I OSK 2876/23

I OSK 2876/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-12-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jakub Zieliński /sprawozdawca/
Marek Stojanowski /przewodniczący/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Bd 74/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2023-07-05
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 155
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 135, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 182 § 2 i 3, art. 184, art. 207 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 323
art. 30 ust. 2 pkt 4, art. 32 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 5 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 74/23 w sprawie ze skargi I.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 21 listopada 2022 r. nr SKO-4111/1546/22 w przedmiocie uchylenia ostatecznej decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 5 lipca 2023 r. o sygn. akt: II SA/Bd 74/23 oddalił skargę I.D. (dalej: "Skarżąca" lub "Strona") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 21 listopada 2022 r. nr SKO-4111/1546/22 w przedmiocie uchylenia ostatecznej decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.
I.D., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości i zarzucając:
1. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; zwanej dalej p.p.s.a.) wobec jego zastosowania w stosunku do zaskarżonej decyzji, które podlegało nie podlegało uchyleniu ze względu nieprawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego i postępowania przez organy administracji publicznej, a czego Sąd nie rozważył;
2. Naruszenie art. 135 p.p.s.a. wobec jego zastosowania powodując uchylenie poprzedzającej decyzji Burmistrza [...].
3. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. wobec jego niezastosowania w stosunku do zaskarżonej decyzji i sporządzenie uzasadnienia wyroku pomijając ocenę zarzutów podniesionych w skardze dotyczących naruszenia procedury administracyjnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a co miało istotne znaczenia dla przedmiotowej sprawy.
4. Naruszenie art. 155 k.p.a. poprzez:
a. jego nieprawidłowe zastosowanie uznając, iż brak jest możliwości wzruszenia decyzji administracyjnej w związku z upływem jej obowiązywania, w sytuacji, gdy dla świadczeń rodzinnych pozostaje ta kwestia bez znaczenia, gdyż stosujemy tutaj wyjątek;
b. jego nieprawidłową wykładnię skutkującą przyjęciem, że uchylenie decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego byłoby niezgodne ze słusznym interesem stron -, gdyż rodziłoby obowiązek zwrotu otrzymanego świadczenia, w sytuacji gdy stronie przysługiwałaby należne świadczenie opiekuńcze.
Mając powyższe na względzie Skarżąca wniosła o:
1. uchylenie kwestionowanego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji;
2. zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych;
3. rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Pełnomocnik Skarżącej wniósł także o przyznanie na jego rzecz od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu, oświadczając że przedmiotowe koszty nic zostały uiszczone przez Skarżąca ani w całości, ani w części.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżąca kasacyjnie podniosła, iż w dniu 7 maja 2019 r. wystąpiła do Burmistrza [...] z wnioskiem o wzruszenie w trybie art. 155 k.p.a. decyzji w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Podkreśliła, iż została wprowadzona w błąd przez pracowników Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N., którzy wskazywali, iż Skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego na matkę K.D., czyli uniemożliwiono jej otrzymania świadczenia korzystniejszego. Zaznaczyła, iż zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm. – dalej: "u.ś.r."), Skarżąca dokonała wyraźnego wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako świadczenia korzystniejszego od pobieranego zasiłku dla opiekuna. Skarżąca wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożyła stosowne oświadczenie w tym zakresie. Organ w niniejszej sprawie całkowicie pominął regulację art. 24 ust. 2 u.ś.r.
Podniesiono, że procesową instytucją umożliwiającą rozpoznanie wniosku Skarżącej jest regulacja przewidziana w art. 155 k.p.a. Co prawda art. 155 k.p.a. wywołuje, co do zasady, skutek na przyszłość (ex nunc) jednak od zasady tej istnieją jednak wyjątki, w ramach których dopuszcza się zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej z mocą wsteczna, o ile następuje to za zgodą lub na korzyść zainteresowanego. Nadrzędny cel, jakim jest umożliwienie stronie uzyskania korzystniejszego świadczenia, powoduje, że nawet skonsumowanie przyznanego już świadczenia nie stoi na przeszkodzie zmianie wcześniejszej decyzji, gdyż zmiana ta powoduje skutek od wstecz (ex tunc), zastrzeżony co do zasady jedynie dla trybu nadzwyczajnego, jakim jest tryb stwierdzenia nieważności decyzji. Decyzja, mocą której skrócono okres, na który przyznano świadczenie uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wydana na skutek dokonania wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. może zostać wydana z mocą wsteczną, co umożliwi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego — zgodnie z brzmieniem art. 24 ust. 2 u.ś.r. — od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Strona podniosła, że w orzecznictwie sądów administracyjnych zauważono, iż skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie — powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. W grę może wchodzić przy tym jednoczesne przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej dotychczasowe świadczenie czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. Innymi słowy w przypadku gdy obowiązujące przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych umożliwiają stronie wybór świadczenia, które byłoby dla niej bardziej korzystne, obowiązkiem organów jest powstrzymanie się od stawiania jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez stronę takiego świadczenia oraz podjęcie takich czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać.
Zwrócono też uwagę na nieprawidłową wykładnię art. 155 k.p.a. skutkującą przyjęciem, że uchylenie decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego byłoby niezgodne ze słusznym interesem strony, gdyż rodziłoby obowiązek zwrotu otrzymanego świadczenia, w sytuacji gdy stronie przysługiwałoby świadczenie opiekuńcze. W interesie Skarżącej jest otrzymanie świadczenia bardziej korzystnego, jakim jest świadczenie opiekuńcze, które winno być przyznane nie od daty złożenia wniosku o wzruszenie decyzji administracyjnej 7 maja 2019 r., lecz od dnia wpływu pierwotnego wniosku o specjalny zasiłek opiekuńczy, kiedy to skarżąca miała uprawnienie do otrzymania świadczenia bardziej korzystnego.
Odpowiadając na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy wniosło o jej oddalenie i przyznanie kosztów postępowania na rzecz organu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, iż stosownie do art. 193 zd. 2 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej, z tego względu w uzasadnieniu pominięto opis przebiegu postępowania i wydanych w sprawie rozstrzygnięć, elementy te zawiera uzasadnienie Sądu I instancji. Powołany przepis stanowi lex specialis wobec art. 141 § 4 p.p.s.a. i jednoznacznie określa zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być:
1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub
2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować.
Odnosząc sie w pierwszej kolejnosci do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. zauważyć należy, iż przepis ten zawiera wskazanie, jakie rozstrzygnięcie podejmuje sąd administracyjny w przypadku uwzględnienia skargi ze względu na stwierdzone inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przepis art. 141 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. jest normą o charakterze wynikowym, regulującym jedynie wynik rozstrzygnięcia sprawy. Zastosowanie tego przepisu jest konsekwencją wcześniejszego etapu postępowania, czyli fazy kontroli zaskarżonego aktu organu. Prawidłową podstawą skargi kasacyjnej, określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a, mogą zaś być jedynie normy regulujące proces dochodzenia do rozstrzygnięcia, nie przepisy je określające (z wyjątkiem sytuacji, gdy sąd administracyjny wyda rozstrzygnięcie w formie innej, niż przewidziana w p.p.s.a). Ponadto w niniejszej sprawie Sąd I instancji przepisu art. 145 § 1 pkt 1 li. c) p.p.s.a. nie zastosował, bowiem oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., zatem nie mogło dojść do jego naruszenia. Trzeba też zauważyć, iż opisany wyżej zarzut został sformułowany w sposób utrudniający odczytanie intencji autora skargi kasacyjnej i ustalenie, na czym polegało jego zdaniem naruszenie tego przepisu.
Także za niezasadny uznać należy zarzut dotyczący art. 135 p.p.s.a. Według Skarżącej do naruszenia tego przepisu doszło wskutek jego zastosowania powodując uchylenie poprzedzającej decyzji Burmistrza [...]. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Zaskarżonym wyrokiem Sąd I instancji oddalił skargę I.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 21 listopada 2022 r. nr SKO-4111/1546/22 utrzymującą w mocy decyzję z dnia 26 września 2022 r., znak: [...]1, Burmistrza [...]. Rozstrzygnięciem tym Sąd I instancji nie uchylił zatem decyzji Burmistrza [...]. Skoro przepis art. 135 p.p.s.a nie został przez Sąd I instancji zastosowany, to nie mogło dojść do jego naruszenia w sposób wskazany w skardze kasacyjnej.
Skarżąca zarzuciła także naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. "wobec jego niezastosowania w stosunku do zaskarżonej decyzji i sporządzenie uzasadnienia wyroku pomijając ocenę zarzutów podniesionych w skardze dotyczących naruszenia procedury administracyjnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a co miało istotne znaczenia dla przedmiotowej sprawy". Zarzut ten nie został szerzej uzasadniony.
W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, przez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2012 r., II OSK 1485/11 – wszystkie przywołane w uzasadnień orzeczenia dostępne są na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Treść uzasadnienia powinna umożliwić zarówno stronom postępowania, jak i - w razie kontroli instancyjnej - Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności bądź niezgodności z prawem zaskarżonego aktu.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku realizuje powyższe wymagania. Wynika bowiem z niego, jaki stan faktyczny został w tej sprawie przyjęty przez Sąd, dokonano też jego oceny, jak również zawarto rozważania dotyczące wykładni i zastosowania art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.). Sąd wskazał podstawę prawną rozstrzygnięcia. Trzeba zauważyć, że z art. 141 § 4 p.p.s.a. nie wynika dla sądu administracyjnego obowiązek szczegółowego omówienia w uzasadnieniu każdej okoliczności, czy każdego argumentu lub twierdzenia, jakie pojawiło się w badanej sprawie, jedynie tych istotnych dla rozstrzygnięcia. Sam fakt braku wyraźnego odniesienia się przez Sąd I instancji do niektórych zarzutów skargi, czy też odpowiedzi na skargę lub pominięcia w rozważaniach niektórych elementów stanu faktycznego sprawy, nie stanowi podstawy do uznania, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a., chyba że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie Skarżąca kasacyjnie nie wyjaśniła w jaki sposób nieodniesienie się przez Sąd I instancji do niektórych, bliżej niesprecyzowanych zarzutów skargi mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych też przyczyn zarzut ten również uznać należy za niezasadny.
Skarżąca zarzuciła ponadto naruszenie przepisu art. 155 k.p.a. przez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, iż brak jest możliwości wzruszenia decyzji administracyjnej w związku z upływem jej obowiązywania, w sytuacji, gdy dla świadczeń rodzinnych pozostaje ta kwestia bez znaczenia, gdyż zastosowanie znajduje wyjątek.
Wniosek skarżącej o uchylenie ostatecznej decyzji Burmistrza [...] z dnia 13 listopada 2015 r., nr [...]1 w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego Skarżącej na okres od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r. na niepełnosprawną matkę K.D., został złożony na podstawie art. 155 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony; przepis art. 154 § 2 stosuje się odpowiednio. Regulacja ta (art. 155 k.p.a.) została jednoznacznie wskazana w piśmie (zażaleniu) skarżącej z dnia 21 czerwca 2022r. Skarżąca wskazała, iż w jej interesie jest uchylenie ostatecznej decyzji przyznającej jej zasiłek opiekuńczy w celu umożliwienia przyznania jej w to miejsce świadczenia pielęgnacyjnego.
W tym miejscu warto odnotować, iż ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych przewiduje w art. 32 ust. 1 odrębny tryb uchylania i zmiany decyzji ostatecznych o przyznaniu świadczenia rodzinnego, który ma pierwszeństwo przed trybem z art. 155 k.p.a. Niemniej przepis art. 155 k.p.a. może znaleźć zastosowanie w odniesieniu do decyzji dotyczących świadczeń rodzinnych w sytuacji, gdy brak jest spełnienia przesłanek umożliwiających zmianę lub uchylenie decyzji w trybie określonym w art. 32 ust. 1 u.ś.r. ( por. P. Lisowski, A. Ostapski [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, red. K. Małysa-Sulińska, Warszawa 2023, art. 32. ). Ten ostatni przepis nie przewiduje natomiast możliwości zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej w oparciu o przesłankę słusznego interesu strony. Zatem za prawidłowe należy uznać rozpoznanie wniosku Skarżącej na podstawie trybu określonego w art. 155 k.p.a.
Zauważyć należy, iż decyzja z 13 listopada 2015 r. wydana została na okres zasiłkowy do 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r. oznacza to, iż przyznane Skarżącej uprawnienie do zasiłku opiekuńczego wygasło z upływem 31 października 2016 r. Tymczasem wniosek o uchylenie tej decyzji Skarżąca złożyła w dniu 7 maja 2019 r. Zastrzeżenie terminu w decyzji ma ten skutek, że po jego upływie decyzja wygasa, co oznacza, że nie kształtuje ona już sytuacji prawnej strony. W konsekwencji, skoro po upływie zastrzeżonego w decyzji terminu decyzja nie określa już sytuacji prawnej jej adresata w znaczeniu przyznania mu uprawnienia lub nałożenia obowiązku, to niemożliwa staje się jej zmiana lub uchylenie przy zastosowaniu art. 155 k.p.a. Zawarte w tym przepisie sformułowanie "decyzja ostateczna na mocy której strona nabyła prawo" oznacza że określone w decyzji uprawnienie lub obowiązek musi być określone decyzją (kształtować sytuację strony) w dacie dokonywania jej zmiany lub uchylenia. Nie można uchylić lub zmienić decyzji w sytuacji gdy z uwagi na upływ terminu nastąpiło jej wygaśnięcie. Taka decyzja bowiem nie kształtuje już sytuacji prawnej strony. Celem unormowania zawartego w art. 155 k.p.a. jest zniesienie, zawężenie, rozszerzenie lub zmodyfikowanie praw i obowiązków. Skoro tak, to takie działanie jest możliwe wyłącznie w odniesieniu do tych praw i obowiązków które w chwili dokonywania zmiany określa (kształtuje, tworzy) decyzja administracyjna, bo to właśnie owa decyzja jest źródłem prawa lub obowiązku podlegającego zmianie lub uchyleniu. Ponadto nie można pomijać, że uregulowanie zawarte w tym przepisie służy uwzględnieniu przez organ słusznego interesu strony. To uwzględnienie słusznego interesu polega na tym, że mając do wyboru możliwość korzystniejszego dla strony rozstrzygnięcia, niepozostającego w kolizji z obowiązującym porządkiem prawnym, organ działając w granicach uznania administracyjnego przyjmuje ten sposób orzekania, zmieniając decyzję mniej korzystną dla strony na korzystniejszą. Dlatego, jak wskazuje się w orzecznictwie, przepis art. 155 k.p.a. ma zastosowanie do takich decyzji, które nie zostały jeszcze "skonsumowane", a zatem takich, których cel nie został jeszcze całkowicie zrealizowany. Wspomniane powyżej wymogi odnoszące się do istnienia decyzji oraz jej "nieskonsumowania" wynikają z założenia, zgodnie z którym art. 155 k.p.a. stosuje się wówczas, gdy uchylenie decyzji ostatecznej zmieni na przyszłość sytuację prawną strony, co do wykonywania przez nią uprawnień lub obowiązków wykreowanych wcześniej wydaną decyzją ostateczną (por. wyroki NSA z 13 stycznia 2015 r. o sygn. akt II OSK 134/14, z dnia 14 czerwca 2016 r. o sygn. akt II OSK 2468/14, z 22 czerwca 2022r. o sygn. akt I OSK 1154/20).
Na gruncie spraw dotyczących świadczeń rodzinnych, w orzecznictwie pojawił się pogląd, iż możliwe jest uchylenie decyzji ostatecznej ze skutkiem ex tunc w sytuacji, gdy zdarzenie (okoliczności faktyczne), z którego wystąpieniem wiążą się skutki prawne skutkujące uchyleniem lub zmianą decyzji ostatecznej wystąpią przed datą wydania decyzji zmieniającej/uchylające, niemniej nadal dotyczy do sytuacji, gdy w chwili tego zdarzenia decyzja ostateczna wciąż kształtowała uprawnienia lub obowiązki strony. W niniejszej sprawie takim zdarzeniem, które miało stanowić podstawę uchylenia decyzji przyznającej Skarżącej zasiłku opiekuńczego było wybranie przez Skarżącą konkurencyjnego świadczenia pielęgnacyjnego ( art. 27 ust. 5 u.ś.r.). Wyboru korzystniejszego świadczenia Skarżąca dokonało jednak już po upływie terminu na jaki zasiłek opiekuńczy został jej przyznany decyzją z 13 listopada 2015 r. Tym samym Sąd I instancji prawidłowo przyjął za organami, iż brak było podstaw do uchylenia w trybie art. 155 k.p.a. decyzji, która nie wpływała już na uprawnienia lub obowiązki Skarżącej.
Nie można za to zgodzić się z Sądem I instancji, iż ewentualne uchylenie decyzji z dnia 13 listopada 2015 r. w trybie art. 155 k.p.a. skutkowałoby obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres, w którym zgodnie z tą decyzją specjalny zasiłek opiekuńczy był Skarżącej wypłacany. Uchylenie decyzji, na podstawie której przyznano świadczenie rodzinne, w innych trybach niż wyraźnie wskazane w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. nie skutkuje uznaniem świadczenia za nienależnie pobrane. Zgodnie z tym przepisem za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Tryb uchylenia lub zamiany decyzji ostatecznej określony w art. 155 k.p.a. czy też art. 32 ust. 1 u.ś.r. nie został tam wymieniony.
Powyższe nie ma jednak wpływu na niezasadność zarzutu naruszenia art. 155 k.p.a. i z tych też przyczyn skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1. sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej.
Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia na rzecz organu od skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego (pkt 2. sentencji), uznając że zachodzi przypadek szczególny, o którym mowa w tym przepisie.
Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi Skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.