I OSK 2689/23

I OSK 2689/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-11-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik /sprawozdawca/
Marek Stojanowski /przewodniczący/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Sz 319/23 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2023-07-27
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 9, art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 141
art. 2 ust. 1 i ust. 15g
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 259
art. 230 § 1 i  § 2, art. 231, art. 233
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 535
§ 2 ust. 1 pkt 2
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu  przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 27 lipca 2023 r. sygn. akt II SA/Sz 319/23 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 26 stycznia 2023 r. nr SKO.4111.2721.2022 w przedmiocie dodatku węglowego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 27 lipca 2023 r. sygn. akt II SA/Sz 319/23 uchylił zaskarżoną przez A. A. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z 26 stycznia 2023 r. nr SKO.4111.2721.2022 w przedmiocie dodatku węglowego oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza X. z 6 października 2022 r. nr 525/DW/2022.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Burmistrz X. decyzją z 6 października 2022 r. nr 525/DW/2022, po rozpatrzeniu wniosku A. A. z 17 sierpnia 2022 r. o wypłatę dodatku węglowego, odmówił stronie przyznania tego dodatku.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie decyzją z 26 stycznia 2023 r. nr SKO.4111.2721.2022, po rozpatrzeniu odwołania A. A., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że mocą art. 50 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. poz. 1967 ze zm.), z dniem 20 września 2022 r., doprecyzowano art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. poz. 1692 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.d.w.", przez wskazanie, że znaczenie prawne mają zgłoszenia (wpisy) do centralnej ewidencji emisyjności budynków (powoływanej dalej również jako "CEEB") głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego (głównym źródłem ogrzewania mogą być wymienione w tym przepisie: kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi), dokonane tylko do 11 sierpnia 2022 r. Zdaniem SKO, celem wprowadzenia zmian do ustawy o dodatku węglowym było zablokowanie dokonywania korekt w CEEB, które, wbrew wcześniejszemu wpisowi, uprawniałyby do dodatku węglowego. Z uwagi na treść art. 52 cyt. wyżej ustawy z dnia 15 września 2022 r., w rozpoznawanej sprawie zastosowanie znajduje art. 2 ust. 1 u.d.w. w nowym brzmieniu.
Następnie, organ wskazał na treść art. 2 ust. 15g u.d.w., który z dniem 3 listopada 2022 r. został dodany przez art. 26 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. poz. 2236), i wyjaśnił, że powołany przepis znajdzie zastosowanie wyłącznie do tych osób wnioskujących o dodatek węglowy, które do 11 sierpnia 2022 r. w ogóle nie dokonały zgłoszenia do CEEB głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego, bądź zmieniły źródło ciepła (np. z ogrzewania gazowego na kominek), a fakt istnienia takiego źródła zostanie potwierdzony w wyniku wywiadu przeprowadzonego przez organ. Organ II instancji podkreślił, że chodzi w tym wypadku o samo stwierdzenie istnienia źródła ogrzewania, a nie stwierdzenie czym dana osoba pali w tym piecu.
W ocenie SKO, zmiana polegająca na wskazaniu innego rodzaju paliwa w CEEB po dniu 11 sierpnia 2022 r. nie powoduje, że ten sam piec (zasilany innym paliwem) jest nowym źródłem ciepła.
Podsumowując, organ II instancji stwierdził, że złożenie przez stronę 21 września 2022 r. nowej deklaracji na to samo źródło ciepła, które zostało już zgłoszone i wpisane do CEEB 11 stycznia 2022 r. (tj. kotła na paliwo stałe z rodzajem paliwa drewno kawałkowe), w której zmieniono rodzaj paliwa z drewna na węgiel, nie może być rozumiane jako brak zgłoszenia do 11 sierpnia 2022 r do CEEB głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego. Zdaniem Kolegium, skoro strona nie zgłosiła do 11 sierpnia 2022 r., że jej piec zasilany jest węglem kamiennym, brykietem lub peletem zawierającym co najmniej 85% węgla kamiennego (a zgłosiła, że jest zasilany drewnem kawałkowym), to brak jest podstaw do przyznania jej wnioskowanego świadczenia.
W skardze na opisaną wyżej decyzję A. A. wyjaśniła, że w jej domu znajduje się kocioł opalany węglem. Podkreśliła, że nieprawidłowe podanie do CEEB, że głównym źródłem ogrzewania jest drewno kominkowe, nie powinno skutkować odmową przyznania dodatku węglowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że skarga jest zasadna.
Jak podkreślił Sąd I instancji, pomiędzy datą złożenia wniosku (17 sierpnia 2022 r.) a datą wydania kwestionowanych decyzji (6 października 2022 r. i 26 stycznia 2023 r.), ustawa o dodatku węglowym była nowelizowana trzy razy. Organ orzekający w sprawie miał obowiązek uwzględnić stan prawny na dzień wydawania rozstrzygnięcia.
Sąd I instancji wskazał na ustawę z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw, która weszła w życie 20 września 2022 r., a także na ustawę z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych, która weszła w życie 3 listopada 2022 r.
Zdaniem Sądu I instancji, z treści przepisów dodanych wymienionymi wyżej ustawami nowelizującymi wynika, że zmierzają one, przy odformalizowaniu procedury, do objęcia pomocą finansową w postaci dodatku węglowego jak największej liczby gospodarstw domowych, uprawniając, a jednocześnie obligując organy gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) do wnikliwego, wszechstronnego zbadania sytuacji faktycznej, w tym w zakresie źródeł ciepła i rodzaju stosowanych paliw w gospodarstwach domowych i to nie tylko tych, co do których wpłynął wniosek o wypłatę dodatku węglowego, ale także tych, co do których organ jest w posiadaniu informacji wskazujących na to, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy.
Dlatego też, w opinii Sądu I instancji, nie budzi wątpliwości, że sporny dodatek tym bardziej może zostać przyznany osobie, która zgłosiła takie źródło ogrzewania do CEEB w wyniku korekty złożonej deklaracji, nawet jeżeli uczyniła to już po 11 sierpnia 2022 r.
Sąd I instancji wskazał, że strona złożyła wniosek o wypłatę dodatku węglowego 17 sierpnia 2022 r. i podała, że głównym źródłem ogrzewania jej gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe. Jako rodzaj stosowanego paliwa skarżąca wskazała "węgiel". W korekcie deklaracji złożonej 21 września 2022 r. skarżąca określiła, że w stosowanym kotle paliw stałych wykorzystuje węgiel.
W tych okolicznościach organ I instancji doszedł do przekonania, że korekta deklaracji w zakresie rodzaju stosowanego paliwa dokonana przez skarżącą po 11 sierpnia 2022 r. była niedopuszczalna i skutkowała odmową przyznania wnioskowanego dodatku. Tymczasem, zdaniem Sądu I instancji, w świetle przytoczonych wyżej przepisów, a w szczególności art. 2 ust. 15g u.d.w., powyższy pogląd nie tylko nie zasługuje na aprobatę, ale też narusza wprowadzoną opisanym wyżej przepisem regułę weryfikacji przez organ, w ramach wywiadu środowiskowego, istniejącego źródła ogrzewania. Organ I instancji nie wyjaśnił kwestii faktycznego rodzaju paliwa stosowanego przez skarżącą, błędnie koncentrując się na dokonanej po 11 sierpnia 2022 r. korekcie deklaracji. Tymczasem, przepisy ustawy o dodatku węglowym wyposażają właściwe organy w szeroki wachlarz uprawnień procesowych, aby umożliwić udzielenie pomocy w postaci dodatku węglowego jak największej liczbie gospodarstw domowych, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe. Ustalenia te powinny zostać dokonane przy użyciu wszelkich dostępnych środków dowodowych, w sposób wnikliwy, dokładny i wyczerpujący, czyniący zadość zasadzie prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.".
Z powyższych względów, z uwagi na błędną wykładnię art. 2 ust. 1 oraz ust. 15g u.d.w. oraz naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 9 (Sąd wskazał, że skarżąca na żadnym etapie postępowania nie uzyskała od organów informacji o bezskuteczności dokonanej korekty źródła ogrzewania) i art. 77 § 1 K.p.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji
I) na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie prawa materialnego, to jest:
1) art. 2 ust. 1 u.d.w. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten znajduje zastosowanie do sytuacji skarżącej w efekcie dania prymatu wykładni celowościowej a nie językowej tego przepisu, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu uzależnia przyznanie dodatku węglowego od wpisania lub zgłoszenia do CEEB w konkretnym czasie, to jest do 11 sierpnia 2022 r. (albo po tym dniu, w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do CEEB) jako głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego – kotła na paliwo stałe, kominka, kozy, ogrzewacza powietrza, trzonu kuchennego, piecokuchni, kuchni węglowej lub pieca kaflowego na paliwo stałe, zasilanych paliwami stałymi, przy czym naruszenie ww. przepisu przez Sąd I instancji miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skarga jako niezasadna powinna zostać oddalona na podstawie art. 151 P.p.s.a., a Sąd ten zastosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. i uwzględnił skargę;
2) art. 2 ust. 15g u.d.w. przez jego błędną wykładnię i zastosowanie oraz uwzględnienie skargi na skutek błędnego przyjęcia, że w ramach przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, organy administracji publicznej mogą badać faktycznie stosowany rodzaj paliwa w głównym źródle ogrzewania, podczas gdy zgodnie z prawidłową wykładnią tego przepisu, ma on zastosowanie wyłącznie do osób wnioskujących o dodatek węglowy, które w ogóle nie dokonały zgłoszenia do CEEB głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego, jak i nie uczyniły tego do 11 sierpnia 2022 r., a wywiad potwierdzi, że źródłem ogrzewania osoby wnioskującej jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1 u.d.w.; zatem, art. 2 ust. 15g u.d.w. nie dotyczy osób wnioskujących, które do 11 sierpnia 2022 r. w CEEB nie ujawniły, że główne źródło ciepła jest zasilane (paliwem) węglem kamiennym, brykietem lub peletem zawierającym co najmniej 85% węgla kamiennego (węgiel i paliwa węglopochodne); naruszenie ww. przepisu przez Sąd I instancji miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a., a Sąd ten zastosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. i uwzględnił skargę;
II) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. przez uznanie, że organ nie zebrał stosownego materiału dowodowego w świetle art. 2 ust. 1 oraz ust. 15g u.d.w., podczas gdy organy I i II instancji poczyniły niezbędne ustalenia w sprawie i zebrały dostateczny materiał dowodowy, aby móc wydać zaskarżoną decyzję;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 9 K.p.a. przez uznanie, że organy administracji publicznej miały obowiązek poinformowania skarżącej o bezskuteczności dokonanej 25 sierpnia 2022 r. korekty źródła ogrzewania gospodarstwa domowego zgłoszonego do CEEB w zakresie stosowanego paliwa, podczas gdy prawidłowo interpretowany przepis art. 9 K.p.a. w związku z regulacjami ustawy o dodatku węglowym nie nakłada na organy takiego obowiązku, a obowiązek o którym mowa w art. 9 K.p.a., nie może być utożsamiony z udzielaniem stronom pomocy prawnej czy zastępowaniem ich aktywności przez instruowanie o wyborze optymalnego sposobu postępowania; ponadto, żaden przepis ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.c.e.e.b.", nie przewiduje instytucji bezskuteczności złożenia korekty deklaracji o źródłach ciepła i źródłach spalania paliw;
3) art. 230 § 1 i § 2, art. 231 w związku z art. 233 P.p.s.a. oraz w związku z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r. poz. 535) przez brak wezwania skarżącej do uiszczenia wpisu stałego w wysokości 200 zł od skargi z 24 lutego 2023 r. i nadanie biegu skardze.
Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi. Ewentualnie, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto, wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych i złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że od zasad przyznawania dodatku węglowego, opisanych w art. 2 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 u.d.w., przewidziano wyjątki, wynikające z nowelizacji ustawy o dodatku węglowym. Ustawą z dnia 15 września 2022 r. doprecyzowano art. 2 ust. 1 u.d.w. przez wskazanie, że znaczenie prawne mają zgłoszenia (wpisy) do CEEB głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego, dokonane tylko do 11 sierpnia 2022 r. Zdaniem SKO, intencją ustawodawcy było zablokowanie dokonywania zmian danych w CEEB (potocznie zwanych "korektami") które, wbrew wcześniejszemu wpisowi, uprawniałyby do wypłaty dodatku węglowego, a także uściślenie "na jaki dzień" są badane wpisy/zgłoszenia do CEEB. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaznaczyło, że data 11 sierpnia 2022 r. jest kluczowa, ponieważ jest to dzień poprzedzający wejście w życie ustawy o dodatku węglowym. Tymczasem, przyjęcie stanowiska Sądu I instancji skutkuje uznaniem, że data 11 sierpnia 2022 r. nie ma żadnego prawnego znaczenia. Podobnie, nie mają również znaczenia dane ujawnione w CEEB do 11 sierpnia 2022 r., a liczy się stan faktyczny stwierdzony w momencie orzekania.
Jak wskazało SKO, Sąd I instancji przyjął, że należy nadać prymat wykładni celowościowej a nie językowej przepisu art. 2 ust. 1 u.d.w. Jednakże, zdaniem SKO, ratio legis ustawy nie może przysłaniać treści konkretnych przepisów u.d.w. Ustawodawca wskazał beneficjentów dodatku węglowego, ale jednocześnie określił warunki przyznania tego dodatku. Z treści art. 2 ust. 1 u.d.w. wynika, że znaczenie mają zgłoszenia, wpisy ujawnione do 11 sierpnia 2022 r. w CEEB. Liczy się więc prawda formalna (dane z CEEB) a nie prawda materialna.
Ponadto, wnoszący skargę kasacyjną organ zwrócił uwagę, że wydruk z danych z CEEB jest dokumentem urzędowym, a strona która zaprzecza prawdziwości dokumentu urzędowego powinna tę okoliczność udowodnić. Sąd I instancji nie dostrzegł również, że postępowanie w sprawie toczyło się z wniosku skarżącej, co przenosi ciężar dowodowy na stronę. Organy I i II instancji poczyniły niezbędne ustalenia w sprawie, to jest sprawdziły dane ujawnione na dzień 11 sierpnia 2022 r. w CEEB i poddały je ocenie w świetle art. 2 ust. 1 u.d.w. Zdaniem SKO, z przepisów K.p.a. nie da się wyprowadzić wniosku, że organy administracji są zobowiązane do poszukiwania środków dowodowych, służących poparciu twierdzeń strony, w sytuacji gdy ona takich środków nie przedstawia. W postępowaniu wnioskowym to strona powinna dostarczyć dowody potwierdzające realizację przesłanek, które uprawniają ją do przyznania dodatku węglowego. Tym bardziej, że organ nie jest w stanie samodzielnie takich dowodów zebrać, bo nie ma ku temu podstaw prawnych. W ocenie organu, nawet przeprowadzenie obecnie wywiadu środowiskowego nie gwarantuje prawdziwości ustalenia, że 11 sierpnia 2022 r. to paliwa stałe w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.d.w. były używane do zasilania głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego strony (por. wyrok WSA w Krakowie z 27 kwietnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 215/23).
Zatem, Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że skarżąca na żadnym etapie postępowania nie przedstawiła dowodów przeciw treści danych ujawnionych w CEEB w dacie 11 sierpnia 2022 r. Dlatego też, bezzasadne jest "gołosłowne kontestowanie treści CEEB (ujawnionej do dnia 11 sierpnia 2022 r.), przy jednoczesnym zarzucaniu organom niewyjaśnienia stanu faktycznego". Skarżąca nawet nie uprawdopodobniła, że do 11 sierpnia 2022 r. w głównym źródle ogrzewania używała węgla czy paliw węglopochodnych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze podało, omawiając art. 2 ust. 15g u.d.w., dodany z dniem 3 listopada 2022 r. przez art. 26 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 27 października 2022 r., że rozpatrując odwołanie wskazało powody braku podstaw do zastosowania tego przepisu. Zdaniem organu, przepis art. 2 ust. 15g u.d.w., przy zastosowaniu wykładni językowej, znajdzie zastosowanie wyłącznie do osób wnioskujących o dodatek węglowy, które w ogóle albo do 11 sierpnia 2022 r. nie dokonały zgłoszenia do CEEB głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego, a wywiad środowiskowy potwierdzi, że źródłem ogrzewania osoby wnioskującej jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1 u.d.w. Dlatego też błędne i pozbawione podstaw jest wnioskowanie, że powyższa norma swoją dyspozycją obejmuje również osoby wnioskujące o dodatek węglowy, które złożyły nową deklarację po 11 sierpnia 2022 r., która polegała na zmianie używanego paliwa stałego (np. z drewna na węgiel kamienny) w dotychczas zgłoszonym już źródle ogrzewania, czy też dodaniu kolejnego paliwa stałego. Zmiany tego typu, dokonane w CEEB po 11 sierpnia 2022 r., nie mogą być brane pod uwagę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że podczas wywiadu środowiskowego można zweryfikować jedynie, że źródłem ogrzewania jest faktycznie kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe. Z treści art. 2 ust. 15g u.d.w. nie wynika natomiast, że organ w drodze wywiadu środowiskowego weryfikuje rodzaj paliwa, którym zasilane są ww. źródła ogrzewania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaznaczyło więc, że nie ma podstawy prawnej pozwalającej weryfikować w drodze wywiadu powyższą okoliczność.
Zdaniem SKO, w niniejszej sprawie nie ma podstaw do przełamania wykładni językowej przez "poważne argumenty natury systemowej czy funkcjonalnej" (np. z uwagi na to, że wykładnia językowa prowadzi do rażąco niesprawiedliwych lub irracjonalnych konsekwencji). W ocenie organu, prawidłowe zastosowanie dyrektyw wykładni językowej pozwala na pełne odkodowanie znaczenia przepisu art. 2 ust. 15g u.d.w. oraz uzyskanie jasnego i jednoznacznego rezultatu, który został przedstawiony wcześniej. Gdy brzmienie danej normy nie budzi żadnych wątpliwości, nie zachodzi konieczność dokonywania dalszej wykładni. Ponadto, wykładnia systemowa czy celowościowa nie mogą prowadzić do odmowy zastosowania przepisu w brzmieniu ustalonym przez ustawodawcę i wykreowania nowej (sprzecznej z gramatycznym brzmieniem przepisu) normy prawnej, gdyż wówczas podmioty dokonujące interpretacji przepisów prawa w procesie jego stosowania, wkraczałyby w obszar zarezerwowany dla wyłącznej kompetencji władzy ustawodawczej. W ocenie SKO, Sąd I instancji wykreował nową, sprzeczną z gramatycznym brzmieniem art. 2 ust 15g u.d.w. normę prawną, przewidując także inny cel wywiadu środowiskowego, niż wynika z językowego brzmienia art. 2 ust. 15g u.d.w.
Wnoszący skargę kasacyjną organ powołał orzecznictwo sądowoadministracyjne potwierdzające przyjęte stanowisko (wyroki: WSA w Poznaniu z 7 czerwca 2023 r. sygn. akt IV SA/Po 316/23, WSA we Wrocławiu z 14 czerwca 2023 r. sygn. akt IV SA/Wr 49/23 i WSA w Olsztynie z 8 sierpnia 2023 r. sygn. akt II SA/Ol 527/23).
Następnie, organ podał, że w myśl art. 27g ust. 3 pkt 5 u.c.e.e.b., deklaracja do CEEB zawiera w szczególności informacje o liczbie i rodzaju eksploatowanych w obrębie nieruchomości źródeł ciepła lub źródeł spalania paliw, o których mowa odpowiednio w art. 27a ust. 2 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy, oraz o ich przeznaczeniu i wykorzystywanych w nich paliwach. Zatem, ustawodawca rozróżnia pojęcie źródła ciepła i pojęcie paliw wykorzystywanych w tych źródłach, tak samo jak rozróżnia te pojęcia na gruncie ustawy o dodatku węglowym (por. art. 2 ust. 1 i ust. 3 u.d.w.). Nie są to pojęcia tożsame. W przypadku zmiany danych, o których mowa w art. 27a ust. 3 pkt 5 u.c.e.e.b., właściciel lub zarządca budynku lub lokalu jest obowiązany złożyć nową deklarację w terminie 14 dni od dnia w którym zaistniała zmiana (art. 27g ust. 4 u.c.e.e.b.). Zmiana danych w CEEB jest więc możliwa, lecz ma skutek na przyszłość (wpis nie ma charakteru retroaktywnego). Zdaniem SKO, w omawianej ustawie nie funkcjonuje pojęcie "korekty deklaracji", jak ma to miejsce np. w Ordynacji podatkowej. Zatem, złożenie korekty do CEEB nie jest możliwe. Skoro nie można dokonać zmiany danych wpisanych przed 11 sierpnia 2022 r. z mocą wsteczną, to bezpodstawnie Sąd I instancji uznał, że organy miały obowiązek udzielenia informacji o bezskuteczności dokonanej 25 sierpnia 2022 r. "korekty" źródła ogrzewania gospodarstwa domowego zgłoszonego do CEEB w zakresie stosowanego paliwa. Takiego obowiązku nie przewiduje ustawa o dodatku węglowym.
Jak wyjaśnił organ, chociaż Sąd I instancji używa pojęcia "korekty deklaracji" (jest to pojęcie powszechnie używane w orzecznictwie dotyczącym dodatku węglowego), to nie wskazał z czego wywodzi prawo do składania korekt do deklaracji do CEEB. Żaden przepis u.c.e.e.b. nie przewiduje takiego rozwiązania, a we wzorze deklaracji do CEEB nie ma pola umożliwiającego wskazanie, że jest to korekta do złożonej uprzednio deklaracji. Możliwe jest jedynie złożenie nowej deklaracji do CEEB w przypadku zmian (i to w ciągu 14 dni od zdarzenia). Wnoszący skargę kasacyjną organ podkreślił, że nie jest dopuszczalne korzystanie z rozwiązań, które nie wynikają z przepisów prawa. Gdyby ustawodawca dopuścił składanie korekt, to przewidziałby wymogi towarzyszące takiej możliwości (tak jak np. w Ordynacji podatkowej). Stosowanie analogii w prawie administracyjnym materialnym jest zakazane, a organy są zobowiązane do działania wyłącznie na podstawie i w granicach prawa. Dotyczy to zarówno nakładania obowiązków, jak i ustalania praw, a także działania w ramach odpowiednio ustanowionej kompetencji.
Dlatego też, Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że chociaż w art. 2 ust. 15g u.d.w. przewidziane jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, to niedopuszczalne jest przeprowadzenie takiego wywiadu przez zastosowanie analogii do sytuacji nieopisanej w tym przepisie lub też wobec braku wyraźnego zakazu jego przeprowadzenia. Nie jest dopuszczalne wnioskowanie, że dodatek węglowy "tym bardziej" może zostać przyznany osobie, która zgłosiła paliwo do wskazanej ewidencji w wyniku "korekty" złożonej deklaracji, nawet jeżeli uczyniła to już po 11 sierpnia 2022 r. Takie wnioskowanie nie ma oparcia w przepisie art. 2 ust. 15g u.d.w. Skoro dana regulacja czegoś nie przewiduje, to nie można w drodze wykładni "dopowiadać" czegoś, co nie jest w niej wprost wyartykułowane. W ocenie SKO, regulacja art. 2 ust. 15g u.d.w. ma charakter wyjątkowy a wyjątki należy interpretować ściśle.
Jak podkreśliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, organy administracji publicznej orzekające w sprawie dodatku węglowego co do zasady ograniczają się tylko do zbadania danych wynikających z CEEB do 11 sierpnia 2022 r. i nie badają stanu świadomości czy wiedzy osoby składającej deklarację do CEEB. Żaden przepis nie daje organom uprawnienia do badania ewentualnych rozbieżności pomiędzy wpisami w CEEB na dzień 11 sierpnia 2022 r. a stanem rzeczywistym. Tym bardziej, nie daje uprawnienia do ustalania przyczyn czy osób ponoszących odpowiedzialność za wadliwe wypełnienie deklaracji do CEEB.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że dane w CEEB są umieszczane na podstawie zgłoszenia samych mieszkańców. Zatem, skoro to osoba dokonała zgłoszenia ciepła, to trzeba uznać, że wniosek o dodatek złożony na inne paliwo (pomimo zgłoszenia), stanowi próbę nienależnego otrzymania świadczenia. Stwierdzenie sprzeczności wniosku o dodatek z wpisem w CEEB może stanowić samodzielną i wystarczającą przesłankę odmowy przyznania świadczenia (por. P. Solka, Przebieg postępowania odrębnego w sprawie wniosku o przyznanie dodatku węglowego o raz dodatku dla gospodarstw domowych w praktyce organów wykonawczych gmin, Samorząd Terytorialny 2023, nr 4, s. 67-76).
Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny nie analizuje tej sprawy po raz kolejny w jej całokształcie, związany jest natomiast wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, gdyż to one nadają kierunek kontroli i badania zgodności z prawem kwestionowanego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego. Zarzuty skargi kasacyjnej zostały oparte formalnie na obu podstawach kasacyjnych, o których mowa w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a.
Podstawę materialnoprawną decyzji kontrolowanych w niniejszej sprawie stanowiły przepisy u.d.w. Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu – w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przez paliwa stałe rozumie się natomiast węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 u.d.w.). Z treści przytoczonych przepisów wynika, że warunkiem koniecznym otrzymania dodatku węglowego jest ogrzewanie gospodarstwa domowego (główne źródło ciepła) przez urządzenia grzewcze wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w.
W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji zgodnie uznały, na podstawie złożonej przez skarżącą przed 11 sierpnia 2022 r. (tj. 29 marca 2022 r.) deklaracji źródeł ciepła i źródeł spalania paliw, że rodzajem stosowanego przez wnioskodawczynię paliwa jest drewno kawałkowe. W dniu 21 września 2022 r. (wniosek o wypłatę dodatku węglowego został złożony 17 sierpnia 2022 r.), skarżąca złożyła nową (skorygowaną) deklarację zaznaczając - jako stosowane paliwo stałe – "węgiel". Odmowa przyznania dodatku węglowego przez orzekające w sprawie organy została oparta o pierwotnie dokonany przez skarżącą wpis w bazie CEEB (w zakresie rodzaju stosowanego paliwa). Stwierdzono mianowicie, że wiążące dla sprawy są dane z deklaracji złożonej przed upływem ustawowego terminu (11 sierpnia 2022 r.), które w przypadku skarżącej nie spełniają przesłanki określonej w u.d.w. Z oceną organów nie zgodził się Sąd I instancji, uznając ją za pomijającą istotne okoliczności sprawy, a w szczególności rodzaj rzeczywiście spalanego w przedmiotowym kotle paliwa stałego. Stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonego wyroku zasługuje na akceptację.
W pierwszej kolejności należy dostrzec, że skarżąca w zakreślonym przez prawo terminie zgłosiła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, że głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe. Zadeklarowała wówczas spalanie w nim drewna kawałkowego. Z okoliczności sprawy wynika także, że skarżąca 21 września 2022 r., dokonała korekty powyższej deklaracji do centralnej ewidencji emisyjności budynków przez zgłoszenie innego rodzaju paliwa stosowanego w kotle, tj. węgla. Wcześniej, we wniosku o dodatek węglowy (z 17 września 2022 r.) również jako rodzaj stosowanego paliwa wskazała węgiel. Wobec sprzeczności pomiędzy oświadczeniem złożonym we wniosku o dodatek węglowy a treścią deklaracji złożonej do centralnej ewidencji emisyjności budynków przed dniem 11 sierpnia 2022 r., niewątpliwie zaistniały wątpliwości co do faktycznego rodzaju paliwa jakim ogrzewane jest gospodarstwo domowe wnioskodawczyni. Trafnie podnosi Sąd I instancji, że wątpliwości te powinny być w niniejszej sprawie jednoznacznie rozstrzygnięte, gdyż tylko w takiej sytuacji podjęte w sprawie rozstrzygniecie może odpowiadać prawu.
Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że dokonana w przez organy administracji wykładnia art. 2 ust. 1 u.d.w. prowadzi do rezultatów sprzecznych z celem wprowadzenia wskazanego przepisu, jakim jest zagwarantowanie przyznania dodatku węglowego tym wszystkim osobom, które rzeczywiście ogrzewają swoje gospodarstwo domowe wskazanym w tym przepisie urządzeniem grzewczym opalanym paliwem stałym. Organy w sposób nadmierny, a zatem nieuprawniony wartościują dane wynikające z centralnej ewidencji emisyjności budynków, w sytuacji zaistnienia możliwości ich sprzeczności z rzeczywistym stanem rzeczy. Takie rozumienie art. 2 ust. 1 u.d.w. w istocie podważa, wynikającą z art. 7 K.p.a., zasadę prawdy materialnej jako podstawę rozstrzygnięcia podjętego w postępowaniu administracyjnym Niestaranny sposób sformułowania przez ustawodawcę pierwotnego brzmienia art. 2 ust. 1 u.d.w. doprowadził do szerokiej nowelizacji tej ustawy w zakresie doprecyzowania warunków przyznania dodatku węglowego.
Zasadnie wskazał więc Sąd I instancji na istotne z punktu widzenia przedmiotu rozpoznawanej sprawy zmiany wprowadzone do ustawy o dodatku węglowych na skutek kolejnych nowelizacji. Ustawodawca, mocą art. 50 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. poz. 1967), obowiązującym od 20 września 2022 r., w art. 2 u.d.w. dodał ust. 15a-15e. Zgodnie z tymi przepisami, weryfikacja wniosku o wypłatę dodatku węglowego ma charakter wszechstronny, nie polega wyłącznie na sprawdzeniu danych ujętych w centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r. Okoliczności faktyczne istotne dla ustalenia zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia mogą bowiem zostać oparte nie tylko na wymienionych w tym przepisie źródłach informacji, lecz także innych pozwalających na poczynienie ustaleń w tym zakresie, o czym świadczy użyty w ust. 15a zwrot "w szczególności". Katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek węglowy, ma zatem charakter otwarty.
Kolejna nowelizacja ustawy o dodatku węglowym dokonana na mocy ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2236) weszła w życie z dniem 3 listopada 2022 r. Zgodnie z art. 31 ust. 1 tej ustawy, podobnie jak w przypadku przywołanej wyżej ustawy nowelizującej z dnia 15 września 2023 r., ma ona zastosowanie do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie. Na skutek tej nowelizacji w art. 2 ustawy o dodatku węglowym, stosownie do art. 26 pkt 1 lit. b ustawy nowelizującej z 27 października 2022 r., dodano ust. 15f i ust. 15g. W myśl tych przepisów, w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. W takim przypadku organ przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się (ust. 15f). Dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji (ust. 15g).
Przepis art. 2 ust. 15g u.d.w. znajdował zastosowanie w niniejszej sprawie, co najmniej jako systemowe wskazanie interpretacyjne. Podobnie jak przepis art. 2 ust. 15f u.d.w., wskazuje wyraźnie, że to rzeczywisty sposób ogrzewania gospodarstwa domowego organy powinny uwzględnić w razie rozpoznawania wniosku o dodatek węglowy. Informacje zawarte w centralnej ewidencji emisyjności budynków w takiej sytuacji nie mają natomiast znaczenia. Jeżeli zatem brak zgłoszenia sposobu ogrzewania gospodarstwa domowego w centralnej ewidencji emisyjności budynków nie stanowi przeszkody w przyznaniu dodatku węglowego, to tym samym takiej przeszkody nie powinna stanowić ewentualna rozbieżność pomiędzy stanem rzeczywistym a stanem zadeklarowanym w powyższej ewidencji. Sprzeczność ta może być natomiast źródłem ewentualnej odpowiedzialności karnej podmiotu składającego nieprawdziwe deklarację lub zgłoszenie (por. wyrok NSA z 22 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2003/23, wydany w okolicznościach analogicznych do niniejszej sprawy, którego stanowisko skład orzekający w całości podziela). W postępowaniu o dodatek węglowy organ powinien zatem uwzględnić stan rzeczy ustalony zgodnie z zasadą prawdy materialnej (art. 7 K.p.a.). Takie stanowisko sądy administracyjne zajmowały również w prawomocnych wyrokach WSA w Opolu z 9 marca 2023 r. sygn. II SA/Op 360/22 i z 13 kwietnia 2023 r. sygn. II SA/Op 74/23, a także w wyroku WSA w Krakowie z 8 maja 2023 r. sygn. III SA/Kr 27/23 i wyroku WSA w Gliwicach z 31 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 301/23, a także w wyroku NSA z 11 października 2024 r.
Oznacza to, że w dniu orzekania przez organ II instancji, czyli 26 stycznia 2023 r. obowiązywały przepisy art. 2 ust. 15a-15g u.d.w. i w takim brzmieniu powinny być zastosowane przez organ odwoławczy. W świetle wyżej omówionych rozwiązań, wprowadzonych do u.d.w. na skutek kolejnych nowelizacji, za prawidłowe należy uznać stanowisko Sądu Wojewódzkiego odnośnie do konieczności przeprowadzenia postępowania w zakresie ustalenia rzeczywistego źródła ogrzewania. Natomiast na gruncie tych przepisów ogólne stanowisko organu odwoławczego, że w sprawach dotyczących dodatku węglowego nie przeprowadza się postępowania wyjaśniającego wykraczającego poza zbadanie stanu sprawy wynikającego z centralnej ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r., jest więc nieuprawnione. Potwierdza to również przepis art. 2 ust. 15b u.d.w., który stanowi, że jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego. Wypada uznać, że zakres wywiadu środowiskowego jest szeroki i w związku z tym obejmuje wszelkie kwestie związane z ogrzewaniem gospodarstwa domowego. Ratio legis przywołanych wyżej unormowań nowelizujących ustawę o dodatku węglowym wskazuje jasno, że zmierzały one do odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osób ubiegających się o to świadczenie, a w szczególności do ustalenia rzeczywistego źródła ciepła wykorzystywanego w jej gospodarstwie domowym. Cel tych przepisów polega więc niewątpliwie na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do przedmiotowego świadczenia pieniężnego gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe.
Mając na uwadze powyższe i niesporne w niniejszej sprawie okoliczności, trzeba zgodzić się z Sądem I instancji, że pominięcie przez organy informacji co do poczynionej przez skarżącą korekty deklaracji w dniu 21 września 2022 r. w zakresie rodzaju paliwa stałego stosowanego w kotle na paliwo stałe, jest nie do zaakceptowania zarówno w świetle art. 2 ust. 15a-15e u.d.w., jak i ogólnych zasad postępowania administracyjnego wynikających z przepisów K.p.a., które znajdują zastosowanie stosownie do art. 3 ust. 3 u.d.w. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 K.p.a., rozwiniętą w art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., organy administracji w toku postępowania tak z urzędu, jak i na wniosek działając na podstawie przepisów prawa podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz mają obowiązek w wyczerpujący sposób zgromadzić i rozpatrzyć materiał dowodowy. Z obowiązku tego organy w badanej sprawie wywiązały się nienależycie, pomijając konieczność wyjaśnienia kwestii faktycznego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego skarżącej, w tym załączone do odwołania skarżącej dowody montażu kotła (faktura nr 29/2017 z 18 grudnia 2017 r.) oraz zdjęcia kotła zasilanego węglem zamontowanego w domu skarżącej. Niewątpliwie, w dacie złożenia wniosku o wypłatę dodatku węglowego, istniała sprzeczność pomiędzy treścią tego wniosku a treścią deklaracji co do źródła spalania paliw, która została następnie usunięta dopiero przez złożenie korekty deklaracji. Trudno uznać, że udzielenie stronie informacji na temat skutków dokonania korekty wykracza poza zakres obowiązków organu wynikających z art. 9 K.p.a. Skoro organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, to w świetle opisanych wyżej nowelizacji ustawy o dodatku węglowym, stwierdzona przez organ rozbieżność co do deklarowanych źródeł spalania, nie tylko skutkowała koniecznością wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, ale i udzielenia stronie niezbędnych wyjaśnień w tym zakresie (ponieważ miała wpływ na ustalenie prawa do dodatku węglowego).
Mając na uwadze powyższe uwagi Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela trafności zarzutów kasacyjnych naruszenia prawa materialnego. Z kolei błędy w procesie wykładni prawa materialnego, stosowanego przez organy jako podstawa rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, nie pozwalają na potwierdzenie zasadności zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Trafna jest natomiast konkluzja zaskarżonego wyroku o naruszającym art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. pominięciu w toku postępowania administracyjnego istotnych okoliczności sprawy.
Nie jest również zasadny zarzut dotyczący braku wezwania skarżącej do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Jak wynika z art. 239 § 1 pkt 1 P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W orzecznictwie nie jest wątpliwe, że wsparcie udzielane w postaci wypłaty dodatku węglowego jest kwalifikowane jako sprawa z zakresu pomocy społecznej (por. postanowienie NSA z 18 października 2023 r. sygn. akt III OZ 488/23, wyrok WSA w Lublinie z 11 lipca 2024 r. sygn. akt II SA/Lu 331/24, czy postanowienie WSA w Łodzi z 31 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 956/22). Zatem, skarżąca z mocy ustawy zwolniona była od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi.
Skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 P.p.s.a.
Sąd ten wskazał, że rozpoznając ponownie sprawę, organ I instancji będzie miał na uwadze poczynione wyżej rozważania. W szczególności, doprowadzi do jednoznacznego ustalenia rzeczywistego rodzaju paliwa używanego przez skarżącą. W tym celu organ rozważy przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej i dopiero wówczas oceni, czy w aspekcie art. 2 u.d.w., występują przesłanki do przyznania tego świadczenia, po czym wyda stosowne rozstrzygnięcie i należycie je uzasadni.