I OSK 2558/13

I OSK 2558/13 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2014-09-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2013-10-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Irena Kamińska
Małgorzata Borowiec /przewodniczący sprawozdawca/
Olga Żurawska - Matusiak
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Gospodarka mieniem
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2138/12 - Wyrok WSA w Warszawie z 2013-02-22
I OZ 746/13 - Postanowienie NSA z 2013-09-10
Skarżony organ
Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2013 poz 267
art. 145 § 1 pkt 5, art. 148 § 1 oraz art. 149 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) sędzia NSA Irena Kamińska sędzia del. WSA Olga Żurawska-Matusiak Protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Mazur po rozpoznaniu w dniu 26 września 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 2138/12 w sprawie ze skargi W.G. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania 1) oddala skargę kasacyjną; 2) odstępuje od zasądzenia od W.G. na rzecz Ministra Skarbu Państwa zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 lutego 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 2138/12 oddalił skargę W.G. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku W.G. z dnia 12 grudnia 1990 r., potwierdził wnioskodawcy prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], woj. [...] w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Wartość nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej została określona zgodnie z wyceną sporządzoną przez rzeczoznawcę majątkowego na kwotę [...] zł. Wartość rekompensaty liczonej jako 20 % wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ustalono na kwotę [...] zł.
W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] podał, że G.S. z d. G. w dniu 15 września 2009 r. wskazała W.G. jako osobę uprawnioną do rekompensaty. Także J.T. oświadczeniem z dnia 10 czerwca 2009 r. wskazała W.G. jako osobę uprawnioną do rekompensaty. W związku z powyższym W.G. przyznano 3/8 części rekompensaty w kwocie [...] zł. Jednocześnie organ wyjaśnił, że na dzień wydania decyzji udziały M. G., W. G., J. G., Z. G. i K. G. pozostały nieobjęte ze względu na nieprzyłączenie się wskazanych osób do postępowania w przedmiotowej sprawie.
W.G. od powyższej decyzji, w zakresie dotyczącym przyznania rekompensaty w 3/8 części wniósł odwołanie, do którego załączył oświadczenie woli W. G. z dnia 26 lutego 1992 r. skierowane do Sądu Rejonowego [...], w którym stwierdził, iż zrzeka się swojej części spadku po nieżyjących rodzicach – ojcu M. i matce S. – na rzecz brata W.G. Odwołujący wskazał, że przedmiotowe oświadczenie woli znajdowało się w aktach sprawy od początku prowadzonego postępowania, a organ pierwszej instancji, rozpatrując sprawę, nie wziął go pod uwagę.
Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji dokonał analizy przekazanego wraz z odwołaniem oświadczenia woli W. G. Stwierdził, że nawet gdyby w momencie wydawania zaskarżonej decyzji Wojewoda [...] dysponował przedmiotowym oświadczeniem woli, to i tak w konsekwencji musiałby odmówić temu oświadczeniu mocy dowodowej i uznać je za nieskuteczne. Podkreślił, że przedmiotowe oświadczenie dotyczy zrzeczenia się części spadku, a nie prawa do rekompensaty i w związku z tym nie jest równoznaczne ze wskazaniem W.G. jako osoby upoważnionej do rekompensaty. Minister Skarbu Państwa wyjaśnił, że nawet w przypadku przyjęcia rozszerzającej interpretacji oświadczenia W.G., należałoby uznać, że rozporządzenie częścią spadku przysługującą W. G. nie zostało dokonane skutecznie. Umowa zbycia spadku powinna być bowiem zawarta w formie aktu notarialnego.
Powyższa decyzja Ministra Skarbu Państwa stała się ostateczna, albowiem W.G. nie skorzystał z prawa wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Następnie, W.G. w dniu 27 kwietnia 2012 r., powołując się na art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej w skrócie K.p.a.), wystąpił do Wojewody [...] z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] października 2011 r., nr [...] o potwierdzeniu W.G. prawa do rekompensaty. Podał, że nowym dowodem w sprawie jest oświadczenie woli W.G. z dnia [...] lutego 1992 r., skierowane do Sądu Rejonowego [...], w którym składający oświadczenie wskazuje: "zrzekam się mojej części spadku po nieżyjących rodzicach – ojcu M. i matce S. – na rzecz mojego brata W.G.". W.G. wyjaśnił, że informację o oryginale oświadczenia woli W.G. z dnia 26 lutego 1992 r. powziął w dniu 23 kwietnia 2012 r.
Minister Skarbu Państwa postanowieniem z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] z dnia [...] października 2011 r., stwierdzając, że wniosek o wznowienie postępowania został złożony z uchybieniem 1-miesięcznego terminu.
Po rozpatrzeniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Skarbu Państwa postanowieniem z dnia [...] września 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśnił, że wznowienie postępowania administracyjnego jest obwarowane szczególnymi wymogami formalnymi. Stwierdził, że W.G. nie spełnił warunku zawartego w art. 148 § 1 K.p.a. Co prawda w piśmie z dnia 17 lipca 2012 r. wskazał, że wiadomość o okoliczności wznowienia postępowania, tj. istnieniu oświadczenia woli W.G. z dnia 26 lutego 1992 r. powziął w dniu 23 kwietnia 2012r., to jednak temu twierdzeniu przeczy zebrany w sprawie materiał dowodowy. W ocenie organu W.G. wiedział o istnieniu wyżej wskazanego oświadczenia co najmniej w momencie składania odwołania od decyzji Wojewody [...], tj. w dniu 4 listopada 2011 r., gdyż wówczas przedłożył je wraz z odwołaniem. Nie jest zatem możliwe, aby wiadomość o jego istnieniu powziął dopiero 23 kwietnia 2012 r., albowiem 5 miesięcy wcześniej powoływał się na jego treść formułując argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji Wojewody [...]. Treść oświadczenia woli W.G. z dnia 26 lutego 1992r. była znana organowi odwoławczemu i została przez ten organ dokładnie przeanalizowana pod kątem jego mocy dowodowej. Wnioskodawca uchybił zatem terminowi do wystąpienia z wnioskiem o wznowienie postępowania, albowiem podnoszona przez niego okoliczność była znana mu znacznie wcześniej, niż podał we wniosku o wznowienie postępowania.
Powyższe postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia 10 września 2012 r. stało się przedmiotem skargi W.G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o jego uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającego je postanowienia Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2012 r. W uzasadnieniu skargi zarzucił, że zaskarżone postanowienie zostało wydane bez zrozumienia problemu oraz z naruszeniem art. 7, art. 8 i art. 9 K.p.a. Wskazał, że nie wie, czy posiadanie oryginału dokumentu w domu, a przekazanie organowi kserokopii wywołało negatywny skutek, czy też w ogóle nie ma znaczenia. Skarżący podał, że fakt posiadania przez niego oryginału dokumentu złożonego wcześniej w kopii wraz z odwołaniem, odkrył w tym roku, porządkując dokumenty. Zarzucił, że choć przekazał do akt sprawy kopię oświadczenia woli, organ nie poinformował go o wpływie tego dokumentu na wynik sprawy, nie zażądał też oryginału. W ocenie skarżącego, skoro organy nie skompletowały dokumentacji w oryginale, to uchybiły przepisom, co powinno skutkować wznowieniem postępowania. Podniósł również, że organy w prowadzonym wcześniej postępowaniu nie zajęły stanowiska w przedmiocie złożonego wraz z odwołaniem oświadczenia, nie odrzuciły tego oświadczenia, jak i nie zażądały jego oryginału.
Minister Skarbu Państwa w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku stwierdził, że w niniejszej sprawie Minister Skarbu Państwa prawidłowo odmówił wznowienia postępowania administracyjnego. Na wstępie wyjaśnił, że postępowanie w sprawie wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną jest postępowaniem nadzwyczajnym. Warunkiem skutecznego wszczęcia takiego postępowania jest, po pierwsze, powołanie się na jedną z przesłanek wznowienia postępowania wymienionych w art. 145 § 1 pkt 1-8, art. 145a lub art. 145b K.p.a., po drugie zaś, złożenie wniosku o wznowienie postępowania w terminie przewidzianym w art. 148 § 1 K.p.a. lub odpowiednio w art. 145a § 2 K.p.a. i art. 145b § 2 K.p.a.
W rozpoznawanej sprawie skarżący powołał się we wniosku o wznowienie postępowania na przepis art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., zgodnie z którym, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Zgodnie zaś z art. 148 § 1 K.p.a., podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Zachowanie terminu do złożenia podania o wznowienie postępowania organ obowiązany jest zbadać z urzędu. Wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania na wniosek pomimo uchybienia terminowi stanowiłoby rażące naruszenie prawa, a to z uwagi na naruszenie ogólnej zasady trwałości decyzji administracyjnej (wyrok NSA z dnia 8 grudnia 1995 r. sygn. akt SA/Wr 1164/95 (niepubl.), powoł. [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2012 r., str. 577). Uchybienie terminowi do złożenia podania o wznowienie postępowania jest podstawą do wydania przez organ postanowienia o odmowie wznowienia postępowania, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie (art. 149 § 3 K.p.a.).
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, organ opierając się na całości materiału, jakim dysponował zasadnie przyjął, że wniosek W.G. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia 6 grudnia 2011 r., został złożony po upływie 1 miesiąca od dnia, w którym dowiedział się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W sprawie jest bowiem niesporne, że skarżący o oświadczeniu woli W.G. z dnia 26 lutego 1992 r., jako okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia, wiedział już w momencie składania odwołania od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2011 r., tj. w dniu 4 listopada 2011 r. Nie jest bowiem kwestionowane, że skarżący do odwołania załączył kserokopię tego oświadczenia, wnosząc o jego uwzględnienie w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami RP. Skoro zatem skarżący, o okoliczności powoływanej jako podstawa do wznowienia postępowania administracyjnego dowiedział się najpóźniej w dniu 4 listopada 2011 r., to wniosek o wznowienie postępowania złożony w dniu 27 kwietnia 2012 r. organ prawidłowo uznał za złożony z uchybieniem terminu określonego w art. 148 § 1 K.p.a. Powołany przez skarżącego fakt odnalezienia oryginału oświadczenia woli W.G. nie zmienia prawidłowości ustaleń organu w tym zakresie. Na gruncie art. 145 § 1 pkt 5 w zw. z art. 148 § 1 K.p.a. istotne jest bowiem, kiedy strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia, a nie kiedy uzyskała wiedzę o oryginale oświadczenia, z którego treści wywodzi dla siebie określone skutki prawne.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji niezasadne są również zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 7, art. 8 i art. 9 K.p.a. Organowi nie można bowiem zarzucić ani naruszenia zasady prawdy obiektywnej, ani zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej. Nie można też w tym przypadku mówić o jakimkolwiek naruszeniu obowiązku udzielania stronie informacji faktycznej i prawnej. Z uwagi na uzasadnienie skargi wniesionej w niniejszej sprawie, zauważyć należy , iż wbrew jej twierdzeniom, Minister Skarbu Państwa w decyzji wydanej po rozpatrzeniu odwołania W.G. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2011 r., odniósł się jednoznacznie do załączonego przez stronę oświadczenia woli W.G. z dnia 26 lutego 1992 r., rozważył jego moc dowodową i ocenił znaczenie w toczącym się wówczas postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Uznał, nie kwestionując, iż to kserokopia, a nie oryginał, że nie stanowi ono podstawy do przyznania prawa do rekompensaty w większej części, niż przyznana została decyzją Wojewody [...]ego z dnia 28 października 2011 r. Organ w toczącym się wówczas postępowaniu ustosunkował się zatem do tego oświadczenia i ocenił, czy miało ono znaczenie w sprawie.
Ponadto Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że zarzuty skargi w zakresie dotyczącym w istocie postępowania w trybie zwykłym, nie mogą odnieść skutku w niniejszym postępowaniu, zakończonym postanowieniem o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego. Jednocześnie stwierdził, że ustalenia organu, co do uchybienia terminowi do złożenia wniosku o wznowienie postępowania są prawidłowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał także, iż stosownie do treści art. 16 § 1 K.p.a. decyzją ostateczną jest, decyzja, od której nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją ostateczną, a zatem decyzją od której w toku instancji nie służy odwołanie, jest m.in. decyzja wydana w drugiej instancji (v. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2012, str. 89). Tak jak wznawia się postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną (art. 145 § 1 K.p.a.), tak też odmawia się wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną (art. 149 § 3 K.p.a.). Uchybienie polegające na odmowie wznowienia postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...]ego, nie miało jednak wpływu na wynik niniejszej sprawy, albowiem organ prawidłowo ocenił dopuszczalność wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Ministra Skarbu Państwa, co wynikało jednoznacznie z treści zaskarżonego i poprzedzającego go postanowienia.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), skargę oddalił.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł W.G., reprezentowany przez radcę prawnego i zaskarżając wyrok w całości zarzucił:
I. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:
art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., dalej w skrócie p.u.s.a.), poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie na skutek niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji, że w toku postępowania administracyjnego nastąpiło naruszenie:
a) art. 7, art. 8 ust. 2 w zw. z art. 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w przyjęciu, że skarżącemu nie przysługuje prawo majątkowe w postaci prawa do rekompensaty za mienie pozostawione za Bugiem po zmarłym w 1992 r. bracie skarżącego W.G. wynoszące 1/8 ustalonej wysokości rekompensaty i prawo to nie podlega ochronie;
b) art. 81 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i
wywłaszczeniu nieruchomości (t.j.: Dz. U. 1991 r. Nr 30 poz. 127 ze zm.) w zw. z art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w myśl art. 81 ust. 3 i ust. 4 powołanej ustawy na podstawie dokonanego przez W.G. wskazania, skarżącemu nie mogło przysługiwać prawo do otrzymania rekompensaty;
c) art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że oświadczenie woli złożone w dniu 26 lutego 1992 r. przez W.G. – brata skarżącego, nie spełniało wymogów oświadczenia o wskazaniu osoby uprawnionej w rozumieniu powołanej wyżej ustawy i w związku z tym na jego podstawie wypłata rekompensaty nie mogła nastąpić;
d) art. 3 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z
tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że W.G. – brat skarżącego, składając w dniu 26 lutego 1992 r. oświadczenie o wskazaniu skarżącego jako osoby uprawnionej do rekompensaty za mienie pozostawione za Bugiem nie dopełnił wymogów określonych w tym przepisie i w związku z tym na podstawie złożonego przez niego oświadczenia wypłata rekompensaty nie mogła nastąpić;
e) art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do
rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami
Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że oświadczenie o wskazaniu skarżącego jako osoby uprawnionej do rekompensaty za mienie pozostawione za Bugiem złożone w dniu 26 lutego 1992 r. przez W.G. – brata skarżącego, nie spełniało wymogów oświadczenia o wskazaniu osoby uprawnionej w rozumieniu art. 6 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy;
f) art. 6 ust. 6 w zw. z art. 5 ust. 2 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 i 3 i art. 13 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, polegające na niewezwaniu skarżącego przez organ do usunięcia braków (tj. przedstawienia oryginału oświadczenia woli W.G. złożonego w dniu 26 lutego 1992 r.) wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione za Bugiem; pomimo zaistnienia wystarczających przesłanek dla uznania przez organ, że wniosek skarżącego zawiera żądanie określone w art. 3 ust. 2 tej ustawy co do części rekompensaty przysługującej skarżącemu po W.G., nie wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku w tym zakresie, co ostatecznie spowodowało nieuwzględnienie części żądania skarżącego wynoszącego 1/8 wartości rekompensaty;
g) art. 56 i 60 w zw. z art. 65 § 1 i § 2 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny w zw. z art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na dokonaniu błędnej wykładni złożonego w dniu 26 lutego 1992 r. przez W.G. – brata skarżącego oświadczenia woli o wskazaniu skarżącego jako osoby uprawnionej do rekompensaty za mienie pozostawione za Bugiem, poprzez zaniechanie zbadania okoliczności, w jakich zostało złożone w/w oświadczenie woli oraz tego, jaka była rzeczywista wola składającego to oświadczenie W.G.
II. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
a) art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a., art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności organów administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., mimo istnienia przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego określonej w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.;
b) art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. w zw. z art. 76 a § 1, § 2, § 3 i § 4 K.p.a. w zw. z art. 148 § 1 K.p.a., polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji zaakceptował błędną wykładnię art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. dokonaną przez organ co do znaczenia pojęcia "istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji nieznanych organowi, który wydał decyzję" oraz błędnie ocenił kwestię zachowania przez skarżącego terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania i w konsekwencji nie zastosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., mimo, że zaskarżone postanowienie organu obarczone była wadą kwalifikowaną, o jakiej mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., która dawała podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego;
c) art. 3 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw.
z art. 149 § 1, § 2 i § 3 K.p.a., poprzez nieuwzględnienie skargi przez Sąd pierwszej instancji, pomimo że organy administracji orzekające w sprawie, poprzez badanie przyczyn wznowienia przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania naruszyły art. 149 § 1, § 2 i § 3 K.p.a., który przewiduje badanie przyczyn wznowienia dopiero po wznowieniu postępowania;
d) art. 3 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 6 ,art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 76 § 1, § 2 i § 3, art. 77 § 1, art. 80, art. 86, art. 89 § 2, art. 107 § 3 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi przez Sąd pierwszej instancji, mimo że organy administracji orzekające w sprawie nie podjęły wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, prowadziły postępowanie w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, nie przeprowadziły wszystkich dowodów, które mogły przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, w szczególności nie przesłuchały świadków i nie przeprowadziły rozprawy administracyjnej, co spowodowało istotne braki w materiale dowodowym skutkujące błędem w ustaleniach faktycznych co do rzeczywistego znaczenia oświadczenia złożonego przez W.G. oraz chwili złożenia przez skarżącego do akt sprawy kopii tego oświadczenia co w konsekwencji spowodowało nieuwzględnienie części żądania skarżącego wynoszącego 1/8 wartości rekompensaty;
e) art. 3 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 9 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie skargi przez Sąd pierwszej instancji, mimo że organy administracji orzekające w sprawie nie udzieliły skarżącemu oraz W.G. niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, aby nie ponieśli oni szkody z powodu nieznajomości prawa.
Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, według norm przepisanych.
Minister Skarbu Państwa w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, wskazując, iż zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przyczyny enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych wskazanych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Przy czym uszło uwadze autora skargi kasacyjnej, że przedmiotem kontroli Sądu pierwszej instancji było postanowienie organu administracji publicznej wydane w trybie nadzwyczajnym – o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego (art. 149 § 3 K.p.a.), z powodu złożenia przez W.G. podania o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną z uchybieniem terminu określonego w art. 148 § 1 K.p.a. Oznacza to, że w niniejszej sprawie rozważeniu podlegała wyłącznie kwestia zachowania terminu określonego w art. 148 § 1 K.p.a. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny jako chybione uznał podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia powołanych przepisów prawa materialnego zmierzające w istocie do zakwestionowania ostatecznej decyzji wydanej w trybie zwykłym, które w rozpoznawanej sprawie nie mogły być rozważane.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zamierzonego skutku nie mogły odnieść również zarzuty naruszenia wskazanych przepisów postępowania. Sposób zredagowania zarzutów i ich uzasadnienie sprowadza się do stwierdzenia, że w sprawie istniała przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego określona w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., a Sąd pierwszej instancji zaakceptował błędną wykładnię tego przepisu dokonaną przez organ oraz błędnie ocenił kwestię zachowania przez skarżącego terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania i w konsekwencji nie zastosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. mimo, że zaskarżone postanowienie organu obarczone była wadą kwalifikowaną, o jakiej mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., która dawała podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Ponadto w ocenie autora skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, że organy orzekające w sprawie naruszyły art. 149 § 1, § 2, § 3 K.p.a., albowiem badały przyczynę wznowienia przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania, a także naruszyły szczegółowo określone w pkt II lit. d i e przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza zarzutów naruszenia powołanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania prowadzi do wniosku, że jej autor nie zauważył, iż w niniejszej sprawie postępowanie w sprawie wznowienia postępowania administracyjnego zakończyło się na etapie wstępnym, w którym organ badał jedynie kwestię formalnej dopuszczalności przeprowadzenia postępowania wznowieniowego. Zakres tego badania obejmował ustalenie, czy żądanie pochodzi od strony, czy zachowano termin do złożenia żądania i czy wnoszący żądanie wskazał przesłankę wznowienia. Podkreślić należy, iż organ administracji jest obowiązany z urzędu badać zachowanie terminu do złożenia podania o wznowienie postępowania, bowiem wszczęcie postępowania wznowieniowego na wniosek strony, pomimo uchybienia terminu, stanowi rażące naruszenie prawa, godzi bowiem w zasadę trwałości decyzji administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 6 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 773/09, Lex nr 597851). W niniejszej sprawie organ po ustaleniu, że W.G. o okoliczności powoływanej jako podstawa wznowienia z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. dowiedział się najpóźniej w dniu 4 listopada 2011 r., a podanie o wznowienie postępowania złożył w dniu 27 kwietnia 2012 r., a więc z uchybieniem terminu określonego w art. 148 § 1 K.p.a., wydał postanowienie o odmowie wznowienia postępowania (art. 149 § 3 K.p.a.). Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że to ustalenie organu było prawidłowe. Powyższego stwierdzenia nie zmienia powoływanie się przez skarżącego na fakt, iż w dniu 4 listopada 2011 r. znana była mu jedynie kopia oświadczenia W.G. z dnia 26 lutego 1992 r., a nie jego oryginał (z którym zapoznał się dopiero w dniu 23 kwietnia 2012 r.), istotne jest bowiem to, że powoływana okoliczność była mu znana wcześniej, aniżeli wskazał w podaniu o wznowienie postępowania administracyjnego.
W sprawie brak było zatem podstaw do wydania przez organ postanowienia o wznowieniu postępowania. W konsekwencji organ nie przystąpił do następnego etapu postępowania rozpoznawczego i nie rozważał przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skoro w sprawie nie dokonywano wykładni art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. to zarzut, iż była ona błędna, jest nietrafny. Podobnie ocenić należy zarzut naruszenia art. 149 § 1, § 2 i § 3 K.p.a., albowiem w sprawie nie badano przyczyny wznowienia postępowania.
Jako chybione uznał również zarzuty dotyczące naruszenia powołanych w skardze kasacyjnej w pkt II lit. d i e przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Uszło bowiem uwadze jej autora, że w tej sprawie, z uwagi na jej przedmiot, nie zachodziła potrzeba przeprowadzenia postępowania dowodowego, w szczególności przesłuchania świadków, przeprowadzenia rozprawy administracyjnej "co do rzeczywistego znaczenia oświadczenia złożonego przez W.G.", czy też "udzielenia skarżącemu oraz W.G. niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, aby nie ponieśli szkody z powodu nieznajomości prawa".
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 p.p.s.a. podlega oddaleniu.
Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, wyjaśnić należy, iż w niniejszej sprawie działa on na zasadzie prawa pomocy. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za zastępstwo wykonane na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a.
Jednocześnie wyjaśnić należy, iż w świetle art. 248 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów postępowania, jeżeli obowiązek taki wynika z innych przepisów. W niniejszej sprawie obowiązek zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wynikał z art. 204 pkt 1 p.p.s.a., jednak Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia od W.G. na rzecz Ministra Skarbu Państwa zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.