I OSK 2710/20

Naczelny Sąd Administracyjny2024-03-27
NSAAdministracyjneWysokansa
wywłaszczenienieruchomościodszkodowaniekodeks postępowania administracyjnegoNSAWSApostępowanie nadzorczeprawo administracyjnebudowa drogi

NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę kasacyjną, uznając, że organ nadzoru nie miał obowiązku prowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Prezydenta Miasta Gdyni od wyroku WSA, który uchylił decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji z 1967 r. o wywłaszczeniu nieruchomości pod budowę ulicy bez odszkodowania. WSA uznał, że organ nadzoru nie zbadał przeznaczenia działki w planie zagospodarowania przestrzennego. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest ograniczone do oceny legalności na podstawie zebranego materiału i nie wymaga dodatkowego postępowania dowodowego.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Prezydenta Miasta Gdyni od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju. Decyzja ta utrzymywała w mocy wcześniejszą decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa, odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z 1967 r. o wywłaszczeniu części nieruchomości pod budowę ulicy bez odszkodowania. WSA uznał, że organ nadzoru nie przeprowadził wystarczającego postępowania wyjaśniającego, w szczególności nie ustalił przeznaczenia wywłaszczonej nieruchomości w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego ani sposobu jej faktycznego wykorzystania w dniu wywłaszczenia, co naruszało przepisy k.p.a. oraz ustawy wywłaszczeniowej. Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak skargę kasacyjną za zasadną. Podkreślił, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej ma charakter ograniczony i polega na ocenie legalności decyzji w oparciu o stan prawny i faktyczny z daty jej wydania, na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu zwykłym. Organ nadzoru nie ma obowiązku prowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego ani czynienia uzupełniających ustaleń faktycznych. NSA stwierdził, że opinia biegłego z 1967 r. wskazywała, iż wywłaszczana część nieruchomości nie przekraczała 25% jej obszaru, co zgodnie z art. 8 ust. 7 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. mogło uzasadniać wywłaszczenie bez odszkodowania. Brak było dowodów na oczywistą sprzeczność decyzji z prawem. W związku z tym NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA i oddalił skargę, zasądzając koszty postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ nadzoru nie jest zobowiązany do prowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego ani czynienia uzupełniających ustaleń faktycznych w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji. Postępowanie to jest ograniczone do oceny legalności decyzji na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu zwykłym.

Uzasadnienie

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest trybem nadzwyczajnym, ograniczonym do oceny legalności decyzji w aspekcie stanu prawnego i faktycznego z daty jej wydania, na podstawie zamkniętego materiału dowodowego. Nie jest to tryb konkurencyjny do postępowania zwykłego, w którym można by korygować nieprawidłowości w postępowaniu dowodowym.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (18)

Główne

ustawa wywłaszczeniowa art. 8 § ust. 7

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Wywłaszczenie części działki budowlanej nie przekraczającej 25% jej obszaru na cele budowy lub poszerzenia ulicy lub placu albo na wyrównanie granic zieleni publicznej odbywało się bez odszkodowania. Odszkodowanie należało się tylko za część wywłaszczanego gruntu, która przekraczałaby 25% obszaru nieruchomości.

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

ustawa wywłaszczeniowa art. 8 § ust. 6

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 156 § § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 193

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 31 stycznia 1961 r. o planowaniu przestrzennym art. 30 § ust. 1 i 2 pkt 1

Ustawa z dnia 31 stycznia 1961 r. o planowaniu przestrzennym art. 31 § ust. 1

Dz.U. 2022 poz 2000 art. 7

Dz.U. 2022 poz 2000 art. 77 § § 1

Dz.U. 2022 poz 2000 art. 80

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ nadzoru nie miał obowiązku prowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest ograniczone do oceny legalności na podstawie zebranego materiału dowodowego z postępowania zwykłego. Wywłaszczenie części nieruchomości pod budowę ulicy, stanowiącej mniej niż 25% jej obszaru, mogło nastąpić bez odszkodowania zgodnie z art. 8 ust. 7 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r.

Odrzucone argumenty

WSA błędnie uznał, że organ nadzoru naruszył przepisy k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. WSA błędnie uznał, że organ nadzoru naruszył przepisy dotyczące wyceny nieruchomości i odszkodowania, nie badając przeznaczenia działki w planie zagospodarowania przestrzennego.

Godne uwagi sformułowania

Stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji ostatecznych i nie może stanowić trybu konkurencyjnego w stosunku do postępowania administracyjnego prowadzonego w trybie zwykłym, w którym doszłoby do ponownego badania sprawy od strony faktycznej. W postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności nie mogą być korygowane nieprawidłowości w zakresie postępowania dowodowego. Organ nadzoru nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej w badanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji, lecz jako organ kasacyjny w oparciu o zebrany materiał dowodowy i obowiązujący na moment wydania kontrolowanej decyzji stan prawny.

Skład orzekający

Joanna Skiba

sprawozdawca

Marek Stojanowski

przewodniczący

Zygmunt Zgierski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie zakresu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej oraz zasad wywłaszczenia nieruchomości pod drogi publiczne na podstawie ustawy z 1958 r."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wywłaszczenia na podstawie przepisów z 1958 r. i postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego w prawie administracyjnym – zakresu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. Pokazuje też praktyczne zastosowanie starych przepisów o wywłaszczeniach.

Czy organ nadzoru musi badać sprawę od nowa? NSA wyjaśnia granice postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 2710/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-03-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-12-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Skiba /sprawozdawca/
Marek Stojanowski /przewodniczący/
Zygmunt Zgierski
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Wa 756/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-11-14
Skarżony organ
Minister Insfrastruktury i Budownictwa~Minister Rozwoju
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art.7, art. 77 § 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Dnia 27 marca 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant: asystent sędziego Anna Tomaszek po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezydenta Miasta Gdyni wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 756/19 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 17 lipca 2018 r. nr DO.8.6613.72.2017.PU w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od M. S. na rzecz Prezydenta Miasta Gdyni wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 listopada 2019r. sygn. akt I SA/Wa 756/19, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.S. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 17 lipca 2018 r. nr DO.8.6613.72.2017.PU w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji:
1. uchylił zaskarżoną decyzję;
2. zasądził od Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju na rzecz M. S. kwotę 697 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Zaskarżoną decyzją z 17 lipca 2018 r., nr DO.8.6613.72.2017.PU Minister Inwestycji i Rozwoju, po rozpatrzeniu wniosku B. S., Z. R., M. S., P. S., J. S. i D. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 17 lutego 2017 r., utrzymał w mocy decyzję z 17 lutego 2017 r.
W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z 17 lutego 2017 r. Minister Infrastruktury i Budownictwa odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z 9 października 1967 r., nr USW III w/1/79/65 o wywłaszczeniu bez odszkodowania części nieruchomości położonej w Gdyni przy ul. [...], wpisanej w KW nr [...],, oznaczonej katastralnie jako parcele: nr [...],o pow. 89 m2 i nr [...], o pow. 180 m2, stanowiącej własność W. S. oraz decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z 10 maja 1968 r., nr D.97/KW/68 utrzymującej w mocy decyzję z 9 października 1967 r. w części dotyczącej wywłaszczenia parceli nr [...],, a w części dotyczącej wywłaszczenia parceli nr [...], uchylającej decyzję z 9 października 1967 r. i umarzającej w tym zakresie postępowanie.
B. S., Z. R., M. S., P. S., J. S. i D. S. wystąpili z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 17 lutego 2017 r.
Rozpoznając ponownie sprawę Minister Inwestycji i Rozwoju wskazał, że podstawą prawną wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości była ustawa z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94 dalej ustawa wywłaszczeniowa), zatem w aspekcie zgodności z przepisami tej ustawy należy ocenić kwestionowane decyzje.
Minister wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z 12 marca 1958 r. o wywłaszczenie mógł ubiegać się zainteresowany organ administracji państwowej, instytucja państwowa lub przedsiębiorstwo państwowe. W przedmiotowej sprawie wnioskodawcą wywłaszczenia była Gdyńska Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych dla Miasta Gdyni, a zatem jako instytucja państwowa podmiot uprawniony do ubiegania się o wywłaszczenie nieruchomości.
Celem wywłaszczenia w przedmiotowej sprawie, jak wynika z uzasadnienia wniosku wywłaszczeniowego z 23 grudnia 1965 r. oraz decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z 9 października 1967 r., była budowa ulicy [...],. Budowa drogi stanowiła cel użyteczności publicznej, o jakim mowa w art. 3 ustawy.
Minister wyjaśnił, że nieruchomość oznaczona katastralnie jako parcela nr [...] i nr [...],, zapisana w księdze wieczystej [...],0 c.d. [...],, stanowiła własność W. S..
Pismami z 27 sierpnia 1965 r. oraz z 23 października 1965 r. Gdyńska Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych wystąpiła do W. S. z ofertą dobrowolnego odstąpienia nieruchomości. Jakkolwiek w aktach archiwalnych brak jest odpowiedzi właścicielki nieruchomości na oferty, jednakże z wniosku wywłaszczeniowego wynika, że W. S.z nie wyraziła zgody na wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości.
W ocenie organu nadzoru spełniony został wymóg z art. 6 ust. 1 ustawy. Tym samym wniosek Gdyńskiej Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych dla Miasta Gdyni z 23 grudnia 1965 r. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego dotyczącego przedmiotowej nieruchomości był uzasadniony.
Zawiadomieniem z 4 stycznia 1966 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku poinformowało o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego co do działek nr [...], i nr [...],, jednocześnie informując o terminie rozprawy wyznaczonej na 27 stycznia 1966 r. W aktach archiwalnych zachowało się zwrotne potwierdzenie odbioru zawiadomienia z 4 stycznia 1966 r. Minister stwierdził, że zawiadomienie zawierało wszystkie elementy z art. 16 ustawy wywłaszczeniowej, w tym wskazanie nieruchomości, co do których wszczęte zostało postępowanie, z określeniem powierzchni każdej nieruchomości, właściciela nieruchomości oraz zgłaszającego wniosek o wywłaszczenie.
Zdaniem Ministra nie doszło w postępowaniu wywłaszczeniowo- odszkodowawczym do naruszenia przepisów ustawy, bowiem nieruchomość została wyceniona przez biegłego rzeczoznawcę, a operat stanowił potwierdzenie braku podstaw do przyznania odszkodowania za wywłaszczony grunt, zgodnie z treścią przepisu art. 8 ust. 7 ustawy wywłaszczeniowej.
Minister uznał, że decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z 9 października 1967 r. nie jest dotknięta wadą rażącego naruszenia prawa, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a..
Skargę na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z 17 lipca 2018 r., wniosła M.S.
We wspomnianym na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję.
Sąd I instancji przypomniał, że w uzasadnieniu wniosku wywłaszczeniowego z 23 grudnia 1964 r. Gdyńskiej Budowy Osiedli Robotniczych wskazano, że parcele w nim wymienione "stanowią ogródki w których znajdują się drzewa owocowe, krzewy, ogrodzenia". Wynika z tego pisma także, że taki był dotychczasowy sposób zagospodarowania i użytkowania wskazanych parcel.
Z kolei z uzasadnienia opinii szacunkowej rzeczoznawcy H. K. z 21 sierpnia 1967 r. w sprawie wyceny parcel nr [...], i nr [...], wynika, że rzeczoznawca dokonała wyceny na podstawie zarządzenia Ministra Rolnictwa z 24 września 1962 r. w sprawie ceny, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych. Zarządzenie to zostało wydane na podstawie art. 5 i 8 ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17 poz. 71). Może to oznaczać, że część wywłaszczonej działki pod drogę (z której powstała parcela nr [...]) pomimo, że położona w mieście była rolna lub o innym charakterze, a nie budowlana. Wobec tego konieczne jest ustalenie czy działka była budowlana.
Sąd I instancji zwrócił uwagę, że przepis art. 8 ust. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. ustanawiał zasady odszkodowania za grunty położone w mieście lub osiedlu. Natomiast art. 8 ust. 7 ustawy odnosił się zarówno do szczególnych celów wywłaszczenia, jak i do charakteru działki w mieście lub osiedlu. Ustawodawca dokonał tu wyraźnego rozróżnienia.
Zarówno organy w postępowaniu zwykłym ani też organ nadzoru, zdaniem Sądu I instancji, nie dokonały ustaleń w zakresie przeznaczenia nieruchomości w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego w dniu wydania decyzji wywłaszczeniowo - odszkodowawczej (o ile taki obowiązywał), nie przeprowadziły także dowodów z których mógłby wynikać charakter nieruchomości (sposób jej przeznaczenia i wykorzystywania). Pozwoliłoby to ustalić, jaki charakter miała działka, z której dokonano wywłaszczenia pod budowę ulicy. Zgodnie bowiem z art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z 31 stycznia 1961 r. o planowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 7, poz. 47 z późn. zm.) sprawy z zakresu wykorzystania określonych terenów należały do właściwości organów miejscowego planowania przestrzennego (ust. 1). W szczególności organy planowania przestrzennego: ustalają lokalizację szczegółową inwestycji budowlanych, określając działkę budowlaną bądź teren, na którym inwestycja może być wykonana (ust. 2 pkt 1). Zgodnie natomiast z art. 31 ust. 1 wyżej powołanej ustawy podstawą do podejmowania decyzji w sprawach wymienionych w art. 30 ust. 2 pkt 1 są zatwierdzone plany zagospodarowania przestrzennego.
Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożył Prezydent Miasta Gdyni zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu zarzucono naruszenie:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art 80 k.p.a. przez uchylenie decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 17 lipca 2018 r., nr DO.8.6613.72.2017.PU, w wyniku błędnego przyjęcia przez Sąd I instancji, iż organ nadzoru jest zobowiązany do prowadzenia postępowania dowodowego w zakresie, w jakim w ocenie Sądu nie zostało ono przeprowadzone przez organ orzekający w trybie zwykłym, podczas gdy w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej (jako postępowaniu stanowiącym tryb nadzwyczajny) nie ma proceduralnej możliwości poszerzenia materiału dowodowego badanej sprawy, jak też możliwości czynienia dodatkowych (uzupełniających) ustaleń faktycznych przez organ nadzorczy:
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 8 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przez uchylenie decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 17 lipca 2018 r., nr DO.8.6613.72.2017.PU, w wyniku niezasadnego przyjęcia przez Sąd I instancji, iż organ nadzoru nie ustalił, jakie było przeznaczenie wywłaszczonej nieruchomości w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, ani jaki był sposób jej faktycznego wykorzystywania w dniu zajęcia, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego stwierdzenia, iż w niniejszej sprawie doszło dc naruszenia przez organ nadzoru w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy przepisów odnoszących się do "wzorca kontroli decyzji wydanych w postępowaniu zwykłym";
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. przez uchylenie decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 17 lipca 2018 r., nr DO.8.6613.72.2017.PU, w wyniku niezasadnego przyjęcia przez Sąd I instancji, iż organ nadzoru nie ustalił (tak jak i w ocenie Sądu nie ustalił tego również uprzednio organ wywłaszczeniowy), jakie było przeznaczenie wywłaszczonej nieruchomości w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, ani jaki był sposób jej faktycznego wykorzystywania w dniu zajęcia, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego stwierdzenia, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przez organ nadzoru ww. przepisów postępowania dotyczących prowadzenia postępowania dowodowego, tj. zbierania i rozpatrywania materiału dowodowego.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o:
1. uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia WSA w Warszawie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.,
2. rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie,
3.zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.
Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyła M. S. wnosząc o:
1. oddalenie skargi kasacyjnej w całości na podstawie art 184 p.p.s.a., gdyż skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw;
2. zasądzenie na rzecz M. S. od skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna jest zasadna.
Stosownie do brzmienia art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której podstawy zostały ujęte w art. 183 § 2 p.p.s.a., jak też podstawy odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania przed sądem wojewódzkim (art. 189 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie nie występują te przesłanki, zatem Naczelny Sąd Administracyjny był związany zarzutami skargi kasacyjnej.
Przedmiotem oceny Sądu I instancji była decyzja Ministra Inwestycji i Rozwoju z 17 lipca 2018 r. utrzymująca w mocy decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 17 lutego 2017 r. Tą ostatnią decyzją Minister Infrastruktury i Budownictwa odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z 9 października 1967 r., nr USW III w/1/79/65 o wywłaszczeniu bez odszkodowania części nieruchomości położonej w Gdyni przy ul. [...],, wpisanej w KW nr [...], oznaczonej katastralnie jako parcele: nr [...] o pow. 89 m2 i nr [...]o pow. 180 m2, stanowiącej własność W. S. oraz decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z 10 maja 1968 r., nr D.97/KW/68 utrzymującej w mocy decyzję z 9 października 1967 r. w części dotyczącej wywłaszczenia parceli nr [...], a w części dotyczącej wywłaszczenia parceli nr [...] uchylającej decyzję z 9 października 1967 r. i umarzającej w tym zakresie postępowanie. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Minister Inwestycji i Rozwoju uznał, iż badana w trybie nieważności decyzja Starosty nie jest dotknięta żadną z wad kwalifikowanych określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Stwierdził przede wszystkim, że kontrolowana decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z 9 października 1967 r. nie narusza rażąco przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, która stanowiła podstawę jej wydania. A szczególności nie naruszała rażąco art. 8 ust. 7 i 6 ustawy wywłaszczeniowej w brzmieniu wówczas obowiązującym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznający skargę od powyższej decyzji i uchylając ją na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. stwierdził natomiast, że przeprowadzone przez organ nadzoru postępowanie wyjaśniające w zakresie braku zbadania przeznaczenia przedmiotowych działek w planie zagospodarowania przestrzennego, ani faktycznego ich wykorzystania w dacie wywłaszczenia narusza art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 8 ust. 7 ustawy z 1958 r. jako wzorzec kontroli decyzji wydanych w postępowaniu zwykłym. Zdaniem Sądu, organ nadzoru jak również organy w postępowaniu zwykłym nie dokonały l ustaleń w zakresie przeznaczenia nieruchomości w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego w dniu wydania decyzji wywłaszczeniowo – odszkodowawczej, nie przeprowadziły także dowodów, z których mógłby wynikać charakter nieruchomości.
Rozpatrując przedmiotową skargę kasacyjną należy przede wszystkim podkreślić, że kontrolowane postępowanie administracyjne toczyło się w trybie nieważnościowym. Stwierdzenie nieważności decyzji, będące jednym z trybów godzących w zasadę trwałości decyzji administracyjnej, jest instytucją szczególną, stąd też zaistnienie przesłanki powodującej stwierdzenie nieważności decyzji musi być oczywiste. Do stwierdzenia nieważności decyzji może dojść wyłącznie w przypadku stwierdzenia istnienia którejkolwiek z przesłanek zawartych w art. 156 § 1 k.p.a. w sposób jasny i jednoznaczny.
Nie jest także sporne, iż postępowanie nieważnościowe jest postępowaniem administracyjnym ograniczonym do oceny legalności decyzji w aspekcie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dacie jej wydania. Oceny legalności decyzji, w stosunku do której toczy się postępowanie administracyjne o stwierdzenie jej nieważności, dokonuje się zatem, co do zasady, tylko i wyłącznie na podstawie zamkniętego materiału dowodowego, tj. materiałów zgromadzonych w postępowaniu zwykłym zakończonym wydaniem decyzji podlegającej kontroli - takich, którymi dysponował organ wydając kwestionowaną decyzję. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1822/11( publik. CBOSA): "Stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji ostatecznych i nie może stanowić trybu konkurencyjnego w stosunku do postępowania administracyjnego prowadzonego w trybie zwykłym, w którym doszłoby do ponownego badania sprawy od strony faktycznej. Z tego względu w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności nie mogą być korygowane nieprawidłowości w zakresie postępowania dowodowego."
Inaczej mówiąc, organ nadzoru nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej w badanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji, lecz jako organ kasacyjny w oparciu o zebrany materiał dowodowy i obowiązujący na moment wydania kontrolowanej decyzji stan prawny. Ocena organu orzekającego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej dotyczy wyłącznie tego, czy jest ona dotknięta jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a., zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Zgodnie ze wskazanym w kwestionowanej decyzji z 1967 r. art. 8 ust. 7 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r., jeżeli wywłaszczenie gruntu w mieście lub osiedlu następowało na cele budowy lub poszerzenia ulicy lub placu albo na wyrównanie granic zieleni publicznej, wywłaszczenie części działki budowlanej nie przekraczającej 25% jej obszaru odbywało się bez odszkodowania. Odszkodowanie należało się natomiast według zasad określonych w ust. 6 tylko za część wywłaszczanego gruntu, która przekracza 25% obszaru nieruchomości. Przepis art. 8 ust. 7 ustawy wywłaszczeniowej odsyłał więc do zasad ustalania odszkodowania określonych w art. 8 ust. 6 tej ustawy, który wskazywał jedynie na "grunt", bez określenie jego charakteru.
Jak wynika z akt postępowania, w aktach sprawy znajduje się opinia sporządzona przez biegłego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku inż. arch. H. K. z dnia 21 sierpnia 1967 r. W tej opinii biegła w oparciu o art. 8 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. wyjaśniła, iż przedmiotowy grunt jest przeznaczony pod budowę ulicy, a powierzchnia szacowana nie przekracza 25 % całości nieruchomości będącej własnością W. S., zatem przejęcie tej części gruntu odbywało się bez odszkodowania. Natomiast zgodnie z ust. 6 ww. przepisu, odszkodowanie należało się tylko za część wywłaszczanego gruntu, która przekraczałaby 25 % obszaru całości nieruchomości. W.S. była właścicielką gruntu o pow. 7797 m2 (25% tego areału stanowi grunt o pow. 1949 m2), natomiast wywłaszczeniu podlegała część o pow. 276 m2, czyli obszar nie przekraczający 25 % jej całego areału. W aktach archiwalnych brak jest wprawdzie dowodu, z którego by wynikał charakter użytkowy wywłaszczanej działki, ale brak jest także dowodu, że nie miała ona charakteru budowlanego. Zatem zachowany materiał dowodowy nie potwierdza, aby w sprawie istniała oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją, zatem wskazywane wyżej przepisy nie zostały w sposób kwalifikowany naruszone.
Ponownie podkreślić należy, że przedmiotem weryfikacji w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej nie są jakiekolwiek uchybienia kontrolowanej decyzji, a tylko uchybienia o charakterze kwalifikowanym, tj. wymienione w art.156 § 1 k.p.a. Tym samym uchybienie, nawet o istotnym znaczeniu, któremu nie można przypisać charakteru uchybienia kwalifikowanego, nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Postępowanie o stwierdzenie nieważności nie ma zatem na celu ponownego całościowego rozpatrzenia sprawy administracyjnej, zakończonej kontrolowaną decyzją, a jego charakter prawny nie jest tożsamy z charakterem innego rodzaju nadzwyczajnych postępowań administracyjnych, w tym w szczególności z instytucją wznowienia postępowania administracyjnego. Zakres postępowania wyjaśniającego i orzekania jest w tym przypadku węższy i ogranicza się wyłącznie do skontrolowania prawidłowości danej decyzji administracyjnej pod kątem wystąpienia ściśle określonych wad prawnych, a nie do ich poszukiwania przez organ nadzoru.
Wobec powyższego za uzasadnione należało uznać wskazane w pkt I ppkt 1,2,3 petitum skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa procesowego, sprowadzające się do zakwestionowania stanowiska Sądu Wojewódzkiego odnośnie konieczności przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego przez organ nadzoru.
Z tych względów, uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 151 i w związku z art. 193 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę. O kosztach postępowania sądowego postanowiono jak w pkt 2 wyroku na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI