I OSK 2726/20

I OSK 2726/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-10-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-12-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Skiba
Karol Kiczka
Piotr Przybysz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2231/18 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-03-26
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 3 § 1 pkt 2 art 133 § 1 art 134 art 135 art 141 § 1 pkt 1 lit a i c art 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art.6 art 7 art 77 § 1 art 80 art 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędzia del. WSA Joanna Skiba Protokolant: Sekretarz sądowy Dominik Kozarski po rozpoznaniu w dniu 24 października 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 2019r . sygn. akt I SA/Wa 2231/18 w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 2 października 2018r. nr 4047/2018 w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi B. K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z 2 października 2018 r., nr 4047/2018, w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość wyrokiem z 26 marca 2019 r. o sygn. akt I SA/Wa 2231/18 oddalił skargę.
B. K., zastępowany przez radcę prawnego, wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku zaskarżając go w całości. W skardze kasacyjnej, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), zarzucono Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione oddalenie skargi w wyniku pominięcia całokształtu okoliczności sprawy i zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego w sytuacji, gdy zaskarżone skargą decyzje administracyjne wydane po przeprowadzeniu właściwej kontroli działania organu i ocenie legalności podjętych przez niego rozstrzygnięć, winny zostać uchylone, a skarga uwzględniona, z uwagi na naruszenie przez organ administracji publicznej przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, a to art. 6 k.p.a. i art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a.;
ewentualnie:
art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione oddalenie skargi w sytuacji, gdy zaskarżone skargą decyzje administracyjne po przeprowadzeniu właściwej kontroli działania organu i ocenie legalności podjętych przez niego rozstrzygnięć, winny zostać uchylone, a skarga uwzględniona na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. z uwagi na naruszenie przez organ administracji publicznej przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez:
a) akceptację niedopuszczalnych domniemań faktycznych, iż budowa osiedla mieszkaniowego "O." na podstawie promesy z dnia 6 marca 1948 r., musiała oznaczać zajęcie przed dniem 5 kwietnia 1958 r., przez inwestora WSM M. również całego terenu, na którym realizowane było osiedle wraz z infrastrukturą komunikacyjną oraz techniczną w tym nieruchomością stanowiącą niezabudowaną część działki Nr [...], wobec niewyjaśnienia i nieudokumentowania w sposób należyty i wyczerpujący, kto w jaki sposób i w jakim zakresie w związku z budową osiedla mieszkaniowego przejął faktyczne władanie niezabudowaną częścią tej nieruchomości przed dniem 5 kwietnia 1958 r., czy doszło do zajęcia całej niezabudowanej nieruchomości czy też jej części, a zatem czy istniała możliwość korzystania z określonej części niezabudowanej nieruchomości, a w wypadku ustalenia, iż doszło do działań o charakterze budowalnym na części niezabudowanej nieruchomości akceptacje braku ustalenia przez organ administracyjny czy zawładnięcie miało charakter jednorazowy przejściowy czy trwały, w jakiej konkretnie dacie nastąpiło i z jakim zdarzeniem wiązało się pozbawienie władania dawnego właściciela niezabudowaną częścią nieruchomości stanowiącą działkę Nr 9;
b) akceptację stanowiska, że zebrany materiał dowodowy w postaci pozwolenia Wydziału Inspekcji Budowlanej z 9 lipca 1948 r., zezwalającej WSM M. na budowę bloków mieszkalnych o adresach ul. [...], [...], [...], [...], pisma Prezydium Rady Narodowej M. do Z. K. z dnia 8 października 1958 r., wskazującego że na terenie nieruchomości zostały pobudowane bloki mieszkalne, oraz pisma wyżej wymienionej do Prezydium Rady Narodowej Miasta Stołecznego Warszawy o przydzieleniu nieruchomości Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej dowodzi, iż inwestycja osiedla mieszkaniowego nie mogła zostać zrealizowana bez pozbawienia byłych właścicieli nieruchomości władania przed dniem 5 kwietnia 1958 r., gdyż wykluczone było równoczesne władanie przedmiotową niezabudowaną częścią nieruchomości przez byłych właścicieli i oraz inwestora, podczas gdy wskazane dokumenty w żadnym stopniu nie wykazują, iż przed dniem 5 kwietnia 1958 r., doszło do "zawładnięcia" przez inwestora w sposób trwały uniemożliwiający faktyczne korzystnie przez dawnego właściciela z niezabudowanej części nieruchomości, zwłaszcza że brak jest dowodów aby teren był urządzony i zagospodarowany, zaś dostęp do niego był w jakikolwiek sposób ograniczony w tym poprzez jego ogrodzenie;
c) akceptację braku pozyskania przez organy administracji zdjęć lotniczych wykonanych pomiędzy rozpoczęciem budowy osiedla mieszkaniowego "O." w 1950 r., a jego zakończeniem w 1964 r., w zakresie obejmującym nieruchomość oraz dopuszczenie i sporządzenie opinii fotogrametrycznej dotyczącej stanu zagospodarowania i faktycznego wykorzystywania niezabudowanej część nieruchomości, w wyżej wskazanym okresie oraz braku przesłuchania wnioskodawcy B. K. na rozprawie administracyjnej na okoliczność ustalenia czy przedmiotowa nieruchomość była wykorzystywana na cele budowlane bądź zaplecze budowy oraz kiedy powstały ciągi komunikacyjne i zostały urządzone trawniki, jak również czy w wyżej wskazanym okresie niezabudowana część nieruchomości była ogrodzona czy też dostęp do działki nie był w jakikolwiek sposób ograniczony;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione oddalenie skargi w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja administracyjna po przeprowadzeniu właściwej kontroli działania organu i ocenie legalności winna zostać uchylona a skarga uwzględniona na skutek naruszenia art. 6 k.p.a. i art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. przez bezzasadne uznanie, iż rozpoznanie wniosku o odszkodowanie bez uwzględnienia dokonanego przez skarżącego ograniczenia wniosku do niezabudowanej części nieruchomości (bez części działki pod budynkiem przy ul. [...]), pozostaje bez wpływu na wynik sprawy, gdyż budowa osiedla mieszkaniowego "O. " i tak musiała oznaczać zajęcie przed dniem 5 kwietnia 1958 r., przez inwestora całego terenu, na którym realizowane było osiedle, podczas gdy przedmiotem dowodzenia, zgodnie z zakresem ograniczonego przedmiotowo wniosku o odszkodowanie, winna być okoliczność pozbawienia byłego właściciela możliwości korzystania z niezabudowanej części nieruchomości (bez części działki pod budynkiem przy ul. Dąbrowskiego 82A) przed dniem 5 kwietnia 1958 r.;
3. art. 141 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób uniemożliwiający kontrolę kasacyjną oraz prześledzenie toku rozumowania sądu I instancji poprzez nieustosunkowanie się do zarzutów skargi odnośnie braku "zawładnięcia" przed dniem 5 kwietnia 1958 r., niezabudowaną częścią nieruchomości przy okazji prowadzenia prac budowalnych budynków położonych przy ul. [...], [...], [...] i [...] oraz wyjaśnienia dlaczego sąd I instancji uznał, iż usytuowanie dawnej działki hipotecznej znajdującej się we fragmencie pod blokiem [...] oraz w znacznej części stanowiącej teren pomiędzy blokami o adresie [...], [...], [...] i [...] (teren międzyblokowy), dowodzi, że opisane wyżej okoliczności nie mogły zaistnieć bez pozbawienia przed dniem 5 kwietnia 1958 r. byłych właścicieli władania częścią niezabudowanej nieruchomości, co stanowi istotne uchybienie wpływające na wynik sprawy, gdyż w wyniku rozpatrzenia zarzutów należałoby przyjąć, iż istnienie w dniu 5 kwietnia 1958 r, niezabudowanego, nieurządzonego terenu międzyblokowego do którego dostęp został w jakikolwiek sposób ograniczony, skutkuje zachowaniem przez dawnego właściciela możności korzystania z niezabudowanej części nieruchomości.
Skarżący kasacyjnie, wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej, na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. w zw. z art. 203 p.p.s.a. wniósł o
1. uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu I instancji, uchylenie w całości decyzji Wojewody Mazowieckiego Nr 4047/2018 z dnia 2 października 2018 r. oraz uchylenie decyzji Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy Nr 9/SD/2016 r. z dnia 5 grudnia 2016 r.;
2. zasądzenie od Wojewody Mazowieckiego na rzecz skarżącego kasacyjnie zwrotu kosztów sądowych według norm przepisanych prawem.
Natomiast w wypadku, gdyby sąd uznał, że sprawa nie jest dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 176 p.p.s.a., art. 185 § 1 p.p.s.a. oraz art. 203 pkt 1 p.p.s.a. wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji w całości oraz przekazanie w tym zakresie postępowania do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie od Wojewody Mazowieckiego na rzecz skarżącego kasacyjnie zwrotu kosztów sądowych wedle norm przypisanych prawem. Równocześnie na podstawie art. 176 § 2 k.p.c. [winno być "p.p.s.a." – uwaga NSA] skarżący kasacyjnie wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego została oddalona.
Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna, będąca szczególnym pismem procesowym, tj. wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, powinna zawierać stosownie do art. 176 § 1 pkt 2 i art. 174 p.p.s.a. nie tylko przytoczenie podstaw kasacyjnych, ale i ich uzasadnienie.
Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd I instancji (por. postanowienia NSA z dnia: 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; 1 września 2004 r., sygn. akt FSK 161/04; 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04).
Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych. Mimo że przepisy p.p.s.a. nie określają warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej, to należy przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionych podstaw kasacyjnych, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonych podstaw kasacyjnych.
Naruszenie prawa może nastąpić przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści przepisu. Sformułowanie zarzutu błędnej wykładni przepisu prawa zawsze powinno łączyć się z wykazaniem, na czym polegało wadliwe odczytanie przez sąd I instancji znaczenia treści przepisu, a następnie konieczne jest podanie właściwego, zdaniem skarżącego, rozumienia naruszonego przepisu. Naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie, to wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej (tzw. błąd subsumpcji).
Na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek konkretnego wskazania, które przepisy prawa zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, na czym polegała ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia lub właściwe zastosowanie.
Ponadto dla spełnienia wymogu z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarczy przytoczenie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną, określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przez to rozumieć wykazanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną jest więc obowiązany uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, iż miały wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia, ponieważ gdyby do tych uchybień nie doszło, wyrok sądu administracyjnego mógłby być inny (zob. np. wyrok NSA z 5 listopada 2019 r., II FSK 3864/17).
Należy podkreślić, że trzeba wskazać indywidualne uzasadnienie dla każdego zarzutu formułowanego wobec każdego z tych przepisów, który w ocenie kasatora naruszył Sąd pierwszej instancji (wyrok NSA z 8 maja 2018 r., sygn. akt II GSK 289/18).
Pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej lub odniesienie się do nich w sposób pobieżny skutkuje brakiem możliwości zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez wojewódzki sąd administracyjny czy działające w sprawie organy administracji. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do uzupełniania, czy innego korygowania wadliwie postawionych zarzutów kasacyjnych. Nie może też samodzielnie ustalać podstaw, kierunków, jak i zakresu zaskarżenia.
Uzasadnienie ocenianej skargi kasacyjnej zawiera wywód w luźny sposób nawiązujący do zarzutów naruszenia przepisów wskazanych w petitum skargi kasacyjnej. Autor skargi kasacyjnej nie precyzuje, na czym polegało naruszenie wszystkich wskazanych przepisów. Należy również zwrócić uwagę, że dwa pierwsze zarzuty skargi kasacyjnej stanowią zbitkę kilku przepisów postępowania i wobec braku uzasadnienia tych zarzutów nie można zrekonstruować normy prawnej, którą kasator wywodzi z tych zbitek przepisów. W trzecim zarzucie skargi kasacyjnej zarzucono naruszenie dwóch przepisów, to jest art. 141 § 4 w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. Kasator nie wskazał, w jaki sposób Sąd I instancji naruszył art. 134 § 1 p.p.s.a., zaś zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnia tym, że Sąd I instancji w ogóle nie rozpoznał zgłoszonych w skardze zarzutów dotyczących naruszenia przez Wojewodę Mazowieckiego art. 7 k.p.a. w zw. z art 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 104 § 1 i 2 kp.a. w zw. z art. 215 u.g.n., dotyczących błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, poprzez bezzasadne uznanie, iż dawni właściciele utracili możliwość faktycznego władania nieruchomością.
Deficyty skargi kasacyjnej nie zwalniają jednak Sądu kasacyjnego z obowiązku rozpatrzenia zarzutów skargi kasacyjnej, jednakże ograniczają skuteczność postawionych zarzutów z powodu braku możliwości nałożenia samej kontroli kasacyjnej oraz jej wyniku na określoną i wskazaną w tej skardze argumentację "zwalczającą" argumentację przeprowadzoną w tym zakresie przez sąd pierwszej instancji.
Skarżący kasacyjnie zarzucił Sądowi I instancji wyłącznie naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzuty te są powiązane ze sobą, co uzasadnia łączne ich rozpatrzenie.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że przepis art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r., poz. 121, ze zm. - dalej: u.g.n.), w odniesieniu do wywłaszczonej nieruchomości przewiduje dwa warunki dla ustalenia odszkodowania: 1. działka przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz.U. z 1945 r. nr 50, poz. 279) mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne; 2. poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po 5 kwietnia 1958 r. Oba te warunki muszą być spełnione łącznie. Niespełnienie zatem któregokolwiek z nich powoduje brak podstaw do odszkodowania (por. np. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1202/20).
Spór w rozpoznawanej sprawy dotyczy prawidłowości postępowania wyjaśniającego w odniesieniu do drugiej z ww. przesłanek.
Należy podkreślić, że orzecznictwo sądowoadministracyjne generalnie wyklucza możliwość rozszerzającej wykładni tego przepisu. Nie ma podstaw do konstruowania takiej wykładni art. 215 ust. 2 u.g.n., która obejmowałaby swoim zakresem domniemane sytuacje, w których doszłoby do wywłaszczenia nieruchomości na podstawie dekretu z 1945 r. i faktycznego pozbawienia władztwa dotychczasowego jej właściciela co do całej tej nieruchomości przed 5 kwietnia 1958 r., a następnie władztwo to w całości lub w części wywłaszczony właściciel miałby odzyskać na bliżej nieustalonych zasadach również jeszcze przed 5 kwietnia 1958 r.
W ocenie Sądu kasacyjnego, jeżeli skutek w postaci pozbawienia poprzedniego właściciela (lub jego następców prawnych) faktycznej możliwości władania nieruchomością nastąpił już w sposób pewny przed 5 kwietnia 1958 r., to nie jest spełniony drugi z warunków określonych w art. 215 ust. 2 u.g.n. i nie jest możliwe przyznanie odszkodowania (por. wyrok NSA z 23 stycznia 2023 r., I OSK 2729/19). Nie jest zatem prawidłowa teza sformułowana w rozpoznawanej skardze kasacyjnej, że istotne znaczenie ma władanie nieruchomością w dniu 5 kwietnia 1958 r. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest zatem zasadny.
U podstaw zarzutów skargi kasacyjnej leży założenie, że organy nie ustaliły, czy przedmiotowa nieruchomość, z pominięciem tej jej części, na której jest posadowiony budynek o adresie [...], została istotnie zajęta w czasie budowy osiedla mieszkaniowego "O.", a dokładniej podczas budowy budynków o adresach [...], [...], [...] i [...], w wyniku czego dawny właściciel J. K. miał być na stałe pozbawiony możliwości władania przedmiotową nieruchomością przed datą 5 kwietnia1958 r. wskazaną w art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Sąd I instancji miał, zdaniem kasatora, z naruszeniem przepisów prawa zaakceptować stanowisko organów co do faktu zajęcia ww. nieruchomości w całości w wyniku budowy ww. budynków oraz co do stałego, a nie przejściowego pozbawienia władztwa. Kasator uważa, że Sąd I instancji dopuścił się akceptacji niedopuszczalnych domniemań faktycznych w tym zakresie.
Należy wskazać, że przedmiotowa działka jest położona z jednej strony między budynkami [...], [...], [...] oraz budynkiem [...]. Budynki te powstały w oparciu o indywidualne pozwolenia na budowę wydane przez Wydział Inspekcji Budowlanej w dniu 9 lipca 1948 r. Nie jest kwestionowane przez stronę skarżącą kasacyjnie, że odległość pomiędzy budynkami o adresach [...], [...], [...], [...] jest niewielka, jak również że przedmiotowa działka ma kształt wąskiego prostokąta.
Nie ma podstaw do kwestionowania tego, że przedmiotowe budynki powstały na początku lat 50-tych XX w. Tak bowiem wynika z pisma Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa M. z 8 października 1958 r. skierowanego do Z. K. (żony dawnego właściciela J. K.). Ponadto Z. K. wskazała w piśmie z [...] sierpnia 1962 r. skierowanym do Prezydium Rady Narodowej dla m.st. Warszawy w sprawie działki położonej przy ul. [...]: "w roku nabycia działki (1937) przedmiotowa działka m.in. stanowiła szczere, niezabudowane, rozległe pola. Tereny te, po wojnie, zostały przydzielone Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej, na którym w r. 1950 powstało wielkie osiedle mieszkaniowe "W.S.M. M.". Nie ma podstaw do twierdzenia, że Z. K. w owym czasie wiedzę o stanie przedmiotowej nieruchomości mogła posiadać wyłącznie z ww. pisma Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa M. z 8 października 1958 r. Kasator nie podnosi, że Z. K. nie miała i nie mogła mieć wiedzy co do stanu przedmiotowej nieruchomości uzyskanej w inny sposób, niż z ww. pisma. Niekwestionowanie przez Z. K. prawdziwości informacji zawartych w ww. piśmie wskazuje, że pokrywają się one z jej wiedzą na ten temat.
W pozwoleniach na budowę ww. budynków zawarto zastrzeżenie, że teren budowy ma zostać ogrodzony. W ocenie Sądu wymóg ogrodzenia terenu budowy jednoznacznie wskazuje na to, że dawny właściciel nieruchomości został pozbawiony przez inwestora władztwa nad tym terenem. Udostępnienie tego terenu po zakończeniu budowy jako przestrzeni ogólnodostępnej nie oznacza, że władztwo dawnego właściciela nad nieruchomością zostało przywrócone. Władztwo nad nieruchomością przysługiwałoby wówczas nie tylko dawnemu właścicielowi, ale każdemu, kto wszedł na tę nieruchomością. Należy stwierdzić, że osoby poruszające się w przestrzeni ogólnodostępnej nie dysponują władztwem nad nieruchomością, a jedynie realizują uprawnienie do wejścia na nieruchomość i przebywania na niej. Gdyby przyjąć sposób rozumowania prezentowany w skardze kasacyjnej, że możność wejścia dawnego właściciela na przedmiotową działkę świadczy o odzyskaniu władztwa nad tą działką, to należałoby uznać, że również poruszanie się po drodze publicznej wiąże się z posiadaniem władztwa nad drogą publiczną. Tak jednak nie jest. Tak więc dla oceny spełnienia drugiej przesłanki z art. 215 ust. 2 u.g.n. nie ma znaczenia, czy w dniu 5 kwietnia 1958 r. teren stanowiący niezabudowaną część przedmiotowej działki był ogólnodostępny.
Nie ma również podstaw do zaakceptowania poglądu, że podczas budowy budynku został zajęty wyłącznie teren pod budynkiem – objęty obrysem ścian zewnętrznych. Jest rzeczą oczywistą, że realizacja zabudowy wielorodzinnej musiała zajmować większy teren niż ten, na którym ostatecznie posadowiono budynki. Nie można bowiem rozpatrywać kwestii zajętości działki jedynie po obrysie budowanego na niej obiektu, skoro roboty budowlane, w wyniku których budynek zostaje wzniesiony, wymagają zajęcia dużo większej powierzchni, a część, której dotyczy niniejsze postępowanie, stanowi relatywnie wąski pas pomiędzy budynkami.
Skoro stan zagospodarowania działki wskazuje, że cała sporna nieruchomość już przed 1958 r. została zajęta na potrzeby realizowanej zabudowy wielorodzinnej, to właściciele tej nieruchomości zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nieruchomością jeszcze przed 1958 r. Zasady logiki i doświadczenia życiowego prowadzą bowiem do wniosku, że prowadzenie inwestycji polegającej na budowie tego rodzaju obiektów wymagało zajęcia całej spornej nieruchomości pod budowę i zapewnienia do niego dostępu (por. stanowisko wyrażone w wyrokach NSA z 28 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1834/20 i 26 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 655/21). Przeciwne twierdzenie, w tym sama okoliczność posiadania przez ówczesnego właściciela nieruchomości, choćby w części, możliwości władania nią przed określoną w art. 215 ust. 2 u.g.n. datą, winna podlegać inicjatywnie dowodowej strony skarżącej, która takich okoliczności nie wykazała (por. wyrok NSA z 23 stycznia 2023 r., I OSK 2729/19).
Należy również zauważyć, że nawet jeżeli przedmiotowa nieruchomość nie została zajęta pod teren budowy, to uczynienie jej przestrzenią ogólnodostępną przed 5 kwietnia 1958 r. świadczy o pozbawieniu jej właściciela władztwa nad nią.
Skarżący nie wykazał, w jaki sposób wpływa lub może wpłynąć na wynik sprawy rozpoznanie wniosku o odszkodowanie bez uwzględnienia dokonanego przez skarżącego ograniczenia wniosku do niezabudowanej części nieruchomości (bez części działki pod budynkiem przy ul. [...]). Należy mieć bowiem na uwadze, że jeżeli budowa osiedla mieszkaniowego "O." oznaczała zajęcie przed dniem 5 kwietnia 1958 r., przez inwestora całego terenu, na którym realizowane było osiedle, to automatycznie oznaczało to pozbawienie byłego właściciela możności korzystania z przedmiotowej nieruchomości, stanowiącej część obszaru, na którym była realizowana inwestycja.
Konkludując, należy stwierdzić, że zaskarżone rozstrzygnięcie organu administracji zostało oparte na materiale dowodowym, który został wyczerpująco zebrany oraz rozpatrzony w sposób zgodny z zasadami logiki oraz doświadczeniem życiowym, przy czym dowody zostały ocenione nie tylko każdy z osobna, ale wszystkie we wzajemnym powiązaniu. Sąd I instancji oddalając skargę nie naruszył zatem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a.
Wskazać również należy, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku przedstawia spójny wywód pozwalający na prześledzenie toku rozumowania Sądu I instancji. Poddaje się ono kontroli instancyjnej. Nie ma również podstaw do przyjęcia, że Sąd I instancji nie odniósł się do zarzutów i okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W tym kontekście należy stwierdzić, że kasator uznaje za istotne to, że część przedmiotowej nieruchomości jeszcze przed 5 kwietnia 1958 r. była ogólnodostępna, co miałoby świadczyć jego zdaniem o władaniu tą nieruchomością przez byłego właściciela. Należy w tym miejscu jeszcze raz wskazać, że możność ogólnego dostępu do nieruchomości nie oznacza, że były właściciel władał tą nieruchomością. Ponadto w sytuacji, gdy były właściciel został pozbawiony władztwa nad nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r., to nie ma podstaw do badania, czy władał on tą nieruchomością w tej dacie. Zarzut naruszenia art. 141 § 1 p.p.s.a. jest zatem niezasadny.
W skardze kasacyjnej nie przedstawiono argumentacji uzasadniającej zarzuty naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 135 p.p.s.a., art. 3 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a., co uniemożliwia Sądowi kasacyjnemu odniesienie się do zarzutów naruszenia tych przepisów.
Wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej okazały się zatem niezasadne.
Z tych wszystkich powodów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.).