I OSK 2551/24

I OSK 2551/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Iwona Bogucka /sprawozdawca/
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Marek Stojanowski
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Sz 392/24 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2024-10-03
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 3 ust. 4, art. 39 ust. 1, art. 119 ust. 2 pkt 5
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 8 par. 2, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit c, art. 151, art. 174 pkt 2, art. 182 par. 2, art. 183 par. 1 i 2, art. 184, art. 209, art. 210, art. 250
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: NSA Marek Stojanowski NSA Iwona Bogucka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 3 października 2024 r., sygn. akt II SA/Sz 392/24 w sprawie ze skargi A.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 29 kwietnia 2024 r., nr SKO/WT/430/1452/2024 w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W SZCZECINIE WYROKIEM Z 3 PAŹDZIERNIKA 2024 R. ODDALIŁ SKARGĘ A.N. NA DECYZJĘ SAMORZĄDOWEGO KOLEGIUM ODWOŁAWCZEGO W SZCZECINIE Z 29 KWIETNIA 2024 R. W PRZEDMIOCIE ZASIŁKU OKRESOWEGO.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący zastępowany przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy. Pełnomocnik zaskarżył to rozstrzygnięcie w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania bądź uchylenie decyzji obu instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Dodatkowo wniósł o zasądzenie kosztów udzielonej pomocy prawnej w ramach prawa pomocy, powiększonych o podatek od towarów i usług, które to koszty nie zostały pokryte w całości ani części. Ponadto pełnomocnik zrzekł się prawa rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:
1) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., przez nieuchylenie zaskarżonej decyzji i bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji, gdy skarżona decyzja naruszała art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: k.p.a., przez niewskazanie faktów, które organ drugiej instancji uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co powinno skutkować jej uchyleniem;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez nieuchylenie zaskarżonej decyzji i bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji, gdy skarżona decyzja naruszała art. 8 § 2 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie, w jakim organ drugiej instancji, mając na uwadze zasadę utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw, pominął fakt braku wyczerpującego uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, a w szczególności niewyjaśnienia, z jakich przyczyn pomoc w zakresie zasiłku okresowego różni się od wysokości przyznanego zasiłku w miesiącach poprzedzających wydanie zaskarżonej decyzji;
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. nieuchylenie zaskarżonej decyzji i bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji, gdy skarżona decyzja naruszała art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., w zakresie, w jakim organy obu instancji nie wyjaśniły wszystkich okoliczności istotnych dla indywidualnego rozstrzygnięcia sprawy, takich jak uzasadnione potrzeby skarżącego, zwiększenie kosztów eksploatacji mieszkania – brak odniesienie w decyzji, jednocześnie dokonując dowolnej oceny materiału dowodowego z uwagi na fakt jego niekompletności;
2) przepisów prawa materialnego, tj. art. 151 p.p.s.a. przez bezzasadne oddalenie skargi, podczas gdy organy dopuściły się naruszenia prawa materialnego, tj. art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r. poz. 901, z późn. zm.), dalej: u.p.s., przez jego niewłaściwe zastosowanie, przekroczenie granic uznania administracyjnego, polegające na niedostosowaniu przez organ wysokości świadczenia w sposób indywidualny, przyznanie skarżącemu świadczenia w zaniżonej wartości w stosunku do poprzednich miesięcy, która nie została w żaden sposób przez organ uzasadniona na podstawie zebranego materiału dowodowego oraz okoliczności związanych z możliwościami organu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego postanowienia determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół zagadnienia zasadności i prawidłowości limitowania świadczeń finansowanych ze środków pomocy społecznej. W rozpoznawanej sprawie skarżącemu w wyniku rozpatrzenia złożonego przez niego wniosku przyznano bowiem zasiłek okresowy na okres 1-31 marca 2024 r. w minimalnej dopuszczalnej wysokości. Rozpatrujące wniosek organy stwierdziły, że skarżący spełnia przesłanki uprawniające go do uzyskania tego świadczenia, przy czym zaznaczyły, że możliwości finansowe organów pomocy społecznej są ograniczone i muszą one zabezpieczyć środki na realizację wzrastającej liczby wniosków, co uzasadnia limitowanie wysokości udzielanych świadczeń. Organy podkreśliły przy tym, że skarżący stale korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, które nie powinny być traktowane jako stałe źródło dochodu. Prawidłowość tego stanowiska została potwierdzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w zaskarżonym wyroku. Uzasadniając wyrok, Sąd wskazał ponadto, że organy pomocy społecznej nie mają obowiązku przyznawania świadczeń w wysokości wskazanej przez wnioskodawców, a przyznanie świadczenia w wysokości odmiennej od przyznawanej w poprzednich okresach nie świadczy o naruszeniu obowiązku respektowania utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym.
Przechodząc do rozpoznania poszczególnych zarzutów, należy wskazać, że postawienie skutecznego zarzutu naruszenia przez wojewódzki sąd administracyjny przepisów postępowania na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., jak i uchylenie aktu administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. niezbędne jest wykazanie, że w rozpoznawanej sprawie wystąpił błąd w związku ze stosowaniem przepisów postępowania, który mógł mieć istotny, a nie jakikolwiek, wpływ na wynik sprawy. Niewykazanie takiej okoliczności czyni stawiany zarzut nieskutecznym.
W rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej stawiając zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., nie wykazał jaki wpływ na wynik sprawy miało niewskazanie w uzasadnieniu decyzji faktów, które organ drugiej instancji uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Pełnomocnik skarżącego kasacyjnie ograniczył się zasadniczo do stwierdzenia, że skutek taki występował i uzasadniał uchylenie zaskarżonej decyzji, bez wskazania, w jaki sposób późniejsze sporządzenie uzasadnienia decyzji ma wpływ na zawarte w niej rozstrzygnięcie.
Z uwagi na powyższe zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. nie mógł zostać uwzględniony.
Przechodząc do analizy zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 2 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., należy wskazać, że zgodnie z art. 8 § 2 k.p.a. organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. W tym miejscu należy zaznaczyć, że w myśl art. 3 ust. 4 u.p.s. potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przyjąć zatem należy, że możliwości pomocy społecznej stanowią element stanu faktycznego w rozumieniu art. 8 § 2 k.p.a. Oznacza to, że jakakolwiek zmiana środków przeznaczonych na świadczenia pomocy społecznej bądź zmiana spodziewanej liczby beneficjentów pomiędzy poszczególnymi okresami powoduje, że nowa sprawa nie jest rozstrzygana w takim samym stanie faktycznym. Skoro zatem jak wskazano to w decyzji organu pierwszej instancji pomiędzy 2023 r. i 2024 r. nastąpiła zarówno istotna zmiana wysokości środków na świadczenia pomocy społecznej oraz zmiana spodziewanej liczby beneficjentów pomocy społecznej, to rozstrzygnięcie wydawane w kontrolowanym postępowaniu nie było wydawane w tym samym stanie faktycznym co analogiczne decyzje wydane w stosunku do skarżącego w poprzednich okresach.
W świetle powyższych wywodów również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 2 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. nie mógł zostać uwzględniony.
Na marginesie powyższego należy dodatkowo wskazać, że niezasadne było oczekiwanie autora skargi kasacyjnej, zgodnie z którym prowadzące postępowanie organy powinny były wskazać dane dotyczące osób, które znajdowały się w podobnej sytuacji życiowej i otrzymywały zasiłek okresowy na podobnym poziomie. Brak jest bowiem podstaw do oczekiwania, że uzasadnienie decyzji w przedmiocie zasiłku okresowego będzie konstruowane w sposób umożliwiający porównanie indywidualnej sytuacji wnioskodawcy z sytuacją innych beneficjentów pomocy społecznej. Dodatkowo należy zauważyć, że art. 119 ust. 2 pkt 5 u.p.s. ustanawia tajemnicę pomocy społecznej, która ma przeciwdziałać ujawnianiu tego typu informacji przez pracowników organów pomocy społecznej. Powoduje to, że uzasadnienie decyzji w przedmiocie zasiłku okresowego nie powinno zawierać informacji o innych beneficjentach działań organu wydającego decyzję.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie takich okoliczności sprawy jak uzasadnione potrzeby skarżącego czy zwiększenie kosztów eksploatacji mieszkania, wskazać należy, że przepisy ustawy o pomocy społecznej w zakresie zasiłku okresowego nie precyzują elementów stanu faktycznego, które podlegają obligatoryjnemu ustaleniu, poza kryterium dochodowym oraz przyczyną ubiegania się o przyznanie tego świadczenia. Brak jest zatem podstaw do uznania, że niewyjaśnienie takich okoliczności sprawy jak wysokość kosztów eksploatacji mieszkania czy niezbędnych podstaw wnioskodawcy z uwagi na kształt obowiązujących przepisów miało istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił wniosek, który zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. jest niezbędny, aby umożliwić sądowi administracyjnemu uchylenie zaskarżonej decyzji. Na marginesie powyższego należy także odnotować, że świadczenie, o które wnioskował skarżący, zostało mu przyznane, przy czym jego wysokość stosownie do art. 3 ust. 4 u.p.s., tj. zgodnie z obowiązującymi przepisami, podlegała limitowaniu.
W konsekwencji powyższego zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należało uznać za niezasadny.
W rozpoznawanej sprawie brak było także podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 39 ust. 1 u.p.s. Odnotować w tym miejscu należy, że art. 39 ust. 1 u.p.s. dotyczy zasiłku celowego, podczas gdy przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest kontrola działalności organów administracji publicznej w zakresie wydania decyzji o zasiłku okresowym, który uregulowany został w art. 38 u.p.s. Oznacza to, że art. 39 ust. 1 u.p.s. stanowiący podstawę analizowanego zarzutu nie był stosowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, a zatem nie mógł zostać naruszony przez ten sąd.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.