I OSK 2675/23

I OSK 2675/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-10-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Elżbieta Kremer
Iwona Bogucka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 787/25 - Wyrok NSA z 2025-10-23
I SA/Wa 2120/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2025-02-26
I SA/Wa 2672/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-04-05
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 24 października 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 października 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P.S.A. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2672/22 w sprawie ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] lipca 2022 r. znak: [...] 2. zasądza od Ministra Finansów i Gospodarki na rzecz P.S.A. w W. kwotę 1120 (tysiąc sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 5 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2672/22 oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie (Skarżąca) na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii (Minister) z [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego.
Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
Wojewoda Śląski (Wojewoda), działając na podstawie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 - dalej jako: u.g.n.), § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 ze zm.), decyzją z [...] lipca 2022 r. znak [...] odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Skarżącą, prawa użytkowania wieczystego niezabudowanego gruntu, położonego w B., obręb Ł. obejmującego działki:
Nr [...] o pow. 367 m2, KW nr Ł.Tom 14 wykaz 422,
Nr [...] o pow. 3 m2, KW nr Ł. Tom 14 wykaz 438,
Nr [...] o pow. 378 m2 - KW nr [...],
Nr [...] o pow. 84 m2 - KW nr [...],
Nr [...] o pow. 760 m2- KW nr Ł.Tom 14 wykaz 438,
Nr [...] o pow. 659 m2- KW nr Ł. tom 14 wykaz 438,
Nr [...] o pow. 170 m2 - KW nr [...],
Nr [...] o pow. 102 m2 - KW nr Ł. Tom 14 wykaz 438,
Nr [...] o pow. 307 m2- KW nr [...],
Nr [...] o pow. 3 m2 - KW nr [...],
Nr [...] o pow. 45 m2 - KW nr [...],
Nr [...] o pow. 2 m2 - KW nr [...],
Nr [...] o pow. 30 m2 - KW nr [...],
Nr [...] o pow. 40 m2 - KW nr [...],
Nr [...] o pow. 822 m2 - KW nr Ł.Tom 14 wykaz 422,
Nr [...] o pow. 516 m2 - KW nr [...],
Nr [...] o pow. 67 m2-KW nr [...],
Nr [...] o pow. 55 m2 - KW nr [...],
Nr [...] o pow. 641 m2 - KW nr [...],
Nr [...] o pow. 1079 m2 - KW nr [...].
Skarżąca złożyła odwołanie od ww. decyzji.
Zaskarżoną decyzją Minister utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść art. 200 u.g.n. i podniósł, że przedmiotowa nieruchomość wpisana do ksiąg wieczystych nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] oraz do księgi wieczystej nr Ł. Tom 14 wykaz 422 oraz nr Ł. Tom 14 wykaz 438 w dniu 5 grudnia 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa. Prawo to zostało wpisane na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Miejskiego w Katowicach z 18 lipca 1946 r., art. 32 ustawy A z 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130 z póżń. zm.), wniosku z [...] grudnia 1965 r. dz. kw. [...] oraz zaświadczenia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Chorzowie z [...] grudnia 1969 r. Nr [...], wniosku dz. kw. [...] z [...] września 1971 r. oraz zaświadczenia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Bytomiu Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z [...] września 1971 r. Nr [...], a także wniosku dz. kw. [...] z [...] lipca 1971 r. oraz zaświadczenia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Bytomiu z [...] lipca 1971 r. Nr [...].
Okoliczności powyższe nie budziły wątpliwości Ministra i nie zostały zakwestionowane przez Skarżącą.
Kwestią sporną natomiast stanowiło czy przedmiotowy grunt znajdował się w zarządzie Skarżącej 5 grudnia 1990 r.
Minister wskazał, że Skarżąca wywodziła prawo zarządu do przedmiotowej nieruchomości z decyzji Urzędu Miejskiego w Bytomiu z [...] listopada 1986 r. nr [...] w sprawie ustalenia opłat rocznych z tytułu zarządu gruntem dla Śląskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Katowicach.
W ocenie organu odwoławczego decyzje Urzędu Miejskiego w Bytomiu z [...] listopada 1986 r. nr [...] nie potwierdzają istnienia 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ podkreślił, że dokument zawierający decyzję o naliczeniu opłat może być uznany za podstawę stwierdzenia użytkowania jedynie wówczas, gdy w decyzji o opłatach wskazana jest konkretna decyzja administracyjna, na podstawie której zostało ustanowione prawo, a konkretna decyzja wskazana w tejże decyzji o naliczeniu opłat zaginęła lub uległa zniszczeniu. Powyższe oznacza, że w przypadku wywodzenia prawa zarządu z postanowień decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania czy zarządu nieruchomości należy ustalić, czy decyzje te wskazują jednoznacznie tytuł ich wnoszenia, tj. czy przywołują ustanowione mocą konkretnej decyzji administracyjnej prawo zarządu lub użytkowania. Treść decyzji Urzędu Miejskiego w Bytomiu z [...] listopada 1986 r. nr [...] nie wskazuje natomiast na podstawie jakiego dokumentu przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w zarządzie Śląskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Katowicach.
W związku z powyższym, organ wystąpił pismem z [...] marca 2016 r., znak: [...] do Skarżącej o udzielenie informacji, czy decyzja Urzędu Miejskiego w Bytomiu z [...] listopada 1986 r. nr [...], w sprawie ustalenia opłat rocznych z tytułu zarządu gruntem dla Śląskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Katowicach, została poprzedzona przekazaniem przedmiotowego gruntu w użytkowanie/zarząd w formie prawem przewidzianej.
Jak wynika z akt sprawy, pismo z [...] marca 2016 r. pozostało bez odpowiedzi.
Ponadto organ wskazał, że w aktach sprawy znajduje się pismo Prezydenta Miasta Bytomia z [...] kwietnia 2015 r. znak: [...] l informujące, że nie odnaleziono dokumentów potwierdzających przekazanie w formie prawem przewidzianej w zarząd/użytkowanie Skarżącej przedmiotowej nieruchomości.
Z tym rozstrzygnięciem Skarżąca nie zgodziła się i wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji oraz o rozstrzygnięcie sprawy zgodnie z wnioskiem Skarżącej. Nadto wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku stwierdził, że przedstawiona przez Skarżącą decyzja Urzędu Miejskiego w Bytomiu z [...] listopada 1986 r. nr [...] ustalająca dla Śląskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych z siedzibą w Katowicach opłatę roczną z tytułu zarządu gruntu nie stanowi dowodu potwierdzającego sprawowanie przez Skarżącą 5 grudnia 1990 r. prawnie ustanowionego zarządu gruntu Skarbu Państwa położonego w B., obręb Ł., o numerach działek wskazanych w zaskarżonej decyzji, w związku z tym przychylił się do stanowiska Ministra w niniejszej sprawie.
Skarżąca wywiodła od powyższego wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości i zarzucając mu:
a. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, w postaci:
1) art. 200 ust. 1 u.g.n. poprzez bezzasadne przyjęcie, iż Skarżąca nie nabyła z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, pomimo że w niniejszej sprawie realizowały się wszystkie podstawy do jej uwłaszczenia,
2) § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. z 1998 r., Nr 23, poz. 120 ze zm.) poprzez uznanie, że wykazanie zarządu przy pomocy dokumentów w postaci decyzji dotyczących naliczenia opłat za zarząd gruntem może stanowić podstawę stwierdzenia przez właściwy organ dotychczasowego prawa zarządu wyłącznie wyjątkowo i to tylko wtedy, gdy spełniają ściśle określone wymogi, mimo że takie ograniczenia nie wynikają z tego przepisu
b. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez Organ art. 75 § 1 ab initio k.p.a. oraz art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na ograniczeniu w postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych, mimo że takie ograniczenie jest nieuzasadnione, nie wynika wprost z przepisu ustawy, przerzuca na stronę odpowiedzialność za ewentualne błędy organu administracji państwowej, a przez wprowadzenie takiego wymogu ex post - faktycznie pozbawia stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych, przy jednoczesnym przerzuceniu obowiązków dowodowych na stronę; gdyby Sąd I instancji dostrzegł powyższe uchybienie, zaskarżone rozstrzygnięcie mogłoby być inne, tj. skarga mogłaby zostać uwzględniona,
Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Na podstawie ww. zarzutów Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Jednocześnie Skarżąca oświadczyła, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Kwestię sporną w niniejszej sprawie stanowi ustalenie, czy możliwe jest uznanie, jedynie na podstawie decyzji zobowiązującej do uiszczania opłaty rocznej za grunt, że sporny grunt znajdował się w zarządzie Skarżącej na dzień 5 grudnia 1990 r.
Stanowisko w tej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny zajął w podjętej już po wydaniu zaskarżonego wyroku uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 16 grudnia 2024 r., sygn. I OPS 2/23. Zgodnie z jej tezą: "W postępowaniu w sprawie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne decyzja, o której mowa w § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. z 1998 r. Nr 23 poz. 120), może stanowić samoistny dowód stwierdzenia posiadania wskazanego w tej decyzji gruntu w zarządzie, o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344 ze zm.)".
W powyższej uchwale wyjaśniono, że uwłaszczenie i komunalizacja stanowią odrębne formy przekształceń własnościowych, z których druga polega na nabyciu przez gminy na własność z mocy samego prawa mienia należącego do podmiotów wskazanych w ww. art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej z dniem 27 maja 1990 r. W ramach komunalizacji Skarb Państwa wyzbył się własności określonych nieruchomości na rzecz gminy. Postępowanie uwłaszczeniowe dotyczy natomiast rozliczeń wewnętrznych w ramach Skarbu Państwa, gdzie nie dochodzi do przejścia własności, a jedynie ustanowienia użytkowania wieczystego na gruntach Skarbu Państwa lub gminy. Na odmienność tę Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę w uzasadnieniu uchwały I OPS 2/16 stwierdzając, że: "Decyzja o wymiarze opłaty z tytułu zarządu nie jest więc w postępowaniu komunalizacyjnym wystarczająca dla uznania istnienia po stronie PKP zarządu. Natomiast w postępowaniu uwłaszczeniowym o stwierdzenie nabycia przez PKP prawa użytkowania wieczystego decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu jest jednym z dowodów, na których podstawie dokonuje się stwierdzenia prawa do zarządu. Wynika to z treści § 4 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. Nr 23, poz. 97). Rozporządzenie to zostało wydane na podstawie delegacji zawartej w ustawie (art. 2d) z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) i dotyczy wyłącznie postępowania o stwierdzenie nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego."
W omawianej uchwale I OPS 2/23 wskazano, że językowe znaczenie § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia, w zakresie objętym wnioskiem o podjęcie uchwały, nie budzi wątpliwości. Zgodnie z brzmieniem wskazanego przepisu, właściwy organ stwierdza dotychczasowe, tj. do dnia 5 grudnia 1990 r., przysługiwanie państwowej lub komunalnej osobie prawnej prawa zarządu, na podstawie decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością. Treść tego przepisu jest taka sama jak analogicznego przepisu w rozporządzeniu z 1993 r. Przepis ten nie zawiera żadnych dodatkowych wymagań, co do treści powołanej decyzji, poza tymi, które wprost wynikają z tego przepisu. Decyzja taka musi zatem zawierać rozstrzygnięcie o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu i wskazywać (identyfikować) nieruchomość, objętą tym rozstrzygnięciem. Prawodawcze uznanie takiej decyzji za jeden z wystarczających dowodów w postępowaniu uwłaszczeniowym do stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu oznacza bowiem, że dowód w tej postaci będzie indywidualizował przedmiot zawartego w nim rozstrzygnięcia, tj. ustalenie lub aktualizację opłaty za zarząd skonkretyzowaną nieruchomością, obowiązującej do dnia 5 grudnia 1990 r. Taką wykładnię potwierdza treść § 5 ust. 1 omawianego rozporządzenia, do którego zawarto odesłanie w zdaniu wprowadzającym do § 4 ust. 1 tego rozporządzenia. Powołany § 5 ust. 1 stanowi bowiem, że właściwy organ z urzędu stwierdza dotychczasowe prawo zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości, według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. A zatem tylko przy spełnieniu warunków, wynikających z § 4 ust. 1 pkt 6 i § 5, decyzja wskazana w § 4 ust. 1 pkt 6 stanowi dowód w postępowaniu uwłaszczeniowym.
W uchwale podkreślono, że podstawowym, a z reguły wręcz jedynym argumentem podnoszonym w orzeczeniach wyrażających pogląd co do ograniczonej mocy dowodowej decyzji o której mowa w § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia, są wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 22 listopada 1999 r., sygn. akt U 6/99 oraz z 9 kwietnia 2001 r., sygn. akt U 10/00. Zasadnicze znaczenie w sprawie ma zatem ocena tego, czy z powołanych wyroków Trybunału Konstytucyjnego można wyprowadzać wnioski co do stosowania art. 200 ust. 1 u.g.n. w zw. z § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia, a zatem innych przepisów niż objęte powołanymi wyżej orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego. Po dokonaniu analizy przywołanych wyżej wyroków Trybunału Konstytucyjnego, przepisów rozporządzenia, których te wyroki dotyczą w uzasadnieniu uchwały przyjęto, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 22 listopada 1999 r. i z 9 kwietnia 2001 r. oraz rozumowania przedstawione w uzasadnieniach powyższych wyroków nie stanowią podstawy do odstąpienia od językowego znaczenia § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia. Wywiedziono (mając na uwadze, że w świetle art. 200 ust. 1 u.g.n. w zw. z § 4 ust. 1 i 3 oraz § 5 ust. 1 rozporządzenia, w postępowaniu uwłaszczeniowym przedmiotem dowodzenia jest określona okoliczność faktyczna, stanowiąca normatywną podstawę uwłaszczenia, tj. władanie przez państwową lub komunalną osobę prawną gruntem państwowym w ramach prawa zarządu w dacie 5 grudnia 1990 r.), że przepisy § 4 rozporządzenia należy odczytywać jako katalog dowodów przewidzianych w jednym tylko celu, tj. dla udokumentowania powyższej okoliczności faktycznej na potrzeby szczególnego postępowania uwłaszczeniowego. Omawiane przepisy rozporządzenia i wymienione w nich środki dowodowe, przewidziane dla dowodzenia prawa zarządu, nie mają bowiem zastosowania w innym postępowaniu, aniżeli postępowanie uwłaszczeniowe.
W uzasadnieniu uchwały wskazano ponadto, że żadne przepisy szczególne nie przewidywały dla decyzji o opłatach wymogu odwołania się do wcześniejszej decyzji o powierzeniu nieruchomości w zarząd, z braku tego rodzaju odwołania także nie można wyprowadzać wniosku co do nieistnienia zarządu, również w przypadku gdy prawo to powstało w drodze decyzji. W takich okolicznościach, wobec braku przepisów szczególnych, w uchwale przyjęto, że jedyne wymagania co do treści decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat za zarząd, to ogólne wymogi dotyczące decyzji, przewidziane w przepisach kpa, z których również nie wynikało i nie wynika, aby taka decyzja, jak o ustaleniu opłaty za zarząd, miała w swojej treści odwoływać się do źródła ustanowienia tego uprawnienia. Skoro zatem odwołanie się do decyzji o ustanowieniu zarządu, czy też w ogóle do źródła tego zarządu, nie było normatywnym elementem obligatoryjnym decyzji o opłatach za zarząd, z braku takiego odwołania w treści wskazanej decyzji nie można wyprowadzać żadnego wniosku co do braku wartości dowodowej takiej decyzji w rozumieniu § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia.
W uchwale ponadto akcentowano, że demokratyczne państwo prawne nie powinno tolerować sytuacji, w której osoby prawne przez nierzadko kilkadziesiąt lat prowadzą działalność na gruntach zajmowanych bez udokumentowanego tytułu prawnego i nie sposób nie dostrzec, że intencją ustawodawcy przy wprowadzeniu przepisów uwłaszczeniowych było uporządkowanie tego stanu rzeczy – w takim kontekście należy odczytywać przepisy rozporządzenia. Intencją ustawodawcy wprowadzającego instytucję uwłaszczenia do porządku prawnego było nadanie państwowym i komunalnym osobom prawnym uprawnienia do zajmowanego przez nie gruntu, czemu mają służyć m.in. przepisy rozporządzenia, tj. praktycznej realizacji uwłaszczenia ustanowionego mocą art. 2 i 2a ustawy z 1990 r., a następnie art. 200 u.g.n.
Z szeroko przytoczonego uzasadnienia uchwały I OPS 2/23 wynika zatem, co następuje.
Po pierwsze - powołane w jej treści przepisy, ani także inne regulacje dotyczące procedury uwłaszczeniowej, nie przewidują wymogu odwoływania się w treści decyzji określonej w § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia do aktu ustanowienia lub nabycia prawa zarządu, jako warunku uznania wartości dowodowej tej decyzji.
Po drugie - decyzja o opłatach musi zawierać rozstrzygnięcie o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu i wskazywać (identyfikować) nieruchomość, objętą tym rozstrzygnięciem. Dowód w tej postaci będzie indywidualizował przedmiot zawartego w nim rozstrzygnięcia, tj. ustalenie lub aktualizację opłaty za zarząd skonkretyzowaną nieruchomością, obowiązującą do dnia 5 grudnia 1990 r.
Po trzecie - rozważań Trybunału Konstytucyjnego zawartych w wyrokach z 22 listopada 1999 r., sygn. akt U 6/99 oraz z 9 kwietnia 2001 r., sygn. akt U 10/00 nie można odnosić do prawa zarządu, jako przesłanki uwłaszczenia państwowych i komunalnych osób prawnych. Z uwagi na zasadnicze różnice pomiędzy użytkowaniem, jako ograniczonym prawem rzeczowym, a prawem zarządu, niezasadne jest posługiwanie się analogią i przenoszenie twierdzeń Trybunału Konstytucyjnego dotyczących § 6 rozporządzenia na § 4 tego rozporządzenia.
Po czwarte - decyzja, o której mowa w § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. może stanowić samoistny dowód stwierdzenia posiadania wskazanego w tej decyzji gruntu w zarządzie.
W związku z powyższym skład orzekający uznał, iż skoro z uzasadnienia uchwały o sygn. akt I OPS 2/23 wynika, że: powołane w jej treści przepisy, ani także inne regulacje, dotyczące procedury uwłaszczeniowej, nie przewidywały i nie przewidują wymogu odwoływania się w treści decyzji, określonej w § 4 ust. 1 pkt 6 cyt. rozporządzenia, do aktu ustanowienia lub nabycia prawa zarządu, jako warunku uznania wartości dowodowej tej decyzji, to decyzja o opłatach może stanowić samoistny dowód istnienia zarządu w postępowaniu uwłaszczeniowym. Rozważań Trybunału Konstytucyjnego, zawartych w wyrokach z dnia 22 listopada 1999 r. (sygn. akt U 6/99) oraz z dnia 9 kwietnia 2001 r. (sygn. akt U 10/00) nie można bowiem odnosić do prawa zarządu, jako przesłanki uwłaszczenia państwowych i komunalnych osób prawnych z uwagi na zasadnicze różnice pomiędzy użytkowaniem, jako ograniczonym prawem rzeczowym, a prawem zarządu. Jednocześnie jednak decyzja o opłatach musi zawierać rozstrzygnięcie o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu oraz wskazywać (identyfikować) nieruchomość, objętą tym rozstrzygnięciem. Dowód w tej postaci musi bowiem indywidualizować przedmiot zawartego w nim rozstrzygnięcia, tj. ustalenie lub aktualizację opłaty za zarząd skonkretyzowaną nieruchomością.
W tej sytuacji, mając na względzie wiążącą (art. 269 § 1 p.p.s.a.) uchwałę składu siedmiu sędziów NSA o sygn. I OPS 2/23, należy odnieść rozważania w niej zawarte do okoliczności rozpoznawanej sprawy. A z akt tej sprawy wynika bezspornie, że Skarżąca wywodzi prawo zarządu do przedmiotowych działek z decyzji Urzędu Miejskiego w Bytomiu z dnia [...] listopada 1986 r. nr [...] w sprawie ustalenia opłat rocznych z tytułu zarządu gruntem dla Śląskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Katowicach. W treści tych decyzji wskazano, że opłaty są ustalone za zarząd gruntem przez Śląską Dyrekcję Okręgową Kolei Państwowych w Katowicach. W decyzjach wskazano ogólny obszar nieruchomości bez wyszczególnienia konkretnych działek ewidencyjnych. Nie ulega wątpliwości, że z treści decyzji nie wynika jakie konkretnie działki objęte są wymienionymi decyzjami o opłatach. Jednakże Skarżąca do wniosku o uwłaszczenie załączyła oprócz decyzji o opłatach wypisy z rejestru gruntów z wyszczególnionymi danymi ewidencyjnymi działek, których - według niej - te decyzje dotyczą. Zachodzi zatem potrzeba dokonania weryfikacji i oceny przedstawionych przez Skarżącą dowodów oraz wyjaśnienia, czy możliwe jest ustalenie, jakie konkretnie działki były objęte decyzjami o opłatach za zarząd. Ustalenie to pozwoli na rozważenie uwzględnienia wniosku, zaś w przeciwnym wypadku odmowę uwłaszczenia.
W niniejszej sprawie należy również zwrócić uwagę, że decyzją z [...] listopada 2012 r. Wojewoda Śląski stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Skarżącą, prawa użytkowania wieczystego niezabudowanego gruntu, stanowiącego własność Skarbu Państwa obejmującego działki m.in. nr [...], nr [...], nr [...], nr [...]. Co istotne w uzasadnieniu ww. decyzji Wojewoda Śląski stwierdził, że "prawo zarządu do przedmiotowych nieruchomości stwierdzono na podstawie decyzji Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w Bytomiu z [...] listopada 1986 r. Nr [...], dotyczącej ustalenia Śląskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Katowicach (wchodzącej w skład PKP w Warszawie), opłat rocznych z tytułu zarządu gruntem, położonym w B., obejmującym m.in. działki będące przedmiotem niniejszej decyzji". W związku z tym co do części nieruchomości organy były w stanie dokonać identyfikacji konkretnych nieruchomości i potwierdzić istnienie co do nich prawa zarządu na podstawie decyzji opłatowej. Tym samym w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy powinny ustalić i wyjaśnić czy na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji istnieje możliwość identyfikacji kolejnych spornych nieruchomości.
W tej sytuacji dokonana wyżej ocena zarzucanego naruszenia prawa materialnego tj. § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu rzutuje także na ocenę zarzutu naruszenia art. 200 u.g.n., a także naruszenia przepisów P.p.s.a. w związku z przepisami procedury administracyjnej odnoszących się do nieuwzględnienia przez organy i Sąd pierwszej instancji dowodu z decyzji Urzędu Miejskiego w Bytomiu z [...] listopada 1986 r. nr [...] w sprawie ustalenia opłat rocznych z tytułu zarządu gruntem dla Śląskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Katowicach.
W związku z powyższym uznając, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 i art. 193 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wyrażoną powyżej ocenę prawną (art. 153 w związku z art. 193 p.p.s.a.).
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pk1 oraz art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U z 2023 r. poz. 1935 ze zm
Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.