I OSK 2888/23

I OSK 2888/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-12-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska
Maciej Dybowski
Piotr Przybysz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
III SA/Kr 1491/22 - Wyrok WSA w Krakowie z 2023-02-23
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 23 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1491/22 w sprawie ze skargi S.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 20 lipca 2022 r., znak SKO.NP/4115/263/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Szczurowa z 14 czerwca 2022 r., znak: GOPS-5222-O-1A/22; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie na rzecz S.W. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu sprawy ze skargi S.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 20 lipca 2022 r., znak: SKO.NP/4115/263/2022, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, wyrokiem z 23 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1491/22, oddalił skargę.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z 20 lipca 2022 r. znak: SKO.NP/4115/263/2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 615; dalej: u.ś.r.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Szczurowa z 14 czerwca 2022 r. znak: GOPS-5222-0-1A/22 w przedmiocie odmowy przyznania S.W. (dalej: skarżący) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad żoną C.W.
Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wójt Gminy Szczurowa, decyzją z 29 marca 2022 r. odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad żoną legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z 11 września 2019 r., PZO.8321.7191.2019, o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, iż nie da się ustalić od kiedy w jej przypadku istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 9 sierpnia 2019 r.
Decyzją z 17 maja 2022 r. znak: SKO.NP/4115/172/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uchyliło ww. decyzję i przekazało organowi I instancji sprawę do ponownego rozpoznania. Kolegium stwierdziło, że organ pomocy społecznej orzekając o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443). Nadto Kolegium dostrzegło w zaskarżonej decyzji brak wyczerpującego wyjaśnienia, czy w rozpoznawanej sprawie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy zaprzestaniem bądź niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad żoną.
Rozpoznając sprawę ponownie, decyzją z 14 czerwca 2022 r., organ I instancji ponownie odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia, stwierdzając jak uprzednio, że w przedmiotowym wypadku nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., która uzależnia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. sygn. K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.
W opisanej na wstępie decyzji z 10 lipca 2022 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium w pierwszej kolejności wskazało, że wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skoro nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia na podstawie przepisu, w stosunku do którego - w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego - odpadło domniemanie zgodności z Konstytucją, to uznać należało, że doszło do naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zw. z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.
W obecnej sytuacji prawnej, w ocenie organu nie było dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Stanowisko prawne organu I instancji, co do skutków omawianego wyroku Trybunału nie zasługuje na akceptację, ponieważ w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku, a zatem winny być przez nich respektowane. Analiza przepisów Konstytucji oraz ich rozumienia przez Trybunał Konstytucyjny prowadzi do wniosku, że wykonywanie orzeczeń Trybunału jest obowiązkiem zarówno prawodawcy, jak i organów stosujących prawo.
Pomimo dokonania przez organ pomocy społecznej błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z pracy lub niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad żoną.
W tym miejscu organ wyjaśnił, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia warunków wskazanych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W powołanym przepisie wyraźnie wskazano na konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osoby, o których mowa w pkt 1-4, w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Organ zwrócił uwagę, że w orzecznictwie podkreśla się, że tylko w sytuacji, gdy przyczyną zaprzestania wykonywania pracy zarobkowej jest podjęcie się sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ustawodawca przyznaje prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki jest zatem wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia; rezygnacja zaś z zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy.
Zebrane w sprawie materiały pozwoliły Kolegium ustalić historię zatrudnienia skarżącego. W aktach sprawy znajdują się świadectwa pracy przedłożone przez skarżącego za okres:
- 5.02.1981 r. do 15.06.1982 r. – N. w N., stosunek pracy został rozwiązany na mocy porozumienia między zakładami,
- 4.11.1985 r. do 8.03.1987 r. – Z. w B., na stanowisku noszowy w Dziale Pomocy Doraźnej,
- 9.03.1987 r. do 31.12.1996 r. – W. w T., na stanowisku - kierowca samochodu LO, stosunek pracy został rozwiązany za wypowiedzeniem przez zakład pracy, z zachowaniem okresu wypowiedzenia - art. 30 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy,
- 5.05.2003 r. do 30.09.2003 r. – Z. w B. z siedzibą w P., na stanowisku robotnik drogowy, stosunek pracy ustał z upływem czasu, na który była zawarta umowa - art. 30 § 1 pkt 4 Kodeksu pracy,
- 1.10.2003 r. do 26.07.2005 r.- P. w S., na stanowisku kierowcy, stosunek pracy ustał za wypowiedzeniem z powodu likwidacji etatu - art. 30 § 1 pkt 2, art. 32 § 2 Kodeksu pracy,
- 9.03.2007 r. do 11.12.2010 r. – Z., na stanowisku kierowca, stosunek pracy ustał art. 30 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy,
- 9.01.2012 r. do 31.01.2015 r. – Z. Spółka komandytowa w S, na stanowisku kierowca zaopatrzenia, stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy za wypowiedzeniem przez pracodawcę art. 30 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy,
- 8.02.2016 r. do 9.09.2017 r. – Z. Spółka komandytowa w S., na stanowisku kierowca, stosunek pracy ustał bez wypowiedzenia przez pracodawcę, wyczerpanie okresu zasiłkowego, pobierania świadczenia rehabilitacyjnego - art. 53 § 1 pkt 1 lit. b Kodeksu pracy.
Z powyższego wynika, że ostatnie zatrudnienie skarżącego miało miejsce w roku 2017, a stosunek pracy ustał w związku z wyczerpaniem okresu zasiłkowego, pobierania świadczenia rehabilitacyjnego - art. 53 § 1 pkt 1 lit. b Kodeksu pracy.
Zestawiając powyższe ustalenia z załączonym do akt sprawy orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z 11 września 2019 r. nr PZO. 8321.7191.2019, uznającym żoną skarżącego za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, Kolegium stwierdziło, że zaprzestanie aktywności zawodowej, jak i niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego, nie miało związku z koniecznością sprawowania opieki nad żoną. Skarżący zakończył aktywność zawodową, jak i nie podejmował zatrudnienia w związku z pogorszeniem swojego stanu zdrowia. Organ wskazał także, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżący złożył dopiero w dniu 1 marca 2022 r., podczas gdy stopień niepełnosprawności żony datuje się już od 9 sierpnia 2019 r.
W dalszej części organ odwoławczy wskazał, że istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy jest ponadto wskazanie zakresu wykonywanych przez opiekuna czynności pielęgnacyjno-opiekuńczych w odniesieniu do stanu zdrowia podopiecznej.
U żony skarżącego rozpoznano nowotwór złośliwy (błona śluzowa macicy), choroby krążków międzykręgowych lędźwiowych i innych z uszkodzeniem korzeni nerwów rdzeniowych, przepuklina krążka międzykręgowego, rwa kulszowa lewostronna, bielmo unaczynione rogówki, jaskra wtórna, stan po wielokrotnych zabiegach rekonstrukcyjnych powieki oka lewego, stan po przeszczepie drążącym rogówki, rzekomosoczewkowość, jaskra wtórna oka prawego, Zespół Sjogrena.
Nadto w treści oświadczenia z 6 czerwca 2022 r. skarżący wskazał, że żona przeszła 6 operacji przeszczepu rogówki oka lewego oraz jedną oka prawego. W roku 2020 przeszła operację keratoprotezy oka lewego, na którą czekała około dwóch lat. Nadto u żony zdiagnozowano raka trzonu macicy, w związku z czym przeprowadzono zabieg usunięcia macicy z przydatkami. Przeszła operację przepukliny kręgosłupa. Nadto cierpi na zawroty głowy, bóle kręgosłupa oraz osłabienie organizmu, depresję.
Opierając się na orzecznictwie sądów administracyjnych, organ odwoławczy wyjaśnił, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia "stała lub długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.
Organ wskazał, że w ramach przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżący mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją małżonką, która jest osobą przewlekle chorą, w tym onkologicznie, jest niewidoma, posiada ustalony znaczny stopień niepełnosprawności i wymaga stałej opieki i pielęgnacji ze strony osób drugich. Pozostaje w stałym leczeniu w poradniach specjalistycznych. Skarżący sprawuje opiekę nad żoną wykonując wszystkie podstawowe czynności jak - higiena osobista, przygotowywanie i podawanie posiłków, lekarstw, wychodzenie na spacery, wyjazdy na wizyty lekarskie, na badania, na zabiegi rehabilitacyjne, sprzątanie mieszkania, pranie. Żona porusza się o lasce przy jego asyście, wymaga pomocy przy czynnościach higienicznych oraz dnia codziennego. Zażywa tabletki 2 razy dziennie oraz krople do oczu (sztuczne łzy) co 20-30 minut. Wymaga transportu na kontrole ginekologiczne, co 6 miesięcy, raz w miesiącu przechodzi zabieg rozbijania laserem zwapnień na oku. Pozostaje pod opieką lekarza rodzinnego, okulisty, ginekologa, psychiatry oraz neurochirurga. Do czynności wykonywanych podczas sprawowania opieki nad żoną należą: pomoc w czynnościach higienicznych (kąpiel, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, moczenie nóg, podmywanie), smarowanie kremami (w razie potrzeby), przygotowywanie i pomoc w ubieraniu się (2 razy dziennie), mierzenie ciśnienia (1-2 razy dziennie), przygotowywanie i podawanie leków (2 razy dziennie), ćwiczenia fizyczne na kręgosłup (codziennie), przygotowywanie i podawanie posiłków (4-5 razy dziennie), codzienne czynności porządkowe, realizacja recept (raz w miesiącu), umawianie oraz transport na wizyty lekarskie (raz w miesiącu), opłacanie rachunków (w razie potrzeby), załatwianie spraw urzędowych, wyjścia na spacery z jego asystą (gdy warunki atmosferyczne i stan zdrowia na to pozwala), transport do kościoła (raz w tygodniu), ćwiczenia rozwijające mowę (wspólne rozmowy), czuwanie w nocy (w razie potrzeby).
Z oceny pacjenta wg. zmodyfikowanej skali Barthela z 26 maja 2022 r. sporządzonej przez pielęgniarkę środowiskowo-rodzinną wynika, że żona skarżącego uzyskała wynik kwalifikacji na poziomie 60 pkt na 100 pkt możliwych do osiągnięcia. W tym miejscu Kolegium wskazało, że sama pomoc osobie wymagającej opieki w większości czynnościach deklarowanych przez skarżącego (np. sprzątanie, pranie, gotowanie, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich) należy do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie musi być sprawowana w sposób ciągły.
Organ wskazał, że wykonywanie takich czynności jak pomoc w ubraniu i poranna higiena, czy też przygotowanie posiłków (śniadania, obiadu) są czynnościami, które mogą być wykonane w godzinach porannych, przed pójściem do pracy. Wiele osób wykonuje takie czynności, chociażby rodzice w stosunku do małoletnich dzieci przed zaprowadzeniem ich do żłobka czy przedszkola i nie uniemożliwia im to podejmowania zatrudnienia. Pomoc sprowadzająca się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, nie stanowi o istnieniu związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką.
Dodatkowo zaznaczono, że oprócz skarżącego zobowiązane do alimentacji są dzieci niepełnosprawnej oraz jej siostra. W przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami, żeby każda z tych osób mogła podjąć (utrzymać) zatrudnienie. Co więcej, realizacja obowiązku nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla matki, stosownie do indywidualnych możliwości.
Na marginesie wskazano, że skarżący jest uprawniony do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad żoną, zatem w sprawie zachodzi także przesłanka negatywna wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. W stanie faktycznym niniejszej sprawy nie można bowiem rozpatrywać zbiegu uprawnień do świadczeń opiekuńczych w aspekcie możliwości wyboru świadczenia korzystniejszego zgodnie z treścią art. 27 ust. 5 ustawy, ponieważ taka możliwość uaktualniłaby się w przypadku, gdyby jedyną przesłanką odmowy przyznania skarżącemu dochodzonego świadczenia była okoliczność pobierania przez niego specjalnego zasiłku opiekuńczego, co w sprawie niniejszej jak wykazano wyżej nie zachodzi.
Analizując zgromadzony materiał dowodowy w kontekście przywołanego stanowiska sądów administracyjnych, Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ skarżący nie wykazał, aby zakres sprawowanej opieki nad żoną uniemożliwiał mu w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił:
- naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez osobę skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;
- rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżący zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż syn skarżącego, jak i rodzeństwo niepełnosprawnej skarżącego może partycypować w opiece nad niepełnosprawną, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia,
- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego,
- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce, bowiem wnioskodawczym wskazała, iż w przypadku przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje ona z zasiłku opiekuńczego.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.
W ocenie skarżącego na uwagę zasługuje także wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15 listopada 2006 r., w którym to Trybunał zważył, iż w przypadku kiedy członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków - moralnych i prawnych - wobec ciężko chorego krewnego i wymaga to od opiekuna rezygnacji z zarobkowania, to winien on w tych działaniach otrzymać wsparcie państwa.
W oparciu o powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że skarga nie jest uzasadniona. Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej: k.r.o.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Ze wskazanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki.
W ocenie Sądu pierwszej instancji w niniejszej sprawie niewątpliwie spełnione zostały dwie z trzech ustawowych przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącego i jego żony w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Co do znacznego stopnia niepełnosprawności, "orzeczenie lekarskie o niepełnosprawności wydane w trybie ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721) jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 2 k.p.a., a więc jest dowodem tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Nie podlega ono weryfikacji przez organ administracji publicznej w prowadzonym przez niego postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Dokument urzędowy, który spełnia wymogi określone w przepisach, ma szczególną moc dowodową w postępowaniu. Polega ona na przyjęciu dwóch domniemań, tzn. prawdziwości oraz zgodności z prawdą twierdzeń w nim zawartych. W konsekwencji organ nie może odrzucić - bez przeprowadzenia przeciwdowodu - istnienia faktu stwierdzonego w dokumencie urzędowym. W orzecznictwie podkreśla się, że skoro dokumenty urzędowe są najbardziej wiarygodnymi środkami dowodowymi, to dowody przeciwne muszą być zdecydowanie przekonywające (por. wyrok NSA z 3 marca 2011 r., II OSK 389/2010, Lexis.pl nr 2535296; wyrok WSA we Wrocławiu, z 14 maja 2013 r., IV SA/Wr 178/13, CBOSA)" (B. Godlewska-Bujok, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz - LexisNexis 2014, komentarz do art. 17).
Z kolei co do pozostawania skarżącego i jego żony w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym, w uzasadnieniu wyroku z 24 czerwca 2014 r., sygn. I OSK 789/13 (opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), Naczelny Sąd Administracyjny trafnie wskazał, iż "obowiązków alimentacyjnych, przewidzianych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie można sprowadzać wyłącznie do tych z art. 128 i następnych k.r.o., lecz odnosić je należy do wszystkich przepisów k.r.o., które o obowiązkach alimentacyjnych stanowią, nie wyłączając art. 23 i 27 k.r.o. Przy czym, obowiązki alimentacyjne małżonków wyprzedzają obowiązki alimentacyjne krewnych (zob. art. 130 k.r.o.). "Skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa (odpowiednio art. 60 § 1-3, art. 21 i 614 § 4 k.r.o.), to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa na podstawie art. 27 k.r.o." (zob. M. Andrzejewski, Komentarz do art. 130 k.r.o., uw. 2 (w) Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, LEX 2010). To samo wynika też ze stanowiska ustawodawcy, nowelizującego przepisy o świadczeniach rodzinnych, który uznaje, że zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek (zob. druk sejmowy nr 3393/IV kadencja, s. 16)" (por. także M. Załucki, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz 2023, wyd. 1, C.H. Beck 2023, komentarz do art. 21).
Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż "obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w bliższej kolejności wyprzedza obowiązek zobowiązanego w dalszej kolejności i dopóki jest on w stanie spełniać ten obowiązek, to obowiązek zobowiązanych w dalszej kolejności nie powstaje" (A. Kawałko, H. Witczak [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. M. Fras, M. Habdas, Wolters Kluwer 2021, komentarz do art. 129), a zatem obowiązek alimentacyjny osób zobowiązanych w dalszej kolejności nie powstaje, skoro skarżący jest w stanie swój obowiązek wobec żony spełnić.
W ocenie Sądu meriti, w niniejszej sprawie, skarżący nie spełnia natomiast warunku sprawowania stałej opieki oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budził wątpliwości Sądu pierwszej instancji fakt, że organ prawidłowo ustalił, że z materiału tego w żaden sposób nie wynika, aby żona skarżącego wymagała stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, wykluczającej podjęcie przez opiekuna jakiegokolwiek zatrudnienia. Jak wynika z akt sprawy, żona skarżącego posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Brzesku z 11 września 2019 r. PZO.8321.7191.2019 o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, iż nie da się ustalić od kiedy w jej przypadku istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 9 sierpnia 2019 r.
Z oceny pacjenta wg. zmodyfikowanej skali Barthela z 26 maja 2022 r. sporządzonej przez pielęgniarkę środowiskowo-rodzinną wynika, że żona skarżącego uzyskała wynik kwalifikacji na poziomie 60 pkt na 100 pkt możliwych do osiągnięcia, jest więc osobą stosunkowo samodzielną.
Z oświadczenia złożonego przez skarżącego wynika, że nie podejmuje on stałego zatrudnienia. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że żona skarżącego wymaga pomocy przy takich czynnościach, jak higiena osobista (kąpiel, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, moczenie nóg, podmywanie), smarowanie kremami (w razie potrzeby), przygotowywanie i pomoc w ubieraniu się (2 razy dziennie), mierzenie ciśnienia (1-2 razy dziennie), przygotowywanie i podawanie leków (2 razy dziennie), ćwiczenia fizyczne na kręgosłup (codziennie), przygotowywanie i podawanie posiłków (4-5 razy dziennie), codzienne czynności porządkowe, realizacja recept (raz w miesiącu), umawianie oraz transport na wizyty lekarskie (raz w miesiącu), opłacanie rachunków (w razie potrzeby), załatwianie spraw urzędowych, wyjścia na spacery z jego asystą (gdy warunki atmosferyczne i stan zdrowia na to pozwala), transport do kościoła (raz w tygodniu), ćwiczenia rozwijające mowę (wspólne rozmowy), czuwanie w nocy (w razie potrzeby).
W ocenie Sądu meriti, z materiału dowodowego zgormadzonego w sprawie nie wynika, aby żona skarżącego był osobą leżącą czy też wymagającą szczególnej pielęgnacji.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zakres opieki nie wymusza na skarżącym rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w żaden sposób nie wynika, iż żona skarżącego nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności skarżącego. Prowadzenie gospodarstwa domowego, nie stanowi czynności o charakterze nadzwyczajnym i nie świadczy o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki innej osoby. Stanowi zaś codzienną rutynę osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. Czynności związane z opieką nad żoną skarżącego ograniczają się zaś do pomocy przy takich czynnościach, jak kąpiel, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, moczenie nóg, podmywanie, smarowanie kremami w razie potrzeby, pomoc w ubieraniu się 2 razy dziennie, mierzenie ciśnienia 1-2 razy dziennie, przygotowywanie i podawanie leków 2 razy dziennie, ćwiczenia fizyczne na kręgosłup. Nie są to czynności oznaczające stałą lub długotrwałą opieką innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Systemowo, świadczenia pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie u.ś.r., przysługują tylko tym osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".
System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką nad żoną a niepodejmowaniem przez niego z pracy nie istnieje związek przyczynowy. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego nie wynika, aby żona skarżącego, posiadająca co prawda orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, była niesamodzielna w większości sfer życia. Z tych przyczyn nie sposób przyjąć, aby skarżący, z uwagi na zakres i rozmiar czynności jakie wykonuje opiekując się żoną, rzeczywiście nie mógł podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącego opieki nad żoną. Ustalenia poczynione w tym zakresie, znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, odpowiada prawu.
Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożył A.W. (dalej: skarżący) zastępowany przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości.
W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji:
I. naruszenie prawa materialnego, tj.:
1. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym uznaniu, iż zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz że nie występuje związek przyczynowy między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, iż dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego małżonkowi osoby niepełnosprawnej konieczne jest wykazanie iż dzieci osoby niepełnosprawnej są obiektywnie niezdolne do sprawowania opieki i wywiązywania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, podczas gdy prawidłowa wykładania tego przepisu nakazuje przyjąć, iż możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe osoby zobowiązane w tym samym stopniu (lub dalszym) pozostaje bez wpływu na prawo wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego.
II. naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj.:
1. art. 135 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niewzięcie pod uwagę całości materiału dowodowego w sprawie, czego skutkiem było niesłuszne oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. oraz uznanie, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa;
2. art. 135 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuwzględnienie przy orzekaniu całości okoliczności faktycznych w przedmiotowej sprawie w postaci niewzięcia pod uwagę faktu, iż skarżący od ponad 3 lat pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z rezygnacja z zatrudnienia i sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną małżonką;
3. art. 151 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niesłuszne oddalenie skargi, podczas gdy zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 i 80 k.p.a., bowiem organ odwoławczy orzekł jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów zdecydowanie wykraczając poza granice tej swobody.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji na podstawie 185 § 1 p.p.s.a.. Zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy w sprawie z niniejszej skargi kasacyjnej. Ponadto wniesiono o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych
Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują.
Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego czy też procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony skarżącej kasacyjnie do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Odnośnie zarzutu naruszenia art. 135 p.p.s.a., wyjaśnić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, iż naruszenie tego przepisu nie może być przedmiotem skutecznego zarzutu skargi kasacyjnej, ponieważ stanowi on uprawnienie dla wojewódzkiego sądu administracyjnego do orzekania w granicach danej sprawy, a nie dla wnoszącego skargę na ściśle określony akt lub czynność organu administracji publicznej (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 marca 2013 r., I OSK 1199/12; z 11 grudnia 2014 r., II GSK 1979/13; z 17 maja 2018 r., I FSK 205/18). Norma z art. 135 p.p.s.a. wyznacza więc jedynie zakres kompetencji orzeczniczych sądu, uzależniając uruchomienie przewidzianych przez ustawę środków od "niezbędności" końcowego załatwienia sprawy, której dotyczy skarga. Ustalenie, że poza zaskarżonym aktem konieczne jest jeszcze wzruszenie (zweryfikowanie) innych aktów organu administracji, powoduje po stronie sądu obowiązek zastosowania tego przepisu. W sytuacji zaś, gdy sąd nie korzysta z przepisu art. 135 p.p.s.a., to znaczy nie uchyla lub nie stwierdza nieważności decyzji organu I instancji lub innego rozstrzygnięcia wydanego w granicach sprawy, w sentencji wyroku nie zamieszcza się rozstrzygnięcia w tym zakresie. Jednocześnie żaden przepis nie nakłada na sąd administracyjny obowiązku wyjaśnienia, dlaczego nie zastosował art. 135 p.p.s.a. W ramach zatem zarzutu dotyczącego naruszenia art. 135 p.p.s.a., w przypadku oddalenia skargi przez Sąd I instancji - jak w rozpoznawanej sprawie - nie można było skutecznie kwestionować przeprowadzonej przez ten Sąd oceny legalności zaskarżonej decyzji także pod kątem oceny ustaleń faktycznych poczynionych przez organy.
Zasadny okazał się natomiast zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art 7 i 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.
Zgodzić się bowiem należy z autorem skargi kasacyjnej, że w analizowanej sprawie wystąpiła istotna okoliczność, która nie została dostatecznie wyjaśniona przez orzekające w sprawie organy, a czego nie dostrzegł Sąd I instancji oddalając skargę.
Z akt sprawy wynika, że skarżący w dacie wystąpienia o świadczenie pielęgnacyjne pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad niepełnosprawną żoną. Wyjaśnić w związku z tym należy, że w myśl art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie zaś z art. 16a ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:
1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub
2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej
- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z treści cytowanych przepisów wynika zatem, że podobnie jak w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, również przy ocenie przesłanek przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego istotne jest to, czy istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą a rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia) przez opiekuna. Okoliczność, że dana osoba rezygnuje z zatrudnienia albo nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie stanowi więc sama w sobie wystarczającej przesłanki nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Koniecznym jest bowiem, aby rezygnacja z zatrudnienia lub jego podjęcia była powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Niezbędne jest zatem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Aby można było przyznać stronie specjalny zasiłek opiekuńczy, w rezultacie kluczowe znaczenie ma zbadanie okoliczności i powodów tej rezygnacji. Nadto należy ustalić, że zachodzi wyraźny i bezpośredni związek czasowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą najbliższą.
Tak więc zarówno w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego, tożsamą podstawową przesłanką jego przyznania jest to, że dana osoba rezygnuje z zatrudnienia albo nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą bliską. W tym zakresie przesłanka ta pozostaje zatem identyczna.
W niniejszej sprawie organ I instancji - dokonując oceny zasadności wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożonego w okresie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego ww. decyzją - przyjął, że brak było związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką a rezygnacją przez niego z zatrudnienia. Podobnie uczynił organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję organu I instancji. Przy czym, co istotne, odnotowując jedynie fakt pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego, organ nie przedstawił żadnego uzasadnienia w zakresie odmiennej oceny tych samych okoliczności faktycznych na tle prawa wprawdzie do różnych świadczeń, ale o zbieżnych przesłankach ich przyznawania. Nie wyjaśnił tym samym rozbieżności co do zmiany okoliczności uzasadniającej zmianę stanowiska w kontekście spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub jego podjęcia, wynikającej z przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego i nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Brak rozważenia materiału dowodowego w tym zakresie zaakceptował następnie Sąd Wojewódzki, który przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji, w ogóle nie odniósł się do tej kwestii.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w związku z tym zwraca uwagę, że w obrocie prawnym nie powinno dochodzić do przypadku funkcjonowania indywidualnych aktów administracyjnych, które na gruncie tych samych okoliczności faktycznych sprawy i przy istnieniu tożsamych przesłanek materialnoprawnych rozbieżnie kształtują sytuację prawną strony postępowania. Odmienna ocena sytuacji skarżącego w sprawie o oświadczenie pielęgnacyjne w stosunku do oceny sformułowanej wcześniej w postępowaniu o specjalny zasiłek opiekuńczy, przy zbieżnych przesłankach przyznania obu tych świadczeń bez jednoczesnego rzetelnego uzasadnienia przyjętego w tym zakresie stanowiska stanowi bowiem w takim przypadku naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.) ale przede wszystkim zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), zasady nakazującej rozpatrzeć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a. Tych uchybień - jak wyżej wskazano – nie dostrzegł Sąd I instancji oddalając skargę.
Z uwagi zatem na powyższe, konieczne stało się w tej sytuacji uchylenie zaskarżonego wyroku, zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wójta Gminy Szczurowa o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.
Ponownie rozpoznając wniosek S.W. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, organ I instancji uwzględni rozważania zawarte w niniejszym wyroku i dokonując wnikliwej oraz wszechstronnej oceny zebranego materiału dowodowego odniesie się również do okoliczności pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego w związku z opieką nad żoną, a następnie wyda stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.
W tym stanie rzeczy, na obecnym etapie postępowania, odniesienie się przez Sąd Kasacyjny do zarzutów naruszenia prawa materialnego należało uznać za przedwczesne.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 182 § 2 i § 3 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na art. 203 pkt 1 w zw. z art. 200, art. 205 § 2 i art. 193 p.p.s.a.