I OSK 2591/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Polskich Kolei Państwowych S.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który utrzymał w mocy decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej o stwierdzeniu nabycia przez Gminę Miasto Ł. z mocy prawa nieruchomości Skarbu Państwa. Spór dotyczył tego, czy PKP S.A. posiadało udokumentowane prawo zarządu nieruchomością w dniu 27 maja 1990 r., co miałoby wyłączyć jej komunalizację. Skarżący kasacyjnie podnosił zarzuty naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego, wskazując m.in. na błędną wykładnię art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. (przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym). Naczelny Sąd Administracyjny, opierając się na własnych uchwałach (I OPS 2/16 i I OPS 5/17), stwierdził, że brak udokumentowanego prawa zarządu na podstawie art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oznacza, że nieruchomość należała do rad narodowych lub terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, a tym samym podlegała komunalizacji. Sąd uznał, że dokumenty przedstawione przez PKP S.A. nie spełniały wymogów formalnych do wykazania prawa zarządu w rozumieniu przepisów. Oddalono również zarzuty dotyczące naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., uznając uzasadnienie wyroku WSA za wystarczające. W konsekwencji skarga kasacyjna została oddalona.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że brak udokumentowanego prawa zarządu nieruchomością państwową na dzień 27.05.1990 r. na podstawie art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami wyklucza możliwość kwestionowania jej komunalizacji, nawet jeśli nieruchomość znajdowała się w faktycznym władaniu przedsiębiorstwa państwowego.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z komunalizacją mienia państwowego w okresie transformacji ustrojowej, w szczególności w odniesieniu do przedsiębiorstwa PKP S.A. i wymaga udokumentowania prawa zarządu zgodnie z przepisami obowiązującymi w tamtym okresie.
Zagadnienia prawne (4)
Czy brak udokumentowanego prawa zarządu nieruchomością państwową na dzień 27 maja 1990 r. przez przedsiębiorstwo państwowe (PKP S.A.) wyłącza możliwość jej komunalizacji na rzecz gminy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, brak udokumentowanego prawa zarządu na podstawie art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oznacza, że nieruchomość należała do rad narodowych lub terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego i podlega komunalizacji.
Uzasadnienie
NSA oparł się na swoich uchwałach (I OPS 2/16, I OPS 5/17), które jednoznacznie stwierdzają, że jedynie dokumenty wskazane w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami mogą stanowić dowód prawa zarządu. Inne dokumenty, takie jak wypisy z rejestru gruntów czy karty inwentaryzacyjne, nie są wystarczające do wykazania tego prawa w kontekście komunalizacji.
Czy przepisy dotyczące komercjalizacji i restrukturyzacji PKP S.A. (art. 34, 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r.) mogą stanowić podstawę do wykazania prawa zarządu nieruchomością w postępowaniu komunalizacyjnym?
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy te nie mają zastosowania w postępowaniu komunalizacyjnym w kontekście wykazywania prawa zarządu na dzień 27 maja 1990 r.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że zarzut naruszenia tych przepisów nie podlega kontroli kasacyjnej, ponieważ skarżący nie wykazał, jak te przepisy zostały błędnie zinterpretowane lub zastosowane przez sąd pierwszej instancji. Ponadto, przepisy te dotyczą późniejszego okresu i innych kwestii niż ustalenie stanu prawnego na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej.
Czy naruszenie przepisów postępowania administracyjnego przez organ administracji (KKU) może być skutecznym zarzutem naruszenia art. 151 i art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. wobec sądu pierwszej instancji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarzuty kasacyjne należy formułować wobec orzeczenia sądu, a nie organu administracji.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania powinny dotyczyć błędów sądu w kontroli legalności decyzji administracyjnej, a nie samych błędów organu administracji. Skarżący powinien wykazać, że sąd I instancji uchybił przepisom p.p.s.a. przy ocenie legalności decyzji.
Czy uzasadnienie wyroku WSA narusza art. 141 § 4 p.p.s.a. z powodu braku szczegółowego odniesienia się do wszystkich zarzutów skargi?
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli uzasadnienie zawiera wystarczające elementy do kontroli instancyjnej i logicznie przedstawia tok rozumowania sądu.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że uzasadnienie wyroku WSA było wystarczające, ponieważ zawierało elementy wymagane przez art. 141 § 4 p.p.s.a. i pozwalało na prześledzenie toku rozumowania sądu. Brak szczegółowego odniesienia się do każdego zarzutu nie stanowi automatycznie naruszenia tego przepisu.
Przepisy (23)
Główne
ustawa komunalizacyjna art. 5 § ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Mienie państwowe należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się z mocy prawa mieniem właściwych gmin w dniu wejścia w życie ustawy (27.05.1990 r.), chyba że dalsze przepisy stanowią inaczej. Kluczowe jest ustalenie stanu prawnego na tę datę.
Dz.U. 1990 nr 32 poz 191 art. 5 § ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Podstawa prawna komunalizacji mienia państwowego.
Pomocnicze
u.g.g. art. 38 § ust. 2
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Państwowe jednostki organizacyjne uzyskują grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej, umowy o przekazanie nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi za zezwoleniem organu, lub umowy o nabyciu nieruchomości. Tylko dokumenty wydane na podstawie tego przepisu mogą stanowić dowód prawa zarządu w postępowaniu komunalizacyjnym.
p.p.s.a. art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy skargi kasacyjnej obejmują naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, albo naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd oddala skargę, jeżeli zarzuty oparte na naruszeniu prawa materialnego lub przepisów postępowania są nieuzasadnione.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, oddala się skargę, gdy zarzuty oparte na naruszeniu prawa materialnego lub przepisów postępowania są nieuzasadnione.
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uzasadnienie wyroku powinno zawierać m.in. wskazanie podstaw prawnych orzekania z przytoczeniem przepisów prawa.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.
p.p.s.a. art. 269 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA jest związany uchwałami siedmiu sędziów lub pełnego składu NSA.
p.p.s.a. art. 193 § zdanie drugie
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uzasadnienie wyroku NSA sporządza się zgodnie z przepisami.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA oddala skargę kasacyjną, jeśli nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
u.g.n. art. 200 § ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Dotyczy potwierdzenia ustanowienia z mocy prawa użytkowania wieczystego na gruntach Skarbu Państwa lub gminy w dniu 5 grudnia 1990 r.
u.g.n. art. 206
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Upoważnia Radę Ministrów do określenia szczegółowych zasad i trybu stwierdzania dotychczasowego prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości.
rozporządzenie wykonawcze art. 4 § ust. 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu
Wymienia dokumenty, na podstawie których możliwe jest stwierdzenie dotychczasowego prawa zarządu. Ma zastosowanie wyłącznie w postępowaniu uwłaszczeniowym.
ustawa o komercjalizacji PKP art. 34
Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
Przepisy dotyczące komercjalizacji i prywatyzacji PKP.
ustawa o komercjalizacji PKP art. 34a
Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
Przepisy dotyczące komercjalizacji i prywatyzacji PKP.
ustawa o PP PKP art. 16
Ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe"
Przepisy dotyczące wyposażania przedsiębiorstwa państwowego w środki niezbędne do prowadzenia działalności.
ustawa o przedsiębiorstwach państwowych art. 46 § ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych
Przepisy dotyczące mienia przedsiębiorstwa państwowego jako wydzielonej części mienia ogólnonarodowego.
Dz.U. 1985 nr 22 poz 99 art. 38 § ust. 2
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Reguluje sposób uzyskiwania przez państwowe jednostki organizacyjne gruntów państwowych w zarząd.
Dz.U. 2024 poz 935 art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy skargi kasacyjnej.
Dz.U. 2024 poz 935 art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi.
Dz.U. 2024 poz 935 art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi w przypadku braku podstaw.
Dz.U. 2024 poz 935 art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wymagania dotyczące uzasadnienia wyroku.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak udokumentowanego prawa zarządu nieruchomością państwową na dzień 27.05.1990 r. na podstawie art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami skutkuje komunalizacją. • Dokumenty inne niż te wymienione w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami nie są wystarczające do wykazania prawa zarządu w postępowaniu komunalizacyjnym. • Zarzuty kasacyjne dotyczące naruszenia przepisów postępowania powinny być formułowane wobec orzeczenia sądu, a nie organu administracji. • Uzasadnienie wyroku WSA spełnia wymogi art. 141 § 4 p.p.s.a., jeśli pozwala na kontrolę instancyjną.
Odrzucone argumenty
Nieruchomość znajdowała się w zarządzie PKP S.A. na dzień 27.05.1990 r., co wyłącza jej komunalizację. • Przepisy dotyczące komercjalizacji i restrukturyzacji PKP S.A. (art. 34, 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r.) powinny być uwzględnione. • Naruszenie przepisów postępowania administracyjnego przez KKU stanowiło podstawę do uchylenia wyroku WSA. • Uzasadnienie wyroku WSA narusza art. 141 § 4 p.p.s.a. z powodu braku szczegółowego odniesienia się do wszystkich zarzutów skargi.
Godne uwagi sformułowania
Pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. • Postępowania komunalizacyjne i uwłaszczeniowe stanowią niezależne względem siebie postępowania administracyjne prowadzone na podstawie odrębnych przepisów prawa. • Ciężar udowodnienia przysługiwania PKP w dacie 27 maja 1990 r. tytułu prawnego do nieruchomości, co wyłączałoby nabycie ex lege prawa własności tej nieruchomości przez gminę na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r., spoczywał na skarżącym kasacyjnie.
Skład orzekający
Marek Stojanowski
przewodniczący
Marian Wolanin
sprawozdawca
Aleksandra Łaskarzewska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że brak udokumentowanego prawa zarządu nieruchomością państwową na dzień 27.05.1990 r. na podstawie art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami wyklucza możliwość kwestionowania jej komunalizacji, nawet jeśli nieruchomość znajdowała się w faktycznym władaniu przedsiębiorstwa państwowego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z komunalizacją mienia państwowego w okresie transformacji ustrojowej, w szczególności w odniesieniu do przedsiębiorstwa PKP S.A. i wymaga udokumentowania prawa zarządu zgodnie z przepisami obowiązującymi w tamtym okresie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia komunalizacji mienia państwowego po 1990 roku, które miało istotne konsekwencje dla wielu przedsiębiorstw i samorządów. Interpretacja przepisów dotyczących dowodzenia prawa zarządu jest kluczowa dla zrozumienia tego procesu.
“Czy PKP straciło cenne nieruchomości przez brak odpowiednich dokumentów? NSA rozstrzyga kluczową kwestię komunalizacji mienia.”
Sektor
transport
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.