I OSK 2698/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej H.B. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił jej skargę na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Minister odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Krośnieńskiego z 1992 r. o nabyciu z mocy prawa przez gminę własności nieruchomości. Skarżąca twierdziła, że jest spadkobierczynią pierwotnych właścicieli majątku, który nie podlegał reformie rolnej, a zatem decyzja komunalizacyjna była wadliwa. Minister uznał, że skarżąca nie wykazała interesu prawnego, ponieważ księgi wieczyste wskazywały Skarb Państwa jako właściciela w dacie komunalizacji. WSA zaakceptował to stanowisko, podkreślając wiążący charakter wpisów w księgach wieczystych. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i postanowienie. Sąd uznał, że odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. była przedwczesna. Kwestia interesu prawnego skarżącej, jako potencjalnej spadkobierczyni pierwotnych właścicieli, wymagała postępowania wyjaśniającego, zwłaszcza w świetle toczącego się postępowania administracyjnego dotyczącego ustalenia, czy nieruchomość podlegała przepisom dekretu o reformie rolnej. NSA podkreślił, że wpisy w księdze wieczystej, choć objęte domniemaniem zgodności z prawem, są wzruszalne i nie mogą stanowić przeszkody do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia rzeczywistego stanu prawnego, szczególnie gdy istnieje decyzja administracyjna (lub toczące się postępowanie o jej wydanie) stwierdzająca, że nieruchomość nie podlegała dekretowi o reformie rolnej. Sąd wskazał, że organ administracji powinien był wszcząć postępowanie i zbadać interes prawny skarżącej, ewentualnie zawieszając je do czasu rozstrzygnięcia kwestii wstępnej. W związku z tym, NSA uchylił wyrok WSA i postanowienie Ministra, zasądzając jednocześnie koszty postępowania od Ministra na rzecz skarżącej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym, zwłaszcza w sprawach dotyczących nieruchomości i decyzji komunalizacyjnych, a także znaczenie wpisów w księgach wieczystych jako dowodu.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji związanej z dekretami o reformie rolnej i komunalizacją, ale jego zasady dotyczące oceny interesu prawnego i dowodów są szerzej stosowalne.
Zagadnienia prawne (3)
Czy organ administracji publicznej może odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. (brak interesu prawnego), gdy ustalenie tego interesu wymaga postępowania wyjaśniającego, w szczególności gdy toczy się odrębne postępowanie dotyczące kwestii wstępnej mającej wpływ na status strony?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organ nie może odmówić wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. w sytuacji, gdy ustalenie interesu prawnego wnioskodawcy wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego lub zależy od rozstrzygnięcia kwestii wstępnej.
Uzasadnienie
Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. jest dopuszczalna tylko w przypadkach oczywistego braku interesu prawnego lub innych przeszkód, które nie wymagają postępowania wyjaśniającego. Jeśli ustalenie interesu prawnego lub statusu strony wymaga czynności dowodowych lub wykładni przepisów, organ powinien wszcząć postępowanie i zbadać te kwestie w jego toku, ewentualnie zawieszając postępowanie.
Jaki jest wpływ wpisów w księdze wieczystej na ustalenie interesu prawnego strony w postępowaniu administracyjnym, zwłaszcza w kontekście możliwości obalenia domniemania zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Wpisy w księdze wieczystej, choć objęte domniemaniem zgodności z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 1 u.k.w.h.), są wzruszalne i mogą być obalone dowodem przeciwnym w postępowaniu administracyjnym, nie stanowiąc tym samym oczywistej przeszkody do ustalenia interesu prawnego strony.
Uzasadnienie
Domniemanie z art. 3 ust. 1 u.k.w.h. jest domniemaniem iuris tantum, które można obalić wszelkimi dopuszczalnymi środkami dowodowymi w danym postępowaniu. Ujawnione wpisy nie mogą blokować postępowania wyjaśniającego, jeśli jego wynik jest istotny dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności nie mogą uniemożliwić wykazania, że Skarb Państwa nie nabył własności nieruchomości z mocy prawa.
Czy decyzja administracyjna stwierdzająca, że nieruchomość nie podlegała przepisom dekretu o reformie rolnej, ma charakter prejudycjalny dla postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, ostateczna decyzja administracyjna stwierdzająca, że nieruchomość nie podlegała przepisom dekretu o reformie rolnej, ma charakter prejudycjalny i może stanowić podstawę do wykazania interesu prawnego strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej.
Uzasadnienie
Taka decyzja administracyjna ma skutek wsteczny i deklaratoryjny, potwierdzając, że prawo własności pozostało przy pierwotnych właścicielach, co może skutkować przyznaniem statusu strony w postępowaniu komunalizacyjnym i jego weryfikacji.
Przepisy (30)
Główne
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
K.p.a. art. 61a § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 157 § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 28
Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 30 § 4
Kodeks postępowania administracyjnego
Pomocnicze
K.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
u.k.w.h. art. 3 § 1
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 64 § 1-3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
ustawa komunalizacyjna art. 5 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - ustawa komunalizacyjna
rozporządzenie art. 5
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
dekret PKWN art. 2 § 1 lit. e
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
K.p.c. art. 243²
Kodeks postępowania cywilnego
K.p.c. art. 10
Kodeks postępowania cywilnego
p.p.s.a. art. 133 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 125 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 174 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 174 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 203 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 14 § 1 pkt 2 lit. b
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 14 § 1 pkt 1 lit. c
p.p.s.a. art. 182 § 2 i 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
K.p.a. art. 97 § 1 pkt 4
Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 61 § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. była przedwczesna, gdyż ustalenie interesu prawnego skarżącej wymagało postępowania wyjaśniającego. • Istnienie toczącego się postępowania administracyjnego dotyczącego kwestii wstępnej (podleganie nieruchomości dekretowi o reformie rolnej) powinno być uwzględnione. • Wpisy w księdze wieczystej są wzruszalne i nie mogą definitywnie przesądzać o braku interesu prawnego strony w postępowaniu administracyjnym. • Decyzja administracyjna stwierdzająca, że nieruchomość nie podlegała dekretowi o reformie rolnej, ma charakter prejudycjalny dla oceny interesu prawnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej.
Odrzucone argumenty
Argumentacja WSA, że wpisy w księdze wieczystej przesądzają o braku interesu prawnego skarżącej. • Stanowisko Ministra, że skarżąca nie wykazała interesu prawnego w rozumieniu art. 28 K.p.a. bez potrzeby dalszego postępowania wyjaśniającego.
Godne uwagi sformułowania
Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. jest dopuszczalna do sytuacji oczywistego braku przymiotu strony, a nie sytuacji, gdy ocena tej kwestii wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. • Domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest zwykłym domniemaniem wzruszalnym (praesumptio iuris tantum). • Decyzja administracyjna wydana na podstawie § 5 rozporządzenia z 1945 r. ma skutek wsteczny w tym sensie, że podmioty zainteresowane mogą powoływać się na jej treść i wywodzić z niej skutki prawne w odniesieniu do zdarzeń od dnia wejścia w życie dekretu.
Skład orzekający
Iwona Bogucka
przewodniczący
Jolanta Górska
sprawozdawca
Krzysztof Sobieralski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym, zwłaszcza w sprawach dotyczących nieruchomości i decyzji komunalizacyjnych, a także znaczenie wpisów w księgach wieczystych jako dowodu."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji związanej z dekretami o reformie rolnej i komunalizacją, ale jego zasady dotyczące oceny interesu prawnego i dowodów są szerzej stosowalne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy skomplikowanej kwestii prawnej związanej z własnością nieruchomości po reformie rolnej i komunalizacji, a także interpretacji przepisów K.p.a. dotyczących wszczęcia postępowania i interesu prawnego. Pokazuje, jak ważne jest dokładne badanie stanu prawnego i dowodów, nawet w obliczu wpisów w księgach wieczystych.
“Czy wpis w księdze wieczystej zawsze przesądza o prawie własności? NSA wyjaśnia, kiedy można kwestionować decyzje komunalizacyjne.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.