I OSK 2563/23

I OSK 2563/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-08-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2904/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-04-26
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2904/22 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 12 października 2022 r. nr KOC/4624/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 29 czerwca 2022 r. nr 203/2022/WSSL; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz A. A. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 26 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2904/22 oddalił skargę A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 12 października 2022 r. nr KOC/4624/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
A. A. wnioskiem z 29 października 2021 r. (data wpływu do organu) wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym mężem B. B., urodzonym 28 grudnia 1946 r., posiadającym orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie z 7 stycznia 2011 r. nr 91775/10 o zaliczeniu go do znacznego stopnia niepełnosprawności. Zgodnie z nim, niepełnosprawność orzeczono na stałe, daty powstania niepełnosprawności nie dało się ustalić a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 24 listopada 2010 r.
Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 13 stycznia 2022 r. nr 15/2022/WSSL orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a jego decyzja została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 24 marca 2022 r. nr KOC/638/Sr/22.
Ponownie orzekając w sprawie, Prezydent m. st. Warszawy decyzją z 29 czerwca 2022 r. nr 203/2022/WSSL orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawczyni, decyzją z 12 października 2022 r. nr KOC/4624/Sr/22 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Jak wyjaśnił organ, na wnioskodawczyni ciąży obowiązek alimentacyjny względem męża. Następnie, oceniając zakres opieki, SKO przywołało wyjaśnienia wnioskodawczyni z których wynika, że sprawowanie opieki ma miejsce od lutego 2021 r. Wcześniej mąż był w stanie samodzielnie zaspokajać swoje potrzeby, gdyż do pewnego momentu był w stanie poruszać się o kulach. Cierpiał na [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Skarżąca aplikowała mężowi zastrzyki i tlenoterapię. Gdy stan męża się pogorszył, zatrudniała pielęgniarkę, która podłączała mu kroplówkę. Na wizyty domowe przychodził lekarz.
Jak wyjaśniło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, świadczenie przyznaje się osobie legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności, gdy zostanie wykazane, że osoba sprawująca opiekę nie pracuje lub rezygnuje z pracy w celu sprawowania opieki nad osobę niepełnosprawną. Opieka musi mieć charakter stały i długotrwały.
Tymczasem, jak wynika z oświadczenia wnioskodawczyni, ostatnio była ona zatrudniania w październiku 2011 r. W wywiadzie podała, że do października 2021 r. podjęła zatrudnienie na tydzień i musiała z niego zrezygnować z uwagi na konieczność opieki nad mężem. Była zgłoszona do ubezpieczenia, co wynika z bazy danych ZUS – od 1 października 2021 r. do 23 października 2021 r. przez [...].
Zdaniem SKO, wnioskodawczyni nie pracowała przed rozpoczęciem opieki w lutym 2021 r. Nie ma również dowodów, że pracowała kiedykolwiek poza krótkim okresem w 2021 r. Na wezwanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze, nie przedstawiła żadnych informacji na ten temat. Nie podała także żadnych informacji na temat sprawowania opieki od daty powstania niepełnosprawności, tj. od 24 listopada 2010 r. Tym samym, zdaniem SKO, z dowodów nie wynika, aby powodem rezygnacji z zatrudnienia przez wnioskodawczynię była konieczność opieki nad mężem.
Ponadto, w sprawie brak też związku między niepodejmowaniem pracy a sprawowaniem opieki przez wnioskodawczynię. Wnioskodawczyni nigdy nie poszukiwała pracy, nie pracowała przez ponad 10-letni okres poprzedzający podjęcie się opieki nad niepełnosprawnym mężem. Nie pracowała również przed wydaniem orzeczenia o zaliczeniu męża do znacznego stopnia niepełnosprawności.
Organ II instancji zaznaczył, że prawo do świadczenia mogą uzyskać osoby, które poświęciły własną działalność zarobkową, aby nieść pomoc osobie z niepełnosprawnością. Skarżąca wykazała znaczny rozmiar opieki nad mężem, ale nie wykazała, że dla tej opieki poświęciła inne, choćby hipotetyczne, źródło dochodów. Zatem, zdaniem organu, brak jest związku przyczynowego pomiędzy niewykonywaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki.
A. A. wniosła skargę na opisaną wyżej decyzję, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga ta nie jest zasadna.
Jak wskazał Sąd I instancji, musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z pracy), a koniecznością opieki nad osobą z niepełnosprawnością. Świadczenia pielęgnacyjne powinny być przyznawane osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagają takiego wsparcia.
Ponadto, zdaniem Sądu I instancji, nie do przyjęcia jest na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach teza, że generalnie w każdym przypadku, gdy mamy do czynienia z osobą z niepełnosprawnością w stopniu znacznym, posiadającą orzeczenie o niepełnosprawności, członek rodziny, na którym ciąży ustawowy obowiązek opieki, powinien uzyskać świadczenie pielęgnacyjne. Taka wykładnia czyniłaby zbędnymi unormowania art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", ponieważ tego rodzaju świadczenie byłoby automatycznie przyznawane, bez badania czy rzeczywiście dany opiekun tę opiekę świadczy.
W ocenie Sądu I instancji, organ prawidłowo dokonał oceny stanu faktycznego, to jest sytuacji rodziny skarżącej, i doszedł do prawidłowego wniosku, że z uwagi na brak związku przyczynowego pomiędzy niepełnosprawnością męża skarżącej a niewykonywaniem przez nią pracy, świadczenie nie może zostać przyznane.
Jak zaznaczył Sąd I instancji, skarżąca nigdy nie pracowała, a przynajmniej –pomimo wezwań organu – nie przedstawiła na tę okoliczność żadnego dowodu, poza krótkotrwałym zatrudnieniem w październiku 2022 r. Oznacza to, że niepodejmowanie przez skarżącą pracy nie jest związane z niepełnosprawnością męża.
Tymczasem, jak się przyjmuje na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych, związek pomiędzy niepodejmowaniem pracy a koniecznością opieki musi być aktualny i rzeczywisty. Przesłanki leżące u przyczyn niepodejmowania pracy muszą wynikać z przyczyn związanych z koniecznością opieki, a nie z przyczyn leżących po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia. Zaprzestanie aktywności zawodowej opiekuna musi być spowodowane koniecznością opieki nad osobą z niepełnosprawnością. Świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą z niepełnosprawnością i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. W wypadku skarżącej, choroba męża nie była powodem rezygnacji z pracy, gdyż tej pracy skarżąca nigdy nie świadczyła. Sąd zgodził się z organem, że skoro skarżąca nie pracowała na wiele lat zanim jej mąż stał się osobą niepełnosprawną, jak i wtedy gdy posiadał już orzeczenie o niepełnosprawności, to oznacza, że taki był jej wybór życiowy, nie mający związku z chorobą męża.
Zdaniem Sądu I instancji, ocena dokonana przez organ, a dotycząca braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a zakresem niezbędnej opieki i pomocy niepełnosprawnemu w stopniu znacznym mężowi, jest prawidłowa.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. A. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji:
I) na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie prawa materialnego, to jest:
1) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, że zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia podjęcie przez wnoszącą skargę kasacyjną zatrudnienia oraz, że między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia nie występuje związek przyczynowy;
2) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, że dla istnienia związku przyczynowego konieczne jest wykazanie, że rezygnacja z zatrudnienia nastąpiła w związku z pogorszeniem się stanu zdrowia osoby z niepełnosprawnością i że zdarzenia te pozostawały w związku czasowym ze sobą, co z kolei doprowadziło do błędnego uznania, że w przedmiotowej sprawie nie występuje związek przyczynowy między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą z niepełnosprawnością, podczas gdy poprawna wykładnia tego przepisu nakazuje ustalić, czy na dzień złożenia wniosku zakres opieki sprawowanej przez wnoszącą skargę kasacyjną był na tyle szeroki, że obiektywnie uniemożliwiał jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia;
II) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, to jest:
1) art. 135 P.p.s.a. przez niewzięcie pod uwagę całości materiału dowodowego w sprawie, czego skutkiem było niesłuszne oddalenie skargi;
2) art. 151 P.p.s.a. przez oddalenie skargi przy nieuwzględnieniu całości materiału dowodowego w sprawie.
Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi. Ewentualnie, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
Jak zaznaczyła wnosząca skargę kasacyjną, nie zgadza się z zaskarżonym wyrokiem, w zakresie w jakim stwierdza on brak związku przyczynowego między sprawowaniem przez nią opieki nad mężem a niepodejmowaniem lub rezygnacją przez nią z zatrudnienia. Podkreśliła, że zakres sprawowanej przez nią opieki nad osobą z niepełnosprawnością uniemożliwiał i nadal uniemożliwia jej podejmowanie jakiegokolwiek zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, nawet w częściowym wymiarze czasu pracy.
Przywołując orzecznictwo sądów administracyjnych, wnosząca skargę kasacyjną wskazała, że przy ocenie związku przyczynowego między rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia należy brać pod uwagę moment złożenia wniosku, a nie sytuację przeszłą, gdy do rezygnacji z zatrudnienia mogło dość z innych przyczyn, niż sprawowanie opieki nad osobą z niepełnosprawnością. Wnosząca skargę kasacyjną nie podejmuje zatrudnienia, pomimo tego, że jest do tego zdolna, w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem, należy przyjąć, że w sprawie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją (niepodejmowaniem) pracy a sprawowaniem opieki nad osobą z niepełnosprawnością.
Wnosząca skargę kasacyjną zwróciła uwagę, że w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym stwierdzono wprost, że u osoby z niepełnosprawnością "występują zaburzenia oddychania wobec czego konieczna jest stała kontrola i opieka". Okoliczności stwierdzone wywiadem nie zostały w żaden skuteczny sposób zakwestionowane, ani nie podważono prawidłowości jego przeprowadzenia pod względem formalnym. Zatem, ustalenia te powinny były zostać wzięte pod uwagę przy orzekaniu.
Skoro zostało wykazane, że osoba z niepełnosprawnością wymaga opieki, to przy prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. stwierdzić należy, że zarówno Sąd I instancji, jak i organy orzekające w sprawie, rozstrzygnęły sprawę w sposób naruszający zarówno przepisy prawa materialnego, jak i procesowego.
Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
W skardze kasacyjnej zostały podniesione trzy zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., przy czym treść zarzutu pierwszego i trzeciego jest tożsama, dlatego też zarzut trzeci nie został opisany w stanie faktycznym powyżej. W obu zarzutach naruszenia prawa materialnego podniesionych w skardze kasacyjnej wskazano jako formę naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. zarówno błędną wykładnię, jak i niewłaściwe zastosowanie. Zdaniem autora skargi kasacyjnej błędne jest stanowisko Sądu I instancji, że dla istnienia związku przyczynowego określonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r. konieczne jest wykazanie, że rezygnacja z zatrudnienia nastąpiła w związku z pogorszeniem się stanu zdrowia osoby z niepełnosprawnością i że zdarzenia te pozostawały w związku czasowym ze sobą, co z kolei doprowadziło do błędnego uznania, że w przedmiotowej sprawie nie występuje związek przyczynowy między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą z niepełnosprawnością, podczas gdy poprawna wykładnia tego przepisu nakazuje ustalić, czy na dzień złożenia wniosku zakres opieki sprawowanej przez wnoszącą skargę kasacyjną był na tyle szeroki, że obiektywnie uniemożliwiał jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.
Można więc uznać, że istota sporu sprowadza się w sprawie do oceny istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. – w brzmieniu tego przepisu aktualnym w dacie orzekania przez organy administracji publicznej - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że wprawdzie rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale jej spełnienie nie może być sprowadzane wyłącznie do współwystępowania rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z faktem opieki nad niepełnosprawną osobą, w stosunku do której na wnioskodawcy ciążą obowiązki alimentacyjne. Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1575/22, z 14 marca 2023 r. sygn. akt I OSK 1239/22, z 21 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 794/22, z 23 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 237/20, z 16 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 1899/22, czy z 23 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 1948/22). Należy przy tym podkreślić, że wymóg rezygnacji z możliwości zarobkowania - rzeczywistej bądź potencjalnej - w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie został przez ustawodawcę powiązany z żadnym zakresem – czy to etatowym, czasowym, godzinowym, czy też zadaniowym – jak również jest niezależny nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego, czy takie dochody w ogóle są uzyskiwane. Przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy, bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy. Z tego też powodu organ pomocowy nie może ustalać wcześniejszych przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły.
Okoliczności rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania oraz brak możliwości jego podjęcia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną należy więc oceniać na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie pomocy w formie świadczenia pielęgnacyjnego. Irrelewantne jest zatem, czy wnioskodawca zrezygnował z pracy zarobkowej lub jej nie podejmował wcześniej z innych przyczyn, o ile w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała rzeczywista konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca stronie podjęcie/wykonywanie zatrudnienia. Akceptując stanowisko organów administracji o braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, Sąd I instancji naruszył zatem art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w powiązaniu z art. 151 P.p.s.a.
Tym samym trafnie zarzucono Sądowi I instancji dokonanie błędnej wykładni normy prawnej zawartej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. polegająca na takim rozumieniu przesłanki istnienia związku przyczynowo-skutkowego, które zakłada współwystępowanie rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Sąd I instancji, wskazując bowiem jakie okoliczności stanu faktycznego w odniesieniu do skarżącej zostały ustalone przez organy administracyjne i jak w ocenie Sądu I instancji należałoby je ocenić w kontekście przesłanki niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad mężem, za relewantną uznał okoliczność dotyczącą niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia w okresie poprzedzającym datę, w której jej mąż stał się osobą niepełnosprawną, jak i w okresie, gdy posiadał już orzeczenie o niepełnosprawności, uznając, że jest to wybór życiowy skarżącej nie mający związku z chorobą męża.
Stanowisko Sądu I instancji można by uznać za słuszne co do zasady, jednak dotyczy ono wyłącznie oczywistego stanu faktycznego, gdy rezygnacja z wykonywania pracy zawodowej wynika z bieżącej zmiany sytuacji zdrowotnej osoby, wobec której ciąży na osobie wnioskującej o świadczenie pielęgnacyjne obowiązek alimentacyjny. Dowodowo taka sytuacja zazwyczaj nie nastręcza trudności. Inaczej kształtuje się sytuacja niepodejmowania zatrudnienia z powodu sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Dlatego w każdej sprawie właściwy organ musi dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia
Jak słusznie zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 85/22 organy stosujące (wykonujące) ustawę o świadczeniach rodzinnych nie są uprawnione w toku prowadzonego postępowania administracyjnego w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uzależniać przyznania albo odmowy przyznania tego świadczenia od przesłanek (warunków, wymogów), które nie zostały ustanowione w prawie materialnym, tj. w u.ś.r. Obowiązkiem organów wykonujących ustawę o świadczeniach rodzinnych jest zbadanie zgodnie z wymogami K.p.a. zarówno pozytywnych jak i negatywnych warunków w zakresie załatwianej sprawy, ale – tylko – ustanowionych przez normodawcę w treści ustawy oraz następnie wydanie odpowiedniej treści decyzji administracyjnej. Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że dla przyznania świadczenia wystarczające jest by osoba ubiegająca się o świadczenie nie podejmowała zatrudnienia z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną. Wprawdzie Sąd I instancji wskazał prawidłowo, że musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek, tak czasowy, jak i co do motywów, między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad wskazaną w ustawie osobą, to jednak wywiódł z tego stwierdzenia nieprawidłowe wnioski. Skoro wnosząca skargę kasacyjną jest osobą zdolną do pracy, a ponadto opiekuje się mężem w sposób stały, to niewątpliwie istnieje po jej stronie obiektywny brak możliwości podjęcia zatrudnienia. Zasadnie podniesiono w skardze kasacyjnej, że przedstawione przez skarżącą okoliczności związane z pogarszającym się stanem zdrowia męża powinny być badane pod kątem związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad mężem.
Błędna wykładnia prawa materialnego dokonana przez organy administracyjne i zaaprobowana przez Sąd I instancji, ma wpływ na wynik niniejszej sprawy, ponieważ w decyzjach organów I i II instancji wskazano, że B. B. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 7 stycznia 2011 r., z uwagi na stan swego zdrowia wymaga całodobowej opieki i pomocy innych osób w codziennym funkcjonowaniu, ponadto na podstawie informacji ustalonych w drodze wywiadu środowiskowego organ ustalił, że wnioskodawczyni mieszka z mężem, sprawuje nad nim całodobową, osobistą opiekę i jest jedyną osobą, która tę opiekę sprawuje. Oznacza to, że nie został zakwestionowany fakt sprawowania przez skarżącą stałej opieki nad mężem. Organy administracyjne nie czyniły natomiast żadnych ustaleń mających na celu zbadanie, czy możliwe jest jednoczesne sprawowanie przez skarżącą opieki nad mężem i podjęcie zatrudnienia, a Sąd I instancji uchybienie to wadliwie pominął. Zarówno Kolegium jak i Sąd I instancji ograniczyły się do przywołania okoliczności związanych z niepodejmowaniem pracy zawodowej przez skarżącą. Z tego organy wywiodły, że niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie było konsekwencją sprawowania opieki nad mężem. Okoliczności te, jak wskazano powyżej, są jednak dla sprawy indyferentne. Konieczne jest natomiast ustalenie w ponownie prowadzonym postępowaniu, czy możliwe jest jednoczesne sprawowanie przez skarżącą opieki nad mężem i podjęcie zatrudnienia.
Ponownie rozpoznając sprawę właściwy organ administracji uwzględni powyżej przedstawioną ocenę prawną w kontekście okoliczności niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 135 P.p.s.a. należy wskazać, że przepis ten ma zastosowanie, gdy Sąd stosując przewidziane ustawą środki w stosunku do zaskarżonego aktu, dostrzeże możliwość końcowego załatwienia sprawy poprzez wzruszenie także innych aktów wydanych w granicach sprawy. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca, bowiem Sąd I instancji nie wzruszył zaskarżonego aktu. Zatem nie mógł stosować wymienionego przepisu. Dlatego zarzut naruszenia tego przepisu postępowania nie mógł być skuteczny.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. (480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Sądem I instancji) oraz na podstawie art. 203 pkt 1 w związku art. 205 § 2 P.p.s.a. (240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym).