I OSK 286/22

I OSK 286/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik /sprawozdawca/
Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący/
Maciej Dybowski
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1194/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-07-29
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 80, 145§ 1 pkt 5, art. 151 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2017 poz 2097
art. 6 ust. 4
Ustawa z dnia 5 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Anna Siwonia-Rybak po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 1194/21 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 marca 2021 r. nr DAP-WOSR-7280-26/2021/MK w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 1194/21 oddalił skargę A. A. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 18 marca 2021 r. nr DAP-WOSR-7280-26/2021/MK w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. A. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie przepisów prawa procesowego, to jest:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 151 § 1 pkt 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", przez uznanie, że organy prawidłowo (po wznowieniu postępowania) odmówiły uchylenia decyzji Wojewody Lubelskiego z 11 lutego 2020 r. nr 2147/20 potwierdzającej A. A. oraz B. B. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez C. C. nieruchomości położonej poza obecnymi granicami RP z uwagi na fakt, że przedłożony przez stronę dowód nie jest dowodem istotnym, podczas gdy przedłożone świadectwo niezamożności stanowi dowód istotny, co dawało podstawę do wydania decyzji, o której mowa w art. 151 § 2 K.p.a. oraz skutkuje koniecznością ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ i rozstrzygania co do istoty sprawy;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 80 K.p.a. przez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów oraz dokonanie oceny przedłożonego przez stronę nowego dowodu w postaci świadectwa niezamożności w sposób dowolny, prowadzący do wniosku, że dokument ten nie może potwierdzać, że C. C. przysługiwało prawo własności gruntów rolnych, podczas gdy prawidłowa ocena dowodu powinna prowadzić do uznania, że dowód ten jest istotny w sprawie i powinien skutkować przeprowadzeniem ponownego postępowania w zakresie ustalenia, jakie składniki mienia nieruchomego pozostawiła wyżej wymieniona i orzeczenia o istocie sprawy przez ustalenie prawa do rekompensaty za dodatkowe 4 ha gruntów rolnych;
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097), powoływanej dalej jako "ustawa zabużańska", przez nieuwzględnienie naruszenia prawa materialnego przez organ i uznanie, że organ nie był zobowiązany do ponownego badania, jakie składniki mienia ruchomego pozostawiła C. C., ponieważ w postępowaniu badany był wyłącznie aspekt formalnoprawny, podczas gdy organ pominął przy rozpatrywaniu sprawy i ustalaniu istotności dowodu, że z treści art. 6 ust. 4 ww. ustawy wynika, że wskazany w nim katalog dowodów (punkty 1, 2, 3, i 4) nie jest katalogiem zamkniętym, co potwierdza zawarty w tym przepisie zwrot "mogą być w szczególności", a w konsekwencji wadliwe przyjęcie, że świadectwo niezamożności z 28 września 1938 r. (w którym wymieniono stanowiące własność C. C. nieruchomości gruntowe) nie stanowi dowodu (dokumentu), który świadczy o pozostawieniu przez C. C. wymienionych tam nieruchomości i nie może stanowić podstawy do ponownego ustalania pozostawionego mienia.
Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto, wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że Sąd I instancji nieprawidłowo i fragmentarycznie dokonał analizy materiału dowodowego oraz nie uwzględnił całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przy ustaleniu, czy doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego. Wadliwość działania organu, która nie została uwzględniona przez Sąd I instancji, polegała na przyjęciu, że nowy dowód przedstawiony w sprawie nie jest istotny i nie powinien prowadzić do ponownego rozpatrzenia sprawy oraz orzeczeniu co do jej istoty.
Jak wskazał wnoszący skargę kasacyjną, świadectwo niezamożności nie powinno być oceniane odrębnie od pozostałych zgromadzonych w sprawie dowodów, czy też w zestawieniu tylko z jednym dokumentem, ale w oparciu o całość materiału, w tym zeznania świadków. Dokument ten stanowi uzupełnienie całego materiału dowodowego, w szczególności dwóch sprzecznie brzmiących dokumentów (to jest opisu mienia pozostawionego, sporządzonego przez Pełnomocnika Okręgowego Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, przedstawionego zarówno przez stronę, jak i pozyskanego przez organ z Archiwum Akt Nowych w Warszawie).
Wnoszący skargę kasacyjną przyznał, że świadectwo niezamożności nie stanowiło o prawie własności nieruchomości, ale podkreślił, że organ powinien ponownie przeprowadzić postępowanie dowodowe i ocenić przedłożony dowód w oparciu o inne dokumenty zgromadzone w sprawie. Ustawa zabużańska nie zawiera bowiem zamkniętego katalogu środków dowodowych, a zgodnie z art. 75 § 1 K.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Ponadto ustawa ta nie zawiera warunku co do daty sporządzenia dokumentów potwierdzających pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Przy orzekaniu w sprawie, należało również wziąć pod uwagę trudności dowodowe w ustalaniu mienia pozostawionego.
Skarżący kasacyjnie wyjaśnił, że 10 kwietnia 2020 r. jego córka odnalazła dokument z 28 września 1938 r. poświadczający, że C. C. posiadała między innymi około 4 ha ziemi. Odnaleziony dowód potwierdza w części ilość posiadanych gruntów (według opisu mienia pozostawionego przez C. C., grunty rolne, łąki i pastwiska miały łączną powierzchnię 10 ha), stanowi nowy dowód w sprawie i jest podstawą do wznowienia postępowania. Świadectwo niezamożności zostało wydane przez Zarząd Miejski w X., a w treści dokumentu mowa o około 4 ha ziemi, sklepie spożywczym oraz o domu o dwóch mieszkaniach. Jest to niewątpliwie dokument opisujący stan majątkowy (a nie poświadczający stan prawny nieruchomości), sporządzony w celu zwolnienia z opłaty szkolnej. Jednocześnie, dokument ten został sporządzony na urzędowym formularzu i opatrzony pieczęciami oraz podpisami organu, potwierdzającymi prawdziwość przedstawionych w nim danych. Taki dokument, zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, należy uznać za dowód pośredni. Oznacza to, że jego treść powinna być rozpatrywana wspólnie z dowodem z przesłuchania świadka A. A. oraz dokumentem opisu mienia, w którego posiadaniu była strona, a na którym widniał dopisek "10 ha". Świadectwo niezamożności powinno być wzięte pod uwagę przy ustalaniu, jakie faktycznie nieruchomości zostały pozostawione poza granicami RP. Ujawnione okoliczności faktyczne lub nowe dowody są istotne dla sprawy, ponieważ same lub w powiązaniu z ustalonymi w postępowaniu faktami, mogły stać się podstawą wydania decyzji, gdyby te fakty lub dowody znane były we wcześniejszym postępowaniu.
Jak ocenił wnoszący skargę kasacyjną, w niniejszej sprawie zaistniały wątpliwości z uwagi na rozbieżność w treści dokumentów, to jest opisów mienia pozostawionego. Rozbieżności te można było rozstrzygnąć przy pomocy zeznań A. A., jak również nowego, ujawnionego dokumentu. Tymczasem, organ subiektywnie uznał, że skoro świadectwo niezamożności nie potwierdza prawa własności bezpośrednio i jednoznacznie, to nie stanowi dowodu istotnego i mającego wpływ na wynik sprawy.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. W ocenie organu, zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Zdaniem Ministra, przestawione świadectwo niezamożności nie doprowadziło do podważenia przyjętych w postępowaniu zwykłym okoliczności, ani nie pozostawało spójne z innymi dowodami, lecz tylko pogłębiło rozbieżności, a więc nie można mówić o tym, że dany dowód jest wiarygodny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Ocenę naruszenia przepisów powołanych w skardze kasacyjnej poprzedzić należy przypomnieniem treści żądania skarżącego. Otóż A. A. we wniosku z 22 kwietnia 2020 r., powołując się na art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., wystąpił do Wojewody Lubelskiego o wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej decyzją z 11 lutego 2020 r. nr 2147/20 potwierdzającej A. A. oraz B. B. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez C. C. nieruchomości w X., w skład której wchodził: plac o powierzchni 0,5 ha, zabudowany domem mieszkalnym murowanym, piwnicą kamienno-betonową, stodołą z polówek oraz studnią betonową – w kwotach po 163 870,41 zł na rzecz każdego z nich. Do wniosku o wznowienie postępowania dołączył uwierzytelnioną kopię świadectwa niezamożności z 28 września 1938 r. Nr Z-s/218, z której wynikało, że C. C. posiadała około 4 ha ziemi.
Wojewoda Lubelski postanowieniem z 17 listopada 2020 r. wznowił postępowanie. Następnie decyzją z 28 stycznia 2021 r. nr 2230/21, wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 K.p.a., organ odmówił uchylenia decyzji własnej z 11 lutego 2020 r., a Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu odwołania A. A., decyzją z 18 marca 2021 r. nr DAP-WOSR-7280-26/2021/MK, utrzymał w mocy decyzję Wojewody Lubelskiego z 28 stycznia 2021 r.
Zdaniem Ministra, przedstawione przez stronę świadectwo niezamożności nie mogło mieć istotnego wpływu na treść wydanego w sprawie rekompensaty rozstrzygnięcia, gdyż nie dowodzi pozostawienia przez C. C. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie Ministra, przedłożony przez stronę dowód nie potwierdza tytułu własności do przedmiotowej nieruchomości, ponieważ organ nie zaświadcza w tym zakresie. Przedmiotem prowadzonego przez ten organ postępowania nie było ustalenie właściciela nieruchomości. Wskazany dokument został wydany w celu przedstawienia odnośnym władzom w sprawie uzyskania ulg w opłacie czesnego.
A. A. wniósł skargę na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który powołanym na wstępie wyrokiem skargę oddalił.
Sąd I instancji wskazał, że postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją było prowadzone w jednym z nadzwyczajnych trybów, jakim jest wznowienie postępowania. Jak wynika z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., nie każde okoliczności faktyczne lub dowody, które wyszły na jaw po wydaniu decyzji i uzyskaniu przez nią przymiotu ostateczności, mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania, a tylko te, które są istotne dla sprawy, to znaczy takie, które mogłyby wpłynąć na rozstrzygnięcie, gdyby organ znał je w momencie podejmowania decyzji. Jako nowy i nieznany organowi dowód strona wskazała wystawione 28 września 1938 r. przez Zarząd Miejski w X. świadectwo niezamożności, z którego wynikało, że C. C. posiada między innymi "ok. 4 ha ziemi". Zdaniem strony, gdyby organ dysponował tym dokumentem, mógłby odmiennie ocenić przedstawione w sprawie dowody co do posiadania przez wyżej wymienioną gruntów o powierzchni 10 ha. W konsekwencji czego, co najmniej za ich część (o powierzchni 4 ha), mógłby ustalić przewidziane ustawą zabużańską prawo do rekompensaty.
Sąd I instancji podzielił pogląd prezentowany przez organ II instancji, że choć świadectwo niezamożności stanowi nowy i nieznany organowi wydającemu decyzję dowód w sprawie, to jednak nie ma on charakteru istotnego, to jest takiego, który prowadzić musi do zasadniczej zmiany poglądu na kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy elementy stanu faktycznego.
Stanowisko Sądu I instancji należało uznać za prawidłowe.
Sąd I instancji przeprowadził prawidłową kontrolę legalności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i zasadnie uznał, że są one zgodne z prawem, stąd też słusznie zastosował konstrukcję prawną oddalenia wniesionej skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a., a odmienne stanowisko skarżącego kasacyjnie w tym zakresie pozostaje w realiach sprawy chybione. Generalnie należało wskazać, że nie mogą odnieść spodziewanego skutku zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzające się jedynie do kwestionowania stanowiska Sądu I instancji aprobującego ustalenia przyjęte w zaskarżonej decyzji. Zarzut błędu w ocenie dokonanych ustaleń faktycznych nie może bowiem sprowadzać się do samej tylko polemiki z oceną ustaleń poczynionych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu lub do odmiennej oceny materiału dowodowego, lecz powinien polegać na wykazaniu, jakich uchybień w świetle norm prawnych, wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego dopuściły się organy.
W sprawie kluczowe było zbadanie, czy świadectwo niezamożności, przedstawione przy wniosku o wznowienie postępowania, pozwalało na uprawdopodobnienie tezy, że w skład pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez C. C. mienia nieruchomego wchodziło także pole o powierzchni 10 ha albo o powierzchni 4 ha, jak zdaniem skarżącego, wynikało z tego dowodu. Takie założenie w sprawie przyjął Sąd I instancji i wobec tego zagadnienia koncentrują się zarzuty skargi kasacyjnej.
Na gruncie ustawy zabużańskiej (art. 6 ust. 4) i Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 7, art. 75 § 1, art. 76 § 3, art. 77§ 1, art. 80, art. 86) katalog dowodów dołączanych do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty ma charakter przykładowy i jest otwarty. Przy czym ustawa zabużańska jest ustawą szczególną i z tej racji zawarte w niej przepisy proceduralne mają pierwszeństwo przed ogólnymi przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. W związku z tym, choć omawiana ustawa nie ogranicza obowiązków, które obciążają organ na zasadzie Kodeksu postępowania administracyjnego, to wprowadza również ustawowe obowiązki obciążające wnioskodawcę. Do takich właśnie obowiązków proceduralnych należy dołączenie do wniosku stosownej dokumentacji, na której oparte jest dochodzone uprawnienie - art. 6 ustawy (J. Forystek [w:] Komentarz do ustawy o mieniu zabużańskim. Studium historyczno-prawne, LEX/el. 2020, art. 6. https://sip.lex.pl, dostęp: 2025-02-14).
Spełnienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., otwierającej ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, wymaga wystąpienia łącznie trzech warunków. Pierwszy przewiduje, że zgłoszone okoliczności faktyczne lub dowody są nowe, a zatem nie były znane organowi rozpoznającemu sprawę w postępowaniu zwykłym. Drugi warunek wymaga, by nowe okoliczności faktyczne, nowe dowody miały istotne znaczenie dla sprawy. Występuje tu związek z regulacją materialnoprawną. Trzeci warunek, to istnienie okoliczności faktycznej, istnienie dowodu w dniu wydania decyzji objętej żądaniem wznowienia postępowania. Spełnienie łącznie tych trzech warunków daje podstawy do stwierdzenia, że postępowanie zakończone ostateczną decyzją zostało dotknięte istotnym naruszeniem przepisów prawa procesowego co do ustalenia stanu faktycznego, uzasadniając ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy (podobnie w wyrokach NSA z 5 kwietnia 2017 r. sygn. akt II OSK 2010/15, z 15 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 1961/15, z 16 listopada 2010 r. sygn. akt II GSK 986/09, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W okolicznościach niniejszej sprawy powyższa koniunkcja nie zachodzi. Wprawdzie wystawione 28 września 1938 r. przez Zarząd Miejski w X. świadectwo niezamożności, z którego treści wynikało, że C. C. posiada m.in. "ok. 4 ha ziemi", stanowi nowy i nieznany organowi wydającemu decyzję dowód w sprawie, to jednak nie można mu przypisać charakteru dowodu istotnego dla sprawy. A więc takiego, który prowadzić musi do zasadniczej zmiany poglądu na kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy elementy stanu faktycznego. Ocenę tę zaprezentowały w toku postępowania administracyjnego organy administracyjne, za prawidłową uznał Sąd I instancji, a skład orzekający w niniejszej sprawie ocenę tę podziela.
Nie jest sporne, że Wojewoda Lubelski rozstrzygając sprawę zakończoną wydaniem decyzji z 11 lutego 2020 r. nr 2147/20 ustalił istotne w sprawie okoliczności, m.in. na podstawie dokumentu urzędowego, jakim był opis pozostawionego przez C. C. mienia, sporządzony przez Pełnomocnika Okręgowego Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, a więc w oparciu o dowód, o którym mowa w art. 6 ust. 4 pkt 1 ustawy zabużańskiej. Przy czym, wobec istnienia dwóch wersji tego dokumentu, gdzie w jednym (pozyskanym z Archiwum Akt Nowych) wskazano wyłącznie plac pod zabudowaniami o pow. 0,5 ha, a w drugim (przedłożonym przez stronę) wskazano dodatkowo pole o powierzchni 10 ha, organ za miarodajny uznał dokument pozyskany z archiwum. Z tego względu, organ ustalił wówczas prawo do rekompensaty jedynie za plac o pow. 0,5 ha i zabudowę.
Niewątpliwie załączone do wniosku o wznowienie świadectwo niezamożności nie podważa wiarygodności dowodów, na których opierał się organ ustalając stan faktyczny, który stanowił podstawę wydania decyzji ostatecznej z 11 lutego 2020 r. Przede wszystkim, prawidłowo Sąd I instancji uznał za organami administracyjnymi, że dokument ten dotyczył stanu zamożności jednostki, a został wydany w celu uzyskania ulg w opłacie czesnego. Na podstawie świadectwa niezamożności można było określić potencjalne źródła dochodów osoby, na rzecz której zostało ono wystawione. Nie odnosi się on natomiast do praw podmiotowych przynależnych C. C. do nieruchomości. Prawidłowo zwrócił uwagę Sąd I instancji, że dokument ten wskazuje jedynie na "posiadanie" przez wyżej wymienioną różnego rodzaju mienia nieruchomego, które to posiadanie mogło wynikać z różnych tytułów. W odniesieniu do tej kwestii należy wytknąć skarżącemu kasacyjnie, że w petitum skargi kasacyjnej wadliwe podał, że świadectwo niezamożności z 28 września 1938 r. wymienia stanowiące własność C. C. nieruchomości gruntowe. Wprawdzie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej przyznał, że świadectwo niezamożności nie stanowiło o prawie własności nieruchomości, to jednak taki sposób formułowania zarzutów skargi kasacyjnej należało uznać za niewłaściwy.
W żaden sposób zatem świadectwo nie odnosiło się do okoliczności mających znaczenie w sprawie o rekompensatę, czyli przynależnych jednostce praw rzeczowych. Słusznie przy tym Sąd I instancji zwrócił uwagę, że art. 2 ustawy zabużańskiej stanowi, że prawo do rekompensaty przysługiwało właścicielowi (a nie posiadaczowi) pozostawionych nieruchomości.
Kolejna kwestia, na którą prawidłowo zwrócił uwagę Sąd I instancji, to wynikający ze świadectwa niezamożności i wyjaśnień strony areał pola będącego w "posiadaniu" C. C., który był o ponad połowę mniejszy, niż wskazany w uznanym w 2020 r. przez Wojewodę Lubelskiego za niewiarygodny egzemplarzu urzędowego opisu mienia. Zasadna jest więc ocena Sądu I instancji, że i z tej przyczyny nie można uznać, że świadectwo niezamożności mogło rzutować na odmienny sposób oceny wiarygodności opisu pozostawionego przez C. C. mienia uzyskanego z Archiwum Akt Nowych. Podobnie nie można było skutecznie zakwestionować oceny Sądu I instancji co do wyjaśnień skarżącego przesłuchiwanego w charakterze strony na etapie postępowania prowadzonego w trybie zwykłym i wynikających z nich rozbieżności co do wielkości pozostawionej nieruchomości przez jego matkę (protokół przesłuchania strony z 13 czerwca 2017 r.).
Wobec tego trafna była konstatacja Sądu I instancji, że nawet gdyby omawiane świadectwo niezamożności zostało przedłożone na etapie postępowania zwykłego, to nie mogłoby doprowadzić do odmiennych konkluzji niż te, które wówczas organ poczynił. Prawo do rekompensaty zostało bowiem potwierdzone w oparciu o dokument urzędowy w postaci opisu mienia pozostawionego, pozyskanego z Archiwum Akt Nowych w Warszawie, natomiast dowód przedstawiony w postępowaniu wznowieniowym nie podważa przyjętych w postępowaniu zwykłym okoliczności i ich oceny. Co więcej, jak słusznie zauważył organ II instancji, wywołuje dodatkowe wątpliwości, które nie zostały rozwiane w wyniku innych dowodów, w szczególności wyjaśnień strony z 13 listopada 2017 r., gdzie wskazano na jeszcze inną powierzchnię nieruchomości. Zatem wystawione 28 września 1938 r. przez Zarząd Miejski w X. świadectwo niezamożności nie wprowadza nowych okoliczności faktycznych, które podważałyby ocenę wynikającą z dotychczasowego materiału dowodowego.
Słusznie więc organy, wobec przedstawionej powyżej argumentacji, nie stwierdziły istnienia przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. uzasadniającej uchylenie decyzji z 11 lutego 2020 r. nr 2147/20. Zatem należało w sposób niesporny zastosować konstrukcję prawną z art. 151 § 1 pkt 1 K.p.a. W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że sens uregulowania zawartego w art. 151 § 1 pkt 1 K.p.a. polega na braku możliwości przejścia do merytorycznego rozpoznania sprawy administracyjnej, gdy stwierdzi się, że nie zaistniała żadna z podstaw wznowienia postępowania. Decyzja o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej może być podjęta po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i dowodowego, w wyniku którego jednoznacznie można stwierdzić, że nie istniały określone w K.p.a. podstawy wznowienia postępowania. Postępowanie wznowieniowe nie może być wykorzystywane do pełnej merytorycznej kontroli decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym. Postępowanie to może bowiem odnosić się wyłącznie do kwestii ustalenia istnienia kwalifikowanych wad procesowych wyliczonych w art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b k.p.a. i z tej przyczyny w jego toku organ nie może prowadzić rozważań materialnoprawnych (wyrok NSA z 14 lutego 2024 r. sygn. akt II OSK 1233/21).
Wobec powyższego nie można zarzucić Sądowi I instancji błędu w przyjęciu, że niniejszej sprawie mógł być badany wyłącznie aspekt formalnoprawny, to jest zaistnienie warunków uzasadniających wzruszenie wydanej w sprawie decyzji ostatecznej w sprawie rekompensaty, w ramach wznowionego postępowania z przyczyn opisanych w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Należy w pełni podzielić stanowisko Sądu I instancji, że rozważanie za jakie mienie można ustalić prawo do rekompensaty, a także czy zasadna była odmowa uznania za wiarygodny opisu mienia pozostawionego w wersji przedkładanej przez stronę (w tym także ewentualne przeprowadzenie na tę okoliczność dodatkowego postępowania wyjaśniającego, obejmującego choćby wskazywaną w skardze weryfikację tego dokumentu pod kątem jego potencjalnego przerobienia), mogło nastąpić dopiero wówczas, gdyby w ramach wznowionego postępowania organ przeszedł do etapu rozpoznawania i rozstrzygania sprawy co do jej istoty. To zaś możliwe było dopiero po stwierdzeniu, że przyczyna, na której oparto żądanie wznowienia postępowania administracyjnego w rzeczywistości zaistniała, a przy tym nie upłynął termin, w jakim możliwe jest uchylenie decyzji ostatecznej, wskazany w art. 146 § 1 K.p.a. Słusznie Sąd I instancji uznał, że taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca.
Tym samym za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 6 ust. 4 ustawy zabużańskiej. Dodatkowo należy zauważyć, że argumentacja skargi kasacyjnej odnosząca się do zagadnienia katalogu dowodów określonych w art. 6 ust. 4 ustawy zabużańskiej i przypisanego organom administracyjnym stanowiska o charakterze zamkniętym tego katalogu, była przedmiotem wyjaśnień Sądu I instancji. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, bowiem, że Sąd uznał, że zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 i 4 ustawy nie był zasadny, gdyż wbrew zarzutom skargi organy nie wyraziły stanowiska ani o wynikającej z art. 6 ust. 1 ustawy normie prawnej, która wymaga wykazania przynależnego tytułu do pozostawionej nieruchomości, ani o zamkniętym katalogu dowodów określonym w art. 6 ust. 1 i 4 ustawy zabużańskiej. Sąd podkreślił, że na obecnym etapie postępowania nie była ponownie oceniana kwestia wykazania, jakie składniki mienia nieruchomego pozostawiła poprzedniczka prawna skarżącego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Nie mogły też być zasadne zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 151 § 1 pkt 1 i art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. oraz w związku z art. 80 K.p.a. Prawidłowa była bowiem ocena Sądu I instancji, że skoro dowód załączony do wniosku o wznowienie postępowania nie mógł stanowić podstawy stwierdzenia, że repatriantce przysługiwał tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości rolnej o powierzchni 4 ha ani 10 ha, na jaką wskazywano w toku postępowania zwykłego - a przez to także doprowadzić do ustalenia za taką nieruchomość prawa do rekompensaty, to nie mógł być również uznany za dowód, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. (z uwagi na brak waloru "istotności w sprawie"). W tej sytuacji zasadnie Sąd I instancji podkreślił, że stwierdzenie tych okoliczności w ramach pierwszej fazy postępowania wznowieniowego (co do przyczyn), obligowało organ do jego zakończenia w sposób determinowany treścią art. 151 § 1 pkt 1 K.p.a., to jest do wydania decyzji o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej z tego względu, że przyczyna wznowieniowa w rzeczywistości nie zaistniała.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 in fine P.p.s.a.