I OSK 2549/24

I OSK 2549/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Iwona Bogucka /sprawozdawca/
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Marek Stojanowski
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Sz 377/24 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2024-10-16
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 106 ust. 5
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 8par. 1, art. 61a art. 77 par. 1, art. 80, art.  105 par. 1, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 182 par. 2, art. 183 par. 1 i 2, art. 184, art. 209, art. 210, art. 250
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: NSA Marek Stojanowski NSA Iwona Bogucka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 października 2024 r., sygn. akt II SA/Sz 377/24 w sprawie ze skargi A.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 8 kwietnia 2024 r., nr SKO.WT.430/1147/2024 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwiększenia kwoty świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i domu" oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W SZCZECINIE WYROKIEM Z 16 PAŹDZIERNIKA 2024 R. ODDALIŁ SKARGĘ A.N. NA DECYZJĘ SAMORZĄDOWEGO KOLEGIUM ODWOŁAWCZEGO W SZCZECINIE Z 8 KWIETNIA 2024 R. W PRZEDMIOCIE UMORZENIA POSTĘPOWANIA ADMINISTRACYJNEGO W SPRAWIE ZWIĘKSZENIA KWOTY ŚWIADCZENIA PIENIĘŻNEGO NA ZAKUP POSIŁKU LUB ŻYWNOŚCI W RAMACH PROGRAMU WIELOLETNIEGO "POSIŁEK W SZKOLE I DOMU".
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący zastępowany przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy. Pełnomocnik zaskarżył to rozstrzygnięcie w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania bądź uchylenie decyzji obu instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Dodatkowo wniósł o zasądzenie kosztów udzielonej pomocy prawnej w ramach prawa pomocy, powiększonych o podatek od towarów i usług, które to koszty nie zostały pokryte w całości ani części. Ponadto pełnomocnik zrzekł się prawa rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., przez nieuchylenie zaskarżonej decyzji i bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja naruszała:
1) art. 7 w zw. z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: k.p.a., przez niewłaściwe rozstrzygnięcie organu drugiej instancji, uchylenie decyzji i umorzenie postępowania w' sytuacji, gdy organ powinien był merytorycznie rozpoznać sprawę;
2) art. 8 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie, w jakim organ drugiej instancji założył, że wniosek skarżącego o zwiększenie dofinansowania stanowi odwołanie i nie może być przedmiotem decyzji, gdyż w tym zakresie nie wydano jeszcze ostatecznej decyzji;
3) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., w zakresie, w jakim organy obu instancji nie wyjaśniły wszystkich okoliczności istotnych dla indywidualnego rozstrzygnięcia sprawy, takich jak uzasadnione potrzeby skarżącego, nadto błędnie interpretowały rodzaj złożonego przez skarżącego wniosku, który wprost wskazał, że wniosek ten nie stanowi odwołania od decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej, należy wyjaśnić, że decyzją z 3 stycznia 2024 r. Prezydent Miasta Szczecin przyznał skarżącemu świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i domu" w kwocie 50 zł w okresie od 1 stycznia do 29 lutego 2024 r.
Skarżący w dniu 2 lutego 2024 r. złożył odwołanie od tej decyzji, jednocześnie odrębnym pismem z tej samej daty domagając się podwyższenia przyznanej mu wcześniej kwoty. Oświadczeniem z 6 lutego 2024 r. wyjaśnił, że dodatkowe pismo nie stanowi odwołania od decyzji z 3 stycznia 2024 r.
Decyzją z 22 lutego 2024 r. Prezydent Miasta Szczecin odmówił zwiększenia kwoty przyznanego świadczenia, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie decyzją z 8 kwietnia 2024 r. uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie administracyjne. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że Prezydent Miasta nie był władny do rozpoznania wniosku skarżącego, który powinien zostać przekazany do organu odwoławczego. Wyjaśnił także, że zmiana ostatecznej decyzji byłaby możliwa wyłącznie na podstawie art. 155 k.p.a., przy czym zaznaczył, że decyzja z 3 stycznia 2024 r. w dniu złożenia pisma nie była ostateczna.
Przywołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę na powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu wskazał, że system prawny nie dopuszcza dublowania się postępowań administracyjnych, które to zjawisko mogłoby prowadzić do wydania rozbieżnych rozstrzygnięć w odniesieniu do tego samego przedmiotu postępowania. Odnotował, że wniosek skarżącego z 2 lutego 2024 r. dotyczył tego samego świadczenia i okresu, w stosunku do którego wydano decyzję z 3 stycznia 2024 r. zaskarżoną do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie. Sąd wskazał, że zmiana wydanej decyzji w trybie art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r. poz. 901, z późn. zm.), dalej: u.p.s., była niemożliwa z uwagi na nieostateczny charakter decyzji z 3 stycznia 2024 r. Zauważył także, że na skutek zrealizowania tej decyzji wygasł przedmiotowy element stosunku administracyjnego nawiązanego na podstawie tej decyzji, która przestała kształtować sytuację skarżącego, co skutkowało brakiem przedmiotu postępowania w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s.
Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że jak ustaliły organy prowadzące postępowanie, pismo skarżącego z 2 lutego 2024 r. zgodnie z jego intencją nie stanowiło odwołania, ale odrębny wniosek o zmianę wysokości przyznanego świadczenia. Przedmiot tego wniosku był tożsamy z przedmiotem postępowania odwoławczego zainicjowanego przez skarżącego nieusatysfakcjonowanego wysokością świadczenia przyznanego na podstawie decyzji z 3 stycznia 2024 r. Wniosek ten dotyczył bowiem tego samego świadczenia i tego samego okresu świadczeniowego.
W tym miejscu należy przyznać rację Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie, że obowiązujące przepisy regulujące postępowanie administracyjne nie dopuszczają możliwości równoległego prowadzenia odrębnych postępowań dotyczących tego samego przedmiotu. Zauważyć bowiem należy, że ewentualna decyzja merytoryczna wydana w postępowaniu konkurencyjnym obarczona byłaby istotną wadą powodującą konieczność stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. W sytuacji zatem złożenia wniosku, który doprowadziłby do wszczęcia postępowania o tożsamym przedmiocie z toczącym się już albo zakończonym innym postępowaniem, organ powinien odmówić wszczęcia takiego postępowania na podstawie art. 61a k.p.a., a w sytuacji gdy postępowanie takie zostało wszczęte, powinno zostać umorzone na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
Jednocześnie uznać należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że w przypadku decyzji dotyczących świadczeń z zakresu pomocy społecznej zmienianych w trybach nadzwyczajnych pierwszeństwo należy przyznać trybowi uregulowanemu w art. 106 ust. 5 u.p.s. Zgodzić przy tym należy się ze stanowiskiem tego sądu, który wskazał, że tryb ten może być stosowany wyłącznie w odniesieniu do decyzji ostatecznych. Stanowisko to jest bowiem zgodne tak ze wskazaniami doktryny, jak i zapatrywaniami orzecznictwa wyrażonymi m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 659/19, które skład orzekający w rozpoznawanej sprawie przyjmuje za swoje. Oznacza to, że zastosowanie wspomnianego trybu w niniejszej sprawie było niemożliwe z uwagi na fakt, że w dacie złożenia wniosku o podwyższenie świadczenia, decyzja z 3 stycznia 2024 r. przyznająca świadczenie w wysokości niesatysfakcjonującej skarżącego nie miała waloru decyzji ostatecznej.
W świetle powyższych wywodów, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. należało uznać za niezasadny.
Przechodząc do rozpoznania zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., należy przyznać rację autorowi skargi kasacyjnej, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie nieprawidłowo uznało, że wniosek skarżącego z 2 lutego 2024 r., zgodnie z jego intencją, nie stanowił odwołania od decyzji z 3 stycznia 2024 r., a zatem nie powinien być przekazany do rozpatrzenia przez organ odwoławczy. Jak jednakże wskazano to powyżej, rozpatrzenie tego wniosku powinno było skutkować umorzeniem postępowania z uwagi na jego konkurencyjność, tj. wydaniem rozstrzygnięcia zasadniczo tożsamego z kierunkiem zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że błąd organu odwoławczego nie miał istotnego wpływu na wynik sprawy, który to wpływ jest niezbędny do uchylenia decyzji na podstawia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
W konsekwencji powyższego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie brak było także podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.
Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., ponownie należy stwierdzić, że skoro wniosek skarżącego z 2 lutego 2024 r. inicjował postępowanie, którego przedmiot był tożsamy z przedmiotem innego toczącego się już postępowania administracyjnego, to wszczęte postępowanie powinno zostać umorzone. W sytuacji takiej organy nie miały obowiązku wyjaśniania okoliczności niezbędnych do merytorycznego załatwienia wniosku, które było niedopuszczalne. W konsekwencji niewyjaśnienie tych okoliczności nie może być traktowane jako naruszenie zasad prowadzenia postępowania wyjaśniającego, które powodowałoby konieczność uchylenia wydanego rozstrzygnięcia. Tym samym w rozpoznawanej sprawie analizowany zarzut nie mógł przynieść skutku spodziewanego przez autora skargi kasacyjnej.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.