I OSK 2629/20

I OSK 2629/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2021-09-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-12-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ewa Kręcichwost - Durchowska /sprawozdawca/
Marek Stojanowski /przewodniczący/
Zygmunt Zgierski
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
III SA/Kr 1306/19 - Wyrok WSA w Krakowie z 2020-03-26
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1507
art. 60 ust. 1 i 2 pkt 1, art. 61 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 marca 2020 r., sygn. akt III SA/Kr 1306/19 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia [...] września 2019 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 26 marca 2020 r., sygn. akt III SA/Kr 1306/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z [...] września 2019 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej, oddalił skargę.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
B. S. jest wdową i od [...] sierpnia 2018 r. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w N. przy ul. [...].
Zgodnie z zarządzeniem Prezydenta Miasta N. średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w N. przy ul. [...] w 2018 r. wynosił 4 050,00 zł, a od maja 2019 r. wynosi 4 220,00 zł.
Prezydent Miasta N. decyzją z [...] grudnia 2018 r., znak: [...], ustalił opłatę mieszkańcowi DPS w N., B. S., w okresie od [...] sierpnia 2018 r. do [...] marca 2019 r. w wysokości 1 222,84 zł miesięcznie, a od [...] kwietnia 2019 r. w kwocie 1 310,56 zł miesięcznie, która nie pokrywa całego kosztu utrzymania w DPS.
Miesięczny dochód w czteroosobowym gospodarstwie domowym jej córki, E. S., wynosi 11 707,47 zł. Składa się na niego: dochód z działalności gospodarczej w kwocie 2 108,80 zł oraz dochód męża w wysokości 2 251,36 euro, który według kursu na dzień wydania decyzji odpowiada kwocie 9 598,67 zł.
W tym stanie sprawy Prezydent Miasta N. decyzją z [...] lipca 2019 r., znak: [...], ustalił E. S. odpłatność za pobyt jej matki B. S. w Domu Pomocy Społecznej w N. w sposób w niej wskazany.
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przytoczył art. 61 ust. 1 60 ust. 1 i 2 pkt 1, art. 61 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507, dalej jako "u.p.s."), który ustala kolejność odpłatności za pobyt w DPS. Zgodnie z tym przepisem w pierwszej kolejności ustalono opłatę mieszkańcowi DPS w N. – B. S., która jednak nie pokrywa całego kosztu utrzymania w DPS. Natomiast miesięczny dochód w rodzinie E. S., osoby zobowiązanej w drugiej kolejności do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS, wynosi 11 707,47 zł. Organ obliczył, zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s., że dochód na osobę w jej rodzinie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, które wynosi 1 584,00 zł, a kwota pozostająca po wniesieniu opłaty nie jest niższa niż 300% tego kryterium. Organ wyjaśnił przy tym, że dwukrotnie usiłował zawrzeć z E. S. umowę sporządzoną zgodnie z art. 103 u.p.s., która nie została przez nią podpisana. Wobec tego wydanie decyzji ustalającej skarżącej odpłatność za pobyt matki w DPS stało się konieczne.
Po rozpoznaniu odwołania złożonego przez E. S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N., decyzją z [...] września 2019 r., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta N. z [...] lipca 2019 r.
W uzasadnieniu swojego stanowiska organ odwoławczy przyjął ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji za własne. W oparciu o nie stwierdził, że E. S. została zobowiązana do opłaty za pobyt matki w DPS zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Uchylanie się przez nią od zawarcia umowy ustalającej odpłatność za pobyt jej matki w DPS na podstawie art. 104 ust. 2 ustawy nie może powodować, że gmina traci możliwość ustalenia tej opłaty w drodze decyzji. Zawarcie ww. umowy służy jedynie określeniu wysokości opłaty wnoszonej za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, natomiast sam obowiązek uiszczania opłat przez zstępną wynika z ustawy.
Organ, analizując miesięczny dochód rodziny E. S., stwierdził, że przekracza on kryterium dochodowe określone w § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358, dalej jako "rozporządzenie"). Dochód na osobę w rodzinie E. S. wynosi bowiem 2 926,87 zł i jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie wynoszące 1 584,00 zł (528,00 zł x 300%). Natomiast kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty, tj. 8 798,03 zł (11 707,47 zł – 2 909,44 zł), nie będzie niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (528,00 zł x 300% x 4 osoby = 6 336,00 zł).
Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na źródło ich uzyskania, pomniejszony o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składką na ubezpieczenie zdrowotne oraz kwotą alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W katalogu kwot pomniejszających dochód oraz w katalogu przychodów, których nie wlicza się do dochodu (art. 8 ust. 4 u.p.s.), nie została przewidziana kwota przeznaczona na zaspokajania potrzeb własnej rodziny zobowiązanego. Organ odwoławczy wyjaśnił także, że zarobki małżonka E. S. wchodzą w skład dochodu ich rodziny, co z kolei wpływa na wysokość ustalonej opłaty za pobyt matki w DPS. Organ nie dopatrzył się także zarzucanego organowi pierwszej instancji naruszenia wymienionych w odwołaniu przepisów k.p.a., ustawy o pomocy społecznej oraz przepisów k.c. i k.r.o.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w aktach sprawy znajduje się decyzja Prezydenta Miasta N. z [...] grudnia 2018 r., znak[...], orzekająca o częściowym zwolnieniu E. S. z ponoszenia odpłatności za pobyt jej matki w DPS ustalonej w decyzji Prezydenta Miasta N. z [...] grudnia 2018 r., znak: [...], na okres od dnia jej przyjęcia do [...] marca 2019 r. i ustalenia tej odpłatności na ten okres w kwocie 280,00 zł miesięcznie. Jednak decyzja Prezydenta Miasta N. z [...] grudnia 2018 r., znak: [...], została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. decyzją z [...] lutego 2019 r., znak: [...]. Wobec tego decyzja z [...] grudnia 2018 r. nie wywołuje skutków prawnych.
E. S. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie: art. 61 ust. 1, ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s., jak również art. 5 k.c., art. 6 k.c. i art. 27 k.r.o., art. 128 k.r.o., art. 129 k.r.o., art.133 k.r.o., art. 135 k.r.o. oraz art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 104 k.p.a., art. 107 k.p.a. i 135 k.p.a., które mogły mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N., w odpowiedzi na skargę, wniosło o jej oddalenie, w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, oddalając skargę, stwierdził m.in., że zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby kierowanej do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 u.p.s.). W art. 61 ust. 1 cytowanej ustawy określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia tych opłat. Są nimi w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, następnie małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej – na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1, obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Zgodnie z art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu (art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s.); małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium (art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.s.), zaś w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s.); gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 (art. 61 ust. 2 pkt 3 u.p.s.).
Przywołany przepis art. 61 ust. 2 u.p.s. określa sytuacje, w których osoby w nim wymienione będą zobowiązane do partycypowania w kosztach utrzymania osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej. Określa też gwarancje dla osoby zobowiązanej, że dochód pozostający na osobę w rodzinie po ustaleniu jej zobowiązania na rzecz mieszkańca domu pomocy społecznej nie będzie niższy niż 300% kryterium dochodowego.
Jak podkreślił sąd wojewódzki, w przedmiotowej sprawie skarżąca nie kwestionuje, że jest zobowiązana, jako zstępna mieszkańca DPS, do partycypowania w kosztach jego pobytu w tej placówce. Powodem jej sprzeciwu jest zbyt wysoka kwota miesięcznej opłaty, na którą jej nie stać, gdyż posiada na utrzymaniu dwoje dzieci. Kwestionuje również zasadność doliczania dochodu jej męża do dochodu rodziny, który nie jest osobą zobowiązaną z ustawy do utrzymywania teściowej oraz uważa, że nie można ustalić wysokości opłaty za okres wsteczny.
W ocenie sądu wojewódzkiego, w powstałym sporze rację należy przyznać orzekającym w sprawie organom, ponieważ ich stanowisko opiera się na przepisach prawa.
Sąd podzielił wyrażony w orzecznictwie pogląd, że prawidłowy sposób ustalenia przedmiotowej opłaty powinien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 u.p.s., to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez liczbę członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną.
Sposób obliczenia opłaty przyjęty przez skarżącą, w ocenie sądu, prowadzi do niesłusznego różnicowania sytuacji osób o niskich dochodach, które mieszkają i gospodarują w rodzinie, zobowiązanych do ponoszenia opłat. Mianowicie osoby, które pozostają na utrzymaniu małżonka lub osiągają bardzo niski dochód w porównaniu z małżonkiem, nie ponosiłyby opłaty, bowiem formalnie nie osiągałyby żadnego dochodu (i to nawet gdy spełniony byłby w ich przypadku warunek przekroczenia 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, który dotyczy dochodu na osobę w rodzinie zobowiązanego), natomiast ponosiłyby ją osoby, które osiągają porównywalny ze swoim współmałżonkiem dochód (i to nawet w sytuacji, gdy dochód na osobę w rodzinie byłby dużo niższy niż w pierwszym przypadku). Zdaniem sądu takie zróżnicowanie, mogące powstać w ramach jednej rodziny, jak i w stosunku do rodzin osiągających zbliżony dochód na osobę, które w zależności od wysokości dochodów ponoszonych przez poszczególnych jej członków, mogą być obciążone (lub nie) przedmiotową opłatą, nie było intencją ustawodawcy. Ratio legis regulacji zawartej w art. 61 u.p.s. jest ustalenie wysokości opłaty stosownie do wysokości dochodów, którymi dysponuje osoba zobowiązana w ramach rodziny, w której funkcjonuje, a nie dochodów własnych tej osoby. Nie oznacza to, że osobami zobowiązanymi do ponoszenia opat za pobyt w domu pomocy społecznej, będą osoby niewymienione w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.
Ponadto, w orzecznictwie zwrócono uwagę na to, że cytowany przepis art. 61 u.p.s. skorelowany jest z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego np. w zakresie subsydiarności obowiązku ponoszenia opłaty przez kolejne, wymienione w tym przepisie osoby, czy przesłanek ustalania wysokości opłaty (por. art. 129, 132 k.r.o.). W doktrynie podkreśla się, że przy ustalaniu możliwości majątkowych zobowiązanego (np. w myśl art. 129 k.r.o.) należy uwzględnić jego sytuację rodzinną. Dlatego również w rozpatrywanym przypadku powinno się wziąć pod uwagę sytuację rodzinną osoby zobowiązanej do poniesienia opłaty, a nie indywidualny dochód tej osoby w oderwaniu od dochodu, którym rzeczywiście dysponuje (tj. dochodu uzyskiwanego w ramach rodziny, w której funkcjonuje).
Wobec powyższego sąd wojewódzki stwierdził, że organy dokonały prawidłowego wyliczenia wysokości opłaty za pobyt matki skarżącej w DPS, do której zobowiązana jest E. S., poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny skarżącej przez ich liczbę, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Przepis art. 61 ust. 2 u.p.s. nie daje możliwości wyliczenia potrzeb rodziny osoby zobowiązanej do ponoszenia tej opłaty i odjęcia ich od należnej opłaty ustalonej w powyższy sposób. Zawarte w zaskarżonych decyzjach wyliczenie kwoty opłaty obciążającej skarżącą jest prawidłowe.
Sąd wojewódzki odniósł się też do podnoszonej przez skarżącą kwestii możliwości ustalenia przedmiotowej opłaty z datą wsteczną i stwierdził, że jest to zarówno dopuszczalne, jak i konieczne. Niezależnie od momentu orzekania przez organ w przedmiocie zmiany ostatecznej decyzji o ustaleniu opłaty za pobyt w związku ze zmianą średniego miesięcznego kosztu utrzymania, organ ma w tym przypadku obowiązek ustalić nową wysokość opłaty z mocą od miesiąca przypadającego po miesiącu publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym zarządzenia, o którym mowa w art. 60 ust. 2 pkt 1 u.p.s. Decyzja zmieniająca będzie w tej sytuacji zasadniczo działać z mocą wsteczną, ponieważ właściwy organ orzeka, co do zasady, na podstawie art. 60 ust. 4 w zw. z art. 60 ust. 2 pkt 1 wskazanej ustawy w momencie przypadającym po upływie miesiąca następującego po miesiącu ogłoszenia nowego średniego miesięcznego kosztu utrzymania, a zatem zmiana wysokości opłaty w związku ze zmianą średniego miesięcznego kosztu utrzymania nastąpi z mocą wsteczną od początku miesiąca, w którym nastąpiła publikacja zarządzenia, o którym mowa w art. 60 ust. 2 pkt 1 u.p.s. Organ ma obowiązek, wynikający z art. 60 ust. 4 u.p.s., zmiany decyzji w związku ze zmianą wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, niezależnie od tego czy jest to zmiana na korzyść, czy też na niekorzyść zobowiązanego. Organ orzekający w sprawie zmiany decyzji ustalającej opłatę musi zatem zawsze zaktualizować dane w zakresie sytuacji rodzinnej i dochodowej zobowiązanego, aby nowa konkretyzacja ustawowego obowiązku nie naruszyła ustawowego limitu.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła E. S., zaskarżając go w całości i zarzucając mu:
1) naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy: art. 61 ust. 1, ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 1508), jak również art. 5 k.c., art. 6 k.c. i art. 27 k.r.o., art. 128 k.r.o., art. 129 k.r.o., art. 133 k.r.o., art. 135 k.r.o. przez ich niewłaściwe zastosowanie, tj. ustalenie opłaty za pobyt B. S. w Domu Pomocy Społecznej w N. i jej części przypadającej na skarżącą w zawyżonej wysokości, pomimo że rzeczywiste dochody skarżącej nie pozwalają na ustalenie tak wysokiej opłaty;
2) naruszenia przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy: art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. przez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
Na podstawie przytoczonych zarzutów, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz poprzedzających go zaskarżonych decyzji, co powinno doprowadzić do merytorycznego rozpoznania złożonej przez nią skargi oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania przed sądem pierwszej instancji i postępowania ze skargi kasacyjnej, w tym kosztów zastępstwa prawnego i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa według norm przepisanych.
Skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozpoznania sprawy na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).
Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania kwestionują prawidłowość poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych i ich zakres. Ponieważ zakres koniecznego postępowania dowodowego wyznaczają przesłanki określone przepisami prawa materialnego, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty dotyczące przepisów prawa materialnego.
Stawiając zarzut naruszenia naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 61 ust. 1, ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. jak również art. 5 k.c., art. 6 k.c. i art. 27 k.r.o., art. 128 k.r.o., art. 129 k.r.o., art. 133 k.r.o., art. 135 k.r.o., skarżąca wskazała, że jej rzeczywiste dochody nie pozwalają na ustalenie tak wysokiej, wskazanej w decyzji, opłaty. Zarzut ten jest niezasadny.
Należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 61 ust. 1 u.p.s., obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 (ust. 2 art. 61 u.p.s.).
W skardze kasacyjnej nie kwestionowano, że do zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., ustalającej opłatę za pobyt B. S., matki E. S., w domu pomocy społecznej nie doszło, co zresztą wynika jednoznacznie z załączonych do akt administracyjnych pism z [...] kwietnia 2019 r., [...] czerwca 2019 r. i [...] czerwca 2019 r., zatem organ miał obowiązek wydać decyzję o ustaleniu wysokości należnej opłaty, na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s.
Decyzja w zakresie ustalenia kwoty odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jest decyzją związaną, a to oznacza, że organ nie ma swobody co do ustalenia poziomu odpłatności. Także w tym zakresie, że zstępni ponoszą odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej podopiecznego tylko w sytuacji, jeżeli posiadany dochód w rodzinie na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
Zgodnie z art. 6 pkt 14 u.p.s., rodzina to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące.
W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżąca nie jest osobą samotnie gospodarującą, zaś w skład jej rodziny wchodzi jej mąż, R. S. Zatem na dochód w rodzinie składają się dochody skarżącej oraz jej męża. Skoro skarżąca pozostaje w rodzinie i jej mąż osiąga dochód, to ustalenie dochodu rodziny tylko w oparciu o dochód skarżącej byłoby działaniem contra legem. Z tych samych powodów, ustalając dochód, organ nie może uwzględnić takich okoliczności, jak koszty utrzymania skarżącej i jej rodziny. Ustawa o pomocy społecznej w art. 8 ust. 3 określa pojęcie dochodu oraz sposób jego ustalania dla celów pomocy społecznej. W katalogu wyjątków od zasady ustalania dochodu, a wskazanych w art. 8 ust. 4 u.p.s., i który nie podlega wykładni rozszerzającej, nie wskazano kwot przeznaczonych na utrzymanie skarżącej i jej rodziny (por. wyrok NSA z 12 kwietnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1841/14, LEX nr 2111032). Jeszcze raz należy podkreślić, że okoliczności wskazane przez skarżącą, a które dotyczą obowiązków małżonków przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny i obowiązku rodziców względem dzieci, a które jej zdaniem wpływają na jej sytuację finansową, nie są okolicznościami istotnymi do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, a jedynie mogą stanowić podstawę do wydania decyzji, o której mowa w art. 64 u.p.s., wydawanej w odrębnym postępowaniu.
Należy podkreślić, że ustalenie stanu faktycznego obejmuje tylko te fakty, które są istotne z punktu widzenia rozpatrywanej sprawy, zwłaszcza przesłanek przepisu materialnoprawnego mającego w niej zastosowanie. Tym samym nieskuteczne okazały się również podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania art. 7 k.p.a. (nakazującego organom administracji publicznej podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia podjętego rozstrzygnięcia), art. 77 § 1 k.p.a. (nakazującego w sposób wyczerpujący zebranie i rozpatrzenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego).
Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej.
Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.