I OSK 2741/23

I OSK 2741/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-07-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jakub Zieliński /sprawozdawca/
Marek Stojanowski /przewodniczący/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Ke 351/23 - Wyrok WSA w Kielcach z 2023-07-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 182 § 1 i 2, art. 184, art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1, art. 17b ust. 1-2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art.9, art.10, art.15, art.79a § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 19 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 351/23 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 4 maja 2023 r. nr SKO.PS/80/2531/1557/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z 19 lipca 2023 r. o sygn. akt II SA/Ke 351/23, wydanym po rozpoznaniu skargi M.G. (dalej: "Strona" lub "Skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 4 maja 2023 r. znak: SKO.PS/80/2531/1557/2023 utrzymującą w mocy decyzję z Wójta Gminy R. z dnia 21 lutego 2023 r. znak: GOPS.5211.000054.2023.OPŚ w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego: 1 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; 2. zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach na rzecz M.G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (dalej: "SKO" lub "Kolegium") zaskarżając to orzeczenie w całości i zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2023r. poz 1634 – dalej: "p.p.s.a") w związku z art. 9, art. 10 § 1, art. 79a § 1 oraz art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775, ze zm. - dalej: k.p.a.), w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na uwzględnieniu skargi przy błędnym przyjęciu, że Kolegium naruszyło przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niepoinformowanie Skarżącego o konieczności wyrejestrowania się z systemu ewidencji producentów rolnych ARiMR i przedłożenia decyzji w tym zakresie celem wypełnienia wymogu ustawy o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, zaś kwestia związana z wykreśleniem z ewidencji producentów była przedmiotem rozstrzygania dopiero na etapie postępowania odwoławczego, w sytuacji, gdy w ocenie Kolegium obowiązkiem Skarżącego było wykazanie, że zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego poprzez przedłożenie decyzji ARiMR o wykreśleniu go z ewidencji producentów rolnych, czego nie uczynił, zaś rozstrzygnięcie Kolegium zostało wydane na podstawie dowodów zebranych przez organ I instancji i przedłożonych przez Skarżącego, a więc nie było konieczności zawiadomienia Skarżącego o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, zaś obowiązkiem organu odwoławczego było rozpoznanie sprawy na nowo w jej całokształcie.
Kolegium wniosło o:
1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi,
2. ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach do ponownego rozpoznania,
3. zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.
Jednocześnie SKO, na podstawie art. 176 § 2 P.p.s.a. oświadczyło, iż zrzeka się rozprawy i wnosi o rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Kolegium zauważyło, iż w sytuacji kiedy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, zgodnie z art. 17b. ust. 1 - ust. 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm. –dalej: "u.ś.r.") , są zobowiązani do złożenia oświadczenia o rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym. Oświadczenie to składane jest pod odpowiedzialnością karną. Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest zatem w świetle art. 17b ust. 2 ustawy stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej - art. 7 k.p.a.). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. Dalej zauważono, iż w piśmie z dnia 08 listopada 2022 r. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa podała, że M.G. jest zarejestrowany jako producent rolny w krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Tymczasem zgodnie z przepisem art. 2 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. z 2022 poz. 2001 z późn. zm.) producentem rolnym jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca rolnikiem w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013.Na mocy art. 4 ust. 1 lit. a i lit. c rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie nr 73/2009 (Dz.U.UE.L.2013.347.608 z późn. zm.) rolnikiem jest osoba fizyczna lub prawna bądź grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą; a działalnością rolniczą jest: produkcja, hodowla lub uprawa produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy. Zgodnie zaś z art. 2 pkt 14 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2022 r. poz. 1775 z późn. zm.) za rolnika uważa rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którym wedle tego przepisu rozporządzenia jest osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Na podstawie art. 7 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności, oraz łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha. Kolegium uznało, iż fakty te świadczą że Skarżący nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Figurowanie w systemie ewidencji producentów rolnych Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa świadczy, że prowadzi działalność rolniczą co wynika z wyżej przywołanych przepisów. Prowadzenie gospodarstwa rolnego, w świetle przywołanych wyżej przepisów i stanowiska sądów administracyjnych, powoduje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać przyznane.
SKO nie podzieliło stanowiska Sądu I instancji, iż przed wydaniem decyzji winno było wezwać Skarżącego w trybie art. 79a § 1 k.p.a. do przedłożenie wymaganego dowodu (decyzji o wykreśleniu Strony z rejestru w ewidencji producentów rolnych), a tym samym wydanie decyzji zgodnej z jego żądaniem. Kolegium zauważyło, że chybionym jest stwierdzenie Sądu, jakoby skarżący po raz pierwszy z decyzji Kolegium dowiedział się, że nie spełniła przesłanki rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym, bowiem okoliczność ta nie była kwestionowana przez organ I instancji, który zapoznał się również z zaświadczeniem ARiMR potwierdzającym, że Skarżący jest zarejestrowany jako producent rolny. Zdaniem Kolegium Odwoławczego w przedmiotowej sprawie nie można przyjąć, że organ I instancji nie zakwestionował spełnienia przez stronę przesłanki rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym. Analizując uzasadnienie decyzji organu I instancji można jedynie stwierdzić, że organ I instancji nie dokonał analizy wszystkich przesłanek, skupiając się jedynie na niespełnieniu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto Skarżący ubiegając się o świadczenie pielęgnacyjne wiedziała o konieczności zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym, na okoliczność czego złożyła oświadczenie o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym od 01 stycznia 2010 r. Skarżący mógł, a nawet powinien, zapoznać się z przepisami ustawy wskazującymi na warunki, które muszą być spełnione dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności określone w art. 17 ust. 1 i art. 17b ust. 1 i 2 ustawy. Błędnym jest przyjęcie - do czego sprowadza się wywód Sądu, że strona skarżąca o braku zaprzestania (o tym, że nie zaprzestała pracy) pracy w gospodarstwie rolnym dowiedziała się dopiero z zaświadczenia ARiMR, oraz że nie zdawała sobie sprawy, że posiadając status producenta rolnego jest rolnikiem. SKO przyjęło stanowisko, że nałożenie na organ obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a., nie zwalnia jednak stron postępowania od dołożenia należytej staranności w zaznajomieniu się z przepisami prawa materialnego, regulującymi ich uprawnienia i obowiązki. Nie można od organu wymagać, aby pełnił rolę adwokata strony. Obowiązki informacyjne ciążące na organie administracji nie mogą być utożsamiane z obowiązkiem świadczenia pomocy prawnej, udzielania porad prawnych bądź instruowania stron o wyborze optymalnego sposobu postępowania. W ocenie Kolegium, organ nie miał obowiązku informowania strony o konieczności przedłożenia decyzji dotyczącej wykreślenia jej z ewidencji producentów rolnych, bowiem strona będąc producentem rolnym nie spełniła przesłanki rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym określonej wprost w art. 17 ust. 1 w związku z art. 17b ustawy. Nie można również zdaniem Kolegium przyjąć, że Skarżący nie wiedział, że jest zarejestrowany jako producent rolny lub wiedział o tym, ale nie wiedział jakie możliwości zarobkowania stwarza figurowanie w tej ewidencji.
W ocenie Kolegium strona nie ponosi żadnej straty na skutek niezawiadomienia jej na postawie art. 79a § 1 k.p.a., bowiem i tak nie byłoby podstaw do przyznania jej świadczenia począwszy od miesiąca złożenia wniosku. Zatem nie można mówić o naruszeniu przez Kolegium interesu strony. Wytworzenie dokumentu już po zakończeniu postępowania, który powoduje, że strona zaczęła spełniać warunki do przyznania świadczenia (od momentu jego wytworzenia, w tym przypadku uprawomocnienia się decyzji ARiMR) umożliwia stronie złożenie kolejnego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na wstępie wyjaśnić należy, iż stosownie do art. 193 zd. 2 ustawy z 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - dalej: p.p.s.a.), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej, z tego względu w uzasadnieniu pominięto opis przebiegu postępowania i wydanych w sprawie rozstrzygnięć, elementy te zawiera uzasadnienie Sądu I instancji. Powołany przepis stanowi lex specialis wobec art. 141 § 4 p.p.s.a. i jednoznacznie określa zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być:
1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub
2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować.
Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną przez Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach należy stwierdzić, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Z godnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. ( w brzmieniu na dzień wydania zaskarżonej decyzji) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie z art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:
1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.
Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 u.ś.r.).
Z treści zacytowanych przepisów wynika, że dowodem zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym, w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r., jest oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Ciężar udowodnienia faktu zaprzestania działalności rolniczej spoczywa na osobie wnioskującej o przyznanie jej świadczenia. Wskazane oświadczenie stanowi dowód na tę okoliczność, podlegający ocenie na zasadach ogólnych. Prawo nie przewiduje innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego.
SKO jak i Sąd I instancji opowiedziały się za poglądem, iż zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa, w tym zaprzestanie składania wniosków o dopłaty unijne. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga poza tym przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego.
Jako, że powyższe stanowisko dotyczące zaprzestania prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego nie jest kwestionowane przez wnoszącego skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny związany granicami skargi kasacyjnej przyjmuje go jako punkt wyjściowy do oceny podniesionych zarzutów skargi kasacyjnej, bez oceny jego prawidłowości.
Zgodnie z art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. W myśl art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Stosownie zaś do art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się (§ 1). W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1 (§ 2).
W orzecznictwie i doktrynie zwraca się uwagę, iż przepis art. 79a k.p.a. ustanawia dodatkowy obowiązek informacyjny organu względem strony postępowania. Przepis ten wzmacnia realizację zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, obligując organ procesowy do mobilizowania strony do wykazywania większej aktywności w postępowaniu, konkretyzuje i uzupełnia dyspozycję art. 10 i art. 81 k.p.a. w tym znaczeniu, że zobowiązuje expressis verbis organ administracji publicznej prowadzący postępowanie na żądanie strony, do zawiadomienia strony o określonej w tych przepisach "możliwości" wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Celem przepisu art. 79a § 1 k.p.a. jest: zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawianych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Wynikający z art. 79a § 1 k.p.a. obowiązek organu koncentruje się wokół identyfikacji niespełnionych (bądź niewykazanych) przesłanek uwzględnienia żądania, nie zaś katalogu dowodów, za pomocą których określone fakty powinny zostać udowodnione. Nie da się jednak wykluczyć, że w pewnych przypadkach należy stronie udzielić także informacji, za pomocą jakich kategorii dowodów powinna dążyć do uzyskania oczekiwanego rozstrzygnięcia. Organ na podstawie art. 79a k.p.a. powinien wskazać stronie przesłanki, których spełnienie jest konieczne do wydania decyzji pozytywnej. Dotyczy to przesłanek, na których zaistnienie strona ma lub może mieć obiektywnie wpływ (przesłanki zależne od strony). Wystosowanie informacji musi być poprzedzone wyrażeniem oceny organu w stosunku do zgromadzonego materiału dowodowego zanim przystąpi on do sporządzania decyzji.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznanej sprawy zauważyć należy, iż skoro SKO uznało, że usunięcie rolnika z wpisu z ewidencji producentów rolnych stanowi jedyną przeszkodę formalną do uznania, że Skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego to prawidłowy jest pogląd Sądu I instancji , iż norma zawarta w art. 79a k.p.a. z w powiązaniu z 9 i 10 § 1 k.p.a. nakazywała organowi wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały spełnione, co uniemożliwia wydaniem decyzji zgodnej z żądaniem strony. Trzeba bowiem zauważyć, iż wymóg usunięcia rolnika z wpisu z ewidencji producentów rolnych dla uznania, iż rolnik zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego nie wynika wprost z przepisów u.ś.r., która normuje zasady przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, warunek ten wyprowadzono z przepisów zawartych w innych aktach prawnych. Ponadto w części orzecznictwa funkcjonuje pogląd, iż mając na uwadze cel świadczenia pielęgnacyjnego, tj. zastąpienie dochodu uzyskiwanego dotychczas z wykonywanej pracy (w tym przypadku w rolnictwie), nie można traktować jako czynnika decydującego o wyłączeniu możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie faktu zarejestrowania w systemie ARiMR w charakterze producenta rolnego, w sytuacji gdy dana osoba nie korzysta ze świadczeń finansowych z tym związanych. Sam fakt rejestracji jest więc obojętny prawnie, jeśli nie łączy się z uzyskiwaniem realnych korzyści z tym związanych (por. m.in. wyrok. WSA w Kielcach z 28 marca 2023 r. o sygn. akt II SA/Ke 150/23 – dostępny na orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem w okolicznościach przedmiotowej sprawy Skarżący oświadczył, iż od stycznia 2010 r. nie prowadził działalności rolniczej, nie pobierał dopłat z ARiMR i dopłat do akcyzy. Powyższe potwierdza pismo ARiMR S. Oddział Regionalny z 8 listopada 2022 r. w którym wskazano, iż od 2009 r. Strona nie pobierała płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz pismo Wójta Gminy R. z 31 października 2022 r., z którego wynika, iż M.G. nie składał wniosków o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego, które to uprawnienie do zwrotu przysługuje producentom rolnym.
Stąd też twierdzenia SKO, iż Skarżący musiał wiedzieć, iż zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 17b ust. 1 u.s.r. wymaga uprzedniego wykreślenia z rejestru producentów rolnych jest zbyt daleko idące. Skarżący miał uzasadnione podstawy oczekiwać, iż skoro od 2010 r. nie uprawia posiadanych gruntów rolnych, nie pobiera dopłat z tego tytułu, iż złożył stosowne oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej, to spełnia przesłanki określone w art. 17b ust. 1 i 2 u.ś.r. Tym bardziej, że jak słusznie zauważył WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, organ I instancji w decyzji z dnia 21 lutego 2023 r. odmawiającej Skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia wskazał, iż nie została spełniona jedna z przesłanek przyznania świadczenia, mianowicie wymieniona w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Tym samym Skarżący na etapie postępowania odwoławczego mógł nie mieć świadomości, iż w ocenie organu odwoławczego może nie spełniać także innych przesłanek warunkujących pozytywne rozpoznanie jego wniosku, a których wykazanie zależy od jego inicjatywy.
Tym samym stwierdzone przez Sąd I instancji naruszenia przepisów postępowania tj. wskazanych wyżej: art. 9, art. 10 § 1, art. 79 § 1 oraz art. 15 k.p.a. są w pełni zasadne.
Z tych też przyczyn skarga kasacyjna jako niezasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Wniosek o zasądzenie od skarżącego kasacyjnie organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania nie podlegał uwzględnieniu, gdyż został on
zawarty w piśmie stanowiącym w rzeczywistości odpowiedź na skargę kasacyjną, która została złożona po upływie 14 dni od doręczenia pełnomocnikowi Skarżącego skargi kasacyjnej, a więc po upływie terminu określonego w art. 179 p.p.s.a. (por. np. wyrok NSA z 28 września 2017 r., II FSK 2396/15 oraz z dnia 14 września 4.09.z dnia Skarżacego 2021 r., II OSK 2173/19 – dostępne na orzeczenia.nsa.gov.pl ).