I OSK 265/23

Naczelny Sąd Administracyjny2023-03-02
NSAAdministracyjneŚredniansa
komunalizacjanieruchomościdroga publicznaKodeks postępowania administracyjnegoNSAskarga kasacyjnadwuinstancyjnośćpostępowanie dowodowe

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie komunalizacji mienia, prostując jednocześnie oczywistą omyłkę w dacie decyzji organu I instancji.

Skarga kasacyjna dotyczyła decyzji Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa nieruchomości pod drogę publiczną. Skarżący zarzucał naruszenie przepisów postępowania przez organ administracji oraz Sąd I instancji. NSA uznał skargę kasacyjną za bezzasadną, wskazując na nieprecyzyjne sformułowanie zarzutów oraz prawidłowe zastosowanie przez WSA oceny decyzji Ministra, który uchylił decyzję organu I instancji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. z powodu istotnych braków dowodowych.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej T.S. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił sprzeciw skarżącego na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa nieruchomości pod drogę publiczną. Skarżący zarzucał naruszenie szeregu przepisów k.p.a. przez Sąd I instancji, w tym brak wszechstronnego rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za bezzasadną. Sąd podkreślił, że skarga kasacyjna jest środkiem wysoce sformalizowanym i wymaga precyzyjnego uzasadnienia zarzutów, czego w tej sprawie zabrakło. Dodatkowo, NSA zwrócił uwagę na spóźnione uzupełnienie zarzutów skargi kasacyjnej. Analizując meritum, NSA podzielił stanowisko WSA, że decyzja Ministra uchylająca decyzję organu I instancji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. była uzasadniona istotnymi brakami dowodowymi w zakresie ustalenia, czy nieruchomość była zajęta pod drogę publiczną przed 1 stycznia 1999 r. Sąd wskazał, że organ odwoławczy prawidłowo odstąpił od merytorycznego rozpoznania sprawy z uwagi na te braki, a kwestia odszkodowania za przejęte grunty stanowi odrębne postępowanie. Na koniec, NSA sprostował z urzędu oczywistą omyłkę w sentencji wyroku WSA, poprawiając datę decyzji Ministra z "28 marca 2021 r." na "28 marca 2022 r.".

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Organ odwoławczy może uchylić decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. z powodu istotnych braków dowodowych, które uniemożliwiają merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, pod warunkiem, że nie można ich usunąć w trybie art. 136 k.p.a. i nie narusza to zasady dwuinstancyjności.

Uzasadnienie

NSA potwierdził, że art. 138 § 2 k.p.a. może być stosowany w przypadku istotnych braków dowodowych, które uniemożliwiają organowi odwoławczemu merytoryczne rozpatrzenie sprawy, a których nie można uzupełnić w trybie art. 136 k.p.a. Sąd podkreślił, że kluczowe jest, aby takie uchylenie nie naruszało zasady dwuinstancyjności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (21)

Główne

k.p.a. art. 138 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy może uchylić decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia, gdy decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

k.p.a. art. 138 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy może uchylić decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia, gdy decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7a

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 12

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 16

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 127

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 156 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 141 § 4

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 182 § 2a

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Skarga kasacyjna od wyroku WSA oddalającego sprzeciw od decyzji rozpoznawana jest na posiedzeniu niejawnym.

p.p.s.a. art. 183 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 174

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej: naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania.

p.p.s.a. art. 176 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.

p.p.s.a. art. 193

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.

k.p.a. art. 136

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Granice postępowania wyjaśniającego przed organem odwoławczym.

k.p.a. art. 73 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nabycia własności nieruchomości zajętej pod drogę.

k.p.a. art. 73 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 73 § 4

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Postępowanie w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw z powodu nieprecyzyjnego sformułowania i uzasadnienia zarzutów. WSA prawidłowo ocenił decyzję Ministra uchylającą decyzję organu I instancji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. z powodu istotnych braków dowodowych.

Odrzucone argumenty

Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania przez Sąd I instancji.

Godne uwagi sformułowania

Skarga kasacyjna, będąca szczególnym pismem procesowym, tj. wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, powinna zawierać stosownie do art. 176 § 1 pkt 2 i art. 174 p.p.s.a. nie tylko przytoczenie podstaw kasacyjnych, ale i ich uzasadnienie. Wskazać trzeba indywidualne uzasadnienie dla każdego zarzutu formułowanego wobec każdego z tych przepisów, który w ocenie kasatora naruszył Sąd I instancji. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Według art. 182 § 2a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2023 r., poz. 259) – dalej jako "p.p.s.a.", skarga kasacyjna od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego oddalającego sprzeciw od decyzji rozpoznawana jest na posiedzeniu niejawnym.

Skład orzekający

Piotr Przybysz

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących stosowania art. 138 § 2 k.p.a. w przypadku braków dowodowych oraz wymogów formalnych skargi kasacyjnej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji komunalizacji mienia i stosowania art. 138 § 2 k.p.a. w kontekście postępowania dotyczącego stwierdzenia nabycia własności nieruchomości.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, w szczególności stosowania art. 138 § 2 k.p.a. oraz wymogów formalnych skargi kasacyjnej, co jest istotne dla praktyków prawa.

Kiedy sąd może uchylić decyzję z powodu braków dowodowych? Kluczowe zasady stosowania art. 138 § 2 k.p.a.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 265/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-03-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Piotr Przybysz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6189 Inne o symbolu podstawowym 618
Hasła tematyczne
Komunalizacja mienia
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1111/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-06-13
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art.138 par.2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Dnia 2 marca 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1111/22 w sprawie ze sprzeciwu T.S. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 28 marca 2022 r. nr DO.1.7614.12.2022.KW w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości 1. prostuje z urzędu sentencję wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1111/22 w ten sposób, że w miejsce daty wydania zaskarżonej decyzji Ministra Rozwoju i Technologii zamiast "28 marca 2021 r." wpisuje "28 marca 2022 r.", 2. oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Uzasadnienie:
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze sprzeciwu T.S. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z 28 marca 2022 r. nr DO.1.7614.12.2022.KW w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości, wyrokiem z 13 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1111/22, oddalił sprzeciw. Wyrok ten, podobnie jak pozostałe wyroki sądów administracyjnych przywołane poniżej, jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl.
Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożył T.S., reprezentowany przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości. W skardze kasacyjnej zaskarżonemu wyrokowi zarzucił rażącą obrazę następujących przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 7a k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 12 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 16 k.p.a., art. 127 k.p.a. przez brak właściwego i wszechstronnego rozpoznania sprawy i nieuprawnione przyjęcie legalności uchylenia decyzji w zakresie przyjęcia władztwa publicznoprawnego nad działką nr [...], położonej w Gminie [...] pod drogę publiczną pomimo braku stosownej skargi w tym zakresie.
W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżący kasacyjnie wniósł o:
1. uchylenie w całości zaskarżonego wyroku;
2. zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, na rzecz Skarżącego według norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że skarżący zaskarżył część decyzji, a nie zaskarżył decyzji w zakresie nabycia z mocy prawa nieruchomości. Jest to istotna część decyzji zaakceptowana przez skarżącego, która w wyniku jego skargi nie może być już podważana. Zakres zaskarżenia wynika wprost z treści odwołania. Organ II instancji nie może poddać kontroli niezaskarżonej części decyzji organu I instancji i ponownie rozpatrzyć sprawę także w zakresie rozstrzygniętym niezaskarżoną częścią orzeczenia. Oznaczałoby to bowiem działanie organu odwoławczego w tym zakresie ex officio, bez wniesionego w tej części odwołania i powoduje zarzut nieważności postępowania zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Decyzja organu I instancji w zakresie niezaskarżonym przez stronę staje się ostateczna z chwilą upływu terminu do wniesienia odwołania (art. 16 k.p.a.), zatem z tego względu nie może zostać poddana kontroli w postępowaniu odwoławczym przez organ II instancji.
W piśmie procesowym datowanym na 17 października 2022 r. uzupełniono zarzuty skargi kasacyjnej poprzez zarzucenie zaskarżonemu wyrokowi naruszenia przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd, że organ administracji naruszył przepisy o postępowaniu administracyjnym (art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 7a k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 12 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 16 k.p.a., 127 k.p.a.) i naruszył prawo dające podstawy do wznowienia postępowaniu (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) oraz na naruszeniu przepisów postępowania poprzez nierozpoznanie istoty sprawy i wadliwe uzasadnienie wyroku (art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zarzuty te nie zostały uzasadnione.
Strona przeciwna nie złożyła odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 182 § 2a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2023 r., poz. 259) – dalej jako "p.p.s.a.", skarga kasacyjna od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego oddalającego sprzeciw od decyzji rozpoznawana jest na posiedzeniu niejawnym. W § 3 tego przepisu stwierdza się, że na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów. Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z powyższą regulacją rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie jednoosobowym.
Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu I instancji.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Wskazać również należy, że zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Uwaga ta ma znaczenie w sprawie, ponieważ na skutek wezwania do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej, w terminie do dokonania tej czynności, ale po upływie trzydziestodniowego terminu do złożenia tego środka odwoławczego, nadesłano pismo procesowe o tytule "Uzupełnienie braków skargi kasacyjnej", datowane na 17 października 2022 r., z dodatkowymi zarzutami w stosunku do skargi kasacyjnej wniesionej pierwotnie. W tej sytuacji, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za poddający się kontroli tylko jeden zarzut, tj. zarzut zawarty w skardze kasacyjnej złożonej z zachowaniem ustawowego terminu, zaś dodatkowe zarzuty - wniesione w piśmie datowanym na 17 października 2022 r. - za spóźnione i jako takie za nieskuteczne i tym samym nie podlegające ocenie. Odmienne stanowisko prowadziłoby do zaakceptowania nieznajdującego podstaw w ustawie przedłużenia terminu do wniesienia zarzutów skargi kasacyjnej.
Rozpoznając sprawę w granicach określonych treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. i nie dostrzegając przy tym przesłanek nieważności postępowania, o których mowa w § 2 tego przepisu, stwierdzić należało, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Skarga kasacyjna, będąca szczególnym pismem procesowym, tj. wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, powinna zawierać stosownie do art. 176 § 1 pkt 2 i art. 174 p.p.s.a. nie tylko przytoczenie podstaw kasacyjnych, ale i ich uzasadnienie. Mimo że przepisy p.p.s.a. nie określają warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej, to należy przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionych podstaw kasacyjnych, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonych podstaw kasacyjnych. Trzeba wskazać indywidualne uzasadnienie dla każdego zarzutu formułowanego wobec każdego z tych przepisów, który w ocenie kasatora naruszył Sąd I instancji (wyrok NSA z 8 maja 2018 r., sygn. akt II GSK 289/18).
W świetle art. 174 p.p.s.a. tworzenie niespójnej zbitki przepisów - szeregu norm prawnych, które miał rzekomo naruszyć Sąd I instancji, nie wskazując konkretnie, na czym polega naruszenie każdej z tych norm, jest nieprawidłowe (pogląd ten wielokrotnie już wyraził Naczelny Sąd Administracyjny – por. np. wyrok NSA z 19 grudnia 2014 r., II FSK 2957/12 i powołane tam orzecznictwo).
W ocenianej skardze kasacyjnej nie powiązano konkretnych okoliczności sprawy z powołanymi w petitum skargi kasacyjnej konkretnymi regulacjami k.p.a. Tym samym, analizowane zarzuty należy ocenić jako szeroko zarysowane, ale wysoce nieprecyzyjne. Powołanie przez kasatora szeregu przepisów w omawianych zarzutach czyni często wątpliwym, jakie naruszenie jest zarzucane zaskarżonemu wyrokowi i jakie okoliczności mają wskazywać na zasadność zarzutu skarżącego. Niezbędna konkretyzacja zarzutów nie została także przedstawiona w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Ogranicza to siłę argumentacji zawartej w skardze kasacyjnej.
Mając jednak na uwadze uchwałę NSA z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zarzuty skargi kasacyjnej są oczywiście niezasadne.
Podkreślić należy, że "rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego" (art. 64e p.p.s.a.). W postępowaniu zainicjowanym sprzeciwem sąd administracyjny nie bada zatem, jakie przepisy prawa materialnego i w jakim znaczeniu powinny być zastosowane w rozpoznawanej sprawie, ale ocenia jedynie, czy w świetle tych przepisów wystąpiły tak istotne braki w ustaleniu stanu faktycznego sprawy, których nie można usunąć w trybie art. 136 k.p.a., co w konsekwencji prowadzi do konieczności wydania decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. W rezultacie, szczególną cechą odróżniającą sprzeciw od skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest właśnie ograniczony zakres kontroli sądowej decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. i jej wyjątkowy charakter, stanowiący odstępstwo od zasady merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy. Organ odwoławczy może zatem uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.
Przepis art. 138 § 2 k.p.a. znajduje zastosowanie, gdy zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie przekraczającym kompetencje organu odwoławczego. Treść przesłanek określonych w art. 138 § 2 k.p.a. winna być interpretowana łącznie z przepisem art. 136 k.p.a., określającym granice postępowania wyjaśniającego przed organem odwoławczym. Zaznaczyć przy tym trzeba, że przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego nie może godzić w zasadę dwuinstancyjności. Jeżeli jego zakres wskazuje, że organ odwoławczy musiałby sam przeprowadzić postępowanie wyjaśniające odnośnie kwestii mogących mieć bezpośredni wpływ na treść decyzji, przyjęcie koncepcji, że organ odwoławczy jest władny wydać decyzję rozstrzygającą sprawę co do jej istoty, będzie prowadzić do sytuacji, w której sprawa byłaby rozstrzygana de facto w jednej instancji. To pozbawiałoby natomiast stronę postępowania prawa do dwukrotnego rozpatrzenia jej sprawy przez dwa różne organy administracji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 31 stycznia 2019 r. sygn. akt I OSK 3785/19, 19 marca 2019 r. sygn. akt I OSK 509/19, 3 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 3785/19).
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest zasadność uchylenia - na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. – decyzji stwierdzającej nabycie z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa przez Skarb Państwa własności nieruchomości, zajętej pod drogę publiczną oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...].
Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację Sądu I instancji co do oceny zaskarżonej decyzji. W myśl art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Powyższe okoliczności stały na przeszkodzie merytorycznemu orzeczeniu przez organ odwoławczy, jak słusznie zauważył Sąd I instancji, z uwagi na zasadę dwuinstancyjności postępowania. Niemożliwym było uzupełnienie tego materiału przez organ odwoławczy w trybie art. 136 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd I instancji trafnie przyjął, że w realiach rozpoznawanej sprawy, dla oceny nabycia z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa własności nieruchomości przez Skarb Państwa, niewystarczającym jest posłużenie się przez Wojewodę informacją zawartą w piśmie Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Kierownika Rejonu w W. o prowadzeniu do 31 grudnia 1998 r. na działce nr [...] czynności związanych z bieżącym utrzymaniem pasa drogowego. Brak poparcia powyższego stwierdzenia stosownymi dokumentami czyni w tym względzie niewystarczającym postępowanie dowodowe prowadzone przez Wojewodę. Organ nie podjął żadnych czynności dowodowych w tym zakresie. Okoliczności te jednak wymagają ustalenia, czego zabrakło w niniejszej sprawie. Decyzja Wojewody wobec oparcia na niewystarczającym materiale dowodowym naruszała art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., uzasadniając zastosowanie w niniejszej sprawie art. 138 § 2 k.p.a. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 2986/20, organ drugiej instancji ma możliwość wydania decyzji kasacyjnej wyłącznie w sytuacji, gdy postępowanie w pierwszej instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem norm prawa procesowego w takim zakresie, że miało to istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Wskazał przy tym, że braki w postępowaniu dowodowym nie mogą stanowić podstawy do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. jedynie w sytuacji, gdy organ odwoławczy ma możliwość skorzystania z art. 136 § 1 k.p.a. Tym samym zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a. poprzedzone być powinno wykazaniem, że ewentualne postępowanie dowodowe przeprowadzone w oparciu o przepis art. 136 § 1 k.p.a. będzie niewystarczające.
Rację ma również Sąd I instancji kontrolując wydaną w trybie art. 138 § 2 k.p.a. decyzję Ministra, że zachodziły przesłanki do zastosowania tego przepisu. Organ odwoławczy zasadnie odstąpił od ponownego i merytorycznego rozpoznania sprawy, z uwagi na istotne braki w zgromadzonej dokumentacji. Trafne jest zatem stanowisko Sądu I instancji, że nie jest on władny odnosić się do meritum sprawy w kierunku jej przesądzenia, bowiem na skutek uchylenia decyzji organu pierwszej instancji sprawa wraca do merytorycznego rozpatrzenia przed tym organem.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela również argumentację, że brak wypowiedzi organu odwoławczego w zakresie braku stwierdzenia nabycia z mocy prawa nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] nie stanowił pominięcia zakresu żądania, które dotyczyło również odszkodowania za przejęte pod drogę publiczną przedmiotowe działki, bowiem organ przedstawione przez stronę kwestie przyjął do odrębnego rozstrzygnięcia. Postępowanie prowadzone w trybie art. 73 ust. 1 i 3 ustawy komunalizacyjnej w odniesieniu do działki nr [...] powstałej w wyniku podziału działki nr [...], zostało zakończone przez Wojewodę Łódzkiego decyzją z 30 listopada 2012 r., sprostowaną postanowieniem z 6 lutego 2013 r. Decyzja ta została następnie uchylona w całości przez Ministra Infrastruktury i Budownictwa decyzją z 10 lutego 2017 r., a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Równolegle prowadzone było, w trybie art. 73 ust. 1 i 3 ustawy komunalizacyjnej, postępowanie dotyczące działki nr [...], stając się podstawą decyzji komunalizacyjnej Wojewody Łódzkiego z 28 października 2021 r., która następnie została uchylona decyzją Ministra Rozwoju i Technologii z 28 marca 2022 r.
Słusznie podniósł Sąd I instancji, że fakt posiadania przez skarżącego kasacyjnie prawa własności obu nieruchomości, jak również składania pism w toku postępowania odnoszących się jednocześnie do obu tych nieruchomości, nie może skutecznie podważyć legalności objętej sprzeciwem decyzji Ministra, jako nieodnoszącej się do pełnego zakresu żądań właściciela gruntu. Z tego względu Minister rozstrzygał sprawę w zakresie ustalonym i przyjętym przez Wojewodę Łódzkiego w decyzji z 28 października 2021 r., zaznaczając przy tym prawidłowo, że sprawa odszkodowania za nieruchomości przejęte pod drogę publiczną pozostaje w kompetencji właściwego starosty i stanowi przedmiot odrębnego postępowania. Postępowanie o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości zajętej pod drogę (art. 73 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej) i postępowanie prowadzone w przedmiocie odszkodowania (art. 73 ust. 4 tej ustawy) są to dwa odrębne od siebie postępowania administracyjne. Dla rozpoznania sprawy i wydania decyzji w przedmiocie odszkodowania konieczne jest wcześniejsze wydanie stosownej decyzji deklaratoryjnej w trybie art. 73 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej. Ustalenie wysokości takiego odszkodowania następuje w postępowaniu, które toczy się według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczenie nieruchomości. Zatem, jak słusznie wskazał Sąd I instancji, Minister prawidłowo wskazał, że sprawa ustalenia przedmiotowego odszkodowania nie należy do właściwości organu rozstrzygającego niniejszą sprawę, a jest rozstrzygana w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez właściwego starostę (prezydenta miasta na prawach powiatu). Na uwagę zasługuje przy tym okoliczność, że decyzja odszkodowawcza dotycząca działek nr [...] została przez Starostę Wieluńskiego wydana w dniu 7 maja 2007 r., a następnie uchylona przez Wojewodę Łódzkiego decyzją z 31 października 2007 r.
Należy podkreślić za Sądem I instancji, że charakter postępowania odwoławczego determinuje w sposób wyraźny i bezpośredni zasada dwuinstancyjności. Zasada ta przyjmuje, że każda sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją organu pierwszej instancji podlega w wyniku wniesienia odwołania przez legitymowany podmiot ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ drugiej instancji. Przedmiot tego postępowania jest wyznaczony tożsamością pod względem przedmiotowym i podmiotowym sprawy administracyjnej rozstrzygniętej decyzją organu pierwszej instancji, a więc dopóki organ odwoławczy orzeka w tożsamej sprawie, co organ pierwszej instancji, to nie można mówić o naruszeniu zasady dwuinstancyjności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 czerwca 2015 r., sygn. akt II OSK 2861/13, z 19 lutego 2016 r., sygn. akt II OSK 1495/14). Organ drugiej instancji, rozpoznając odwołanie, obowiązany jest rozpatrzyć sprawę w jej całokształcie, niejako "od nowa", a zatem zakres postępowania odwoławczego nie jest węższy, niż zakres postępowania przed organem pierwszej instancji.
Należy podkreślić, że organ odwoławczy nie może ograniczyć się do rozpatrzenia sprawy w zakresie wskazanym przez stronę w odwołaniu i wynikającym z treści zarzutów. Nie ma również podstaw do twierdzenia, że jest związany żądaniami strony zawartymi w odwołaniu.
W związku z powyższym zarzuty skargi kasacyjnej należy uznać za bezzasadne.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 156 § 3 p.p.s.a. postanowił z urzędu sprostować oczywistą omyłkę w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1111/22 poprzez zmianę w treści sentencji, w ten sposób, że w miejsce daty wydania zaskarżonej decyzji Ministra Rozwoju i Technologii zamiast "28 marca 2021 r." wpisuje "28 marca 2022 r.". W ocenie rozpatrującego sprawę składu orzekającego nie ulega wątpliwości, że zaistniały błąd był w istocie oczywistą omyłką.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI