I OSK 266/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 27 września 2021 r. stwierdził nieważność decyzji Wojewody Śląskiego w części dotyczącej odszkodowania za działki nr [...], nr [...] i nr [...], przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 11 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych. Sąd I instancji uznał, że organy administracji publicznej ponownie rozpoznały kwestię odszkodowania za te działki, mimo że wcześniej zapadła w tej sprawie ostateczna decyzja administracyjna (Prezydenta Miasta Częstochowy z dnia [...] stycznia 2020 r., utrzymana w mocy decyzją Wojewody Śląskiego z dnia [...] kwietnia 2020 r.). Sąd I instancji powołał się na art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. (powaga rzeczy osądzonej) i art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (stwierdzenie nieważności decyzji). Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, uznał za zasadny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Sąd kasacyjny podkreślił, że wcześniejsze postępowanie, które doprowadziło do wydania decyzji z dnia [...] stycznia 2020 r., toczyło się z wniosku M. Z., a nie wszystkich obecnych skarżących, co podważa tożsamość podmiotową i tym samym stan powagi rzeczy osądzonej. W związku z tym, NSA uchylił zaskarżony wyrok w tej części i w tym zakresie oddalił skargę. Jednakże, NSA oddalił skargę kasacyjną w pozostałym zakresie, dotyczącym działki nr [...]. Sąd kasacyjny podzielił stanowisko Sądu I instancji, że przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.), wprowadzony w 2004 r., pozwala na ustalenie odszkodowania za nieruchomości przejęte z mocy prawa bez odszkodowania, ale tylko pod warunkiem, że obowiązek ustalenia odszkodowania wynika z odrębnych podstaw prawnych, które przewidywały lub przewidują przyznanie odszkodowania za daną formę pozbawienia prawa do nieruchomości. NSA wskazał, że przejęcie nieruchomości na podstawie art. 11 ustawy o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w 1970 r. nastąpiło bez odszkodowania i z mocy prawa, a obowiązujące przepisy (w tym art. 128 ust. 1 u.g.n. dotyczący wywłaszczenia pod cele publiczne oraz art. 98 ust. 3 u.g.n. dotyczący dróg publicznych) nie dają podstaw do ustalenia odszkodowania w takiej sytuacji. Sąd kasacyjny uznał również za niezasadne zarzuty dotyczące naruszenia przepisów Konstytucji RP i art. 1 Protokołu Dodatkowego do EKPC, wskazując na ogólny charakter tych przepisów i odmienny ustrój społeczno-polityczny w okresie przejęcia nieruchomości. Niezasadny okazał się również zarzut dotyczący wyłączenia organu administracji. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną w pozostałym zakresie. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., odstępując od ich zasądzenia z uwagi na szczególne uzasadnienie.

Zagadnienia prawne (3)

Skład orzekający