I OSK 279/13

Naczelny Sąd Administracyjny2014-03-05
NSAAdministracyjneŚredniansa
pomoc społecznazasiłek celowykryterium dochodowezasoby własnedarowiznazwrot podatkuuznanie administracyjnesubsydiarnośćwspółdziałanie

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie odmowy przyznania zasiłków celowych, uznając, że wnioskodawczyni nie wykorzystała własnych zasobów i możliwości do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, w tym poprzez darowiznę nieruchomości i otrzymanie zwrotu podatku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargi J.K. na decyzje odmawiające przyznania zasiłków celowych na zakup środków czystości, żywności oraz dofinansowanie opłat za energię. Organy uznały, że mimo nieprzekroczenia kryterium dochodowego, wnioskodawczyni nie wykorzystała własnych zasobów, takich jak darowizna nieruchomości i zwrot podatku, do poprawy swojej sytuacji. NSA oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny i wymaga współdziałania wnioskodawcy.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej J.K. od wyroku WSA w Krakowie, który oddalił jej skargi na decyzje odmawiające przyznania zasiłków celowych. Prezydent Miasta Krakowa odmówił przyznania zasiłków na środki czystości, żywność oraz opłaty za energię, mimo że dochód rodziny nie przekroczył kryterium dochodowego. Organ I instancji uznał, że rodzina nie wykorzystała w pełni swoich zasobów, w tym darowizny części nieruchomości, a także otrzymała zwrot podatku za 2010 r. w znacznej kwocie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało te decyzje w mocy, podkreślając, że nieodpłatne wyzbywanie się majątku nieruchomego nie jest postępowaniem racjonalnym z ekonomicznego punktu widzenia i nie służy przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego nie były uzasadnione. Sąd podkreślił, że zasiłek celowy ma charakter uznaniowy i pomocniczy, a wnioskodawca ma obowiązek wykorzystania własnych zasobów i możliwości do zaspokojenia potrzeb. Darowizna nieruchomości i otrzymanie zwrotu podatku zostały uznane za okoliczności przemawiające za odmową przyznania zasiłku, zgodnie z zasadą subsydiarności pomocy społecznej i obowiązkiem współdziałania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, zwrot podatku uzyskany w czerwcu 2011 r. nie był uwzględniany przy wyliczaniu dochodu rodziny z maja 2011 r., jednakże samo dysponowanie tymi środkami w dacie podejmowania decyzji stanowiło argument za odmową przyznania zasiłku.

Uzasadnienie

Ustawa o pomocy społecznej definiuje dochód na potrzeby postępowań w jej reżimie, a nie przepisy podatkowe. Zwrot podatku uzyskany w czerwcu nie był dochodem z maja, ale dysponowanie nim przez wnioskodawczynię w momencie składania wniosku było istotne dla oceny jej sytuacji materialnej i możliwości zaspokojenia potrzeb.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (8)

Główne

Ppsa art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ups art. 8 § ust. 1 i 3

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Ups art. 2 § ust. 1

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Pomocnicze

Ppsa art. 174 § pkt 1 i 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ups art. 11 § ust. 1 i 2

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Ups art. 39 § ust. 1

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

K.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nieodpłatne wyzbycie się majątku nieruchomego nie jest postępowaniem racjonalnym z ekonomicznego punktu widzenia i mającym na celu przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych z wykorzystaniem własnych zasobów i możliwości. Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny i wymaga od wnioskodawcy aktywnego wykorzystania własnych zasobów i możliwości do zaspokojenia potrzeb. Dysponowanie przez wnioskodawczynię znaczną kwotą zwrotu podatku za poprzedni rok stanowiło argument za odmową przyznania zasiłku celowego.

Odrzucone argumenty

Błędne wyliczenie dochodu rodziny przez organy administracji, w tym pominięcie pomniejszenia o składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Zwrot podatku za 2010 r. nie jest dochodem w rozumieniu prawa podatkowego i nie powinien być wliczany do dochodu za 2011 r.

Godne uwagi sformułowania

pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym Uprawnienia wynikające z przepisów Ups mają charakter subsydiarny, co oznacza, iż uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej nieodpłatne wyzbywanie się majątku nieruchomego nie jest postępowaniem mającym na celu przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych z wykorzystaniem własnych zasobów i możliwości

Skład orzekający

Robert Sawuła

przewodniczący sprawozdawca

Joanna Banasiewicz

sędzia

Przemysław Szustakiewicz

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zasiłków celowych, zasady subsydiarności pomocy społecznej, wymogu wykorzystania własnych zasobów przez wnioskodawców oraz traktowania zwrotu podatku i darowizny majątku jako czynników wpływających na przyznanie świadczeń."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych (darowizna nieruchomości, zwrot podatku) i interpretacji przepisów o pomocy społecznej, co może ograniczać jej bezpośrednie zastosowanie w innych sprawach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa ilustruje ważną zasadę subsydiarności w pomocy społecznej i pokazuje, jak sądy oceniają wykorzystanie własnych zasobów przez osoby ubiegające się o wsparcie, co jest istotne dla prawników zajmujących się prawem socjalnym.

Czy darowizna nieruchomości i zwrot podatku pozbawią Cię prawa do zasiłku? NSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 279/13 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2014-03-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2013-02-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Banasiewicz
Przemysław Szustakiewicz
Robert Sawuła /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III SA/Kr 1285/11 - Wyrok WSA w Krakowie z 2012-05-17
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 184, 174 pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
art. 8 ust. 1 i 3, art. 11 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Robert Sawuła (spr.), Sędzia NSA Joanna Banasiewicz, Sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant asystent sędziego Rafał Jankowski, po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 maja 2012 r. sygn. akt III SA/Kr 1285/11 w sprawie ze skargi J.K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] września 2011 r. nr [...], z dnia [...] września 2011 r. nr [...], z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłków celowych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 17 maja 2012 r., III SA/Kr 1285/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej: "WSA") w Krakowie oddalił skargi J.K.na trzy decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (dalej: "SKO w Krakowie" lub "Kolegium") z [...] września 2011 r. o nr: [...],[...] oraz [...] - w przedmiocie odmowy przyznania zasiłków celowych. Wyrok ten wydano w następującym stanie sprawy:
Decyzją z [...] lipca 2011 r. nr [...], Prezydent Miasta Krakowa odmówił J.K. przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu środków czystości. Decyzją z [...] lipca 2011 r. nr [...], odmówiono wnioskodawczyni przyznania zasiłku celowego na zakup żywności. Z kolei decyzją z [...] lipca 2011 r. nr [...], odmówiono jej przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat za energię elektryczną i gaz.
Organ I instancji ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i dwójką dzieci. Dochodem rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w maju 2011 r., była renta męża wnioskodawczyni w wysokości 691,29 zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł, zasiłki rodzinne w łącznej wysokości 159 zł oraz dochód wnioskodawczyni uzyskany z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 114,17 zł. Dochód rodziny jest pomniejszony o kwotę 1082,46 zł wydatkowaną na składki na ubezpieczenia społeczne z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej strony. Organ gminy ocenił, że dochód rodziny w maju 2011 r. nie przekroczył kryterium dochodowego określonego w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm., dalej: "Ups"), jednak odmówił przyznania żądanej pomocy, ponieważ rodzina wnioskodawczyni przekazała na rzecz osób trzecich część działek, będących ich własnością i zarazem zasobem w rozumieniu art. 2 ust. 1 Ups, który powinien zostać wykorzystany do poprawy sytuacji życiowej rodziny. Uznano, że zasoby te nie zostały odpowiednio wykorzystane. Ponadto w czerwcu 2011 r. wnioskodawczyni otrzymała zwrot podatku za 2010 r. w łącznej wysokości 5.196,25 zł, która to kwota przyczyni się do poprawy sytuacji rodziny i pozwoli na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
W odwołaniu od powyższych decyzji J.K. wyjaśniła, że zawarcie umowy darowizny na rzecz osób trzecich, której przedmiotem był udział wynoszący 1/3 powierzchni nieruchomości miało charakter zabezpieczający przed egzekucją komorniczą i nastąpiło tylko do czasu wyjaśnienia kwestii zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych oraz u właściciela kamienicy, w której zamieszkuje rodzina. Ponadto w ocenie odwołującej zwrot podatku za rok 2010 w kwocie 5196,25 zł nie jest dochodem i nie może przyczynić się do poprawy jej sytuacji.
Powołanymi na wstępie decyzjami z [...] września 2011 r. odpowiednio o nr [...], nr [...], nr [...] SKO w Krakowie utrzymało zaskarżone decyzje organu I instancji w mocy. Organ odwoławczy ustalił, że strona ma 36 lat, prowadzi 4-osobowe gospodarstwo domowe wraz z mężem i dwójką dzieci. W zajmowanym lokalu zamieszkuje jeszcze teściowa prowadząca osobne gospodarstwo domowe. W maju 2011 r. rodzina odwołującej się dysponowała środkami finansowymi, które pozwalały jej na zaspokojenie potrzeb we własnym zakresie. Na dochód rodziny złożyły się zasiłek rodzinny, zasiłek pielęgnacyjny, renta męża i dochód z działalności gospodarczej, jak też dochód z gospodarstwa rolnego. Niemniej, dochód na osobę w rodzinie nie przekroczył kryterium dochodowego wynoszącego 351 zł. Jednak w miesiącu składania wniosku (czerwcu 2011 r.) strona dysponowała środkami na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, ponieważ poza świadczeniami okresowymi otrzymała także zwrot podatku za 2010 r. w kwocie 5.196,25 zł. Podkreślono przy tym, że rodzina odwołującej się nie wykorzystuje własnych zasobów i możliwości w celu przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych. Posiada majątek, który mogłaby odpłatnie zbyć i uzyskać potrzebne do życia środki finansowe. Tymczasem umową darowizny zawartą 18 stycznia 2011 r. w formie aktu notarialnego pomiędzy J.K. i B.K. a osobą trzecią, wnioskodawczyni i jej małżonek darowali udziały wynoszące 33/100 części w nieruchomości położonej w M. o pow. 43 ary i nieruchomości położonej w M. o pow. 17 arów oraz udział wynoszący 1/100 części w nieruchomości położonej w C. o pow. 23 arów. Nieodpłatne wyzbywanie się majątku nieruchomego nie było więc postępowaniem racjonalnym z ekonomicznego punktu widzenia i mającym na celu przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych z wykorzystaniem własnych zasobów i możliwości, a stanowiło przejaw marnotrawienia własnych zasobów.
J.K. wniosła na powyższe decyzje w jednym piśmie procesowym skargi do WSA w Krakowie, które rozdzielono i zarejestrowano odpowiednio pod sygn. III SA/Kr 1285/11, III SA/Kr 1286/11 i III SA/Kr 1287/11. Postanowieniem z 17 maja 2012 r. III SA/Kr 1285/11, sąd I instancji połączył w/w sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, stosownie do art. 111 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Skarżąca zakwestionowała prawidłowość dokonanych przez organy ustaleń faktycznych, w tym wysokości osiągniętego dochodu w miesiącu poprzedzającym złożenie podania, wliczenie do ogólnego dochodu rodziny dochodów z gospodarstwa rolnego, nieprawidłowego wyliczenia dochodu z działalności gospodarczej oraz zaliczenie do dochodu zwrotu podatku za 2010 r. W jej ocenie prawidłowa wysokość tego dochodu powinna wynieść 79,17 zł, a nie jak przyjęto 1117,46 zł. Z powodu dysponowania nieruchomościami rolnymi o pow. 0,66 hektara (0,9845 hektara przeliczeniowego) nie powinno dojść do doliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego, ponieważ za takie uznaje się obszar o pow. powyżej 1 hektara, natomiast poniżej tej wartości nieruchomość stanowi tylko użytki rolne. Nie zgodziła się również z oceną, aby darowizna nieruchomości stanowiła utratę korzyści majątkowych, czym miano naruszyć dyspozycję art. 2 Ups wobec przyjęcia, że nie wykorzystuje ona wszystkich możliwości do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Z kolei zwrot podatku został jej wypłacony w czerwcu, a nie w maju 2011 r.
W odpowiedzi na skargi SKO w Krakowie wniosło o ich oddalenie.
Oddalając skargi powołanym na wstępie wyrokiem WSA w Krakowie podał, że wykładnia art. 39 Ups wskazuje, że zasiłek celowy ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. Nie jest więc przewidziany na pokrycie comiesięcznych kosztów utrzymania. Ponadto jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego, nie jest przyznawany automatycznie, nawet w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę kryteriów ustawowych. Jednak działanie w ramach uznania administracyjnego doznaje ograniczenia w treści art. 7 i 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: "K.p.a."), zobowiązującymi organy do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się zasadą dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak też uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Celem pomocy społecznej jest jedynie pomoc i wspieranie osób i rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej. Organy pomocy społecznej dysponują bowiem ograniczonymi środkami finansowymi, które muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób ubiegających się o wsparcie. Wobec tego, podejmując decyzję organy obowiązane są wskazać kryteria, jakimi kierowały się podejmując określone rozstrzygnięcie.
Zdaniem sądu wojewódzkiego organy prawidłowo ustaliły sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową strony, w tym faktyczny dochód miesięczny i wydatki strony związane z jej utrzymaniem. Błędnie skarżąca podała, że do dochodu nie wlicza się dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego, ponieważ pozostaje to w opozycji do art. 8 ust. 9 Ups. Dochód taki sumuje się również z dochodem uzyskanym w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto organy zasadnie uznały, że w odniesieniu do skarżącej nie zachodzi tego rodzaju sytuacja, która przemawiałaby za przyznaniem jej zasiłku celowego. Wnioskodawca powinien przede wszystkim sam pokrywać własne wydatki, a pomoc społeczna działać na zasadzie pomocniczości i nie powinna zastępować osoby w podejmowaniu własnymi siłami działań mających na celu zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca z mężem posiadali nieruchomości gruntowe na terenie Gminy L. i wspólnie darowali udziały w tych nieruchomościach osobie trzeciej. Trafnie zatem Kolegium stwierdziło, że nieodpłatne wyzbycie się majątku nieruchomego nie jest postępowaniem mającym na celu przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych z wykorzystaniem własnych zasobów i możliwości. Ponadto skarżąca w miesiącu składania wniosku otrzymała od Urzędu Skarbowego zwrot podatku za 2010 r. w kwocie 5.196,25 zł. Posiadała więc własne zasoby, które mogła i powinna była wykorzystać dla przezwyciężenia trudnej sytuacji materialnej.
Skargę kasacyjną od wyroku z 17 maja 2012 r. wniósł ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącej (wadliwie posługując się w niej oznaczeniem nazwiska skarżącej, jako K.), zaskarżając go w całości i domagając się jego uchylenia oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia kosztów postępowania. Powołując się na art. 174 pkt 1 i 2 Prawa o postępowania przed sądami administracyjnymi wyrokowi temu zarzucił naruszenie:
1. przepisów postępowania, a to art. 3 § 2, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Prawa o postępowania przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7, 75 § 1, 77, 78 i 80 K.p.a. przez niewłaściwą kontrolę i niedostrzeżenie przez sąd I instancji naruszenia przez organy przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy przez przyjęcie błędnego wyliczenia dochodu, który zgodnie z art. 8 ust. 3 Ups nie został pomniejszony o "sumy miesięcznych przychodów o składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne" w sytuacji, gdy J.K. wskazała sposób wyliczenia tegoż dochodu w skardze, co doprowadziło do ustalenia błędnej kwoty dochodu rodziny, a WSA w Krakowie przyjął uzasadnienie organu oparte na materiale dowodowym świadczącym na niekorzyść skarżącej i nie odniósł się do prawidłowego wyliczenia tego dochodu zawartego w skardze, a miało ono istotny wpływ na wynik postępowania,
2. prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 8 ust. 3 Ups przez uznanie za dochód zwrotu podatku za 2010 r. w sytuacji, gdy nie jest to dochodem w rozumieniu prawa podatkowego, a przez to nie mógł zostać uznany za dochód w 2011 r., gdyż był sumą zwrotu zaliczek na pobrany podatek dochodowy za 2010 r.
W ocenie autora skargi kasacyjnej prawidłowo wyliczony dochód za maj 2011 r. powinien wykazać stratę rodziny, ponieważ sumę składającą się z zasiłku pielęgnacyjnego (153 zł), zasiłku rodzinnego (159 zł) oraz renty męża skarżącej (691,29 zł) należało pomniejszyć o odprowadzone składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne w kwocie 1082,46 zł. Tymczasem sąd I instancji nie odniósł się w żadnym miejscu, co do prawidłowości poczynionych przez organy wyliczeń. Z kolei zwrot podatku powinien być traktowany jako dochód uzyskany w 2010 r., a nie w 2011. Uwzględnienie tych okoliczności spowodowałoby uznanie, że skarżąca nie dysponowała wystarczającymi środkami do przezwyciężenia trudnej sytuacji materialnej, a przez to uprawniona byłaby do otrzymania wnioskowanej pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ( Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej Ppsa, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 Ppsa rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 Ppsa, obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (por. uchwała NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, opubl. ONSAiwsa z 2010 r., nr 1, poz. 1).
W niniejszej sprawie żadnej z wymienionych w art. 183 § 2 Ppsa przesłanek nieważności postępowania Sąd się nie dopatrzył, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyć się musiała wyłącznie do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów.
Skarga nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Zarzut naruszenia przepisów postępowania, poprzez przeprowadzenie wadliwej kontroli legalności zaskarżonych decyzji i niedostrzeżenie przez sąd wojewódzki naruszenia przepisów K.p.a. wskazanych w skardze kasacyjnej sprowadza się do akceptacji wadliwego wyliczenia dochodu rodziny skarżącej. Wadliwość ta miała sprowadzać się do pominięcia nakazu pomniejszenia miesięcznych przychodów o składki na ubezpieczenia zdrowotne i ubezpieczenia społeczne. Ponadto nie uwzględniono prawidłowego wyliczenia dochodu, sporządzonego przez skarżącą, a to miało mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Tak określonego zarzutu naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 Ppsa) nie można uznać za skuteczny.
Zasadnie sąd wojewódzki zwrócił uwagę, że rodzaj świadczenia o przyznanie którego na różne cele ubiegała się skarżąca, określa przepis art. 39 ust. 1 Ups. Cyt. przepis stanowi, że "W celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy". Trafnie podkreślono, że takie świadczenie ma charakter uznaniowy. Kontrola aktów uznaniowych przez sąd administracyjny odbywa się w ograniczonym zakresie, przede wszystkim sprowadza się do ustalenia, czy akt taki nie jest dowolny i czy został podjęty po starannym wyjaśnieniu okoliczności faktycznych sprawy. Niesporne jest, że orzekające w sprawie organy administracji publicznej obu instancji przyjęły, że skarżąca spełniała warunki do przyznania jej prawa do zasiłku celowego, skoro ziściło się tzw. kryterium dochodowe, wynikające w przepisu art. 8 ust. 1 Ups. Wedle cyt. przepisu w brzmieniu obowiązującym w dacie wyrzekania przez organy "Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej". W odniesieniu do skarżącej na członka jej rodziny wysokość dochodu miesięcznego nie przekraczała kwoty 351 zł. Odmowa przyznania zasiłków celowych nastąpiła przeto nie z powodu braku spełnienia tzw. kryterium dochodowego, ale z przyczyn wskazanych w art. 2 ust. 1 Ups. Cyt. przepis określa, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, co oznacza, że pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Z art. 2 Ups wynika, że potrzeby osób korzystających z pomocy społecznej powinny być uwzględnione, jeżeli nie tylko odpowiadają celom, ale i możliwościom pomocy społecznej. Pomoc społeczna powinna mieć charakter doraźny i nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu. Uprawnienia wynikające z przepisów Ups mają charakter subsydiarny, co oznacza, iż uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Powyższe oznacza, że osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swych problemów, a dopiero gdy nie jest w stanie tego dokonać, pomoc społeczna w postaci przedmiotowego zasiłku może zostać przyznana (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 listopada 2008 r., I OSK 1910/07, LEX nr 569575). Należy podkreślić, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (por. art. 11 ust. 2 Ups). W przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego (art. 11 ust. 1 Ups). Organy orzekające w sprawie uznały, że skarżąca wyzbyła się w drodze darowizny udziałów we własności nieruchomości, nadto uzyskała zwrot nadpłaconego podatku w znacznej kwocie, w stosunku do dochodu miesięcznego. Te okoliczności legły u podstaw odmowy przyznania zasiłków celowych, co zaakceptował sąd wojewódzki. Z tych przyczyn zarzut naruszenia przepisów postępowania oraz zarzut nieprawidłowego wyliczenia dochodu rodziny nie miał istotnego wpływu na wynik sprawy sądowoadministracyjnej.
Nie jest trafny zarzut naruszenia art. 8 ust. 3 Ups poprzez jego błędną wykładnię i uznanie za dochód kwoty nadpłaconego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r., gdy taka kwota nie jest dochodem w rozumieniu przepisów prawa podatkowego. Kasator formułując taki zarzut abstrahuje, że w sprawie strona ubiegała się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, w postępowaniu w tych sprawach stosuje się przepisy Ups, a ta ustawa, a nie przepisy podatkowe, określa m. in. pojęcie dochodu na użytek postępowań prowadzonych w jej reżimie. W myśl art. 8 ust. 3 Ups za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania (podkr. Sądu), jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ponieważ zwróconą nadpłatę podatku skarżąca uzyskała w czerwcu 2011 r., kwota ta nie była uwzględniana w wyliczeniu dochodu rodziny, skoro wzięto pod rozwagę dochód z miesiąca poprzedzającego wniesienie wniosków o przyznanie zasiłków celowych. Dysponowanie własnymi środkami finansowymi przez skarżącą w dacie podejmowania decyzji stanowiło natomiast jeden z argumentów za odmownymi rozstrzygnięciami. Nie jest zasadny przeto zarzut, że dla potrzeb oceny prawidłowości zaskarżonych decyzji, zwróconą nadpłatę w podatku dochodowym od osób fizycznych nie można brać pod uwagę, przy ocenie tego, czy skarżąca dysponowała wystarczającymi własnymi środkami, pozwalającymi zaspokoić niezbędne potrzeby bytowe.
Ponieważ sformułowane zarzuty skargi kasacyjnej nie były usprawiedliwione, przeto podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 184 Ppsa.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI