I OSK 288/16

I OSK 288/16 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2017-12-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-02-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Czesława Nowak-Kolczyńska /przewodniczący/
Elżbieta Kremer /sprawozdawca/
Jerzy Bortkiewicz
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 2881/16 - Wyrok NSA z 2017-06-06
I SA/Wa 756/15 - Wyrok WSA w Warszawie z 2015-11-10
III SA/Gd 491/16 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2016-09-22
Skarżony organ
Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
art. 6 ust. 2 pkt. 1 ust. 5
Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Czesława Nowak- Kolczyńska Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędzia del. WSA Jerzy Bortkiewicz Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Błaszczyk po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2017r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 756/15 w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia od A. C. na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 756/15 oddalił skargę A. C. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:
Pismem z dnia 28 grudnia 2008 r. A. C. złożyła do Wojewody Dolnośląskiego wniosek w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami RP.
W dniu 30 kwietnia 2012 r. Wojewoda Dolnośląski wystąpił do strony z prośbą o uzupełnienie wniosku w terminie 6-miesięcy od dnia otrzymania wezwania.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] Wojewoda Dolnośląski odmówił potwierdzenia A. C. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. C. oraz J. C. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, wskazując że strona nie przedłożyła dokumentów potwierdzających spełnienie przesłanek warunkujących potwierdzenie prawa do rekompensaty. W aktach sprawy brak jest dowodów potwierdzających pozostawienie przez W. C. oraz J. C. nieruchomości w miejscowości N., powiat [...] w byłym woj. tarnopolskim oraz rodzaju i powierzchni tej nieruchomości.
Pismem z dnia 10 stycznia 2015 r. A. C. złożyła odwołanie od powyższej decyzji.
W dniu 25 lutego 2015 r. Minister Skarbu Państwa wezwał stronę do przedłożenia dowodów potwierdzających nabycie spadku po W. C. i J. C. oraz dowodów świadczących o tym, że ww. byli właścicielami nieruchomości położonej w miejscowości N., powiat [...], województwo tarnopolskie, tj. poza obecnymi granicami RP. Jednocześnie organ poinformował stronę o możliwości zawieszenia postępowania odwoławczego.
Pismem z dnia 16 marca 2015 r. A. C. dołączyła do akt sprawy oświadczenia dwóch świadków S. Ł. i H. C. z dnia 13 marca 2015 r. na okoliczność pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP.
Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ zauważył, że dowód potwierdzający następstwo prawne po właścicielach pozostawionych nieruchomości może przedłożyć do akt sprawy tylko strona postępowania. Czynności prawne związane z jego uzyskaniem nie mogą bowiem zostać podjęte z urzędu przez organ prowadzący postępowanie. Brak tych dowodów uniemożliwia organowi pozytywne rozpatrzenie sprawy poprzez potwierdzenie prawa do rekompensaty.
Minister ustalił, że w trakcie postępowania odwoławczego A. C. przedłożyła do akt sprawy oświadczenia dwóch świadków: S. Ł. i H. C. z dnia 13 marca 2015 r. na okoliczność pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Przekazane przez stronę oświadczenia świadków nie spełniają wymogów wskazanych w art. 6 ust. 5 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W oświadczeniach brak jest bowiem rygoru odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Z treści oświadczeń nie wynika również, czy S. Ł. i H. C. nie są osobami bliskimi w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty.
Od decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2015 r. A. C. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą następnie podtrzymała i uzupełniła pełnomocnik skarżącej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę uznał, że zaskarżonym decyzjom nie można postawić zarzutu wydania ich z naruszeniem prawa, mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Organy dały skarżącej możliwość uzupełnienia wniosku o dowody wymagane przepisem art. 6 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W wezwaniu organu I instancji wyraźnie wskazano w jakim terminie i jakie dowody należy przedłożyć, w tym jakie wymogi winny spełniać oświadczenia dwóch świadków. Jednakże A. C. konsekwentnie podnosi (we wniosku, odwołaniu i skardze), że nie dysponuje żadnymi dokumentami, a przedłożone przez nią oświadczenia dwóch świadków nie spełniają wskazanych wyżej wymogów z art. 6 ust. 5 ustawy.
Odnosząc się do zarzutów zawartych w piśmie z dnia 3 listopada 2015 r. Sąd nie dostrzegł naruszenia przepisów prawa materialnego. Odmowa przyznania prawa do rekompensaty była spowodowana nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów potwierdzających przesłanki z art. 2 ustawy (pozostawienie przez współwłaścicieli mienia poza obecnymi granicami RP) oraz z art. 3 ustawy (spadkobranie po współwłaścicielach pozostawionego mienia). Wnioskodawczyni nie przedłożyła do sprawy żadnych dokumentów potwierdzających wymagane przesłanki ustawowe. Wobec tego nie można uznać, że przesłanki materialnoprawne z art. 1, art. 2 pkt 1 i 2 oraz art. 3 ust. 2 ustawy zostały spełnione. Sąd nie odniósł się do wskazywanych naruszeń art. 2, art. 7, art. 31 oraz art. 64 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o ochronie praw i podstawowych wolności, ponieważ skarżąca nie wskazała na czym w tej konkretnej sprawie te naruszenia polegają. Brak udokumentowania przez wnioskodawcę przesłanek ustawowych z art. 2 i 3 ustawy, na podstawie dowodów z art. 6 ustawy, obliguje organ do zastosowania przepisu art. 7 ust. 2 ustawy i wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Dotyczy to każdego wnioskodawcy znajdującego się w takiej sytuacji.
Jeżeli chodzi o wskazane w piśmie z dnia 3 listopada 2015 r. naruszenia przepisów postępowania Sąd dostrzegł, że istotnie Minister Skarbu Państwa przed wydaniem decyzji naruszył przepis art. 10 § 1 k.p.a., skoro nie umożliwił A. C. wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Uznał jednak, że naruszenie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.
Odnosząc się do podnoszonych zarzutów naruszenia przepisów art. 138 § 1 pkt 2, art. 6, art. 7, art. 8, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. wskazano, że Wojewoda Dolnośląski wezwał skarżącą do przedłożenia dokumentów wymaganych przepisami art. 6 ust. 1 pkt i ust. 2 pkt 1 ustawy, wskazując jakiego rodzaju mogą to być dokumenty (art. 6 ust. 4 ustawy) i jakie wymogi mają spełniać oświadczenia dwóch świadków (art. 6 ust. 5 ustawy). Dodatkowo organ pouczył skarżącą o możliwości wnioskowania o zawieszenie postępowania administracyjnego, na wypadek trudności w uzyskaniu dowodów. Wobec tego organ działał w zgodzie z przepisami art. 6-9 k.p.a. Z wezwania organu I instancji skarżąca uzyskała wiedzę, że dowodami potwierdzającymi pozostawienie mienia mogą być oświadczenia dwóch świadków, skoro złożyła oświadczenia S. Ł. i H. C. na etapie postępowania odwoławczego. Skarżąca, mimo posiadania stosownej informacji w tym zakresie, zawartej w wezwaniu Wojewody Dolnośląskiego, nie zadbała jednak o to, aby oświadczenia te spełniały wymogi formalne i w związku z tym mogły być dowodem w sprawie. Jak bowiem wynika z przepisu art. 75 § 1 k.p.a. dowód, aby miał moc dowodową nie może być sprzeczny z prawem. Także przedłożone do skargi oświadczenia dwóch świadków nie spełniają wszystkich wymogów z art. 6 ust. 5 ustawy, ponieważ nie zawierają zapisu o złożeniu ich pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Wbrew temu co twierdzi skarżąca wydane w sprawie decyzje wskazują powody negatywnego załatwienia wniosku o rekompensatę, tj. brak udowodnienia przesłanki pozostawienia mienia w miejscowości N. przez W. i J. C. jako współwłaścicieli nieruchomości i wykazania praw spadkowych po tychże osobach.
Jeżeli chodzi o podnoszoną kwestię niewłaściwej redakcji wezwań organów, niedostosowanej – zdaniem pełnomocnika skarżącej - do możliwości poznawczych skarżącej (osoby w podeszłym wieku, nieobeznanej z prawem) Sąd zwrócił uwagę, że A. C. w żadnym ze sporządzonych osobiście pism na etapie postępowania administracyjnego, jak i w skardze, nie sygnalizowała trudności ze zrozumieniem wezwań organów.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. C., zarzucając:
1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 2 oraz art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty, podczas gdy skarżąca wypełnia przesłanki do potwierdzenia prawa do rekompensaty;
2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 151 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo wydania decyzji z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. polegającym na jego niezastosowaniu przez Ministra Skarbu Państwa, to jest mimo zaistnienia przesłanek do uchylenia w całości decyzji Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] grudnia 2014 r. - utrzymanie w mocy tejże decyzji;
b) art. 151 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo wydania decyzji z naruszeniem art. 6, art. 7, art. 8 i art. 80 k.p.a. to jest z naruszeniem zasady legalności, zasady podjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu obywatela, przeprowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej. W szczególności niepouczenie skarżącej, że złożone przez nią oświadczenia świadków nie zawierają informacji o tym, czy świadkowie są osobami bliskimi oraz że oświadczenia powinny być złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej;
c) art. 151 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo wydania decyzji z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji, nie wskazujące jakich konkretnie przesłanek z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty nie spełniła skarżąca;
d) art. 151 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo wydania decyzji z naruszeniem art. 7 w zw. z art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące i fragmentaryczne rozpatrzenie materiału dowodowego, skutkujące błędnym ustaleniem okoliczności faktycznych, podczas gdy z oświadczeń świadków wynika, że rodzice skarżącej, których jest ona jedyną spadkobierczynią pozostawili nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej, co do których skarżącej przysługuje prawo do rekompensaty na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polski;
e) art. 151 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo wydania decyzji z naruszeniem art. 10 § 1 k.p.a. poprzez brak wezwania przez Ministra Skarbu Państwa A. C. do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, pomimo iż organ ten prowadził uzupełniające postępowanie dowodowe i zostały mu doręczone oświadczenia świadków;
f) art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 P.p.s.a. skutkujące rozstrzygnięciem sprawy przez Sąd I instancji bez wszechstronnego rozważenia całokształtu materiału dowodowego oraz przyjęciem stanu faktycznego ustalonego przez organy administracji publicznej niezgodnie z k.p.a.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi.
Ponadto wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej przyznanej skarżącej z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Oceniając w pierwszej kolejności zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 i art. 80 k.p.a. wskazać należy, że uregulowana w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakazuje organowi prowadzącemu postępowanie zebranie z urzędu lub na wniosek strony oraz rozpatrzenie całego materiału dowodowego w sposób pozwalający na ustalenie stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. Nie można przy tym pominąć, że od 11 kwietnia 2011 r. zmieniono brzmienie ww. przepisu przez wyraźne podkreślenie, że zebranie materiału dowodowego sprawy następuje zarówno z urzędu, jak i na wniosek strony. W ten sposób zwrócono uwagę na obowiązek strony współdziałania z organem w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. Zmiana ta daje podstawę do zajęcia stanowiska, że w sytuacji gdy dany środek dowodowy niezbędny do ustalenia konkretnej okoliczności faktycznej, z istnienia której strona wywodzi dla siebie skutki prawne, nie znajduje się w posiadaniu organu, to wynikający z zasady prawdy obiektywnej obowiązek organu prowadzącego postępowanie ogranicza się do poinformowania strony o konieczności przedstawienia posiadanych dowodów. Nieprzedstawienie tychże dowodów uzasadnia wydanie decyzji odmownej, jeżeli okoliczności warunkującej spełnienie żądania strony nie da się ustalić innymi dowodami (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1126/16, dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W rozpoznawanej sprawie organy, jak właściwie wskazał Sąd I instancji, dały skarżącej możliwość uzupełnienia wniosku o dowody wymagane przepisami ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097). W wezwaniu organu I instancji do uzupełnienia braków wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty jednoznacznie wskazano w jakim terminie i jakie dowody należy przedłożyć, w tym jakie wymogi winny spełniać oświadczenia dwóch świadków, a także obowiązek przedstawienia postanowienia właściwego sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po współwłaścicielach pozostawionej nieruchomości.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organy administracji w rozpoznawanej sprawie dopełniły zatem wynikającego z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. Nie można także zarzucić Ministrowi Skarbu Państwa błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego.
Przepisy powołanej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w art. 6 ust. 1 i 2 określają, jakie dowody należy dołączyć do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty m.in. dla wykazania pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. W art. 6 ust. 4 ww. ustawy ustawodawca wskazał dokumenty, które mogą być takimi dowodami, przy czym zaznaczenia wymaga, że nie jest to katalog zamknięty, na co jednoznacznie wskazuje posłużenie się zwrotem "w szczególności".
Przyjąć zatem należy, że oświadczenia świadków co do zasady mogą stanowić dowód w sprawie, ale nie jako jedyny dowód na okoliczność pozostawania nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. ustawodawca w sposób jednoznaczny wskazał, że w przypadku braku urzędowego opisu mienia i orzeczenia wydanego przez Powiatowy Urząd Repatriacyjny dowodami świadczącymi o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej mogą być oświadczenia dwóch świadków, które muszą jednak spełniać warunki określone w tym przepisie. Powinny to być oświadczenia złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej lub w miejscowości sąsiedniej i którzy nie są osobami bliskimi – w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.) – właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty.
W niniejszej sprawie oświadczenia świadków S. Ł. i H. C., pomimo prawidłowego pouczenia strony przez Wojewodę Dolnośląskiego w wezwaniu z dnia 30 kwietnia 2012 r., wymogów tych nie spełniają. Świadkowie nie zostali pouczeni od odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Z przedłożonych oświadczeń nie wynika również, czy świadkowie nie byli osobami bliskimi w rozumieniu tego pojęcia nadanym przepisami o gospodarce nieruchomościami.
Jako prawidłowe należy zatem uznać stanowisko organów, zaaprobowane następnie przez Sąd I instancji, że oświadczeniami świadków niespełniającymi jasno sprecyzowanych ustawowych wymogów, nie można było udowodnić pozostawienia przez W. C. i J. C. nieruchomości.
Za niezasadny uznać również należy zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 10 k.p.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że uchylenie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., możliwe jest tylko jeżeli naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podnosząc zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. strona musi zatem nie tylko wykazać, że takie naruszenie istotnie miało miejsce, ale również, iż uniemożliwiło jej ono podjęcie konkretnej czynności procesowej. W sytuacji przedstawienia organom administracji publicznej zarzutu dotyczącego braku zawiadomienia strony przed wydaniem decyzji o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych, koniecznym jest ustalenie, jakiej konkretnie czynności procesowej strona nie mogła dokonać, jakiego dowodu sprawie nie mogła przedstawić i jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć tak stwierdzone uchybienie. Dopiero wykazanie, że naruszenie przez organ zasady czynnego udziału strony w postępowaniu uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnie wskazanej czynności, a także wykazanie, że uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, daje podstawy do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 10 k.p.a. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 maja 2007 r., sygn. akt II GSK 4/07; z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt II OSK 1317/08). Stąd też stwierdzone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie naruszenie w postępowaniu przed organem II instancji art. 10 § 1 k.p.a. nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Tylko takie naruszenie przepisów postępowania mogłoby, zgodnie z art. 174 pkt 2 P.p.s.a., stanowić podstawę skargi kasacyjnej.
Na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Zgodnie z dyspozycją tego przepisu uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.
W rozpoznawanej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymogom art. 141 § 4 P.p.s.a. gdyż Sąd I instancji wyjaśnił w należyty sposób przyczyny podjętego rozstrzygnięcia i ocenił zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny przytoczył stan sprawy, jak również stanowiska biorących udział w postępowaniu stron, zawarte w skardze, w odpowiedzi na skargę, jak i w piśmie pełnomocnika skarżącej z dnia 3 listopada 2015 r. Sąd ocenił w sposób właściwy, dlaczego zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a w konsekwencji dlaczego skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu. Tym samym możliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku, a ta okoliczność nie pozwala na przyjęcie jako uzasadnionego zarzutu naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1 i art. 106 § 3 P.p.s.a.
Usprawiedliwionych podstaw nie znajdują również zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego. Zgodnie z przepisami ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przysługuje generalnie (przy spełnieniu dodatkowych przesłanek) właścicielowi tego mienia (art. 1 i 2 ustawy) oraz jego spadkobiercom (art. 3 ust. 2 ustawy). W myśl tego ostatniego przepisu, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Ustawa określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty, nie posługuje się zatem pojęciami określającymi krewnych czy powinowatych byłego właściciela mienia (np. współmałżonek, rodzice czy dzieci) a przewiduje, że uprawnienie, przysługujące byłemu właścicielowi pozostawionych nieruchomości, może (w przypadku jego śmierci) przysługiwać tylko tej osobie, która po jego śmierci wstąpiła w jej prawa, tj. została powołana do spadku. W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w myśl art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy, osoba ta jest obowiązana dołączyć do wniosku postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo o dziale spadku.
Podkreślić należy, że stosownie do art. 922 § 1 k.c., prawa i obowiązki zmarłego przechodzą na jego spadkobierców w dacie jego śmierci, jednakże dopiero po stwierdzeniu przez sąd nabycia spadku obowiązuje ustanowione w art. 1025 § 2 k.c. domniemanie, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku (poświadczenie dziedziczenia) jest spadkobiercą. Następstwo prawne praw dziedzicznych, które wchodzą w skład spadku po osobie zmarłej, powinno zostać wykazane według przepisów prawa cywilnego. Ustalenie kręgu spadkobierców nie należy zatem do właściwości organów administracji publicznej. Brak postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialnego poświadczenia dziedziczenia powoduje, że nie można ustalić bezspornie kręgu osób, które mają prawo do rekompensaty z tytułu nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Następstwo prawne, dla wywołania jakichkolwiek skutków prawnych, nie może wynikać z domniemania faktycznego, lecz z ustawowo określonego domniemania prawnego.
W rozpoznawanej sprawie A. C. nie przedstawiła postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku bądź aktu poświadczenia dziedziczenia po W. C. i J. C., które wykazałoby sukcesje prawną po tych osobach na rzecz skarżącej kasacyjnie. Strona nie wykazała zatem, że jest osobą, o której mowa w art. 3 ust. 2 ustawy.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a.
O odstąpieniu od zasądzenia od A. C. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu orzeczono na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a.
Odnosząc się do wniosku o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej wyjaśnić należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 P.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258 - 261 P.p.s.a.