Orzeczenie · 2024-09-12

I OSK 2610/20

Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Data
2024-09-12
NSAnieruchomościWysokansa
reprywatyzacjanieruchomości warszawskiedekret warszawskiprawo użytkowania wieczystegoKomisja ds. reprywatyzacjiNSAzasady intertemporalneposiadanieinteres społecznynabycie roszczeń

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił decyzję Komisji. Komisja uchyliła decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 2015 r. o przyznaniu prawa użytkowania wieczystego, wskazując na naruszenie przepisów dekretu z 1945 r. dotyczących posiadania nieruchomości oraz na rażącą niewspółmierność świadczenia przy nabyciu roszczeń. WSA uznał, że przepisy ustawy z 2017 r. i 2018 r. wprowadzające nowe przesłanki do uchylania decyzji reprywatyzacyjnych nie mogą być stosowane do decyzji wydanej przed ich wejściem w życie (zasada tempus regit actum). NSA, oddalając skargę kasacyjną Komisji, podzielił w istocie stanowisko WSA co do niezasadności uchylenia decyzji Prezydenta, jednak z innych powodów prawnych. Sąd kasacyjny podkreślił, że kluczowe znaczenie ma uchwała NSA z 10 kwietnia 2024 r. (I OPS 1/23), zgodnie z którą nabywcom roszczeń dekretowych nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu administracyjnym o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego. W związku z tym, okoliczności dotyczące nabycia roszczeń, w tym ich rzekoma rażąca niewspółmierność, nie mogą stanowić podstawy do uchylenia decyzji reprywatyzacyjnej. Sąd kasacyjny uznał również, że nie było podstaw do zawieszenia postępowania, mimo ujawnienia nowego testamentu L.G., gdyż nie wykazano wszczęcia postępowań mających na celu uchylenie postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku. Ostatecznie, NSA oddalił skargę kasacyjną Komisji, uznając, że wyrok WSA, mimo błędnego uzasadnienia w niektórych aspektach, odpowiada prawu.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka
Do czego można powołać

Interpretacja zasad intertemporalnych w prawie administracyjnym, stosowanie przepisów ustawy o reprywatyzacji do decyzji wydanych przed jej wejściem w życie, wykładnia pojęcia posiadania w kontekście dekretu warszawskiego, status prawny nabywców roszczeń dekretowych w postępowaniu administracyjnym.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznej materii reprywatyzacyjnej w Warszawie i opiera się na uchwale NSA z 2024 r., która może mieć szersze zastosowanie w podobnych sprawach.

Zagadnienia prawne (4)

Czy przepisy ustawy z 2017 r. i 2018 r. wprowadzające nowe przesłanki do uchylania decyzji reprywatyzacyjnych mogą być stosowane do decyzji wydanej przed ich wejściem w życie?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, zasada tempus regit actum wyklucza wsteczne stosowanie przepisów materialnego prawa administracyjnego do oceny decyzji wydanych pod rządem prawa obowiązującego w dacie ich wydania.

Uzasadnienie

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że zasada tempus regit actum nakazuje stosowanie prawa obowiązującego w chwili dokonania czynności prawnej lub zdarzenia prawnego. W przypadku decyzji administracyjnych, momentem miarodajnym jest dzień wydania decyzji. Nowe przepisy ustawy o reprywatyzacji, wprowadzone po wydaniu decyzji z 2015 r., nie mogą być stosowane do oceny jej legalności.

Jak należy interpretować pojęcie 'posiadania' w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu z 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Pojęcie 'posiadania' w art. 7 ust. 1 dekretu należy rozumieć szeroko, niekoniecznie jako faktyczne władztwo nad gruntem, ale również jako możliwość dysponowania nim, np. poprzez złożenie wniosku dekretowego. Wykładnia tego pojęcia musi być jednolita zarówno w odniesieniu do wnioskodawcy, jak i gminy.

Uzasadnienie

NSA, opierając się na wcześniejszym orzecznictwie, stwierdził, że dekret ma charakter historyczny, a jego przepisy należy interpretować ostrożnie. Wskazał, że posiadanie przez gminę miało charakter formalny, a dla wnioskodawcy wystarczające było wykazanie możliwości dysponowania gruntem, np. poprzez złożenie wniosku dekretowego. Podkreślono, że art. 30 ust. 1 pkt 4b ustawy nie wprowadza nowego rozumienia posiadania.

Czy nabywcom roszczeń dekretowych przysługuje przymiot strony w postępowaniu administracyjnym o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, nabywcom roszczeń dekretowych nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu administracyjnym o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu.

Uzasadnienie

NSA, opierając się na uchwale składu powiększonego (I OPS 1/23), stwierdził, że uprawnienie restytucyjne wynika z art. 7 dekretu i przysługuje wyłącznie dotychczasowemu właścicielowi lub jego spadkobiercom. Nabywcy roszczeń nie mogą być stroną postępowania dekretowego, co wyklucza możliwość przyznania im prawa użytkowania wieczystego.

Czy okoliczności dotyczące nabycia roszczeń dekretowych (np. rażąca niewspółmierność świadczenia) mogą stanowić podstawę do uchylenia decyzji reprywatyzacyjnej na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 5 ustawy?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, w świetle uchwały NSA (I OPS 1/23), okoliczności dotyczące nabycia roszczeń przez podmioty, którym nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu dekretowym, nie mają znaczenia dla oceny zgodności z prawem decyzji reprywatyzacyjnej.

Uzasadnienie

NSA, odwołując się do uchwały I OPS 1/23, stwierdził, że skoro nabywcom roszczeń nie przysługuje przymiot strony, to przesłanka z art. 30 ust. 1 pkt 5 ustawy (rażąca niewspółmierność świadczenia) nie może być stosowana do oceny decyzji reprywatyzacyjnej, gdyż dotyczy ona podmiotów, które nie mogą być stroną postępowania. Wykładnia językowa tego przepisu prowadziłaby do sprzeczności z innymi normami.

Rozstrzygnięcie
Decyzja
Odrzucono skargę
Oddalono skargę kasacyjną Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich.

Przepisy (14)

Główne

dekret art. 7 § ust. 1

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy

Posiadanie gruntu przez dotychczasowego właściciela lub jego następców prawnych jest warunkiem złożenia wniosku dekretowego. Pojęcie posiadania należy rozumieć szeroko, niekoniecznie jako faktyczne władztwo, ale również jako możliwość dysponowania gruntem, np. poprzez złożenie wniosku.

Pomocnicze

ustawa art. 30 § ust. 1 pkt 4a

Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa

Decyzja reprywatyzacyjna wydana z naruszeniem przepisów postępowania, mającym istotny wpływ na wynik sprawy, może zostać uchylona. Dotyczy to m.in. braku ustalenia posiadania nieruchomości.

ustawa art. 30 § ust. 1 pkt 4b

Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa

Decyzja reprywatyzacyjna wydana pomimo nieustalenia posiadania nieruchomości warszawskiej przez dotychczasowego właściciela lub jego następców prawnych, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu, może zostać uchylona. NSA uznał, że przepis ten nie wprowadza nowego rozumienia posiadania i może być stosowany do oceny decyzji wydanych przed jego wejściem w życie, jednak w tej konkretnej sprawie przesłanka posiadania została spełniona poprzez złożenie wniosku.

ustawa art. 30 § ust. 1 pkt 5

Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa

Decyzja reprywatyzacyjna może zostać uchylona, jeżeli przeniesienie roszczeń do nieruchomości było rażąco sprzeczne z interesem społecznym, w szczególności jeżeli nastąpiło w zamian za świadczenie rażąco niewspółmierne do wartości nieruchomości. NSA uznał, że przepis ten nie może być stosowany do oceny decyzji reprywatyzacyjnych wydanych przed jego wejściem w życie, a ponadto nabywcom roszczeń nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu dekretowym.

p.p.s.a. art. 183 § ust. 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W przypadku oddalenia skargi kasacyjnej, NSA orzeka o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 125 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd może zawiesić postępowanie, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ administracji publicznej jest obowiązany do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

k.p.a. art. 10

Kodeks postępowania administracyjnego

Strony mają prawo brać czynny udział w każdym stadium postępowania.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ obowiązany jest wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Uzasadnienie decyzji powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.

k.c. art. 58 § § 2

Kodeks cywilny

Czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego jest nieważna.

u.g.n. art. 111a

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Wprowadza prawo pierwokupu dla Skarbu Państwa lub Miasta Stołecznego Warszawy w przypadku sprzedaży praw i roszczeń określonych w dekrecie warszawskim.

u.g.n. art. 214c

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Określa przypadki odmowy oddania gruntu w użytkowanie wieczyste na rzecz osoby, która nabyła prawo lub roszczenie od kuratora reprezentującego osobę uprawnioną.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przepisy ustawy o reprywatyzacji (wprowadzone w 2017 i 2018 r.) nie mogą być stosowane do oceny decyzji wydanej w 2015 r. (zasada tempus regit actum). • Nabywcom roszczeń dekretowych nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu administracyjnym o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego. • Pojęcie 'posiadania' w art. 7 ust. 1 dekretu należy rozumieć szeroko, niekoniecznie jako faktyczne władztwo, a złożenie wniosku dekretowego stanowi spełnienie tej przesłanki.

Odrzucone argumenty

Komisja argumentowała, że przepisy ustawy o reprywatyzacji mogą być stosowane wstecz, a decyzja Prezydenta była wadliwa z powodu nieustalenia posiadania i rażąco niewspółmiernego świadczenia. • Komisja kwestionowała wykładnię NSA dotyczącą pojęcia posiadania i zasady tempus regit actum. • Komisja wnioskowała o zawieszenie postępowania z powodu ujawnienia nowego testamentu L.G.

Godne uwagi sformułowania

zasada tempus regit actum • nabywcom roszczeń nie przysługuje przymiot strony • posiadanie gruntu w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu • rażąco sprzeczne z interesem społecznym • nie można negować skutków umów cywilnoprawnych w postępowaniu administracyjnym

Skład orzekający

Anna Wesołowska

sprawozdawca

Jolanta Rudnicka

przewodniczący

Piotr Niczyporuk

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja zasad intertemporalnych w prawie administracyjnym, stosowanie przepisów ustawy o reprywatyzacji do decyzji wydanych przed jej wejściem w życie, wykładnia pojęcia posiadania w kontekście dekretu warszawskiego, status prawny nabywców roszczeń dekretowych w postępowaniu administracyjnym."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej materii reprywatyzacyjnej w Warszawie i opiera się na uchwale NSA z 2024 r., która może mieć szersze zastosowanie w podobnych sprawach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy reprywatyzacji warszawskich nieruchomości, budząc silne emocje społeczne i prawne. Wyrok NSA wyjaśnia kluczowe kwestie dotyczące stosowania prawa wstecz i statusu nabywców roszczeń, co ma istotne znaczenie praktyczne i społeczne.

NSA rozstrzyga kluczową kwestię reprywatyzacji: czy nabywcy roszczeń mają prawo do nieruchomości?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

  • Analiza orzecznictwa i przepisów
  • Drafting pism i dokumentów
  • Odpowiedzi na pytania prawne
  • Pogłębiona analiza z doktryny
Wypróbuj Asystenta AI za darmo
Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.

Przeczytaj pełny tekst