I OSK 2673/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego i Prezydenta Wrocławia, które nakazywały zwrot świadczeń z funduszu alimentacyjnego uznanych za nienależnie pobrane. WSA uznał, że aby świadczenie zostało uznane za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. c ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, konieczne jest wykazanie negatywnego zachowania świadczeniobiorcy, czyli jego wiedzy o śmierci dłużnika alimentacyjnego w momencie pobierania świadczeń. Sąd podkreślił, że w przypadku śmierci dłużnika, która nastąpiła przed wydaniem decyzji przyznającej świadczenie, a o której strona nie wiedziała, nie można automatycznie obciążać jej obowiązkiem zwrotu. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, uznając, że wykładnia art. 2 pkt 7 lit. c ustawy nie uzależnia uznania świadczenia za nienależnie pobrane od winy lub wiedzy strony. NSA stwierdził, że w przypadku uchylenia decyzji przyznającej świadczenie w wyniku wznowienia postępowania (np. z powodu śmierci dłużnika, o której organ nie wiedział w momencie wydawania decyzji), świadczenie jest nienależnie pobrane obiektywnie, niezależnie od świadomości pobierającego. Kwestia ewentualnego umorzenia lub rozłożenia na raty może być rozpatrywana w odrębnym postępowaniu na wniosek strony. NSA oddalił skargę strony i odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Zagadnienia prawne (2)
Czy świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone po śmierci dłużnika alimentacyjnego, w sytuacji gdy decyzja przyznająca świadczenie została uchylona w wyniku wznowienia postępowania, może być uznane za nienależnie pobrane bez względu na wiedzę strony o śmierci dłużnika?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, świadczenie wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia (art. 2 pkt 7 lit. c ustawy), jest nienależnie pobrane obiektywnie, niezależnie od wiedzy strony o śmierci dłużnika.
Uzasadnienie
NSA uznał, że art. 2 pkt 7 lit. c ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów definiuje świadczenie nienależnie pobrane przez pryzmat obiektywnego faktu uchylenia decyzji przyznającej świadczenie w wyniku wznowienia postępowania, a nie subiektywnej winy czy wiedzy strony. Odmienna interpretacja prowadziłaby do naruszenia zasady równości wobec prawa.
Czy wykładnia art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, która różnicuje pojęcie świadczenia nienależnie pobranego w zależności od litery przepisu (np. lit. a vs lit. c), narusza konstytucyjną zasadę równości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ustawodawca mógł w sposób uzasadniony zróżnicować przesłanki uznania świadczenia za nienależnie pobrane w zależności od konkretnych okoliczności faktycznych i prawnych, eliminując czynnik subiektywny w przypadku art. 2 pkt 7 lit. c.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że ustawodawca w art. 2 pkt 7 lit. c ustawy wyeliminował czynnik subiektywny (winę, świadomość strony) przy ustalaniu świadczenia nienależnie pobranego, w odróżnieniu od innych przypadków wymienionych w tym przepisie. Taka konstrukcja nie narusza zasady równości, gdyż wynika z odmiennej natury sytuacji prawnej.
Przepisy (11)
Główne
u.p.o.u.a. art. 2 § pkt 7 lit. c
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Świadczenie nienależnie pobrane to m.in. świadczenie wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Ocena ta jest obiektywna i nie zależy od wiedzy strony.
u.p.o.u.a. art. 23 § ust. 1
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, obowiązana jest do ich zwrotu.
P.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji przez NSA i rozpoznania skargi.
Pomocnicze
u.p.o.u.a. art. 23 § ust. 8
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Organ może umorzyć, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty kwotę nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Wymaga to odrębnego wniosku.
P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji administracyjnej przez WSA w przypadku naruszenia przepisów postępowania.
P.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi przez WSA, jeśli brak podstaw do jej uwzględnienia.
P.p.s.a. art. 207 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w szczególnie uzasadnionych przypadkach.
k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 5
Kodeks postępowania administracyjnego
Wznowienie postępowania w przypadku istotnej dla sprawy nowej okoliczności faktycznej, nieznanej organowi.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu oceny mocy dowodowej i wiarygodności poszczególnych środków dowodowych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Argumentacja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. c ustawy jest pojęciem obiektywnym, niezależnym od winy lub wiedzy strony o śmierci dłużnika alimentacyjnego.
Odrzucone argumenty
Argumentacja WSA, że dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane konieczne jest wykazanie negatywnego zachowania świadczeniobiorcy (wiedzy o śmierci dłużnika).
Godne uwagi sformułowania
świadczenie nienależnie pobrane • uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia • czynnik obiektywny • czynnik subiektywny • zasada równości
Skład orzekający
Anna Wesołowska
sprawozdawca
Jolanta Rudnicka
przewodniczący
Monika Nowicka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia interpretacji przepisów dotyczących świadczeń alimentacyjnych i odpowiedzialności za ich zwrot, co ma znaczenie praktyczne dla wielu osób. Rozstrzygnięcie NSA wyjaśnia kluczową kwestię obiektywnego charakteru nienależnie pobranych świadczeń w określonych sytuacjach.
“Czy musisz zwrócić świadczenia alimentacyjne, nawet jeśli nie wiedziałeś o śmierci dłużnika? NSA wyjaśnia.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.