I OSK 2593/20

Naczelny Sąd Administracyjny2022-09-21
NSAAdministracyjneWysokansa
mienie zabużańskierekompensatabezczynność organuprawo administracyjnepostępowanie administracyjneNSAWSAskarga kasacyjnanaruszenie prawa

Podsumowanie

NSA oddalił skargę kasacyjną Wojewody Mazowieckiego, potwierdzając bezczynność organu w sprawie rekompensaty za mienie zabużańskie i utrzymując w mocy wyrok WSA przyznający zadośćuczynienie.

Sprawa dotyczyła skargi na bezczynność Wojewody Mazowieckiego w przedmiocie rozpoznania wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził bezczynność organu z rażącym naruszeniem prawa, umorzył postępowanie w części dotyczącej zobowiązania do wydania aktu i oddalił skargę w pozostałym zakresie, przyznając skarżącej 5000 zł zadośćuczynienia. Wojewoda wniósł skargę kasacyjną, zarzucając m.in. naruszenie przepisów postępowania i błędne uznanie bezczynności za rażącą. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając argumentację WSA za zasadną i podkreślając długotrwałe zaniedbania organu.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Wojewody Mazowieckiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który stwierdził bezczynność Wojewody w przedmiocie rozpoznania wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (mienie zabużańskie). WSA uznał, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania do wydania aktu, oddalił skargę w pozostałym zakresie i przyznał skarżącej 5000 zł zadośćuczynienia. Wojewoda zarzucił w skardze kasacyjnej naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 149 § 1a p.p.s.a. w zw. z art. 149 § 1 i art. 7 k.p.a. poprzez stwierdzenie rażącej bezczynności, mimo podejmowania czynności przez organ. Kwestionował również uznanie, że postępowanie zostało wszczęte w 1990 r. oraz zasadność przyznania sumy pieniężnej. NSA oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że Wojewoda Mazowiecki prowadził postępowanie od 2017 r. do 2020 r. bez należytej staranności, nie informując strony o przyczynach zwłoki i przekazując zażalenie na bezczynność z opóźnieniem. Sąd podkreślił, że długotrwałe zaniedbania organu, naruszające zasady postępowania administracyjnego (art. 8, 12, 35, 36 k.p.a.), uzasadniają stwierdzenie rażącego naruszenia prawa i przyznanie zadośćuczynienia. NSA nie dopatrzył się również naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. ani art. 151 p.p.s.a.

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, długotrwała bezczynność organu, brak informowania strony o przyczynach zwłoki i niepodejmowanie czynności zgodnie z przepisami k.p.a. uzasadniają stwierdzenie rażącego naruszenia prawa.

Uzasadnienie

NSA uznał, że Wojewoda Mazowiecki prowadził postępowanie przez trzy lata bez podejmowania właściwych czynności, nie informował strony o przyczynach zwłoki i przekazywał zażalenia z opóźnieniem, co naruszało zasady postępowania administracyjnego i uzasadniało stwierdzenie rażącego naruszenia prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (13)

Główne

u.r.p.r.z.n. art. 3 i 5

Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

p.p.s.a. art. 149 § 1 i 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 133 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 154 § 6

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 35 § 5

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 61 § 1 i 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 12

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 36

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 97 § 1 pkt 4

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 101

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Długotrwała bezczynność organu administracji publicznej, brak informowania strony o przyczynach zwłoki i niepodejmowanie czynności zgodnie z przepisami k.p.a. uzasadniają stwierdzenie rażącego naruszenia prawa. Wydanie przez organ postanowienia o zawieszeniu postępowania administracyjnego nie wyłącza możliwości oceny przez sąd wcześniejszej bezczynności organu i przyznania zadośćuczynienia.

Odrzucone argumenty

Zarzuty Wojewody Mazowieckiego dotyczące naruszenia przepisów postępowania, w tym błędnego uznania bezczynności za rażącą, nie zostały uwzględnione. Argumentacja Wojewody kwestionująca datę wszczęcia postępowania i zasadność przyznania sumy pieniężnej została odrzucona.

Godne uwagi sformułowania

nie można jednak uznać, że działania te podejmowane były zgodnie z elementarnymi wymogami Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ naruszył zarówno zasady ogólne postępowania administracyjnego wyrażone zwłaszcza w art. 8 i 12 kpa jak i przepisy szczególne, w tym ulokowane w art. 35 i 36 kpa. W demokratycznym państwie prawnym, którego organy winny działać na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji), jest niedopuszczalnym aby organ władzy wykonawczej prowadząc przez kilka lat postępowanie administracyjne, w tym także w sprawie wymagającej postępowania wyjaśniającego czy w sprawie skomplikowanej, odstąpił od stosowania art. 36 kpa. Tym samym zasadnie ustalił Sąd I Instancji, że zaistniała w sprawie bezczynność ma niewątpliwie znamiona rażącego naruszenia prawa.

Skład orzekający

Anna Wesołowska

sędzia del. WSA

Karol Kiczka

sprawozdawca

Piotr Przybysz

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie przyznania zadośćuczynienia za bezczynność organu administracji publicznej, zwłaszcza w sprawach długotrwałych i skomplikowanych, oraz interpretacja pojęcia 'rażącego naruszenia prawa'."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego rodzaju rekompensaty (mienie zabużańskie) i bezczynności organu administracji, co może ograniczać jej bezpośrednie zastosowanie do innych typów spraw.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje długotrwałe problemy z działaniem administracji publicznej i podkreśla znaczenie praw obywatela w kontekście rekompensat za mienie zabużańskie. Jest to przykład, jak sądy administracyjne reagują na przewlekłość postępowań.

30 lat czekania na decyzję ws. mienia zabużańskiego. NSA ukarał Wojewodę za bezczynność.

Sektor

nieruchomości

Lexedit Research — analiza prawna z AI

Zadaj pytanie prawne i otrzymaj dogłębną analizę opartą o orzecznictwo, przepisy i doktrynę. Agent AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne przepisy.

Analiza orzecznictwa

Wyszukiwanie i analiza orzeczeń sądów powszechnych, SN i NSA

Aktualne przepisy

Treść ustaw i kodeksów w brzmieniu na dowolną datę z ISAP

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

I OSK 2593/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-09-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-11-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska
Karol Kiczka /sprawozdawca/
Piotr Przybysz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
658
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
I SAB/Wa 51/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-05-14
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 133 § 1, art. 149 § 1 i 2, art. 151, art. 154 § 6
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 7, art. 35 § 5, art. 61 § 1 i 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
art. 3 i 5
Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) sędzia del. WSA Anna Wesołowska Protokolant asystent sędziego Łukasz Szlęzak po rozpoznaniu w dniu 21 września 2022 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Mazowieckiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 maja 2020 r. sygn. akt I SAB/Wa 51/20 w sprawie ze skargi [...] na bezczynność Wojewody Mazowieckiego w przedmiocie rozpoznania wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 14 maja 2020 r., sygn. akt I SAB/Wa 51/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi [...] na bezczynność Wojewody Mazowieckiego w przedmiocie rozpoznania wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. stwierdził, że Wojewoda Mazowiecki dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2. umorzył postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu; 3. oddalił skargę w pozostałym zakresie; 4. przyznał na rzecz [...] od Wojewody Mazowieckiego sumę pieniężną w kwocie 5.000,00 (pięć tysięcy) złotych; 5. zasądził od Wojewody Mazowieckiego na rzecz [...] kwotę 580,00 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
[...] w piśmie z dnia 14 stycznia 2020 r. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Wojewody Mazowieckiego w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez małżonków [...] i [...] poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości w postaci kompleksu leśnego "[...] " w pow. Słonimskim, woj. nowogródzkim (sygn. SPN.IIIJP.7541.5.2018). W uzasadnieniu skarżąca wyjaśniła, że postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty trwa od 1990 r. Pismem z dnia 1 kwietnia 2019r. złożyła zażalenie na bezczynność organu i pomimo upływu niemal roku sprawa w dalszym ciągu jest niezałatwiona.
Wniosła o przyznanie od organu sumy pieniężnej w wysokości 5.000,00 zł oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Ponadto wniosła o stwierdzenie, że niezałatwienie sprawy w terminie miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, wyznaczenie Wojewodzie terminu 2 miesięcy na załatwienie sprawy, tj. 1 miesiąca na wydanie postanowienia potwierdzającego spełnienie przesłanek prawa do rekompensaty i 1 miesiąca od dnia przedstawienia operatu szacunkowego na wydanie decyzji w sprawie rekompensaty oraz o zarządzenie przez Sąd wyjaśnienia przyczyn i ustalenia winnych niezałatwienia sprawy w terminie, a także zarządzenie podjęcia przez Wojewodę środków zapobiegających naruszaniu terminów załatwiania spraw w przyszłości i zażądanie od Wojewody pisemnej informacji o podjętych środkach w terminie 7 dni.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że z akt sprawy wynika, że nieruchomość pozostawiona w [...] stanowiła współwłasność spadkobierców [...] - prawdopodobnie [...] i [...], natomiast kompleks leśny [...] był współwłasnością [...],[...] i [...]. Pismem z dnia 13 marca 2018 r. Wojewoda Mazowiecki na wniosek [...] wyraził zgodę na podzielenie sprawy dotyczącej wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] i [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w majątku "[...] ", pow. słonimski, woj. nowogródzkie, na dwie sprawy. Wskazał, iż pod sygnaturą SPN-III.7541.3.2017 nadal prowadzona będzie sprawa dot. pozostawienia przez spadkobierców [...] majątku "[...] ", a pod sygnaturą SPN-III.7541.5.2018 prowadzona będzie sprawa dotycząca wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...],[...] oraz [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w kompleksie leśnym [...], pow. słonimski, woj. nowogródzkie.
Organ wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sposób jednoznaczny potwierdza, iż w okresie przedwojennym kompleks leśny "[...] " stanowił własność [...],[...] i [...] (dowód: pismo Urzędu Wojewódzkiego Nowogródzkiego Wydział Rolny i Reformy Rolnej nr RU-V-3/87/77 z dnia 19 lutego 1938 r. do Sądu Okręgowego w Grodnie). Zgodnie z odpisem zupełnym aktu zgonu nr 1465011/00/AZ/1961/950160 [...] z d. [...] zmarła 20 marca 1961 r.
Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2020 r., nr 89/2020 Wojewoda Mazowiecki na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 oraz art. 101 k.p.a. zawiesił z urzędu postępowanie z wniosku [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...], [...] i [...] poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej majątku [...], pow. słonimski, woj. nowogródzkie, ze względu na śmierć [...] - współwłaścicielki pozostawionego majątku. Wojewoda podkreślił, że biorąc pod uwagę podjęte działania oraz konieczność ustalenia wszystkich stron postępowania, zarzut strony postępowania dotyczący bezczynności organu jest nieuzasadniony.
Sąd I instancji w części, w której organ zawiesił postepowanie orzekł o umorzeniu postępowania sądowego w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do wydania aktu. Na gruncie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest bowiem podstaw, aby w ramach skargi na bezczynność organu dokonywać kontroli prawidłowości zawieszenia postępowania administracyjnego. Kolejno, Sąd wskazał jednak, że wydanie przez organ postanowienia o zawieszeniu nie powoduje, stosownie do art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, że w zakresie dotyczącym rozstrzygnięcia o tym, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe. Oceniając bezczynność organu do czasu wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania, Sąd uznał, że skarżąca zasadnie zarzuciła Wojewodzie bezczynność. Co prawda, jak wynika z analizy akt sprawy, prowadząc przedmiotowe postępowanie, organ podejmował czynności mające na celu jej wyjaśnienie i zakończenie. Nie można jednak uznać, że działania te podejmowane były zgodnie z zasadami określonymi w powołanych wyżej przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu Wojewoda nie działał w sprawie wnikliwie i szybko czy też bez zbędnej zwłoki. Sąd podkreślił, że postanowieniem z dnia 24 stycznia 2020 r., a więc już po złożeniu niniejszej skargi, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji po rozpatrzeniu zażalenia strony na bezczynność, uznał zażalenie za zasadne i wyznaczył Wojewodzie Mazowieckiemu termin 6 miesięcy na wydanie rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Mając na uwadze, że od 1990r. terminy załatwienia sprawy określone w art. 35 k.p.a. zostały w rozpatrywanej sprawie wielokrotnie przekroczone przez organ oraz uwzględniając fakt, że Wojewoda nie podejmował czynności mających na celu zakończenie sprawy, a także nie informował strony o przyczynach niemożności załatwienia sprawy w terminie i przewidywanym terminie jej zakończenia, Sąd stwierdził, że takie działanie, nawet biorąc pod uwagę stopień skomplikowania sprawy, wskazuje, że prowadzenie postępowania przez organ i zaistniała w sprawie bezczynność nosi cechy rażącego naruszenia prawa. W tej sytuacji Sąd uznał za zasadne przyznanie na rzecz skarżącej wnioskowanej sumy pieniężnej w wysokości 5.000,00zł, która to wysokość mieści się w zakresie określonym w art. 149 § 2 w związku z art. 154 § 6 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednocześnie Sąd nie uwzględnił skargi w zakresie wyjaśnienia przyczyn i ustalenia osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie, a także zarządzenia podjęcia przez Wojewodę środków zapobiegających naruszaniu terminów załatwiania spraw w przyszłości i zażądania od Wojewody pisemnej informacji o podjętych środkach w terminie 7 dni i w tej części skargę oddalił. Sprawy wyjaśnienia przyczyn i ustalenia osób winnych oraz żądanie informacji o podjętych przez organ środkach nie podlegają bowiem kognicji sądu administracyjnego.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Wojewoda Mazowiecki zaskarżając wyrok w części dotyczącej punktu 1, 4 i 5 i zarzucając:
I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik
sprawy, tj.:
1. art. 149 § 1a p.p.s.a. w zw. z art. 149 § 1 w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez
stwierdzenie, że w toku prowadzonego postępowania organ pozostawał w bezczynności mającej charakter rażącego naruszenia prawa, podczas gdy Wojewoda Mazowiecki po przekazaniu mu sprawy do rozpoznania podejmował czynności mające na celu dokonanie ustaleń faktycznych w sprawie i jej rozstrzygnięcie;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit c. p.p.s.a. w zw. z art. 61 § 1 i § 3 k.p.a. w zw. z art. 3 i 5
ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez uznanie, że postępowanie w sprawie o przyznanie prawa do rekompensaty zostało wszczęte w 1990 r. co skutkuje nierozpatrzeniem wniosku przez organ od 30 lat, w sytuacji gdy wniosek złożony w 1990 r. podlegał rejestracji, jednakże nie wszczynał przedmiotowego postępowania administracyjnego, gdyż postępowanie to toczy się w oparciu o ustawę z dnia 8 lipca 2005 r. regulującą przyznanie prawa do rekompensaty;
3. art 149 § 2 w zw. z art. 149 § 1 w zw. z art 154 § 6 p.p.s.a. poprzez przyznanie
od Wojewody Mazowieckiego na rzecz Skarżącej sumy pieniężnej w łącznej kwocie 5.000,00 zł, podczas gdy w świetle okoliczności sprawy przyznanie sumy pieniężnej nie jest zasadne i jako takie nie powinno być stwierdzone;
4. art 133 § 1 p.p.s.a. w związku z art 35 § 5 k.p.a. poprzez wydanie wyroku z
pominięciem całości ustaleń faktycznych wynikających z akt sprawy i niewzięcie pod
uwagę istotnych okoliczności sprawy, w szczególności faktu, że okresy opóźnienia w rozpatrzeniu sprawy spowodowane były winą strony i okolicznościami niezależnymi od organu, bowiem do chwili obecnej nie zostały uzupełnione przez Wnioskodawczynię braki wniosku co nie pozwala Wojewodzie Mazowieckiemu na ustalenie kręgu stron niniejszego postępowania,
5. art. 151 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i uwzględnienie skargi w
zakresie orzeczenia bezczynności organu o charakterze rażącego naruszenia prawa oraz poprzez nałożenie obowiązku zapłaty sumy pieniężnej.
Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
W myśl art. 183 § 1 stawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 376, dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1–6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Zarządzeniem z dnia 7 lipca 2022 r. Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej zarządził skierowanie sprawy na posiedzenie w formie rozprawy zdalnej celem rozpoznania skargi kasacyjnej.
Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach.
W niniejszej sprawie powołano się na podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie został wydany po rozpoznaniu skargi [...] z dnia 14 stycznia 2020 r. na bezczynność Wojewody Mazowieckiego w przedmiocie rozpoznania wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w postaci kompleksu leśnego "[...] " w pow. Słonimskim, woj. nowogródzkim (sygn. SPN.IIIJP.7541.5.2018).
Z akt sprawy w szczególności wynika, że Wojewoda Małopolski pismem (zawiadomieniem) z dnia 20 stycznia 2017 r. przekazał do załatwienia przedmiotową sprawę Wojewodzie Mazowieckiemu, do którego w/w pismo wpłynęło w dniu 24 stycznia 2017 r. (k. 175).
Pismem z dnia 1 kwietnia 2019 r. skarżąca złożyła zażalenie na bezczynności Wojewody Mazowieckiego, które wpłynęło do tego organu w dniu 5 kwietnia 2019 r. Zażalenie to Wojewoda Mazowiecki przekazał Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji po kilku miesiącach, tj. pismem z dnia 23 grudnia 2019 r. wraz z aktami sprawy.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowieniem z dnia 24 stycznia 2020 r. uznał zasadność zażalenia strony i wyznaczył Wojewodzie Mazowieckiemu 6 miesięczny termin na wydanie rozstrzygnięcia w sprawie.
Podkreślić należy, że wskazywane wyżej postanowienie zostało wydane przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji po 17 stycznia 2020 r., bowiem w tym dniu [...] pismem z dnia 14 stycznia 2020 r. złożyła do Sądu I instancji – za pośrednictwem Wojewody Mazowieckiego – skargę na bezczynność Wojewody Mazowieckiego w przedmiocie rozpoznania wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2020 r., nr 89/2020 Wojewoda Mazowiecki na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 oraz art. 101 k.p.a. zawiesił postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia majątku [...],
pow. słonimski, woj. nowogródzkie, ze względu na śmierć [...] - współwłaścicielki pozostawionego majątku.
Skarga kasacyjna kwestionuje zaistnienie bezczynności Wojewody Mazowieckiego, które miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, co stwierdził zaskarżonym orzeczeniem z dnia 14 maja 2020 r. WSA. Wojewoda Mazowiecki prowadził postępowanie od momentu przekazania mu sprawy przez Wojewodę Małopolskiego w 2017 r. (pismo z dnia 20 stycznia 2017 r.), do wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania w przedmiotowej sprawie w dniu 23 stycznia 2020 r., prowadzone postępowanie obejmuje w zasadzie okres trzech lat (36 miesięcy).
Zważywszy na stanowisko ustrojodawcy (art. 8 ust. 2 Konstytucji RP) należy podkreślić, że już w preambule do ustawy zasadniczej została wyrażona m. in. powinność, aby instytucje publiczne działały rzetelnie i sprawie (..., pragnąc na zawsze zagwarantować prawa obywatelskie, a działaniu instytucji publicznych zapewnić rzetelność i sprawność,...). Przywoływany obowiązek prawny wraz z zasadą legalizmu (art. 7 Konstytucji) znajduje pełne zastosowanie do organów administracji publicznej, w tym na gruncie rozpoznawanej sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Sąd I instancji zasadnie stwierdza, że co prawda, jak wynika z analizy akt sprawy, prowadząc przedmiotowe postępowanie, organ podejmował czynności mające na celu jej wyjaśnienie i zakończenie. Nie można jednak uznać, że aby te działania były podejmowane w zgodzie z elementarnymi wymogami Kodeksu postępowania administracyjnego.
Organ naruszył zarówno zasady ogólne postępowania administracyjnego wyrażone zwłaszcza w art. 8 i 12 kpa jak i przepisy szczególne, w tym ulokowane w art. 35 i 36 kpa. Wojewoda nie działał w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Nie prowadził postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.
Pomimo, że terminy załatwienia sprawy określone w art. 35 kpa zostały w rozpatrywanej sprawie ewidentnie wielokrotnie przekroczone przez Wojewodę Mazowieckiego, to organ nie podejmował właściwych czynności mających na celu zakończenie sprawy, a także – co szczególnie nieprawidłowe – wbrew jednoznacznie
brzmiącej normie prawnej usytuowanej w art. 36 kpa nie informował strony o przyczynach niemożności załatwienia sprawy w terminie i przewidywanym terminie jej zakończenia.
Jak stanowi art. 36 kpa: o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu.
W demokratycznym państwie prawnym, którego organy winny działać na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji), jest niedopuszczalnym aby organ władzy wykonawczej prowadząc przez kilka lat postępowanie administracyjne, w tym także w sprawie wymagającej postępowania wyjaśniającego czy w sprawie skomplikowanej, odstąpił od stosowania art. 36 kpa. Nie mieści się też w standardach prawidłowo funkcjonującej administracji publicznej, aby zażalenie strony na bezczynność Wojewody Mazowieckiego – jak wynika z akt sprawy – przekazywać do rozpatrzenia organowi wyższego stopnia po ponad 8 miesiącach od momentu jego wniesienia. Tym samym doszło także do ewidentnego naruszenia przez organ art. 6 kpa.
Jak wiadomo, niezależnie od wskazywanych wyżej powinności jurydycznych, w toku postępowania organy administracji publicznej mają stać na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). W przedmiotowym postępowaniu również zabrakło w sposób oczywisty realizacji przywoływanej normy prawnej przez Wojewodę Mazowieckiego.
Tym samym zasadnie ustalił Sąd I Instancji, że zaistniała w sprawie bezczynność ma niewątpliwie znamiona rażącego naruszenia prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych (zob. wyroki NSA: z dnia 18 stycznia 2022 r. II OSK 2348/21; z dnia 9 lipca 2014 r. II GSK 832/13; z dnia 23 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1181/13).
W rozpoznawanej sprawie, w wyniku niewykonywania przez organ elementarnych obowiązków prawnych związanych z prowadzonym w zasadzie przez trzy lata postępowaniem administracyjnym, określonych przywoływanymi wyżej normami, doszło do kwalifikowanej postaci bezczynności, tj. bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ustalony w sprawie stan faktyczny, w pełni uzasadniał przyznanie przez Sąd I instancji na rzecz skarżącej wnioskowanej sumy pieniężnej w wysokości 5.000,00 zł, która to wysokość mieści się w zakresie określonym w art. 149 § 2 w związku z art. 154 § 6 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wbrew stanowisku skargi kasacyjnej, Sąd I instancji wykazał, że Wojewoda Mazowiecki dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Jednocześnie w oparciu o tak ustalony stan faktyczny WSA wystarczająco uzasadnił przyznanie na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 5.000,00 zł.
Sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia określonej w art. 133 § 1 p.p.s.a. zasady orzekania na podstawie akt sprawy, w związku z art. 35 § 5 kpa, mógłby stanowić podstawę kasacyjną np. w sytuacji oddalenia skargi mimo niekompletnych akt sprawy, pominięcia istotnej części tych akt, przeprowadzenia postępowania dowodowego przez sąd z naruszeniem przesłanek zawartych w art. 106 § 3 p.p.s.a., czy oparcia orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 22 lutego 2022 r. sygn. akt II OSK 579/19). Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził naruszenia przez Sąd I instancji wskazywanych przepisów prawa.
Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a. wskazać należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślano wielokrotnie, że powyższy przepis ma charakter ogólny (blankietowy), podobnie jak np. art. 145 § 1 p.p.s.a. czy art. 147 p.p.s.a. Naruszenie tego przepisu musi być zawsze powiązane ze wskazaniem konkretnego innego przepisu prawa, któremu uchybił Sąd I instancji.
Tego typu przepisy jak art. 151 p.p.s.a. nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Strona skarżąca kasacyjnie chcąc powołać się na zarzut naruszenia tego przepisu zobowiązana jest bezpośrednio powiązać omawiany zarzut z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym – jej zdaniem – Sąd I instancji uchybił w toku rozpoznania sprawy. Naruszenie wymienionego przepisu jest zawsze następstwem uchybienia innym przepisom, czy to procesowym, czy też materialnym, których w niniejszej skardze kasacyjnej nie wskazano (wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2020 r. I OSK 295/19). Zarzut ten również jest nieuzasadniony.
Tym samym zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej są nieusprawiedliwione.
Mając na uwadze powyższe rozważania, w tym w szczególności brak podstaw do stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), przy ustaleniu, że wyrok Sądu I instancji odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej i na gruncie art. 184 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.