I OSK 2582/17

I OSK 2582/17 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2019-08-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2017-10-31
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Iwona Bogucka /sprawozdawca/
Marek Stojanowski /przewodniczący/
Rafał Wolnik
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 58/17 - Wyrok WSA w Warszawie z 2017-07-07
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 1961 nr 32 poz 159
art. 8 ust. 1
Ustawa z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach.
Dz.U. 1989 nr 14 poz 74
art. 8 ust. 2
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - t. jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) sędzia WSA del. Rafał Wolnik Protokolant starszy asystent sędziego Dorota Kozub-Marciniak po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Miasta P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 58/17 w sprawie ze skargi Miasta P. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia nieruchomości z mocy prawa przez gminę 1. oddala skargę kasacyjną; 2. oddala wniosek F. S.A. w W. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 7 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 58/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Miasta P. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] listopada 2016 r., nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Wojewody W. z [...] kwietnia 2015 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nabycia przez Miasto P., z mocy prawa, nieodpłatnie, z dniem 27 maja 1990 r. mienia Skarbu Państwa stanowiącego własność nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...]. Podstawę prawną wydanych decyzji stanowił art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 1990 r. Nr 32, poz. 191 ze zm., dalej: przepisy wprowadzające).
Uzasadniając oddalenie skargi Sąd I instancji podał, że zgodnie z poczynionymi ustaleniami, przedmiotowa nieruchomość została nabyta na rzecz Skarbu Państwa przez Przedsiębiorstwo Państwowe Z. od osób fizycznych na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 25 czerwca 1969 r. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1958 r., Nr 17, poz. 70, dalej: ustawa wywłaszczeniowa). W każdym wypadku wywłaszczenia na postawie ustawy z 12 marca 1958 r. nieruchomość stawała się własnością Państwa i wchodziła w skład mienia ogólnonarodowego w rozumieniu art. 8 ówcześnie obowiązującej Konstytucji z 22 lipca 1952 r. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 czerwca 2011 r., I OSK 1250/10). Nabycie mienia w tym trybie przez Skarb Państwa dla potrzeb przedsiębiorstwa państwowego skutkowało nabyciem przez to przedsiębiorstwo prawa użytkowania (wyrok NSA z 24 czerwca 1982 r., sygn. SA/Po 210/82, także wyrok SN z 9 kwietnia 1992 r., sygn. III ARN 15/92). Potwierdza to regulacja art. 8 ust. 3 ustawy z 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w pierwotnym brzmieniu tego przepisu, zgodnie z którym nieruchomości nabyte przez państwowe jednostki organizacyjne w drodze umowy pozostają w ich zarządzie. Przepis ten odnosił skutek wobec każdego zarządu nabytego w drodze umowy, bez potrzeby wydawania decyzji.
Sąd I instancji podkreślił, że zgodnie z utrwalonym już poglądem, grunty państwowe oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, nie należały – w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających – do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Umowa zawarta 25 czerwca 1969 r. stanowiła podstawę wpisu do księgi wieczystej prawa zarządu na rzecz Przedsiębiorstwa Państwowego Z. w W. Wpis stwierdza stan prawny na dzień 27 maja 1990 r., taki stan prawny ujawnia także aktualna treść KW nr [...].
Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2013 poz. 70 ze zm.), domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Nadto istniejący w niniejszej sprawie wpis prawa zarządu, widniejący w księdze wieczystej od dnia jego dokonania w 1969 r., jest prawomocnym orzeczeniem sądowym, które z mocy art. 365 § 1 K.p.c. wiąże zarówno sąd, który je wydał, strony, jak również organy państwowe i organy administracji publicznej. Natomiast zarówno organy administracji jak i sądy administracyjne nie są uprawnione do dokonywania weryfikacji stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej na konkretną datę – z pominięciem wyłącznej właściwości sądów powszechnych w tym przedmiocie. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w utrwalonym orzecznictwie sądowoadministracyjnym (wyrok NSA z 28 stycznia 2005 r., I OSK 1064/04, wyrok NSA z 2 kwietnia 2008 r., I OSK 579/07, wyrok NSA z 13 kwietnia 2012 r., I OSK 499/11). W postępowaniu komunalizacyjnym organ jest związany prawomocnym wpisem w księdze wieczystej.
Sąd I instancji stwierdził, że mając na względzie wpis w księdze wieczystej, organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo przyjęły, iż skoro działki nr [...] i nr [...] będące własnością Skarbu Państwa pozostawały w dniu 27 maja 1990 r. w zarządzie Przedsiębiorstwa Państwowego Z., to nie podlegały one komunalizacji na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających, nie stanowiły bowiem mienia ogólnonarodowego należącego do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego.
Sąd I instancji stwierdził ponadto, że wobec powyższych ustaleń nie ma znaczenia zarzut naruszenia art. 11 przepisów wprowadzających w związku z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 9 lipca 1990 r. w sprawie ustalenia wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji. Okoliczność, że rozporządzenie to nie wymienia Przedsiębiorstwa Państwowego Z. w wykazie przedsiębiorstw wyłączonych spod komunalizacji na mocy art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy nie oznacza, że jego nieruchomość podlegała komunalizacji. Wyłączenie spod komunalizacji na podstawie tego przepisu mogło bowiem dotyczyć mienia, które odpowiadało warunkom z art. 5 ust. 1-3 tej ustawy.
W skardze kasacyjnej Miasto P. zaskarżyło wyrok Sądu I instancji w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej "p.p.s.a.") Sądowi I instancji zarzucono:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego:
1) art. 5 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających przez błędne przyjęcie, że przedmiotowe działki nie podlegały komunalizacji w myśl tego przepisu, ponieważ pozostawały one na dzień 27 maja 1990 r. w zarządzie Przedsiębiorstwa Państwowego – Z., podczas gdy Przedsiębiorstwu temu nie przysługiwało prawo zarządu tą nieruchomością,
2) art. 8 ust. 1 ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. nr 22 poz. 159 ze zm., dalej: ustawa z 1961 r.) przez jego niezastosowanie, a w konsekwencji pominięcie okoliczności, że w chwili nabycia działek na rzecz Skarbu Państwa, obowiązywały przepisy obligujące do zachowania trybu decyzji przy przekazywaniu mienia państwowego w zarząd;
3) art. 8 ust 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1989 r. nr 14 poz. 74 dalej: ustawa z 1985 r.) przez jego zastosowanie, a w konsekwencji błędne uznanie, że zarząd nieruchomością powstał na podstawie umowy sprzedaży z 1969 r., podczas gdy w dacie nabycia nieruchomości istniał normatywny obowiązek stwierdzenia zarządu decyzją administracyjną, przepis ten zatem nie może być postawą do uznania, że umowa z 25 czerwca 1969 r. ustanawia prawo zarządu na rzecz przedsiębiorstwa państwowego, a ponadto przepis ten nie obowiązywał w dacie nabycia działek przez Skarb Państwa;
4) art. 3 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (dalej: u.k.w.h.) przez akceptację stanowiska KKU o domniemaniu istnienia prawa zarządu dla Przedsiębiorstwa Państwowego – Z. z treści księgi wieczystej nr [...] i w konsekwencji przyjęcie jako dowodu na istnienie prawa zarządu wpisu w dziale II tej księgi, podczas gdy wpis ten został dokonany bezpodstawnie, ponieważ umowa z 25 czerwca 1969 r. nie ustanawia prawa zarządu na rzecz przedsiębiorstwa państwowego;
II. naruszenie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 151 p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi wskutek przyjęcia, że w stanie faktycznym będącym przedmiotem postępowania nie naruszono art. 7 i art. 77 k.p.a. nakazujących w sposób wyczerpujący wyjaśnienie sprawy, co nie nastąpiło, gdyż w toku postępowania administracyjnego bezpodstawnie ustalono istnienie prawa zarządu na rzecz przedsiębiorstwa państwowego opierając się na umowie nabycia nieruchomości i dokonanym na jej podstawie wpisie do księgi wieczystej.
W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd I instancji błędnie przyjął, że działki nie podlegają komunalizacji, albowiem były oddane w zarząd przedsiębiorstwu państwowemu. Zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa, przedsiębiorstwa państwowe nie mogły uzyskać prawa zarządu nabytą nieruchomością w innym trybie, niż decyzja administracyjna. W dacie nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nie obowiązywały przepisy, które stanowiły, że nieruchomości nabyte przez państwowe jednostki organizacyjne w drodze umowy pozostają w ich zarządzie. W dniu 25 czerwca 1969 r. obowiązywała ustawa z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, dlatego też zastosowanie znajduje art. 8 ust. 1 tej ustawy, zgodnie z którym przekazywanie terenów państwowych jednostkom państwowym i organizacjom społecznym w użytkowanie następuje w drodze decyzji.
Sąd I instancji błędne przyjął, że w sprawie zastosowanie znajduje przepis art. 8 ust 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami stanowiący, że grunty nabyte przez państwowe jednostki organizacyjne w drodze umowy pozostają w ich zarządzie. Przepis ten obowiązywał od dnia 1 sierpnia 1985 r., podczas gdy nieruchomość będąca przedmiotem niniejszej sprawy została nabyta przez Skarb Państwa w 1969 r. Przepis ten nie może więc być postawą do uznania, że umowa z 25 czerwca 1969 r. ustanawia prawo zarządu na rzecz przedsiębiorstwa państwowego, ponieważ wówczas nie było przepisu stanowiącego, że tytuł prawny przysługuje z mocy umowy. W tym zakresie w skardze kasacyjnej odwołano się do twierdzeń zawartych w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2017 r. (I OPS 2/16), że zarząd, w rozumieniu przepisów prawno - administracyjnych, musi mieć dla swego powstania podstawę i to podstawę istniejącą przez cały okres trwania zarządu. Zarząd, jako szczególna forma władania nieruchomością, może powstać albo z mocy samego prawa, albo na skutek wydania z ustawowego upoważnienia decyzji administracyjnej ustanawiającej takie prawo na rzecz osoby trzeciej. W tym drugim wypadku decyzja administracyjna jest podstawą powstania i wykonywania zarządu przez osobę niebędącą właścicielem gruntu i ma charakter konstytutywny, chyba, że ustawa stanowi inaczej.
W sprawie brak jest dowodów na to, że przedsiębiorstwo państwowe objęło przedmiotową nieruchomość w zarząd. Sąd I instancji niesłusznie przyjął, że istnienie zarządu po stronie przedsiębiorstwa państwowego potwierdza wpis w księdze wieczystej, który jest prawomocnym orzeczeniem sądowym i wiąże zarówno sąd, który je wydał, jak również ograny państwowe i organy administracji publicznej. Wpis prawa zarządu do księgi wieczystej nie jest bowiem prawidłowy. Umowa nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, która jest podstawą wpisu w dziale II KW nr [...], nie ustanawia prawa zarządu, ani prawa użytkowania, ani tym bardziej obu praw na raz. Prawo zarządu mogło bowiem powstać albo w wyniku przekształcenia prawa użytkowania ustanowionego na podstawie ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, albo na podstawie decyzji wydanej w oparciu o art. 38 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Błędny wpis w księdze wieczystej nie może przesłaniać rzeczywistego stanu faktycznego i prawnego sprawy i służyć do oceny, czy zostały spełnione przesłanki komunalizacji nieruchomości. Przewidziane w art. 3 u.k.w.h. domniemanie wiarygodności ksiąg wieczystych ma charakter domniemania wzruszalnego, czyli może być obalone przez przeprowadzenie dowodu przeciwnego.
Na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2019 r. pełnomocnik uczestnika postępowania – F. S.A. wystąpiła z wnioskiem o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art. 176 p.p.s.a skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.
Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie okazała się uzasadniona. Stosownie do art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. w brzmieniu nadanym na podstawie art. 1 pkt 56 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 658), uzasadnienie sporządzanego przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Oznacza to, że sporządzone przez Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnienie wyroku może zostać zawężone wyłącznie do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej.
Nie jest skuteczny zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 ustawy z 1961 r., a także zarzut naruszenia art. 8 ust. 2 ustawy z 1985 r., oba rozważane w relacji do skutków, jakie dla powstania prawa zarządu wywarła umowa nabycia nieruchomości z 1969 r. Rozpatrywana sprawa dotyczy bowiem specyficznej, bo umownej formy nabycia prawa do nieruchomości przez dawne przedsiębiorstwo państwowe, działające w trybie przepisów ustawy wywłaszczeniowej.
Bezsporne jest w sprawie, że przedmiotowa nieruchomość została nabyta w 1969 r. od osób fizycznych na podstawie notarialnej umowy sprzedaży zawartej na zasadzie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. Nabycie nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa – Z. z siedzibą w W., będącego przedsiębiorstwem państwowym. W umowie zawarto również wniosek stron o odłącznie od Kw [...] działek [...] i [...], utworzenie dla nich nowej księgi wieczystej i dokonanie wpisu własności na rzecz Skarbu Państwa – w zarządzie i użytkowaniu przedsiębiorstwa państwowego Z. z siedzibą w W. Wpis tej treści został dokonany.
W dacie zawarcia umowy wywłaszczenie na podstawie wymienionej ustawy mogło nastąpić jedynie na rzecz Państwa, a ubiegać się mogło o nie w szczególności przedsiębiorstwo państwowe (art. 2 ustawy), wywłaszczenie było zaś dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Przy zawarciu umowy przedłożono decyzje o lokalizacji szczegółowej nr [...] z [...] marca 1963 r. dotyczącą budowy stacji odpoczynkowej dla PKS.
W dacie zawarcia umowy i nabycia nieruchomości obowiązywał przepis art. 128 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, zgodnie z którym socjalistyczna własność ogólnonarodowa (państwowa) przysługuje niepodzielnie państwu (§ 1) a w granicach swej zdolności prawnej państwowe osoby prawne wykonują w imieniu własnym względem zarządzanych przez nie części mienia ogólnonarodowego uprawnienia płynące z własności państwowej (§ 2). W praktyce oznaczało to, że państwowa osoba prawna, taka jak przedsiębiorstwo państwowe, na skutek nabycia od osoby trzeciej w drodze umowy cywilnoprawnej własności nieruchomości nie stawała się jej właścicielem, własność nabywał Skarb Państwa, a osoba prawna wykonywała względem nieruchomości uprawnienia wynikające z własności.
Obowiązująca w dacie zawarcia umowy nabycia nieruchomości przez przedsiębiorstwo państwowe ustawa z 1961 r. normowała gospodarkę terenami i przewidywała przekazywanie gruntów państwowych w użytkowanie jednostkom państwowym, a warunkiem dopuszczalności takiego przekazania była zgodność z celami ustalonymi w planie zagospodarowania przestrzennego lub założeniami do niego. Ustawa w art. 8 ust. 1 przewidywała formę decyzji administracyjnej dla przekazania terenu państwowego w użytkowanie jednostkom państwowym, jednocześnie ustawa milczała w sprawie statusu jednostek państwowych, które nabyły nieruchomość od osób prywatnych w trybie ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. Brak decyzji wydanej na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z 1961 r. oznacza, że nie zostało w jej trybie ustanowione ówcześnie na rzecz przedsiębiorstwa państwowego prawo użytkowania, nie oznacza jednak, że przedsiębiorstwo takiego tytułu nie nabyło w późniejszym czasie, przed datą decydującą o dopuszczalności komunalizacji, a fakt nabycia nieruchomości w trybie umowy nie miał dla uprawnień przedsiębiorstwa żadnego znaczenia. Niewątpliwie wszak przedsiębiorstwo, nabywszy grunt na cel wywłaszczenia, wykonywało wobec niego uprawnienia wynikające z własności Państwa.
Kolejna ustawa z 1985 r. regulował zarówno wywłaszczanie nieruchomości, jak i gospodarowanie nimi, na mocy jej art. 89 pkt 3 i 5 uchylona została ustawa wywłaszczeniowa z 1958 r., jak i ustawa z 1961 r. Ustawa ta w art. 8 (w pierwotnym jego brzmieniu) zawierała regulację dotyczącą nabywania przez państwowe jednostki organizacyjne nieruchomości nie stanowiących własności państwowej, wprowadzając jednocześnie w ówczesnym art. 8 ust. 3 zasadę, że nieruchomości nabyte przez te jednostki w drodze umowy pozostają w ich zarządzie.
Regulacja ta w przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, może stanowić podstawę do uznania, że skutek przewidziany w tym przepisie odnosi się nie tylko do nieruchomości nabywanych na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z 1985 r., ale także do nieruchomości uprzednio nabytych w drodze umów, nie zawiera bowiem zastrzeżenia, że stosuje się go w odniesieniu do umów, o jakich mowa w art. 8 ust. 1 ustawy. W ten sposób ustawodawca uregulował kompleksowo sytuacje prawną tych wszystkich podmiotów, które nabyły grunty pierwotnie nie stanowiące własności państwowej, ale wykonywały w konsekwencji wobec niej uprawnienia wynikające z prawa własności Państwa. Na to, że przepis art. 8 ust. 3 ustawy z 1985 r. może być podstawą prawa zarządu nieruchomości nabytych w drodze umowy na podstawie art. 6 ustawy z 1958 r. wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 marca 2019 r., sygn. I OSK 1139/17. Stwierdzono w nim, że zawierając taką umowę przedsiębiorstwo państwowe działało zgodnie z wcześniej zatwierdzonym planem, nabywało nieruchomość z własnych środków budżetowych i w stosunku do niej – we własnym imieniu – realizowało wszystkie przysługujące właścicielowi prawa, a ponadto formalnie zarząd ten wynikał w szczególności z art. 8 ust. 3 (następnie art. 8 ust. 2) ustawy z 1985 r. w pierwotnej wersji. Stanowisko takie zajął też Sąd Najwyższy w wyroku z 9 kwietnia 1992 r., sygn. III ARN 15/92, w stanie faktycznym dotyczącym skutków nabycia nieruchomości w drodze umowy notarialnej w 1969 r. SN zakwestionował stanowisko, że jednostki państwowe mogły nabywać użytkowanie gruntów państwowych jedynie w trybie administracyjnym i przyjął za trafne stanowisko, że wniosek o szczególnym trybie ustanowienia zarządu nieruchomością nabytą na podstawie czynności cywilnoprawnej znajduje swe potwierdzenie w treści art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w jego pierwotnym brzmieniu.
Stanowisko wyżej przedstawione Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie podziela, uznając zarzuty naruszenia art. 8 ust. 1 ustawy z 1961 r. i art. 8 ust. 2 (ust. 3 w pierwotnym brzmieniu) za nieusprawiedliwione. W konsekwencji nie mógł odnieść skutku zarzut dotyczący naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających, skoro w sprawie prawidłowo ustalono, że nieruchomość na dzień 27 maja 1990 r. nie należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, pozostając ówcześnie w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego.
Odnosząc się do zarzutów kasacyjnych, a zwłaszcza argumentacji na ich poparcie związanej z uchwałą siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2017 r. sygn. akt I OPS 2/16, zauważyć należy, że nie była ona właściwa dla analizowanej materii. Uchwała ta dotyczy wprost Przedsiębiorstwa Państwowego PKP, a Przedsiębiorstwo to działało zawsze w oparciu o własne regulacje prawne. Ponadto, powyższa uchwała nie odnosi się do sytuacji, w której podmiot legitymowałaby się tytułem prawnym do nieruchomości w postaci notarialnej umowy sprzedaży. Trzeba też zauważyć, że zarówno w uchwale I OPS 2/16, jak i w uchwale I OPS 5/17 nie wykluczono możliwości wykazywania prawa zarządu nabytego na podstawie umowy, uznając, że rozważanie – zawsze ad casum – takiej okoliczności wymaga oceny przedstawionych dowodów.
Nie uzasadniał uwzględnienia skargi kasacyjnej zarzut dotyczący art. 3 ust. 1 u.k.w.h. Niewątpliwie wpis prawa w księdze wieczystej stanowił dowód w sprawie, a stanowisko Sądu I instancji akcentujące związanie organu administracji wpisem istniejącym na datę 27 maja 1990 r. było zasadne (wyroki NSA z 1 sierpnia 2019 r., sygn. I OSK 1041/16, sygn. I OSK 1488/16). Wynikająca z art. 3 ust. 1 u.k.w.h. zasada jawności materialnej, czyli domniemanie iuris tantum zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa, wpisanego do księgi wieczystej wiąże wszystkich, aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przez osobę, posiadającą w tym interes prawny. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 lipca 2004 r., SK 57/2003 (OTK ZU 2004/7A poz. 69) podkreślił, że domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym prowadzi do odwrócenia reguł dowodowych, bowiem jego wprowadzenie oznacza, iż nie jest w tym wypadku konieczne wykazanie prawdziwości wpisu przez osobę, która ma w tym interes prawny, ale wykazanie przez stronę przeciwną niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym. Istniejący w księdze wieczystej wpis był aktualny w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, nie został obalony i niewątpliwie ma charakter istotnego dowodu w sprawie. Słusznie wskazał też Sąd I instancji, że wpis do księgi wieczystej – po myśli art. 626(6) k.p.c. jest orzeczeniem sądu cywilnego, którego treść wiąże wszystkie inne sądy oraz organy.
Nie naruszył w konsekwencji Sąd I instancji przepisu art. 151 p.p.s.a., oddalając skargę.
Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. Wniosek uczestnika postępowania Przedsiębiorstwa [...] Spółka z o.o. w likwidacji z siedzibą z P. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego podlegał oddaleniu, albowiem regulacja art. 204 p.p.s.a w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej od wyroku sądu I instancji oddalającego skargę przewiduje możliwość zasądzenia zwrotu kosztów postępowania wyłącznie na rzecz organu od strony wnoszącej skargę kasacyjną.