I OSK 2853/23

I OSK 2853/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-03-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jakub Zieliński
Maciej Dybowski /sprawozdawca/
Marek Stojanowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
658
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SAB/Wa 350/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-06-30
Skarżony organ
Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 149 § 1 pkt 3, § 1a i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Rozwoju i Technologii od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2023 r. sygn. akt I SAB/Wa 350/22 w sprawie ze skargi B.G. na bezczynność Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz B.G. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 30 czerwca 2023 r., sygn. akt I SAB/Wa 350/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi B.G. (dalej: "skarżący") na bezczynność Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie rozpoznania wniosku z 10 maja 2016 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego: 1. zobowiązał Ministra Rozwoju i Technologii do rozpoznania wniosku z 10 maja 2016 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Gospodarki Komunalnej z 28 lutego 1961 r. nr MT-446/1 oraz orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 4 marca 1959 r. nr GT.6-W/26/59 w terminie 2 tygodni od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności postępowania, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. wymierzył Ministrowi Rozwoju i Technologii grzywnę w wysokości 3000 złotych; 4. przyznał od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz skarżącego sumę pieniężną w kwocie 1000 złotych; 5. zasądził od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz skarżącego kwotę 580 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (k. 60, 64-71 akt sądowych).
Skargę kasacyjną wywiódł Minister Rozwoju i Technologii (dalej organ, Minister lub skarżący kasacyjnie), reprezentowany przez r. pr. M.G., zaskarżając wyrok I SAB/Wa 350/22 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie: 1. prawa materialnego, tj. błędną wykładnię art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1491, dalej nowelizacja kpa), polegającą na uznaniu, że umorzenie postępowania na mocy ww. przepisu wymaga potwierdzenia przez organ administracyjny przez wydanie innego aktu administracyjnego, niż pismo informujące o umorzeniu postępowania nieważnościowego, podczas gdy zgodnie z ww. przepisem postępowania spełniające określone w nim przesłanki zostały umorzone z mocy prawa, a skutek ten nie wymagał jakichkolwiek działań ze strony organu, w szczególności wydania decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty, a zarazem brak jest podstawy prawnej w nowelizacji kpa, jak i w samym kpa do wydania orzeczenia organu administracji publicznej stwierdzającego umorzenie postępowania;
2. naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy: a. art. 3 § 1 w zw. z art 133 § 1 i art 141 § 4 ppsa w zw. z art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa przez:
- wadliwą kontrolę działania Ministra dokonaną z pominięciem całokształtu okoliczności sprawy, z których wynikało, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z 28 lutego 1961 r. nr MT-446/61 i utrzymanego nią w mocy orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st Warszawie z 4 marca 1959 r. nr GT.6-W/26/59, odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. W., oznaczonej hipotecznie "O., później nr [...], obecnie nr [...], na gruncie dóbr W. lit. A, rej hip. [...]", uległo umorzeniu z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa, z dniem 16 września 2021 r., a więc z tym dniem zostało zakończone, o czym poinformowano w piśmie z 11 kwietnia 2022 r.;
- uchylenie się przez Sąd od rozpoznania istoty sprawy, tj. od oceny, na podstawie akt sprawy czy zaistniały okoliczności wskazane w art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa, powodujące skutek w postaci umorzenia postępowania nadzorczego z mocy prawa;
b. art. 149 § 1 pkt 1 i 3 ppsa w zw. z art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa przez:
- uwzględnienie skargi na bezczynność organu i niezasadne zobowiązanie organu do wydania decyzji kończącej postępowanie w sytuacji, gdy postępowanie w sprawie objętej skargą na bezczynność uległo umorzeniu z mocy prawa, z dniem 16 września 2021 r., a więc w dacie orzekania przez Sąd było już zakończone;
- bezzasadne zobowiązanie organu do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z 28 lutego 1961 r. nr MT-446/61 i utrzymanego nią w mocy orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 4 marca 1959 r. nr GT.6-W/26/59, odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. W., oznaczonej hipotecznie "O., później nr [...], obecnie nr [...], na gruncie dóbr W. lit A, rej hip. [...]" - w terminie dwu tygodni od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, podczas gdy przedmiotowe postępowanie uległo umorzeniu z mocy prawa, a tym samym obecnie nie jest możliwe wydanie rozstrzygnięcia w tym postępowaniu;
c. art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1 ppsa przez:
- brak zrozumiałego i spójnego sformułowania argumentacji Sądu w uzasadnieniu skarżonego wyroku oraz wskazania przepisów na których się oparł;
- sformułowanie lakonicznego i nieprzekonującego uzasadnienia (kluczowej dla sprawy) oceny o konieczności rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z 28 lutego 1961 r. nr MT-446/61 i utrzymanego nią w mocy orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 4 marca 1959 r. nr GT.6-W/26/59 i wydania innego orzeczenia organu administracji publicznej, bez wskazania jaki ma to być akt oraz bez wskazania podstawy prawnej do wydania takiego aktu;
d. art. 141 § 4 w zw. z art. 153 ppsa przez sformułowanie w uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia wiążącej organ oceny prawnej o konieczności rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z 28 lutego 1961 r. nr MT-446/61 i utrzymanego nią w mocy orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 4 marca 1959 r. nr GT.6-W/26/59 i wydania innego orzeczenia organu administracji publicznej, w sprawie, która uległa umorzeniu z mocy prawa na skutek ziszczenia się przesłanek wskazanych w art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa, która to ocena spowoduje wydanie przez organ aktu bez istniejącej w obowiązujących przepisach podstawy prawnej do takiego działania organu.
e. art. 149 § 1a w zw. z art 133 § 1 ppsa i art. 35 § 3 i 5 kpa przez uznanie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, która to ocena dokonana została z pominięciem całości okoliczności indywidualnych sprawy;
f. art. 149 § 1 pkt 1 ppsa przez zobowiązanie Ministra do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z 28 lutego 1961 r. nr MT-446/61 i utrzymanego nią w mocy orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st Warszawie z 4 marca 1959 r. nr GT.6-W/26/59, w terminie dwu tygodni od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku z aktami sprawy, tj. działania którego nie przewiduje art. 149 § 1 pkt 1 ppsa, zgodnie z którym Sąd może zobowiązać organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
g. art. 149 § 2 w zw. z art. 133 § 1 ppsa przez wymierzenie Ministrowi grzywny w wysokości 3.000 zł i sumy pieniężnej w wysokości 1.000 zł, które są środkami dyscyplinująco-represyjnymi o charakterze dodatkowym, stosowanym w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, gdy jednocześnie istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ nadal nie załatwi sprawy, w sytuacji gdy w niniejszej sprawie organ rozpoznał wniosek skarżących i dokonał ustaleń, że przedmiotowe postępowanie nieważnościowe uległo umorzeniu z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r., na skutek ziszczenia się przesłanek o których mowa w art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa, zaś nie wydanie przez organ deklaratoryjnej decyzji administracyjnej potwierdzającej umorzenie postępowania z mocy prawa wynika wyłącznie z przyjęcia odmiennego od Sądu stanowiska, że w przepisach prawa brak jest podstawy prawnej do wydania takiej decyzji.
Skarżący kasacyjnie wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji; zasądzenie na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych; zrzekł się rozprawy (k. 80-88v akt sądowych).
W odpowiedzi na skargę kasacyjną B.G. (dalej skarżący), reprezentowany przez r. pr. P.J., wniósł o: oddalenie skargi kasacyjnej w całości; zasądzenie od organu na rzecz skarżącego [zwrotu] kosztów postępowania według norm przepisanych (k. 97-97v akt sądowych).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.
Według art. 193 zdanie drugie ppsa, w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze ppsa. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji.
W rozpoznawanej sprawie powołano się na obie podstawy kasacyjne. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że z uwagi na charakter sprawy i ze względu na ścisłe powiązanie wzorców kontroli, uzasadnione było ich łączne rozpoznanie.
Kluczowa kwestia w niniejszej sprawie to ocena skutków nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego, dokonana ustawą z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. poz. 1491). Sąd I instancji przesądził bowiem o bezczynności Ministra upatrując jej przyczyn w niewłaściwej interpretacji przepisu art. 2 ust. 2 ustawy o zmianie kpa skutkującej tym, że organ ograniczył swoje działania do skierowania do stron pisma informującego o umorzeniu postępowania w związku z wejściem w życie nowelizacji kpa, podczas gdy umorzenie postępowania w warunkach objętych działaniem wskazanego przepisu wymagało wydania decyzji.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 nowelizacji kpa, do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. W myśl art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.
Przepisy te wprowadzają unormowanie, zgodnie z którym w określonej w nim sytuacji - z mocy prawa - dochodzi do umorzenia prowadzonego postępowania administracyjnego z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. poz. 1491), czyli z dniem 16 września 2021 r. Wprawdzie w art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa, nie jest powiedziane expressis verbis, że umorzenie postępowania winno być w tym przypadku potwierdzone decyzją administracyjną, ale - jak podkreślił to Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 14.12.2022 r. I OSK 1979/22 - przepis ten w żadnej części swej dyspozycji nie zwalnia organu z obowiązku wydania aktu o mocy deklaratoryjnej. Umorzenie postępowania, w oparciu o art. 105 kpa każdorazowo, bez względu na przyczynę, o ile zaistnieją przesłanki prawem przewidziane, powinno nastąpić w formie decyzji administracyjnej. Podobnie, jak rozpatrzenie wniosku o stwierdzenie nieważności, każdorazowo powinno zakończyć się wydaniem, jednej z przewidzianych ustawą Kodeks postępowania administracyjnego, decyzji.
Powyższy pogląd jest przyjmowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym i podziela go również skład orzekający w niniejszej sprawie. Uzasadnieniem stanowiska, w myśl którego zwrot: "Postępowanie administracyjne [...] umarza się z mocy prawa", jakim posługuje się art. 2 pkt 2 ustawy o zmianie kpa, wymaga potwierdzenia odpowiednim aktem - decyzją administracyjną lub wyrokiem sądu opartym na art. 145 § 3 ppsa, jest konieczność dochowania pewności prawa i bezpieczeństwa prawnego (orzeczenia NSA z: 10.8.2022 r. I OSK 716/22; 4.10.2022 r. I OSK 1250/22; 11.10.2022 r. I OSK 1602/2021, 19.10.2022r. I OSK 1546/22; 8.11. 2022 r. I OSK 1548/22; 9.11.2022 r. I OSK 1284/22, z 17.11.2022 r. I OSK 1845/22; 18.11.2022 r. I OSK 1862/22; 24.11.2022 r. I OSK 1869/22; 1.12.2022 r. I OSK 1995/22; 14.12.2022 r. I OSK 1979/22; 21.11.2023 r. I OSK 1825/22).
Analogiczny pogląd jest wyrażany w doktrynie, w której akcentuje się, że "Postępowania administracyjne niezakończone ostateczną decyzją lub postanowieniem, które w myśl art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. zostały umorzone z mocy prawa, organ prowadzący postępowanie musi formalnie "zamknąć" wydaniem "orzeczenia" [...], czyli musi wydać w tej materii deklaratoryjną decyzję administracyjną." (W. Chróścielewski, "Wątpliwości dotyczące rozwiązań przyjętych w nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego z 2021 r. odnoszących się do przedawnienia stwierdzenia nieważności decyzji", ZNSA 2021/5, s. 9-26).
Wbrew twierdzeniom Autora skargi kasacyjnej, nie można zrównywać sposobu regulowania zagadnień prawnomaterialnych z unormowaniami procesowymi. O ile te pierwsze przyznają określonym podmiotom stosowne prawa (lub nakładają na nie pewne obowiązki) w zależności od woli (w danym przypadku) ustawodawcy, to przepisy procesowe zawsze stanowią dla stron (a przynamniej winny stanowić) gwarancje realizacji przyznanych im prawem materialnym w danym przypadku uprawnień.
Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa, słusznie przyjmując, że postępowanie w sprawie nie zostało zakończone w związku ze skierowaniem do skarżących informacji zawartej w piśmie o umorzeniu postępowania. Sąd I instancji zasadnie stwierdził bezczynność Ministra przy rozpoznawaniu wniosku skarżących z 10 maja 2016 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Gospodarki Komunalnej z 28 lutego 1961 r. nr MT-446/1 i orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 4 marca 1959 r. nr GT.6-W/26/59. W dacie orzekania przez Sąd I instancji (30 czerwca 2023 r.) sprawa nie została bowiem zakończona wydaniem aktu lub dokonaniem czynności kończących postępowanie, dlatego też w pkt 1 zaskarżonego wyroku Sąd prawidłowo zastosował art. 149 § 1 pkt 1 ppsa i zobowiązał organ do rozpoznania wniosku skarżących w terminie dwu tygodni od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z odpisem prawomocnego wyroku. Zasadnie Sąd I instancji uznał, że organ pozostawał w bezczynności, gdyż nie załatwił sprawy z wniosku skarżących z 20 października 2020 r. w terminie określonym w art. 35 § 3 kpa, ani w terminach wyznaczonych w oparciu o art. 36 § 1 kpa.
Mając powyższe na uwadze zarzuty naruszenia art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa, a także art. 149 § 1 pkt 1 i 3 w związku z art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa należało uznać za niezasadne.
Niezasadne okazały się zarzuty procesowe wskazujące na naruszenie art. 3 § 1 w zw. z art. 133 § 1 i art. 141 § 4 ppsa.
Zgodnie z art. 3 § 1 ppsa, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis ten zatem ma wyłącznie charakter ustrojowy a wydanie wyroku, niezgodnego z oczekiwaniem skarżącego kasacyjnie, nie mogło być utożsamiane z uchybieniem powołanej normie. Nie ma bowiem żadnych podstaw do przyjęcia, że Sąd I instancji nie dokonał w niniejszym przypadku takiej kontroli albo że ocenę swoją oparł na innym kryterium niż bezczynność organu (art. 3 § 1 p. 8 ppsa).
W przypadku zarzutu naruszenia art. 133 § 1 ppsa, zgodnie z którym sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy [...], Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł uchybienia ww. normie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nic nie wskazuje na to, że Sąd I instancji oparł swoje orzeczenie na innym materiale dowodowym, niż ten który wynikał z akt przedmiotowej sprawy, albo że nie uwzględnił dowodów, mających w niej znaczenie dla rozstrzygnięcia.
Uzasadnienie Sądu I instancji spełnia wymogi art. 141 § 4 ppsa, w tym zawiera prawidłowe wskazania co do dalszego postępowania przez organ w tej sprawie, biorąc pod uwagę także dyspozycję art. 153 ppsa. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez Sąd I instancji jest odmienne od prezentowanego przez Autora skargi kasacyjnej nie oznacza, że takie uzasadnienie nie odpowiada wymogom ustawowym określonym w art. 141 § 4 ppsa. Sąd I instancji podał, że poza sporem jest, że Minister nie zakończył sprawy decyzją i nadal pozostaje w zwłoce w rozpoznaniu wniosku z 10 maja 2016 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Gospodarki Komunalnej z 28 lutego 1961 r. nr MT-446/1 i orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 4 marca 1959 r. nr GT.6-W/26/59. Nietrafnie skarżący kasacyjnie zarzuca uchylenie się Sądu I instancji od rozpoznania istoty sprawy - od oceny, na podstawie akt sprawy, czy zaistniały okoliczności wskazane w art. 2 ust. 2 nowelizacji kpa (pkt 2 lit. a tiret drugie petitum skargi kasacyjnej). Obowiązek dokonania ustaleń w trybie postępowania rozpoznawczego ciąży na organie administracji publicznej, a wynik tych ustaleń i akt subsumcji musi być zaprezentowany w decyzji deklaratoryjnej, kończącej postępowanie w sprawie (jeśli organ w trybie kpa takich ustaleń rzeczywiście w sposób niewątpliwy dokona). Taka decyzja deklaratoryjna podlega kontroli sądowoadministracyjnej w odrębnym postępowaniu (art. 3 § 2 pkt 1 ppsa), a nie w postępowaniu ze skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenia postępowania (art. 3 § 2 pkt 8 ppsa). Minister zmienił swą błędną praktykę, wydając w szeregu sprawach decyzje deklaratoryjne (znane Sądowi z urzędu – ze sprawy kontrolowanej wyrokiem I OSK 1825/22 - gdzie Minister przesłał Sądowi przy piśmie z 20 listopada 2023 r. konieczną decyzję deklaratoryjną z 20 listopada 2023 r. [nr...], którą Minister Rozwoju i Technologii na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1491) stwierdził, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z [...] sierpnia 1959 r. nr [...] i utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z [...] listopada 1958 r. nr [...], zostało umorzone z mocy prawa (k. 71-79 akt I SAB/Wa 383/21).
Z uzasadnienia wyroku I SAB/Wa 350/22 jasno wynika dlaczego - zdaniem Sądu I instancji - Minister procedował opieszale, niesprawnie i nieskutecznie, co uprawniało Sąd I instancji do stwierdzenia, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 §1 pkt 3 ppsa).
Sąd trafnie wskazał, że w sytuacji wystąpienia z opisanym wnioskiem z 10 maja 2016 r. przez P.C., a następnie 26 września 2016 r. przez B.G., organ dopiero w 2019 r. rozpoczął badanie przymiotu strony wnioskodawców, a w konsekwencji postanowieniem z 18 czerwca 2019 r. nr DO3.6611.868.2016.RR, zawiesił z urzędu postępowanie w niniejszej sprawie wzywając wnioskodawców do wystąpienia do właściwego sądu powszechnego z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po dawnym właścicielu opisanej nieruchomości B.B., ewentualnie również po jego zmarłych następcach prawych. Dnia 15 lipca 2021 r. do Ministra wpłynęły żądane dokumenty a organ nie dokonał w sprawie żadnej czynności mającej odzwierciedlenie w aktach i zmierzającej do zakończenia postępowania. Następnie Minister poinformował strony postępowania o jego umorzeniu pismem z 11 kwietnia 2022 r., które to pismo nie można uznać za wydanie aktu kończącego przedmiotowe postępowanie bowiem nie zachowuje ono formy decyzji, wymaganej prawem.
Oceniając, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie winien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne.
Ocena postępowania Ministra, dokonana przez Sąd I instancji, a sprowadzająca się do przyjęcia, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, nie budzi zastrzeżeń. W szczególności o powyższym świadczy fakt, że mimo tego, że organ uzyskał dane spadkobierców dawnego właściciela nieruchomości w lipcu 2021 r., to przez blisko rok nie podejmował żadnych czynności w sprawie, aż do wydania pisma z 11 kwietnia 2022 r. o umorzeniu postępowania. Skoro wniosek o stwierdzenie nieważności wpłynął do organu we wrześniu 2016 r. i od 15 lipca 2021 r. organ dysponował danymi ustalonych spadkobierców, a dalsze czynności podjął dopiero po upływie roku, to nie można skutecznie zarzucić Sądowi I instancji dokonania niewłaściwej oceny w zakresie charakteru bezczynności jako mającej miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Na taką ocenę rzutował zwłaszcza bardzo długi okres prowadzenia sprawy, niemający uzasadnienia ani w stopniu jej skomplikowania, ani w konieczności prowadzenia skomplikowanego postępowania dowodowego. Organ nie informował stron o w trybie art. 36 kpa o niemożności załatwienia sprawy w terminie. Powoływanie się w skardze kasacyjnej na trudności kadrowe i organizacyjne organu, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także Sądu Najwyższego, nie zwalniały organu z obowiązku respektowania terminów, określonych ustawowymi przepisami proceduralnymi. Kwestie te organ winien rozwiązywać we własnym zakresie. Okoliczności te nie mogą zwalniać organu z obowiązku prowadzenia postępowania administracyjnego zgodnie z zasadami przewidzianymi w kodeksie postępowania administracyjnego
Z tych powodów niezasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 149 § 1a w zw. z art. 133 § 1 ppsa i w zw. z art. 35 § 3 i 5 kpa i art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1 ppsa oraz w zw. z art. 153 ppsa o także art. 149 § 1 pkt 1, § 2 w zw. z art. 133 § 1 ppsa.
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.
O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono w myśl art. 204 pkt 2 w związku z art. 205 § 2 w związku z art. 207 § 1 ppsa (koszt za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną) oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.).
Sprawa rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy ppsa, ponieważ skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, a druga strona nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.