I OSK 2912/23

I OSK 2912/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-12-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik
Karol Kiczka /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Niczyporuk
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Lu 14/23 - Wyrok WSA w Lublinie z 2023-04-12
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 6, art. 8 , art. 9, art. 77 § 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 a,b,c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 14/23 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 30 listopada 2022 r., znak: SKO.II.41/1265/ŚR/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 14/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 30 listopada 2022 r., znak: SKO.II.41/1265/ŚR/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Hańsk z dnia 11 października 2022 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że [...] ma ustalone prawo do emerytury rolniczej, co uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stosownie do art. 17 ust. 5 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Kolegium poinformowało skarżącego, że może zawiesić prawo do emerytury, gdyż jej pobieranie jest przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi z dnia 24 listopada 2022 r. skarżący wskazał, że zawiesi prawo do emerytury, jeżeli zostanie mu przyznane świadczenie pielęgnacyjne i że dochodzi przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a pobieraną emeryturą rolniczą. Organ wskazał także, że w świetle prawa nie ma możliwości kumulatywnego pobierania świadczeń ani wypłaty różnicy, trudno dopatrzyć się też związku pomiędzy zrezygnowaniem z zatrudnienia przez wnioskodawcę - pobieraniem emerytury od 2012 roku - a opieką nad żoną od 2022 roku (wystąpienie o przyznanie świadczenia).
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję wniósł [...].
Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że w sprawie nie zaistniała przesłanka w postaci zawieszenia prawa do pobierania emerytury rolniczej. Trudno też dopatrzyć się według Sądu I instancji związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub nie podejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem opieki nad żoną. Sąd podzielił wielokrotnie prezentowany w orzecznictwie pogląd, że niedopuszczalna jest kumulacja świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury. Nie jest również możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej równicę pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą pobieranej renty, gdyż tego rodzaju rozwiązania nie przewidują przepisy prawa. W tym zakresie wskazać należy, że art. 17 ust. 3 u.ś.r. określa wysokość świadczenia pielęgnacyjnego w sposób jednoznaczny kwotowo, co w ocenie Sądu nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji publicznej.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:
I. naruszenie prawa materialnego:
a. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz.390, dalej jako "u.ś.r.") poprzez jego błędną wykładnię polegającą na zignorowaniu prawnie uzasadnionych celów ustawy, przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez skarżącego całodobowej opieki nad niepełnosprawną żoną nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego albowiem w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego trudno przyjąć, że ponad 75 letnia osoba, która nie pracuje od dziesięciu lat i która nie wykazała, że podejmowała na przykład prace dorywcze, chciałaby aktualnie podjąć zatrudnienie, a jedynym powodem dla którego tego nie czyni, jest konieczność sprawowania opieki na niepełnosprawną żoną, a nadto w okolicznościach niniejszej sprawy wniosek o świadczenie pielęgnacyjne rzekomo wskazuje na chęć uzyskania większych dochodów, podczas gdy samo osiągnięcie określonego wieku nie wyklucza zatrudnienia i w konsekwencji nie uniemożliwia uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;
b. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skarżący nie może kumulatywnie pobierać zarówno emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, iż wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale do wysokości tej emerytury.
II. naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy:
a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a, przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że organy administracji rozstrzygnęły sprawę zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., podczas gdy organy dokonały błędnej wykładni tych przepisów i niezasadnie odmówiły Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na rzekomą niezdolność do podjęcia zatrudnienia osoby w wieku 75 lat oraz z uwagi na posiadane przez niego prawo do emerytury, przy czym uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy, bo gdyby nie zostały popełnione, to osnowa wyroku byłaby odmienna - zamiast oddalenia skargi nastąpiłoby jej uwzględnienie;
b. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 i art 80 k.p.a. poprzez nieuchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 30 listopada 2022 r. mimo naruszenia przez ten organ przepisów postępowania administracyjnego mających istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci niewyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności i nie podjęcia przez organ działań mających na celu wyjaśnienie rzeczywistych przyczyn niepodejmowania przez Skarżącego zatrudnienia, chociażby pracy dorywczej oraz nie mającego żadnego oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym bezpodstawnego przyjęcia, że celem złożenia w okolicznościach niniejszej sprawy wniosku o świadczenie pielęgnacyjne jest chęć uzyskania większych dochodów, a nie rezygnacja czy niepodejmowanie aktywności zawodowej, które jest spowodowane koniecznością sprawowania przez Skarżącego opieki nad żoną, podczas gdy żaden ze zgromadzonych w sprawie dowodów nie pozwalał na przyjęcie takiego ustalenia, a nadto interpretowania nie dających się usunąć wątpliwości stanu faktycznego na niekorzyść strony;
c. art. 2, art. 32, art. 71 i art. 69 Konstytucji RP w zw. z art 6 k.p.a. polegające na dokonaniu niewłaściwej oceny art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wbrew wykładni prokonstytucyjnej, systemowej i funkcjonalnej, a także niezasadne zastosowanie wykładni literalnej wskazanych przepisów, prowadzące do zróżnicowania sytuacji osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, dla opiekunów, którzy mają ustalone prawo do emerytury z opiekunami, którzy tego prawa ustalonego nie mają, w kontekście nieprzyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obu tym podmiotom z uwzględnieniem różnicy w wysokości po stronie podmiotu uzyskującego emeryturę;
d. art 151 p.p.s.a, polegające na zastosowaniu normy tego przepisu w sytuacji, gdy skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 30 listopada 2022 r. jako uzasadniona powinna zostać uwzględniona.
Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego, zasądzenie kosztów udzielonej pomocy prawnej w potrójnej wysokości według norm prawem przepisanych, nie uiszczonych dotychczas w całości ani w części oraz zrzeczono się rozprawy.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna jest niezasadna i dlatego nie zasługiwała na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, w niniejszej sprawie zarówno organ administracji, jak i Sąd I instancji dokonały wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz.111 ze zm., dalej jako: u.ś.r.) właśnie z zastosowaniem dyrektyw wykładni systemowej i celowościowej, uwzględniając przy tym wskazane przez stronę normy konstytucyjne. Co więcej, dokonały jej - w ocenie składu orzekającego - w sposób prawidłowy i zgodny z aktualnie obowiązującą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji - świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w pkt 1-4, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Norma ta wskazuje na warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia, bądź innej pracy zarobkowej, który należy brać pod uwagę, oceniając spełnienie przesłanek do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym jest obiektywnie zmuszona do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Opieka ta musi zatem stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Istotna jest tu ocena, czy zakres sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. (obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno- rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.
Literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. prowadzi do wniosku, że osobom, z ustalonym prawem do emerytury nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Skład orzekający w sprawie poglądu tego jednak nie podziela, skłaniając się natomiast do dominującej już prokonstytucyjnej wykładni omawianej normy i linii orzeczniczej, która nie ogranicza się jedynie do wykładni językowej, lecz ma na względzie dyrektywy wykładni systemowej i funkcjonalnej. Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie i nauce dominujący jest pogląd, że dyrektywy wykładni systemowej i funkcjonalnej mogą prowadzić do odrzucenia wykładni językowej, w sytuacji gdy rezultat wykładni gramatycznej niweczy podstawowe założenia racjonalności ustawodawcy.
Odnosząc powyższe do zagadnienia występującego w rozpoznawanej sprawie, należy zwrócić uwagę, że celem świadczenia pielęgnacyjnego, jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do całości świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż ww. świadczenie powoduje, że opisany wyżej cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany. Zauważenia bowiem wymaga, że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury, opiekun tak czy inaczej nie może podjąć pracy zarobkowej.
Jednocześnie zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Oznacza to, że w przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z prawa do kolidującego świadczenia, wykluczającego możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie uprawnionej począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.
W rozpoznawanej sprawie skarżący kasacyjnie miał ustalone prawo do emerytury rolniczej od 2012 roku. Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. do emerytury. Skoro zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, zaś skarżący nie podjął decyzji o zawieszeniu prawa do emerytury, to brak było podstaw prawnych, aby świadczenie pielęgnacyjne przyznać. Nie można bowiem uznać wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za złożony z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, jeżeli osoba składająca taki wniosek, posiadająca w dacie złożenia takiego wniosku ustalone prawo do emerytury rolniczej, nie dołączyła do tego wniosku decyzji właściwego organu emerytalnego o wstrzymaniu wypłaty dla niej emerytury rolniczej. Słusznie zatem Sąd I instancji wskazał, że warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym ujęciu funkcję analizowanego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. należy rozumieć jako sposób uniknięcia kumulacji pobieranych świadczeń, nie zaś jako wykluczenie możliwości ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o to świadczenie spełnia przesłanki do uzyskania innego świadczenia określonego w tym przepisie (por. wyrok NSA z 10 lutego 2023 r. o sygn. I OSK 666/22, z 20 lipca 2023 r., I OSK 1611/22, publ: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zawieszenie emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Niezasadne jest zatem upatrywanie w okolicznościach niniejszej sprawy naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w powiązaniu z art. 2, art. 32, art. 69 i art. 71 Konstytucji RP w zw. z art. 6 k.p.a. Nie można było tym samym podzielić skuteczności zarzutu naruszenia przepisu postępowania, tj. art. 151 p.p.s.a. Skargę oddalono bowiem zasadnie. Niezrozumiały jest jednocześnie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a, przez jego niewłaściwe zastosowanie. Sąd nie mógł go naruszyć ani niewłaściwie zastosować gdyż go w ogóle nie stosował. Jak już wskazano Sąd I instancji oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela również pogląd Sądu I instancji, iż postulowany przez skarżącego sposób rozwiązania zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczenia emerytalnego poprzez wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury, pozostawałby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Praktyka taka spowodowałaby dalsze wątpliwości co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Przemawia to za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalnego (por. wyroki NSA: z 24 listopada 2020 r. o sygn. akt I OSK 1416/20; z 10 marca 2023 r. o sygn. akt I OSK 1286/22, publ: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, iż ustalenie, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne pobiera emeryturę, nakłada na organy obowiązek poinformowania jej o prawie wyboru przysługującego świadczenia. Obowiązek ten wynika m.in. z art. 9 i art. 79a § 1 k.p.a. a także z art. 24a ust. 1-3 u.ś.r. (patrz m.in. wyrok NSA z 10 listopada 2022 r. o sygn. akt I OSK 134/22). W rozpoznawanej sprawie organ I instancji wywiązał się z tego obowiązku. Pismem z dnia 14 listopada 2022 r. SKO poinformowało skarżącego, że może zawiesić prawo do emerytury, gdyż jej pobieranie jest przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego i strona może złożyć wniosek o zawieszenie pobieranego świadczenia emerytalnego, a następnie przedstawić decyzję o wstrzymaniu wypłaty świadczenia emerytalnego. Strona wypowiedziała się warunkująco w powyższym zakresie, że zawiesi prawo do emerytury, jeżeli zostanie mu przyznane świadczenie pielęgnacyjne -nie przedłożyła jednocześnie decyzji stosownego organu emerytalnego o wstrzymaniu wypłaty emerytury, co wskazuje, iż dokonała wyboru świadczenia emerytalnego, a nie świadczenia pielęgnacyjnego.
Konkludując, zarówno Sąd I instancji, jak i organy administracji dokonały prawidłowej wykładni zarówno przepisu art. 17 ust. 1, jak i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, tym samym skarga kasacyjna, oparta na chybionych zarzutach, w całości podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.