I OSK 282/25

I OSK 282/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-04-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Karol Kiczka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1301/24 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2024-11-04
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184, art. 58 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2012 poz 270
art. 4 ust. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 2024 poz 1568
art. 365 § 1
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t. j.)
Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
art. 79 ust. 1 i 3 oraz art. 80 ust. 1,2 i 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Sentencja
Dnia 8 kwietnia 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Miasta Stołecznego Warszawy na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 listopada 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 1301/24 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi Miasta Stołecznego Warszawy na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 22 września 2020 r. nr KOX/3502/Po/19 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej postanawia: oddalić skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 4 listopada 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 1301/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę Miasta Stołecznego Warszawy na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 22 września 2020 r. nr KOX/3502/Po/19 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że wniesienie skargi jest niedopuszczalne ze względu na brak przedmiotu zaskarżenia. Wskazał, że kwestie związane z kształtowaniem wysokości opłat z tytułu użytkowania wieczystego mają charakter cywilnoprawny, gdyż opłaty te stanowią essentialia negotti stosunku prawnego jakim jest użytkowanie wieczyste. Procedura aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego uregulowana została w sposób specyficzny na gruncie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Chociaż pierwsza faza tego postepowania uregulowana została w ustawie administracyjnej, nie zmienia to faktu, iż postepowanie to dotyczy sprawy cywilnej. Orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej SKO, Kolegium) kończy pierwszą fazę tego postępowania. Skuteczne wniesienie sprzeciwu skutkuje tym, iż orzeczenie traci moc (art. 80 ust. 1 i 3 ugn), a uprzednio złożony wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości – zastępuje pozew (art. 80 ust. 2 ugn), ze wszelkimi jego konsekwencjami. Wniesienie sprzeciwu powoduje przeniesienie sporu na kanwę postępowania cywilnego, a przedmiotem tego postępowania w dalszym ciągu będzie sprawa o charakterze cywilnym, a nie administracyjnym. Złożony przez skarżącego sprzeciw na przedmiotowe orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, skutkował tym, że zgodnie z art. 80 ust. 3 ugn orzeczenie SKO utraciło moc, a więc zostało wyeliminowane z obrotu prawnego, a dotychczasowy wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości – zastąpiło pozew (art. 80 ust. 2 ugn). W tym momencie sprawa przeszła do drugiej fazy postępowania tj. do postępowania sądowego. Ponieważ w obrocie prawnym funkcjonuje prawomocne postanowienie z dnia 13 marca 2024 r. sygn. akt XXVII Cz 69/24 Sądu Okręgowego w Warszawie, oddalające zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy – Mokotowa w Warszawie z dnia 6 września 2023 r. sygn. akt I C 122/23, w którym Sąd umorzył postepowanie o ustalenie opłaty z tytułu użytkowania wieczystego – to nie znajdzie tu zastosowania regulacja zawarta w treści art. 58 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 t.j., dalej: "ppsa"), który stanowi, że sąd administracyjny nie może odrzucić skargi z tego powodu, że sprawa nie należy do właściwości sądów administracyjnych, jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie miała jednak miejsca.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniosło Miasto Stołeczne Warszawa zaskarżając je w całości i zarzucając:
I. naruszenie przepisów prawa procesowego, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 4 ust. 2 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów poprzez przyjęcie, że od orzeczenia wydanego na podstawie art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów, wniesienie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest niedopuszczalne,
- art. 79 ust. 3 i art. 80 ust. 1 i 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 4 ust. 2 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów, poprzez przyjęcie, że od orzeczenia wydanego na podstawie art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów, przysługuje prawo wniesienia sprzeciwu do sądu powszechnego oraz że wniesienie takiego sprzeciwu wywołuje skutki prawne w postaci utraty mocy tego orzeczenia.
Wobec tak postawionych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego i zrzeczono się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy mogło nastąpić w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a zobligowany jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna jest niezasadna.
Miasto Stołeczne Warszawa przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uczyniło orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 22 września 2020 r. nr KOX/3502/Po/19 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej wydane w oparciu o art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz. U. z 2019 r. poz. 270, dalej: ustawa zmieniająca).
Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów - jeżeli postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostało wszczęte po dniu 5 października 2018 r., a wypowiedzenia dotychczasowej wysokości tej opłaty nie zostały skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r., roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją. Stosownie natomiast do treści art. 4 ust. 2 tej ustawy, który stanowił podstawę prawną zaskarżonego orzeczenia Kolegium - postępowania, o których mowa w ust. 1, niezakończone w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy umarza się. Cytowana ustawa zmieniająca weszła w życie w dniu 13 lutego 2019 r. Z przywołanych przepisów wynika, że przesłankami umorzenia postępowania dotyczącego weryfikacji aktualizacji opłaty rocznej są: po pierwsze - wszczęcie postępowania po dniu 5 października 2018 r. oraz po drugie - brak skutecznego doręczenia wypowiedzeń dotychczasowej wysokości opłaty wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r., tj. dniem przekształcenia z mocy prawa dotychczasowego prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Umorzenie postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego wyklucza, że rozstrzygnięcie dotyczące zasadności ustalonej wysokości opłaty za użytkowanie wieczyste może zapaść.
Jednocześnie art. 4 ustawy zmieniającej dotyczy kwestii związanych z ustaleniem opłaty przekształceniowej za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, co zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz. U. z 2020 r. poz. 2040) w odniesieniu do określonych gruntów nastąpiło z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2019 r. Ustawa przekształceniowa łączy skutek przekształcenia prawa z koniecznością uiszczenia opłaty przekształceniowej, jej wysokość jest określana zgodnie z art. 7 tej ustawy, co do zasady w powiązaniu z wysokością opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste. Art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej zawiera zatem normę materialną, która w sytuacji określonej w hipotezie tego przepisu, wyznacza wysokość rocznej opłaty przekształceniowej na wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją. W tej sytuacji art. 4 ust. 2 ustawy przekształceniowej przewiduje umorzenie postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej, o jakim mowa w art. 4 ust. 1 tej ustawy. Konieczność umorzenia postępowania dotyczącego sporu co do wysokości opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste jest konsekwencją tego, że spór ten, wobec materialnoprawnej regulacji art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej, stał się bezprzedmiotowy: w wyniku przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności, brak jest podstaw do aktualizacji opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste na przyszłość, zaś określenie wysokości opłaty przekształceniowej następuje na podstawie opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste obowiązującej przed aktualizacją.
Nie budzi przy tym wątpliwości, że postępowanie wszczęte przed Kolegium w sprawie aktualizacji opłaty z tytułu użytkowania wieczystego prowadzone jest na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2024 r., poz.1145, dalej: u.g.n.). Złożenie wniosku kwestionującego aktualizację opłaty rocznej inicjuje postępowanie przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym, którego przedmiotem jest ustalenie opłaty. Rozpatrując taki wniosek kolegium powinno dążyć do polubownego załatwienia sprawy w drodze ugody, jeśli jednak nie dojdzie do zawarcia ugody w powyższej kwestii, wydaje orzeczenie o oddaleniu wniosku lub o ustaleniu nowej wysokości opłaty (art. 79 ust. 3 u.g.n.). Jest to orzeczenie co do istoty sprawy, które nie podlega ani weryfikacji w trybie administracyjnym, ani zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Wniesienie sprzeciwu powoduje, że orzeczenie Kolegium traci moc, a sprawa aktualizacji opłaty podlega rozpoznaniu przez sąd powszechny, co literalnie wynika z art. 80 ust. 1 i 3 u.g.n. Przedmiotem postępowania przed sądem powszechnym nie jest zatem kontrola orzeczenia kolegium, rozstrzygnięcie sądu powszechnego nie może też skutkować przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania przez kolegium, sąd orzeka w przedmiocie zasadności aktualizacji opłaty rocznej.
W toku postępowania przed kolegium odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy k.p.a. o wyłączeniu pracownika oraz organu, o załatwianiu spraw, doręczeniach, wezwaniach, terminach i postępowaniu, z wyjątkiem przepisów dotyczących odwołań i zażaleń (art. 79 ust. 7 u.g.n.). Oznacza to, że w przypadku zaistnienia podstaw do umorzenia postępowania, jak to przewiduje art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej, odpowiednie zastosowanie znajdą przepisy k.p.a. Kodeks postępowania administracyjnego reguluje m.in. w art. 105 § 1 k.p.a. umorzenie postępowania w przypadku jego bezprzedmiotowości, a regulacja ta powinna znaleźć odpowiednie stosowanie w przypadku uznania przez Kolegium istnienia podstaw do zastosowania art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej. Przepis art. 105 § 1 k.p.a. stanowi, że umorzenie postępowania następuje w formie decyzji. Wyłączenie stosowania przepisów o odwołaniach wskazuje na dwie okoliczności. Po pierwsze, wyłączenie stosowania przepisów o odwołaniach w art. 79 ust. 7 u.g.n. oznacza, że ustawodawca nie wykluczył wydania w toku postępowania przed kolegium takiego orzeczenia, do którego mogłyby one znajdować zastosowanie na skutek odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a. o postępowaniu. Po drugie, wyłączenie stosowania przepisów o odwołaniach powoduje, że wydane przez kolegium rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania nie podlega kontroli w trybie administracyjnym i staje się ostateczne.
Nie budzi także wątpliwości, że postępowanie w przedmiocie ustalenia i aktualizacji opłat z tytułu użytkowania wieczystego przebiega w dwóch etapach: w pierwszym, postępowanie prowadzone jest przed samorządowym kolegium odwoławczym i dotyczy badania zasadności wysokości opłaty rocznej, w drugim zaś (jeśli do niego dojdzie) - toczy się przed sądem powszechnym, w drodze procesu cywilnego. Do przeniesienia kompetencji na sąd powszechny dochodzi na skutek wniesienia sprzeciwu. Zgodnie z art. 80 ust. 1 u.g.n. sprzeciw wnosi się od orzeczenia kolegium. Powstaje zatem pytanie, jaki jest zakres rozstrzygnięć kolegium objętych pojęciem orzeczenia w rozumieniu art. 80 ust. 1 u.g.n., czy obejmuje on wyłącznie orzeczenia o jakich mowa w art. 79 ust. 3 u.g.n. - o oddaleniu wniosku lub ustaleniu nowej wysokości opłaty, czy też obejmuje także inne rozstrzygnięcia wydawane w związku ze sprawą, w tym o umorzeniu postępowania. Ustawodawca w art. 79 ust. 3 u.g.n. posłużył się określeniem "orzeczenie", co jest zgodnie traktowane w orzecznictwie jako wyraz tego, że skoro kognicji organu administracji poddano spór majątkowy o charakterze cywilnym, to akt kończący takie postępowanie stanowi odrębny rodzaj rozstrzygnięcia, co specjalnie podkreślił ustawodawca, używając nazwy "orzeczenie" (J.P. Tarno, A. Wrzesińska-Nowacka: Postępowanie w sprawach opłaty za użytkowanie wieczyste, "Samorząd Terytorialny" 1995, nr 7-8, s. 109 i nast.). W uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2013 r. sygn. akt I OPS 12/13 NSA podzielił stanowisko, że chociaż spór między użytkownikiem wieczystym a właścicielem gruntu rozstrzyga organ administracji, jakim jest samorządowe kolegium odwoławcze, to jednak zapadłe w tym zakresie orzeczenie nie jest decyzją administracyjną. Stanowisko to opiera się na stwierdzeniu, że sprawa aktualizacyjna, zawisła przed kolegium, nadal pozostaje w istocie materialnoprawną sprawą o świadczenie pieniężne o charakterze cywilnoprawnym, która jest objęta właściwością sądu powszechnego, przez co nie ma jakichkolwiek podstaw, by przedmiotowe orzeczenie uznać za decyzję administracyjną. Jako zasadnicza kwestia jawi się zatem charakter sprawy (majątkowy i cywilny), którego dotyczyć ma orzeczenie kolegium. W powołanej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny przyjął również, że to, iż sprawa w znaczeniu materialnym ma charakter cywilny i należy do właściwości sądów powszechnych, nie musi samo przez się wykluczać właściwości sądów administracyjnych w tego rodzaju sprawach we wszelkim zakresie. NSA podzielił pogląd uprzednio wyrażony w uzasadnieniu uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 1999 r. sygn. akt OPS 12/99 (ONSA 2000, Nr 2, poz. 47), w której powołując się na art. 184 Konstytucji RP, stwierdzono, że rozwiązania przewidujące przejście sprawy z drogi administracyjnej na drogę sądową nie oznaczają, iż w takich sprawach przysługuje tylko droga do sądu powszechnego, a skarga sądowoadministracyjna w ogóle nie jest dopuszczalna. W sprawach przekazywanych do właściwości sądów powszechnych, które w pierwszej fazie są załatwiane przez organy administracji, właściwość sądu administracyjnego bowiem jest wyłączona tylko w takim zakresie, w jakim sąd powszechny może przejąć sprawę do dalszego jej rozpoznania. W odniesieniu do opłaty za użytkowanie wieczyste sąd powszechny może przejąć do rozpoznania sprawę w zakresie sporu co do zasadności aktualizacji tej opłaty, czyli w zakresie dotyczącym kwestii majątkowej (cywilnej).
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu nie jest zasadność aktualizacji opłaty za użytkowanie wieczyste, ale dopuszczalność jego rozpoznania ze względu na materialoprawną regulację art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej. Dopiero rozstrzygnięcie, że w sprawie nie było podstaw do zastosowania art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej i umorzenia postępowania w przedmiocie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, otworzy drogę do wydania przez Kolegium orzeczenia na podstawie art. 79 ust. 3 u.g.n., a następczo do zgłoszenia sprzeciwu i przekazania sprawy do rozpoznania sądowi powszechnemu. Przepis art. 80 ust. 1 u.g.n. i uregulowania zawarte w ustawie zmieniającej nie przewidują, aby od orzeczenia wydanego w trybie art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej służył sprzeciw do sądu powszechnego, służy on bowiem jedynie od orzeczeń, o których mowa w art. 79 ust. 3 u.g.n.
Także stanowisko zajęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 17 grudnia 2018 r., sygn. akt I OPS 2/18 potwierdza, że w toku postępowania przed kolegium w sprawie aktualizacji opłaty za użytkowanie wieczyste, na skutek odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a., dochodzi do wydania rozstrzygnięć związanych z prowadzonym postępowaniem, które co do zasady nie mogą podlegać kontroli sądu powszechnego, dla którego zastrzeżona jest kognicja w kwestii cywilnej, związanej ze sporem o wysokość opłaty za użytkowanie. W oparciu o powyższe Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że pojęcie "orzeczenia", od którego zgodnie z art. 80 ust. 1 u.g.n. możliwe jest wniesienie sprzeciwu, ogranicza się do orzeczenia wydanego na podstawie art. 79 ust. 3 u.g.n. o oddaleniu wniosku użytkownika wieczystego lub ustaleniu nowej wysokości opłaty, nie mieszczą się w nim natomiast inne rozstrzygnięcia wydawane przez kolegium w toku postępowania prowadzonego z odpowiednim zastosowaniem przepisów k.p.a. wskazanych w art. 79 ust. 7 u.g.n. O tym, czy rozstrzygnięcia te podlegają kontroli sądu administracyjnego, rozstrzyga ich charakter i przepisy p.p.s.a.
Wydane w niniejszej sprawie orzeczenie, jako wydane na podstawie art. 4 ustawy zmieniającej, a nie na podstawie art. 79 ust. 3 u.g.n., nie rozstrzyga sprawy co do istoty i niezależnie od zastosowanej przez Kolegium terminologii, jest procesowo decyzją o umorzeniu (art. 105 § 1 k.p.a.). Decyzja ta wydana z odpowiednim zastosowaniem przepisów k.p.a. i na administracyjnym etapie postępowania, jest decyzją administracyjną w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. i służy na nią skarga do sądu administracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 12 maja 2022 r., I OSK 1626/21, LEX nr 3347897).
Powyższy wywód był konieczny by omówić tło postępowania, w którym co do zasady w tego typu sprawach przysługuje skarga do sądu administracyjnego - jednak w tym konkretnym przypadku skarga była niedopuszczalna, co wyjaśniono poniżej.
Mając na uwadze sytuację prawną jaka zaistniała w niniejszej sprawie przypomnieć należy ze zgodnie z treścią art. 58 § 4 p.p.s.a. Sąd nie może odrzucić skargi z powodu, o którym mowa w § 1 pkt 1, jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. Jeżeli jednak sąd powszechny uznał się za właściwy, czyli jak w niniejszej sprawie (Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z dnia 13 marca 2024 r. sygn. akt XXVII Cz 69/24, oddalił zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy – Mokotowa w Warszawie z dnia 6 września 2023 r. sygn. akt I C 122/23 o umorzeniu postępowania o ustalenie opłaty z tytułu użytkowania wieczystego) i rozpoznał sprawę – sprawa nie może podlegać rozpoznaniu przez sąd administracyjny. Stosownie bowiem do art. 365 § 1 kodeksu postępowania cywilnego orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Ze wskazanego uregulowania wynika konieczność uwzględnienia faktu istnienia konkretnego orzeczenia regulującego konkretną sprawę zarówno przez strony postępowania, jak i sąd, który je wydał, inne sądy, inne organy państwowe i organy administracji. Wymienione jednostki nie mogą wskazanego orzeczenia zmieniać ani go pomijać w swoich działaniach. Prawomocny wyrok swą mocą powoduje, że nie jest możliwe dokonanie odmiennej oceny i odmiennego osądzenia tego samego stosunku prawnego, w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych, między tymi samymi stronami. (vide teza wyroku NSA z dnia 7 marca 2023 r. II GSK 1338/19 LEX nr 3590729). Z powołanego przepisu (art. 365 § 1 k.p.c.) wynika zatem, że moc wiążąca przysługuje prawomocnym orzeczeniom sądu wydawanym w postępowaniu cywilnym. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 stycznia 2000 r. II CKN 655/98, LEX nr 51062 przyjął, że istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się w tym, że także inne sądy, inne organy państwowe, a w przypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu. W świetle komentowanego przepisu moc wiążąca, w którą wyposażone jest prawomocne orzeczenie wydane w postępowaniu cywilnym, dotyczy stron postępowania oraz sądu, który orzeczenie to wydał, a nadto innych sądów oraz innych organów państwowych i organów administracji publicznej. Według Sądu Najwyższego, wynikająca z art. 365 k.p.c. moc wiążąca orzeczenia oznacza, że żaden z podmiotów nią objętych nie może negować faktu istnienia prawomocnego orzeczenia i jego określonej treści, niezależnie od tego, czy był stroną postępowania (np. wyrok SN z 15.7.1998 r. II UKN 129/98, OSNP 1999/13/437). Prawomocnym orzeczeniem są związane prócz sądów administracyjnych, także inne organy państwowe i organy administracji publicznej, zarówno rządowe, jak i samorządowe. Skutki prawomocności orzeczenia sądu powszechnego w postępowaniu administracyjnym w pełni akceptuje doktryna (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz 2022, s. 503; zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 września 2023 r. sygn. I OSK 3267/19, dalej I OSK 3267/19, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zgodzić się zatem należy z Sądem I instancji, że w sytuacji gdy sąd powszechny orzekł w tej sprawie - rozpoznanie ponowne tożsamej sprawy przez sąd administracyjny powodowałoby, że w obrocie funkcjonowałyby rozstrzygnięcia zarówno sądu powszechnego, jak i administracyjnego dotyczące tej samej sprawy, analizujące de facto to samo zagadnienie, tj. badanie przesłanek warunkujących umorzenie postępowania aktualizacyjnego w kontekście ustawy materialnoprawnej.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.