejnych pismach [k. 126, 125, 119 akt Wojewody] wskazywał, że przedmiotowa nieruchomość była własnością M.S. z d. S. aż do dnia "5" [winno być "3" - uw. NSA] kwietnia 1945 r., a z chwilą otwarcia spadku po M.S. z d. S., stała się współwłasnością jej córek: Z.O. z d. S., I.T. z d. S., M.S. i syna S.S. - w udziałach po 1/4 każdego z nich (prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w Wołowie z 13 lipca 2018 r. I Ns 306/16; k. 217=188 akt Wojewody). Obowiązujący w dacie śmierci właścicielki nieruchomości § 536 zd. 1 ABGB stanowił: "Prawo spadkowe zaczyna istnieć dopiero po śmierci spadkodawcy. [...]". Z kolei § 732 zd. 1 i 2 ABGB stanowił: "Jeżeli spadkodawca ma ślubne dzieci pierwszego stopnia, na nie spada całe dziedzictwo bez względu na płeć i na to, czy się urodziły za życia spadkodawcy, czy po jego śmierci. Jeżeli dzieci jest więcej, dzielą się spadkiem podług swej liczby w równych częściach. [...]". Zatem skoro przedmiotowa nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej od dnia 5 kwietnia 1945 r. była przedmiotem współwłasności noszących wówczas nazwiska: Z.S., I.S., M.S. i S.S. s. S. i M., w udziałach po 1/4 każdego z nich, to im przysługiwało prawo do rekompensaty (na podstawie art. 3 ust. 1 urpr), a nie jak nietrafnie podnosi skarżący kasacyjnie - na podstawie art. 3 ust. 2 urpr, który to przepis w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania).
Istotne jest również to, że "anektowanie w 1939 r. przez ZSRR wschodnich terenów Rzeczypospolitej Polskiej i rozciągnięcie obowiązywania prawa radzieckiego na te tereny, nie może być akceptowane przez Polskę i nie może oddziaływać na prawa polskich obywateli, którzy byli właścicielami nieruchomości na tych terenach" (uzasadnienie uchwały I OPS 11/13, ONSAiWSA 2014/6/90, s. 74). To stanowisko poszerzonego składu NSA w pełni koresponduje z przywołanym stanowiskiem S. Rudnickiego (op. cit. - s. 24). Tym bardziej brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do kwestionowania nabycia prawa własności przedmiotowej nieruchomości w drodze spadkobrania (art. 21 ust. 1 Konstytucji RP) przez spadkobierców M.S. z d. S. i chronionego na podstawie art. 64 ust. 1 i 2 Konstyrucji RP prawa do rekompensaty każdego ze współwłaścicieli nieruchomości.
Moc wiążąca uchwały dotyczy jedynie jej sentencji, nie zaś uzasadnienia. Przywołana w skardze kasacyjnej uchwała I OPS 11/13 nie dotyczy kwestii istotnej dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy. Uchwała I OPS 11/13 służy ochronie interesu zabużan i nietrafne rozumienie jej uzasadnienia, przedstawione w skardze kasacyjnej, nie może prowadzić do wykreowania nowej, pozaustawowej przesłanki odmowy prawa do rekompensaty. W żadnym stopniu zaskarżony wyrok nie narusza art. 187 § 2 ani art. 269 § 1 ppsa (s. 4 skargi kasacyjnej).
Teza, że przesłanki materialnoprawne określone w art. 2 w zw. z art. 1 urpr odnoszą się tylko do osób fizycznych, które były w dniu 1 września 1939 r. właścicielami nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, postawiona w powołanych w skardze kasacyjnej wyrokach NSA z: 9.3.2018 r. I OSK 1038/16; 17.4.2014 r. I OSK 149/14; 19.9.2014 r. I OSK 321/13 (s. 7/8 skargi kasacyjnej) nie została głębiej uzasadniona, nie wskazano na jej normatywne umocowanie, w związku z czym Naczelny Sąd Administracyjny nie znajduje podstaw, by tezę tę podzielić. Poglądu prawnego w zakresie wykładni art. 1 i art. 2 urpr, zaprezentowanego w uzasadnieniach tych wyroków Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie z przyczyn wyżej przedstawionych nie podziela.
Gdyby przyjąć wykładnię, za jaką opowiada się skarżący kasacyjnie, to wówczas odmowa przyznania rekompensaty dla osób, które stały się właścicielami nieruchomości położonych "poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej" (art. 1 ust. 1 urpr) tytułem spadkobrania po zamordowanych, poległych obywatelach polskich lub zmarłych z uwagi na trudne warunki w jakich przebywali w okresie II wojny światowej, byłaby "karą dodatkową" dla rodzin owych obywateli polskich, której ustawodawca nie przewidział.
Art. 1 ust. 1 w zw. z art. 2 [który nie dzieli się na ustępy - uw. NSA] urpr nie zawierają takiego warunku, w związku z czym zarzut błędnej ich wykładni okazał się niezasadny. Nietrafnie skarżący kasacyjnie upatruje "rozszerzania kręgu uprawnionych do rekompensaty polegające[go] na ustaleniu tego kręgu nie tylko do przedwojennego właściciela nieruchomości, ale wobec osób, które stały się właścicielami mienia po wybuchu wojny - w drodze wykładni art. 2 ustawy zabużańskiej" (s. 5 skargi kasacyjnej), bowiem art. 2 urpr nigdy nie ograniczał osób uprawnionych do rekompensaty do osób, które były właścicielami nieruchomości w dniu 1 września 1939 r. ani w okresie II wojny światowej. Zwrot: "[...] był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów: [...]" (art. 2 pkt 1 in princ. urpr - verba legis) odnosi się do przesłanki domicylu, kontrolowanej wyrokami Trybunału Konstytucyjnego, a nie dotyczy dnia, w którym obywatel RP miał mieć tytuł własności do nieruchomości.
Z faktu, że "wielu obywateli polskich poniosło różne straty na skutek wojny" (s. 5 skargi kasacyjnej) nie sposób wyprowadzić wniosków kwestionujących prawidłową wykładnię wskazanych wzorców kontroli ustawy rekompensacyjnej, na której oparto zaskarżony wyrok.
Nieusprawiedliwiony okazał się zarzut błędnej wykładni art. 3 ust. 2 urpr. Sąd I instancji nie opowiedział się za złączeniem lub potraktowaniem zamiennie osób, o których mowa w art. 3 ust. 2 urpr, z właścicielem nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, spełniającym wymogi z art. 1 urpr (art. 2 urpr). Osobami, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, byli współwłaściciele nieruchomości, którzy z chwilą otwarcia spadku (3 kwietnia 1945 r.) po M.S. z d. S. (wymienieni jako spadkobiercy M.S. w prawomocnym postanowieniu z 13 lipca 2018 r. I Ns 306/16 - k. 217=188 akt Wojewody), stali się współwłaścicielami nieruchomości stanowiącej przed śmiercią M.S. jej wyłączną własność, i którzy zmuszeni byli opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., mając obywatelstwo polskie, repatriując się na teren Rzeczypospolitej Polskiej w obecnych granicach, spełniając wszystkie wymogi materialnoprawne (art. 1 ust. 1 i 2, art. 2 w zw. z art. 3 ust. 1 urpr). Nietrafnie skarżący kasacyjnie podnosi, że "[...] przyjęcie, że właścicielem nieruchomości w rozumieniu art. 2 ustawy zabużańskiej jest również osoba, która nabyła nieruchomość po wybuchu II Wojny Światowej powodowałoby stan, w którym można byłoby skutecznie ubiegać się o rekompensatę zarówno po właścicielu przedwojennym, jak i po właścicielu nieruchomości, który stał się nim po wojnie [...]" (s. 5 akapit 1 wers 9/10 skargi kasacyjnej). W istocie wątpliwość ta jest niezasadna - w kontrolowanej sprawie spadkobiercy właścicielki nieruchomości, która była nią od jej nabycia umową z 14 sierpnia 1922 r.; była nią w dniu 1 września 1939 r. aż do dnia swej śmierci (3 kwietnia 1945 r.), nabyli prawo własności przedmiotowej nieruchomości z chwilą otwarcia spadku (dnia 3 kwietnia 1945 r.; § 536 zd. 1 w zw. z § 732 zd. 1 i 2 ABGB) - w okresie II wojny światowej, której działania zbrojne zakończyły się w Europie 8 maja 1945 r. Z tych przyczyn dzieci M.S. z d. S. spełniają wszystkie przesłanki z art. 3 ust. 1 urpr, a wskazywany jako wzorzec kontroli art. 3 ust. 2 urpr jest w niniejszej sprawie nierelewantny.
Prawomocne postanowienie z 13 lipca 2018 r. sygn. akt I Ns 306/16 Sądu Rejonowego w Wołowie, zgodnie z art. 365 § 1 kpc, wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Skutki prawomocności orzeczenia sądu powszechnego w postępowaniu administracyjnym w pełni akceptuje doktryna (art. 365 § 1 kpc; B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2022, s. 503, nb 3 do art. 66). W nowszym piśmiennictwie wyraża się pogląd, że z prawomocności materialnej korzystają wydawane w postępowaniu nieprocesowym postanowienia orzekające co do istoty sprawy, stanowiące odpowiednik wyroków w procesie. Kwestia ta jest w zasadzie poza sporem w przypadku postanowień uwzględniających wniosek (P. Grzegorczyk w: red. T. Ereciński, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. II, Wolters Kluwer 2016, s. 697-698, uw. 10 i przywołane przez Komentatora poglądy doktryny i uchwała SN z 12.4.1995 r. III CZP 35/95, OSNC 1995/7-8/110; odpowiednio - postanowienie SN z 28.1.2016 r. III CZP 100/15, Lex 1027182, aprobowane przez E. Skowrońską-Bocian i J. Wiercińskiego, Kodeks cywilny. Komentarz, t. IV Spadki, Wolters Kluwer 2017, 345-346, uw. 5).
Trafnie Sąd I instancji aprobował stanowisko skarżącej podniesione w odwołaniu, że wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożyli współwłaściciele przedmiotowej nieruchomości, a nie spadkobiercy właścicielki nieruchomości (s. 2-3 odwołania - w nieponumerowanej części akt Wojewody, przy czym odwołująca się upatrywała tego, że [współ]właścicielem nieruchomości był również S.S. [s. W. i E. - mąż spadkodawczyni - do czego nie ma podstaw - uw. NSA], do których to twierdzeń Minister nie odniósł się w zaskarżonej decyzji, naruszając art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 1 ust. 1 i 2, art. 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 1 urpr, na co trafnie wskazał Sąd I instancji.
Zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, 8, 9, 75 § 1, art. 77 § 1, 80 kpa i art. 138 § 1 pkt 1 kpa nie zasługiwały na uwzględnienie.
Sąd I instancji trafnie wskazał, że organy obu instancji prowadziły postępowanie z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej (art. 8 § 1 kpa), zasady informowania stron (art. 9 kpa), otwartego systemu dowodów (art. 75 § 1 kpa), obowiązku w sposób wyczerpujący zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa), zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa).
Szczególnie istotne było naruszenie w kontrolowanej sprawie zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej (art. 8 § 1 kpa) i zasady informowania stron (art. 9 kpa). Wojewoda Śląski już w piśmie z 7 grudnia 2012 r. trafnie wskazywał, że prawo własności przedmiotowej nieruchomości nabyła umową z 14 sierpnia 1992 r. M.S., po mężu S., która zmarła "5" [winno być "3"; k. 188=217 akt Wojewody - uw. NSA] kwietnia 1945 r. "Tym samym za potencjalnych współwłaścicieli ww. nieruchomości należy uznać ustawowych spadkobierców M.S." (k. 125, 126 akt Wojewody). Mimo tego stanowiska i uzyskania odpisu prawomocnego postanowienia z 13 lipca 2018 r. I Ns 306/16, wskazującego w sposób wiążący spadkobierców M.S. z d. S. (art. 1027 kc, art. 677 § 1 i art. 365 § 1 kpc), Wojewoda a następnie Minister nie wezwali skarżącej do doprecyzowania wniosku o prawo do rekompensaty.
Naruszało zasadę pogłębiania zaufania (art. 8 § 1 kpa) wzywanie wnioskodawczyń I.T. i Z.O. do uzupełnienia przedłożonego wniosku o dokumenty: "[...] dodatkowe dowody określające wymiary budynku mieszkalnego oraz wymiary i materiał z jakiego został zbudowany budynek magazynowy w miejscowości M. przy ul. K., w byłym województwie tarnopolskim przez S.S. W oświadczeniach świadków T.D. z dnia 9 marca 2012 r. oraz H.G. z dnia 18 kwietnia 2012 r., nie zawarto w/w informacji, a są one niezbędne do prawidłowej wyceny nieruchomości [...] (k. 138-137, 118, 104-103 akt Wojewody). Przemawia to za przyjęciem, że ówcześnie prowadzący postępowanie Wojewoda nie miał wątpliwości co do materialnoprawnej zasadności wniosku, a jedynie podejmował działania dla ustalenia wysokości świadczenia. Obszar parcel i opis nieruchomości znajduje się w punkcie 1 fotokopii uwierzytelnionej kopii kontraktu kupna i sprzedaży przedmiotowej nieruchomości; rysunek zabudowań znajduje się potwierdzonej za zgodność kserokopii wykazu ubezpieczenia budowli z 11 lipca 1925 r.; powierzchnię nieruchomości i rodzaj zabudowań wnioskodawczynie wskazały we wnioskach; opis nieruchomości zawarły w swych oświadczeniach złożonych do protokołu dnia 27 maja 1946 r. przed Rejonowym Pełnomocnikiem RP w C.; oświadczenie z 14 marca 2013 r. co do rodzaju zabudowy i wymiarów budynków, wespół z rzutem przyziemia budynków i ikonografią współczesną złożyła Z.O.; współczesną ikonografię przesłała Wojewodzie Dolnośląskiemu przy piśmie z 9 marca 2012 r. Z.O. (k. 6-5v=83-82v; 85; 92, 78; 84=3; 133-130; 114-105 akt Wojewody).
Trafnie Sąd I instancji wskazał, że Wojewoda Dolnośląski w pierwszych wystąpieniach o informacje dotyczące nieruchomości położonej w M. przy ul. K., podawał jedynie dane S.S. syna W. i E., urodzonego 1880 r. (k. 128, 129, 134, 135, 140-139 akt Wojewody). Z tych względów wystąpienia pismami z 28 lutego 2013 r., 11 marca 2013 r., mogły być nieskuteczne lub w niewielkim stopniu skuteczne. Dopiero w wystąpieniach z 26 września 2018 r. Wojewoda wskazał szczegółowe dane M.S. z d. S. [omyłkowo wskazując, że zmarła "5" [winno być "3" - uw. NSA] kwietnia 1945 r. w M.; szczegółowe dane każdego z czworga spadkobierców M.S. z d. S. i S.S. s. W., wraz ze szczegółowymi danymi przedmiotowej nieruchomości, zgodnie z jej opisem w umowie z 14 sierpnia 1922 r., wskazując w 5 punktach szczegółowe zagadnienia istotne dla rozstrzygnięcia sprawy (k. 201, 203, 206-206v, 216, 227-219v, 230-229v, 247-249, 253-252 akt Wojewody). Z informacji Państwowego Archiwum obwodu Tarnopolskiego wynika, że "[...] w dokumentach Państwowego Archiwum obwodu Tarnopolskiego oraz w dokumentach Archiwum Urzędowych (Wydziału Archiwalnego Monasterskiej Państwowej Administracji Rejonowej, Urzędu Finansów) nie zostały wykryte wiadomości o majątku nieruchomym który znajdował się w miejscowości m. M., na ul. K. i należał do spadkobierców M.S. córki F., S.S., synowi S., 1919 roku urodzenia; M.S., córce S., 1921 roku urodzenia; I.T., córce S., z domu S., 1924 roku urodzenia; Z.O., córce S., z domu S., 1925 roku urodzenia; S.S., 1880 roku urodzenia (k. 253, 252, 248 akt Wojewody). Porównanie treści zapytania Wojewody z 26 września 2018 r. i treści pisma przetłumaczonego przez Konsula na język ukraiński wynika, że w tłumaczeniu pominięto istotne 2 ostatnie akapity pisma Wojewody, stąd nie wiadomo, czy kwerenda przeprowadzona została w "[..] innych instytucjach (np. właściwe sądy). [...]" (k. 201, 248, 247, 252, 253 akt Wojewody). Z pierwszego zdania informacji Państwowego Archiwum obwodu Tarnopolskiego nie wynika, że zbadano zasoby archiwalne dotyczące właściwych sądów czy katastru. Brak też informacji,, czy zachowały się księgi gruntowe prowadzone dla nieruchomości w M. i kataster dla tych nieruchomości. Powszechnie znanym jest, że na Kresach, w okresie gdy zostały zajęte przez Wehrmacht, działały Sądy polskie - w tym prowadzące księgi gruntowe (art. 106 § 4 ppsa; uzasadnienie wyroku NSA z 12.10.2021 r. I OSK 2845/20).
Trafnie Sąd I instancji uznał, że skoro ustalono spadkobierców M.S. dopiero w "2016" [winno być "2018" - uw. NSA] r., trudno oczekiwać by w archiwach znajdowały się dokumenty wskazujące jako właścicieli dzieci M.S. z d. S. (s. 10 uzasadnienia wyroku I SA/Wa 2315/19). Istotne z punktu widzenia skuteczności kwerendy mogło okazać się wskazanie różnej pisowni nazwiska rodowego M.S. z d. S., bowiem wskazanie na warianty zapisu tego nazwiska mogło uczynić ową kwerendę skuteczniejszą (k. 6-5v, 34, 35, 36, 37, 55, 79 akt Wojewody; zasady doświadczenia życiowego). Zapewne brzmienie nazwiska rodowego M.S. z d. S. prawidłowe jest w dokumencie małżeństwa i akcie stanu cywilnego oraz w ankietach wypełnianych przez S.S. s. S. i M. (k. 55, 79, 36, 35 akt Wojewody), ale w szeregu dokumentach, w tych gdzie dochodzi do translacji nazwiska, mogło dojść do jego adaptacji czy uproszczenia pisowni.
Nietrafnie organy obu instancji oczekiwały, by oświadczenie wiedzy, które jest istotą oświadczenia świadka, miało być sporządzane w takiej formie, jak akt notarialny, zawierający oświadczenie woli (przykładowo - E. Janeczko, Wzory aktów notarialnych, W. Pr. 1995, s. 7-280; zwłaszcza s. 25-27; 47-48). W szczególności oświadczenie świadka, o którym mowa w art. 6 ust. 5 urpr, w żadnym stopniu nie odnosi się do czynności, takich jak określonych w prawie cywilnym, prawie spółek (art. 91 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - Dz.U. z 2008 r. nr 189 poz. 1158 ze zm., dalej pn, przykładowo wymienianych w doktrynie - A. Redlebach, Prawo o notariacie. Komentarz, TNOiK Toruń-Poznań 2002, s. 232-234; J. Florkowski w: J. Florkowski, J. Tymecki, Prawo o notariacie z komentarzem, W. Pr. 1993, s. 84-85, uw. 1-3) ani nie musi zawierać części składowych, określonych w art. 92 pn (A. Redlebach - op. cit., s. 236-240; J. Florkowski - op. cit., s. 84-86, uw. 1-6, 8-11).
Przepisy Prawo o notariacie i innych ustaw posługują się pojęciem "akt notarialny", "forma aktu notarialnego" i "forma notarialna". Pojęcie "forma notarialna" jest szersze od pojęcia "forma aktu notarialnego" i oznacza postać (formę) jaką ma każdy dokument pisemny sporządzony przez notariusza zgodnie z prawem. Aktem notarialnym jest dokument notarialny odpowiadający wymaganiom określonym w art. 92 pn (S. Rudnicki, Akt notarialny, w: op. cit., s. 13). W doktrynie wskazuje się, że oczywiście błędnie i niemal powszechnie utożsamia się formę notarialną z formą aktu notarialnego (A. Oleszko, Akty notarialne. Komentarz, Wolters Kluwer 2015, s. 71, uw. 50). Zachowanie wymagań formalnych, czyli wymogu formy notarialnej (kształtu formalnego), będzie tylko np. poświadczenie podpisu (art. 96 pkt 1 pn), poświadczenie daty okazania dokumentu (art. 96 pkt 3 pn), które dla dokonania tej czynności nie wymaga złażenia żadnego oświadczenia woli. Żądanie dokonania takiej czynności będzie oświadczeniem wiedzy strony czynności notarialnej, które nie wymaga stwierdzenia w postaci dokumentu notarialnego. Dokumentem tym jest sama klauzula poświadczeniowa (art. 96 pn). Formą notarialną nie jest forma czynności prawnej (A. Oleszko, Prawo o notariacie. Komentarz, Część I, LexisNexis 2011, punkt 7 do art. 1, s. 58-59, uw. 66, 76).
Nietrafnie Minister uznał, że "[...] oświadczenie Pani H.G. z dnia 18 kwietnia 2012 r. [...] Powyższy dokument nie został złożony przed notariuszem, bowiem notariusz potwierdził jedynie własnoręczność podpisów" (s. 7/8 decyzji z 30 sierpnia 2019 r.). Ocena Ministra, w świetle wyżej przedstawionych poglądów doktryny, jest nietrafna. Oświadczenie opatrzone jest tylko jednym podpisem H.G. i zawiera prawidłowe pouczenie o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (k. 138-137 akt Wojewody), przeto spełnia przesłanki art. 6 ust. 5 urpr. Innym zagadnieniem jest to, czy wszystkie elementy oświadczenia zasługują na wiarę. Brak jest podstaw do kwestionowania tej części oświadczenia, w której świadek opisała wygląd, położenie i charakter zabudowy nieruchomości. Kwestia, kto był właścicielem przedmiotowej nieruchomości, zapewne wymagała głębszej wiedzy niźli uzyskanej w toku "bywania w ich domu". Śwd. H.G., po pouczeniu o odpowiedzialności karnej dnia 27 listopada 2018 r., w zakresie własności nieruchomości przy ul. K. zeznała, że nie widziała dokumentów urzędowych, wskazujących kto był właścicielem tej nieruchomości. To, że "rodzina S. była właścicielem tego budynku" (k. 236-235v akt Wojewody), zapewne wynikała z powszechnego przekonania mieszkańców M. - śwd. H.G. nie weryfikowała tego przekonania w sposób właściwy dla prawnika. W oczach obserwatorów życia mieszkańców M., sytuacja w której żona (M.S. z d. S.) będąca właścicielką nieruchomości, a jej mąż S.S. s. W., mający doświadczenie prawnicze (z zawodu będący notariuszem), zawierający umowy ubezpieczenia nieruchomości, zarządza nieruchomością, na której razem jako rodzina zamieszkują (zeznania Z.O. z 21 lipca 2015 r. po pouczeniu o odpowiedzialności karnej; k. 181-180 - odpowiedź na pyt. 2), usprawiedliwiała przeświadczenie otoczenia, że oboje małżonkowie byli właścicielami owej nieruchomości (co nie odpowiadało sytuacji prawnej nieruchomości - k. 6-5v=83-82v, 85 akt Wojewody).
W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że ustawa rekompensacyjna nie wymaga, by oświadczenie świadka, o którym mowa w art. 6 ust. 5 urpr, było składane w formie aktu notarialnego, wystarczy by było "złożone przed notariuszem". O ile zawiera ono sformułowanie o świadomości odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, wystarczy zachowanie formy z własnoręcznym podpisem poświadczonym notarialnie ([co do oświadczenia z art. 3 ust. 1 i 2 urpr - uwaga NSA] uzasadnienie uchwały 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9.10.2017 r. I OPS 3/17 (ONSAiWSA 2018/1/2, dalej uchwała I OPS 3/17) i cz. III p. 4.3.1 uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23.10.2004 r. SK 11/12, OTK-A 2012/9/107). Art. 6 ust. 5 urpr nie posługuje się pojęciem aktu notarialnego, a jedynie terminem złożenia oświadczenia "przed notariuszem... lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka...". Przepisów tych, jako stanowiących wyjątek od ogólnych zasad dowodowych, nie można interpretować rozszerzająco (J. Forystek, Komentarz do ustawy o mieniu zabużańskim. Studium historyczno-prawne, Wyd. JAK 2020; s. 334-335, uw. 62). Ponieważ oświadczenie złożone "przed notariuszem... lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka" nie jest protokołem przesłuchania świadka, a jedynie jednostronnym oświadczeniem [wiedzy - uwaga NSA] świadka złożonym w obecności notariusza, nie ma wymogu, by notariusz odrębnie pouczał składającego oświadczenie o treści przepisu przewidującego odpowiedzialność karną za złożenie fałszywych zeznań. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 i art. 80 kpa; odpowiednio - wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25.1.2013 r. I SA/Wa 1334/12, Lex 1325325, aprobowany przez J. Forystka, op. cit., s. 335, uw. 63).
Oba zeznania śwd. T.D. - z 9 marca 2012 r. i 30 listopada 2018 r. - zostały złożone na drukach zawierających pouczenie o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, oświadczenia te spełniały wszystkie wymogi formalne art. 6 urpr (k. 104-104v, 234-233v akt Wojewody).
Oświadczenia L.S. M.K., złożone do protokołu dnia 27 maja 1946 r. przed Rejonowym Pełnomocnikiem RP w C., mimo że nie zostały poprzedzone pouczeniem o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, złożone zostały według wymogów właściwych dla procedury ewakuacji w 1946 r. Zgodnie z zasadą tempus regit actum, skuteczność oświadczenia wiedzy należy oceniać według przepisów obowiązujących w dacie złożenia oświadczeń, a nie w świetle przepisów, obowiązujących obecnie. W czasie składania oświadczeń przez L.S. i M.K., art. 61 ust. 1-3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz.U. z 1928 r. nr 36 poz. 341, ze zm.; dalej rpa) stanowił: "1. Przed badaniem, lub żądając złożenia zeznań na piśmie, władza uprzedzi świadka o grożącej mu odpowiedzialności za fałszywe zeznanie. 2. W razie konieczności przesłuchania świadka pod przysięgą władza zwraca się o zaprzysiężenie świadka do najbliższego sądu pokoju (powiatowego). Pozostają w mocy przepisy szczególne, przewidujące zaprzysięganie świadków przez władze administracyjne. 3. Świadkowie, od których przysięgi się nie odbiera, składają przed władzą administracyjną wzamian przysięgi przyrzeczenie zeznania prawdy według sumienia po uprzedzeniu ich, że przyrzeczenie to ma moc przysięgi.". Ustęp 4 art. 61 rpa nie znajdował w sprawie zastosowania. W doktrynie wskazywano: "Od świadków odbierać można przyrzeczenie zeznania prawdy. [...] Przyrzeczenie jest jednym ze środków oddziaływania na świadka w celu złożenia go do złożenia zeznań zgodnych z prawdą. Odbywa się ono w formie uroczystej: przez powtarzanie roty przyrzeczenia za odbierającym je lub przez odczytanie jej na głos, przy czym wszyscy obecni stoją [...]" (- B. Graczyk, Postępowanie administracyjne. Zarys systemu z dodaniem tekstów podstawowych przepisów prawnych, w. Pr. 1953, s. 121). Z odpisu protokołu 27 maja 1946 r. wynika, że świadków nie pouczono o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, zapewne z uwagi na masowy napływ osób przesiedlających się z Kresów na obecne terytorium RP. Protokół zawiera zwrot "oświadczamy niniejszym w miejsce przysięgi", co wskazuje na solenność tej formy składanych do protokołu oświadczeń i świadomość świadków istoty tej czynności prawnej.
Nietrafnie organy obu instancji uznały, jakoby oświadczenia świadków nie spełniały wymogów koniecznych dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy (w brzmieniu przepisów obowiązujących w datach składania tych oświadczeń). Dla oceny zdarzenia prawnego w postaci złożenia oświadczenia świadka, konieczne jest dotrzymanie wymogów wynikających z aktów prawnych, obowiązujących w dacie złożenia oświadczenia. Ustawodawca nie wymaga, by świadek złożył zeznanie w trybie art. 75 § 1, art. 82 i art. 83 kpa. Niezasadnie organy obu instancji oczekiwały, by oświadczenie złożone przed Rejonowym Pełnomocnikiem RP dla spraw ewakuacji w realiach 1946 r. miało formę protokołu, w którym składający oświadczenie będą pouczeni o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.
W wyroku z 22.11.2011 r. I SA/Wa 1087/11, Lex 1150642, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął, że nie można z góry odrzucić zeznań "świadków ze słyszenia", którzy relacjonują spostrzeżenia innych osób (aprobowany przez J. Forystka, op. cit., s. 335-336, uw. 65). Organy nie przedstawiły argumentów podważających twierdzenia o faktach, utrwalonych w protokole z 27 maja 1946 r. W dacie rozstrzygania niniejszej sprawy nie ma zapewne szans na ponowne przesłuchanie świadków, lecz można poddać weryfikacji twierdzenia o powierzchni zajmowanej przez budynki, powierzchnię ogrodu, ilości okien, drzwi, pokrycia dachu, zwłaszcza że zachował się odpis dokumentu ubezpieczenia budynków, jak i same budynki (k. 3=84, 85, 114-105, 133-130 akt Wojewody).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że dla przeprowadzenia dowodu własności nieruchomości nie zawsze konieczne jest, by świadkowie wiedzieli kiedy i na podstawie jakich dokumentów prawo własności, o które chodzi w sprawie, zostało przez określoną osobę nabyte; szczególnie jeśli w rachubę wchodzi tytuł własności, pochodzący z czasów dawnych, niejednokrotnie niepamiętnych, wystarczy, jeśli świadkowie wiedzą, że określona osoba od dawna korzystała z nieruchomości... tak jak właściciel, i powszechnie za właściciela jest lub była uważana. Z tych faktów bowiem można najczęściej w drodze domniemania faktycznego (art. 241 dawnego kpc - obecnie art. 231 kpc) wysnuć wniosek, że osoba ta jest lub była właścicielem (orzeczenie SN 1 CR 60/61 z 15.12.1961 r., OSPiKA 1962/2/257, dalej orzeczenie 1 CR 60/61 aprobowane przez M. Gintowta i S. Rudnickiego, Problematyka prawna nieruchomości, W. Pr. 1969, s. 329, DOWODY WŁASNOŚCI uw. 1273). Orzeczenie 1 CR 60/61 zapadło 16 lat po zakończeniu II wojny światowej, w składzie bardzo dobrze rozumiejącym realia historyczne stworzone przez dwie wojny światowe (uzasadnienie wyroku 1 CR 60/61, OSPiKA 1962/2/257 s. 568 akapit 3; A. Filcek, Sprawy sądowe o własność nieruchomości w związku z zaginięciem lub zniszczeniem dowodów własności, Biuletyn Ministerstwa Sprawiedliwości 1962/3/39 akapit 1), i kłopoty dowodowe związane ze zniszczeniem szeregu dowodów, wytworzonych w normalnych, przedwojennych warunkach funkcjonowania ksiąg wieczystych, doświadczonych notariuszy, niezawisłych sądów jak i utraty dowodów przez obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, ratujących życie w warunkach represji obu totalitaryzmów, które w warunkach wojennych zajmowały kolejno województwo Tarnopolskie. Miał to na uwadze także ustawodawca, który w art. 6 ust. 5 urpr - prócz urzędowego opisu mienia (art. 6 ust. 3 pkt 1) bądź dokumentów urzędowych, w tym sądowych, a także dokumentów pozyskanych z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw (art. 6 ust. 3 pkt 3 urpr), wskazał że dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, mogą być w szczególności:... orzeczenia wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacji (art. 6 ust. 3 pkt 2 urpr). Ponieważ osoby przesiedlane z Kresów najczęściej nie posiadały dokumentów potwierdzających prawo własności konkretnej nieruchomości, stąd dane zawarte w orzeczeniu PUR - jeśli nie zostały oparte na przesłuchaniu co najmniej 2 świadków (instrukcja Zarządu Centralnego PUR z 19 marca 1945 r. o wydawaniu orzeczeń odszkodowawczych; S. Banasiak, Działalność osadnicza Państwowego Urzędu Repatriacyjnego na Ziemiach Odzyskanych w latach 1945-1947, Poznań 1963, s. 123; J. Forystek - op. cit., s. 330-331, uw. 55) - oparte zostały jedynie na oświadczeniu obywateli polskich przemieszczających się z dawnych terenów Rzeczypospolitej Polskiej na tereny wchodzące w skład Rzeczypospolitej Polskiej po II wojnie światowej. W orzecznictwie wskazuje się, że art. 6 ust. 4 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 urpr nie uprawniają do uprzywilejowania orzeczenia PUR w stosunku do innych dowodów w sprawie. Nie dają one podstawy do przydawania temu dokumentowi szczególnej mocy dowodowej, gdyż został on wskazany jedynie jako jeden z możliwych środków dowodowych świadczących o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a fakt ten może być dowodzony wszelkimi środkami dowodowymi, zgodnie z regułą równej mocy dowodowej wszystkich zgromadzonych dowodów wynikającą z art. 75 § 1 kpa. Organ nie powinien ograniczać się w postępowaniu dowodowym do orzeczenia PUR, ale dysponując innymi dokumentami, w tym urzędowymi (art. 76 kpa) lub dowodami osobowymi, winien ustalić stan faktyczny zgodnie z prawdą obiektywną (wyrok NSA z 27.3.2015 r. I OSK 1767/12, Lex 1773573, aprobowany przez J. Forystka - op. cit., s. 329-330, uw. 54).
Z tych przyczyn ustawodawca dopuścił dowód z oświadczeń dwu świadków złożonych "przed notariuszem... lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka", spełniających pozostałe przesłanki z art. 6 ust. 5 urpr. Ratio legis tej regulacji wiąże się - w przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2 [art. 6 urpr], o których mowa w ust. 1 pkt 1, z ułatwieniem dowodzenia pozostawienia nieruchomości pozo obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w tym rodzaju i powierzchni tych nieruchomości, nie zaś utrudnienie dowodzenia tych okoliczności. W kontrolowanej sprawie organy obu instancji koncentrowały się na wyeliminowaniu dowodów z oświadczeń świadków, w oparciu o błędną wykładnię art. 6 ust. 5 urpr, nie dokonując prawidłowej oceny tych oświadczeń z uwzględnieniem dowodów z dokumentów i odpisów dokumentów urzędowych zgromadzonych w postępowaniu.
Podstawową zasadą postępowania dowodowego jest zasada swobodnej oceny dowodów. "Zasada swobodnej oceny dowodów nie oznacza, że organ jest uprawniony do oceny dowodów według swego widzimisię: swoją ocenę w tej mierze obowiązany jest oprzeć na przekonujących podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu (jeśli ustawa nie zwalnia go od tego obowiązku)" E. Iserzon w: E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory i formularze, W. Pr. 1970, s. 154-155, uw. 3; B. Adamiak w: op. cit., s. 570, nb 1.
W myśl naczelnej zasady postępowania administracyjnego - zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 i skonkretyzowanej przepisem art. 77 § 1 kpa, organy administracji publicznej prowadzące postępowanie mają każdorazowo obowiązek dokonać wszechstronnej oceny konkretnej sprawy, jak i podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia jej stanu faktycznego. Powyższe z kolei winno znaleźć swe odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji (art. 107 § 3 kpa; wyrok NSA z 13.12.2018 r. II GSK 4595/16, Lex 2630265). Obowiązkiem organu jest rozpatrzyć nie tylko poszczególne dowody z osobna, ale wszystkie dowody we wzajemnej łączności. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego możliwa jest ocena, czy dana okoliczność została udowodniona. Organ administracji publicznej może określonym dowodom odmówić wiary, ale dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej oceny. Tylko jeżeli organ administracji publicznej uzasadnił przekonująco dlaczego uwzględnił jedne dowody i odmówił uwzględnienia, względnie uznał za niewystarczające, nieprzekonywujące dla udowodnienia tez przedstawianych przez stronę, to nie można z tego powodu skutecznie podważyć stanowiska organu zarzucając mu oparcie rozstrzygnięcia na błędnym ustaleniu stanu faktycznego i tym samym błędnej ocenie tego stanu pod względem prawnym (wyrok NSA z 23.2.2018 r. II OSK 1903/17, Lex 2458235; B. Adamiak - op. cit., s. 570-571, nb 2, 3).
Ocena dowodów, przedstawiona w zaskarżonej decyzji, narusza art. 80 kpa.
Mimo, że ustalenia co do własności nieruchomości nie mogą opierać się na przypuszczeniach, lecz mogą opierać się na domniemaniu faktycznym. Za dopuszczalnością stosowania domniemania faktycznego w postępowaniu administracyjnym przemawia dorobek doktryny i orzecznictwa (art. 231 kpc; Z. Janowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, W. Pr. PWN 1999 s. 223, uw. 5b; E. Iserzon w: E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory i formularze, W. Pr. 1970, s. 158, uw. 9). Fakt domniemany nie wymaga ani twierdzenia, ani dowodzenia, natomiast twierdzenia i dowodzenia wymagają fakty składające się na podstawę faktyczną domniemania (postanowienie SN z 17.10.2000 r. I CKN 1198/98, Lex 50829, akceptowane przez T. Erecińskiego, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. II, Wolters Kluwer 2016, s. 291, uw. 2). Domniemanie faktyczne jest trybem dowodzenia w ramach swobodnej oceny dowodów ułatwiającym ustalenie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, mieszczącego się w sferze postępowania dowodowego. Jest ono formułowane przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, a jego punktem wyjścia jest fakt pośredni. Podstawą domniemania faktycznego są zasady doświadczenia życiowego. Sąd zmuszony byłby stosować tę metodę, nawet gdyby nie było [przepisu art. 241 dawnego kpc] w ustawie. Za stosowaniem domniemania faktycznego jako metody dowodzenia pozwalającej ustalić prawo własności nieruchomości opowiada się Sąd Najwyższy w przywołanym orzeczeniu 1 CR 60/61, jak i w uzasadnieniu wyroku z 27.1.1999 r. II CKN 408/98, OSNC 1999/7-8/136, w którym wskazał, że w procesie o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a stanem rzeczywistym ustalenie przez sąd prawa własności nieruchomości dopuszczalne jest także w drodze domniemania faktycznego, przy wykorzystaniu wszelkich środków dowodowych (wyrok II CKN 408/98 aprobowany przez T. Erecińskiego - op. cit., s. 294, uw. 11). Domniemanie faktyczne sprowadza się w swej istocie do wnioskowania, rozumowania. Jest ono trybem dowodzenia w ramach swobodnej oceny dowodów. Ułatwia organowi orzekającemu realizację zadania w zakresie ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia (K. Piasecki, System dowodów i postępowanie dowodowe w sprawach cywilnych, LexisNexis 2012, s. 110-113). U jego podstaw spoczywa przy tym niemożność udowodnienia określonych okoliczności faktycznych na podstawie środków dowodowych. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy brak jest środków dowodowych albo przeprowadzenie określonego dowodu jest niemożliwe lub szczególnie utrudnione (A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, M. Milbrandt-Gotowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wolters Kluwer 2020, s. 426-427, uw. 15 do Rozdziału 4 Dowody). Taka właśnie sytuacja zaistniała w kontrolowanym postępowaniu, co pominęły organy obu instancji.
Mimo że przepisy kpa nie przewidują wprost możliwości ustalenia określonej okoliczności faktycznej na podstawie domniemania faktycznego, to zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie dostrzega się konieczność ich stosowania w postępowaniu administracyjnym (wyrok NSA z: 14.7. 2009 r. II GSK 1078/08; 22.3.2013 r. II OSK 2267/11, aprobowane przez P. Daniela, Administracyjne postępowanie dowodowe, PRESSCOM 2013, s. 38-41). Przykładowo - w sprawach dotyczących rewindykacji nieruchomości na podstawie dekretu z 1949 r., za stosowaniem domniemania faktycznego co do wydania opinii organu wojewódzkiego opowiedział się M. Gdesz, wskazując, że jeżeli w zezwoleniu PKPG była wzmianka o wydaniu opinii przez organ wojewódzki, to należy domniemywać, że taka opinia została wydana (M. Gdesz, Rewindykacja nieruchomości wywłaszczonych w trybie dekretu wywłaszczeniowego z 26 kwietnia 1949 r., Pal. 2003/9-10/s.36, akapit 2).
Brak było podstaw do nieuwzględnienia przez organy obu instancji zeznań świadka H.G., utrwalonego w protokole przesłuchania świadka dnia 27 listopada 2018 r. i w oświadczeniu - po pouczeniu o odpowiedzialności karnej - z 18 kwietnia 2012 r., za wyjątkiem tej części, w której wskazała, że "właścicielem nieruchomości [...] był notariusz dr S.S. [...] (k. 236-235v, 138-137 akt Wojewody). Ocena zeznania śwd. H.G. i jej oświadczenia, w powiązaniu z pozostałymi dowodami, a zwłaszcza fotokopii uwierzytelnionej kontraktu kupna i sprzedaży przedmiotowej nieruchomości z 14 sierpnia 2022 r. i odpisu postanowienia z 13 lipca 2018 r. I Ns 306/16 o stwierdzeniu nabycia spadku po M.S., przy braku dowodów przeciwnych, pozwala na ustalenie, że z dniem 3 kwietnia 1945 r. obie wnioskodawczynie wraz z M.S. c. M. i S. i S.S. s. M. i S., stali się współwłaścicielami w częściach równych (po 1/4 każde z nich) przedmiotowej nieruchomości.
Ustawodawca w ustawie rekompensacyjnej oparł się na zasadzie prawdy obiektywnej (art. 7 kpa) i na otwartym katalogu dowodów (art. 6 urpr i art. 75 § 1 kpa). Oświadczenia bądź zeznania świadków muszą być oceniane w świetle przepisów obowiązujących w dacie złożenia zeznań bądź oświadczeń przez świadków. Nie można dyskredytować zeznań bądź oświadczeń świadków na podstawie przepisów, które weszły w życie po dokonaniu czynności procesowej z ich udziałem. Jeżeli nie zachodzi możliwość ponownego przesłuchania świadka lub złożenia oświadczenia pod rządem ustawy rekompensacyjnej (np. z uwagi na śmierć świadka lub utratę przezeń zdolności komunikowania spostrzeżeń), organ ma obowiązek przeprowadzić dowód z protokołu zeznań świadka lub oświadczenia świadka, złożonych pod rządem dawnych przepisów (art. 75 § 1 kpa) i ocenić je w powiązaniu z innymi dowodami zebranymi w sprawie - zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa).
Brak było podstaw do nieuwzględnienia przez organy obu instancji zeznań świadków H.G., T.D. i oświadczeń L.S. i M.K.. Organy obowiązane były ocenić te zeznania i oświadczenia zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa), z uwzględnieniem pozostałych zebranych dowodów, czego nie dopełniły.
W aktach brak dowodu przeciwnego bądź dowodu przeciwieństwa (H. Dolecki, Ciężar dowodu w polskim procesie cywilnym, W. Pr. PWN 1998, s. 126-128; przeciwdowodu - B. Adamiak - op. cit., s. 550-552, nb 8). Przy braku dowodu przeciwnego, w oparciu zebrane w sprawie dowody z uwierzytelnionych odpisów dokumentów urzędowych (art. 6 ust. 4 pkt 3 in princ. urpr), na podstawie domniemania faktycznego (art. 75 § 1 kpa i art. 231 kpc) i oświadczeń świadków, spełniających przesłanki z art. 6 ust. 5 urpr, oraz dowodów uzupełniających (art. 75 § 1 kpa) brak było podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca nie narusza art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, a zaskarżona decyzja nie narusza także art. 138 § 1 pkt 1 kpa.
Pogląd, że skarżące nie wykazały powierzchni nieruchomości jest dowolny. W umowie z 14 sierpnia 1922 r. wskazano, że przedmiotowa pg 321 ma "obszaru katastralnego 668 sążni kw.".". Sążeń to: [...]; także jednostka powierzcni: s.[ążeń] aust.[iacki] = ok. 3,6 m2" (M. Czajka, M. Kamler, W. Sienkiewicz, Leksykon historii Polski, WP 1995, s. 1139). Pozwala to prawidłowo wyliczyć powierzchnię przedmiotowej nieruchomości i ustalić wielkość i wartość budynków na niej wzniesionych. Wszyscy współwłaściciele nieruchomości (art. 3 ust. 1 urpr), w dniu 1 września 1939 r. byli obywatelami polskimi i mieli miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów wymienionych w art. 2 pkt 1 urpr; posiadali a skarżąca posiada obywatelstwo polskie (art. 2 pkt 2 urpr; k. 288-285; 274-262, 260-255 akt Wojewody); pozostawili przedmiotową nieruchomość poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. (art. 1 ust. 1 i 2 urpr) a nadto wszyscy przemieścili się na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
W kontrolowanej sprawie Sąd I instancji nie miał podstaw do zastowoania art. 151 ppsa.
Wojewoda, zachowując zasadę szybkości i prostoty postępowania (art. 12 § 1 i 2 kpa), merytorycznie rozstrzygnie o prawie do rekompensaty, uwzględniając stanowisko przedstawione w uzasadnieniu wyroku I SA/Wa 2351/19 i I OSK 2927/20.
Skoro żaden z zarzutów skargi kasacyjnej nie okazał się usprawiedliwiony, skargę kasacyjną należało oddalić (art. 184 ppsa).