I OSK 2524/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA i decyzje administracyjne, uznając, że decyzja o naliczeniu opłat za zarząd nieruchomością może stanowić samoistny dowód istnienia zarządu w postępowaniu uwłaszczeniowym.
Sprawa dotyczyła odmowy stwierdzenia nabycia przez Polskie Koleje Państwowe S.A. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości z mocy prawa z 1990 r. Sądy administracyjne niższych instancji uznały, że brak było wystarczających dowodów na istnienie zarządu nieruchomością przez PKP w kluczowym dniu. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił te rozstrzygnięcia, opierając się na uchwale NSA (I OPS 2/23), która stwierdza, że decyzja o naliczeniu opłat za zarząd może być samoistnym dowodem istnienia zarządu w postępowaniu uwłaszczeniowym.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Polskich Kolei Państwowych S.A. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii odmawiającą stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. Sądy niższych instancji uznały, że PKP S.A. nie wykazały istnienia zarządu nieruchomością w wymaganym terminie, opierając się na stanowisku, że decyzja o naliczeniu opłat za zarząd nie jest wystarczającym dowodem prawnym. NSA, powołując się na własną uchwałę (I OPS 2/23), uznał to stanowisko za błędne. Stwierdził, że decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat za zarząd nieruchomością, zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 1998 r., może stanowić samoistny dowód istnienia zarządu w postępowaniu uwłaszczeniowym. W związku z tym NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz decyzje administracyjne, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania organowi, który będzie musiał uwzględnić tę wykładnię.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością może stanowić samoistny dowód stwierdzenia posiadania gruntu w zarządzie w postępowaniu o stwierdzenie nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego.
Uzasadnienie
NSA oparł się na uchwale I OPS 2/23, która interpretuje § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia z 1998 r. jako dopuszczający taką decyzję jako dowód, bez konieczności odwoływania się do zaginionej decyzji ustanawiającej zarząd.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (14)
Główne
u.g.n. art. 200 § 1
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Pomocnicze
Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu art. 4 § 1 pkt 6
Decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością może stanowić samoistny dowód stwierdzenia posiadania gruntu w zarządzie.
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości art. 38 § 2
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości art. 87
p.p.s.a. art. 183 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 188
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 203 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 209
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 75 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Decyzja o naliczeniu opłat za zarząd nieruchomością jest samoistnym dowodem istnienia zarządu w postępowaniu uwłaszczeniowym. Organy administracji i WSA błędnie zinterpretowały § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia z 1998 r. i przepisy k.p.a.
Godne uwagi sformułowania
Decyzja o naliczeniu albo aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością może stanowić samoistny dowód stwierdzenia posiadania wskazanego w tej decyzji gruntu w zarządzie.
Skład orzekający
Joanna Skiba
sprawozdawca
Piotr Niczyporuk
członek
Piotr Przybysz
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja dowodów w postępowaniu uwłaszczeniowym, w szczególności znaczenie decyzji o naliczeniu opłat za zarząd nieruchomością."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z uwłaszczeniem z 1990 r. i przepisów wykonawczych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego precedensu prawnego w zakresie uwłaszczenia nieruchomości przez duże przedsiębiorstwa państwowe, co ma znaczenie dla wielu podmiotów i interpretacji przepisów z lat 90.
“Decyzja o opłatach za zarząd nieruchomością kluczem do uwłaszczenia? NSA wyjaśnia.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 2524/23 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-09-04 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-10-24 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Joanna Skiba /sprawozdawca/ Piotr Niczyporuk Piotr Przybysz /przewodniczący/ Symbol z opisem 6070 Uwłaszczenie państwowych osób prawnych oraz komunalnych osób prawnych Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Sygn. powiązane I SA/Wa 2343/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-02-24 Skarżony organ Minister Rozwoju Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 344 art. 200 ust. 1 Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2343/22 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 7 lipca 2022 r. nr DO-II.7610.118.2022.KC w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 22 kwietnia 2022 r., nr NWIV.752.181.2013; 2. zasądza od Ministra Finansów i Gospodarki na rzecz Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie kwotę 660 (sześćset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 lutego 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2343/22, oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 7 lipca 2022 r. nr DO-II.7610.118.2022.KC w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wojewoda Śląski decyzją z 10 czerwca 2014 r., nr NWIV.752.181.2013 (na skutek wniosku Spółki z 19 grudnia 2005 r.) odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Polskie Koleje Państwowe w Warszawie, prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w K., obręb [...], oznaczonego jako działka nr [...] o pow. 0,0654 ha, k.m. 3, zapisanej w księdze wieczystej nr [...]. Pismem z 24 czerwca 2014 r. spółka Polskie Koleje Państwowe S.A. wniosła odwołanie od ww. decyzji Wojewody Śląskiego z 10 czerwca 2014 r. Wojewoda Śląski, działając na podstawie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r., poz. 1899, dalej jako "u.g.n.") oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 z późn. zm.), decyzją z 22 kwietnia 2022 r., nr NWIV.752.181.1.2013 odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r., przez Polskie Koleje Państwowe w Warszawie prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa, położonego w K., obręb [...], oznaczonego jako działka nr [...] o pow. 0,0654 ha, zapisanej w księdze wieczystej nr [...]. Pismem z 10 maja 2021 r. PKP S.A. wniosła odwołanie od ww. decyzji Wojewody Śląskiego z 7 lipca 2022 r. Minister Rozwoju i Technologii decyzją z 7 lipca 2022 r., nr DO-II.7610.118.2021.KC, utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z 22 kwietnia 2022 r. W uzasadnieniu wskazał, że Wojewoda rozpoznając wniosek Polskich Kolei Państwowych S.A. ustalił, iż przedmiotowy grunt w dniu 5 grudnia 1990 r. oraz obecnie stanowi własność Skarbu Państwa, zaś podstawę ujawnienia prawa własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej nr [...] stanowi zaświadczenie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Mysłowicach z 24 kwietnia 1962 r., znak: R.L.6-C/108.62. Z treści księgi wieczystej nr [...] wynika, iż wpis prawa własności działki nr [...] na rzecz Skarbu Państwa jest aktualny. Powyższe okoliczności nie budzą wątpliwości i nie zostały zakwestionowane przez skarżącą. jednakże kwestią sporną na gruncie niniejszej sprawy jest okoliczność, czy przedmiotowy grunt znajdował się w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe w Warszawie w okresie przed dniem 5 grudnia 1990 r. Minister wyjaśnił, że obowiązująca w dniu 5 grudnia 1990 r. ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99) przewidywała powstanie zarządu do gruntu w ściśle określony sposób. Zgodnie z art. 38 ust. 2 ww. ustawy państwowe jednostki organizacyjne uzyskują grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości. Ponadto na podstawie art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. grunty państwowe będące w dniu wejścia ww. ustawy tj. dnia 1 sierpnia 1985 r., w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych, które to zostało ustanowione między innymi na podstawie ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159) przechodzą w zarząd tych jednostek. Organ odwoławczy stwierdził, że zarząd był ustanawiany nie w sposób ogólny, lecz tylko dla ściśle określonych składników mienia. Istnienia zarządu nie można domniemywać. Dalej wskazał, że potwierdzenie prawa zarządu do nieruchomości następuje na podstawie co najmniej jednego z dokumentów wymienionych enumeratywnie w § 4 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. Jak wynika z akt sprawy wnioskodawczyni - Polskie Koleje Państwowe S.A. - na potwierdzenie przysługiwania PKP zarządu przedmiotowym gruntem objętym wnioskiem uwłaszczeniowym z 19 grudnia 2005 r. - załączyła decyzję Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w Katowicach z 5 stycznia 1988 r., znak: G.09.8224/4/1/88/Opł. o ustaleniu dla Śląskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych opłaty rocznej za zarząd gruntem wraz z załącznikiem do tej decyzji. Do przedmiotowego wniosku uwłaszczeniowego dołączono również decyzję Geodety Miejskiego w Katowicach z 20 stycznia 1989 r., znak: G.09.8222/wł/308/89/Opł. zmieniającą z dniem 1 stycznia 1989 r., treść ww. decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w Katowicach z 5 stycznia 1989 r., znak: G.09.8222/4/1/88/Opł. o naliczeniu opłat za zarząd nieruchomościami Skarbu Państwa przez Śląską Dyrekcję Okręgową Kolei Państwowych w Katowicach. W ocenie organu odwoławczego żaden ze zgromadzonych w sprawie dowodów nie potwierdził istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu przysługującego Polskim Kolejom Państwowym w Warszawie do przedmiotowej nieruchomości. W szczególności nie jest nim ww. decyzja Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w Katowicach z 5 stycznia 1988 r. o ustaleniu dla Śląskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych opłaty rocznej za zarząd gruntem oraz zmieniająca ją decyzja Geodety Miejskiego w Katowicach z 20 stycznia 1989 r. Minister wyjaśnił, że mimo iż decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością została wymieniona wśród dokumentów stanowiących dowód na istnienie po stronie przedsiębiorstwa prawa zarządu (§ 4 ust. 1 pkt 6 ww. rozporządzenia), to jednocześnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że tego rodzaju rozstrzygnięcie (mające charakter faktyczny) nie jest wystarczającym dowodem ustanowienia zarządu w sensie prawnym, który mógł powstać jedynie zgodnie z przywołanymi już wcześniej art. 38 ust. 2 oraz art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. Oznacza to, iż decyzja o naliczeniu i aktualizacji opłat może być uznana za podstawę stwierdzenia istnienia prawa użytkowania (zarządu) jedynie wyjątkowo, gdy była wydana w nawiązaniu do decyzji o ustanowieniu tego prawa, która zaginęła lub uległa zniszczeniu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 1406/13; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 651/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 września 2016 r., sygn. akt II SA/GI 637/16 - publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Tymczasem - treść ww. decyzji z 5 stycznia 1988 r. oraz decyzji z 20 stycznia 1989 r. nie wskazuje na podstawie jakiego dokumentu przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w zarządzie Polskich Kolei Państwowych w Warszawie. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie we wspomnianym na wstępie wyroku oddalił skargę. Sąd podzielił ocenę organów, że zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdził istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu przysługującego poprzedniczce prawnej skarżącej spółki do wnioskowanych nieruchomości. Akta sprawy potwierdzają, że w odniesieniu do spornej nieruchomości skarżąca nie wylegitymowała jednym z dokumentów, o których mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia. Ma to zaś w niniejszej sprawie kluczowe znaczenie, gdyż o zarządzie lub użytkowaniu nie świadczy samo przeznaczenie gruntu lub władanie nim przez poprzedniczkę prawną skarżącej. Nie mogły więc przynieść oczekiwanego rezultatu argumenty skargi, że organy przeprowadziły niewystarczające postępowanie dowodowe, czym naruszyły art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyły Polskie Koleje Państwowe S. A. w Warszawie zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu zarzucono: a. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, w postaci: 1) art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 344, dalej jako u.g.n.) poprzez bezzasadne przyjęcie, iż Polskie Koleje Państwowe S.A. nie nabyły z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, pomimo że w niniejszej sprawie realizowały się wszystkie podstawy do jej uwłaszczenia, b. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez Organ art. 75 § 1 ab initio k.p.a. oraz art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na ograniczeniu w postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych, mimo że takie ograniczenie jest nieuzasadnione, nie wynika wprost z przepisu ustawy, przerzuca na stronę odpowiedzialność za ewentualne błędy organu administracji państwowej, a przez wprowadzenie takiego wymogu ex post - faktycznie pozbawia stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych, przy jednoczesnym przerzuceniu obowiązków dowodowych na stronę; gdyby Sąd I instancji dostrzegł powyższe uchybienie, zaskarżone rozstrzygnięcie mogłoby być inne, tj. skarga mogłaby zostać uwzględniona, W oparciu o powyższe skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania od Organu na rzecz skarżącej, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, Skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024, poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę wyłącznie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Analiza przywołanych w niniejszej sprawie podstaw skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że złożona skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Przed odniesieniem się do zarzutów należało przypomnieć, że zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r., dokumentem potwierdzającym prawo zarządu do nieruchomości może być – obok innych wskazanych tam dokumentów – także decyzja o naliczeniu albo aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością. Przepis ten nie formułuje wymogu, aby taka decyzja musiała wprost odwoływać się do zaginionej lub zniszczonej decyzji o ustanowieniu prawa, aby mogła być uznana za wystarczającą podstawę do potwierdzenia prawa zarządu. Mówi on jedynie o tym, że również decyzja o opłatach może być dowodem na potwierdzenie istniejącego dotąd prawa zarządu. Decyzja o naliczeniu bądź aktualizacji opłat miała i ma na celu ustalenie, czyją powinnością jest wnoszenie określonych należności z tytułu zarządzania cudzą nieruchomością. Wydanie takiej decyzji przez właściwy organ, co do zasady, powinno poprzedzać ustalenie, kto w świetle prawa sprawuje zarząd nad daną nieruchomością. Jeżeli w decyzji "opłatowej" wskazano dany podmiot jako zobowiązany do uiszczania opłaty za zarząd, to należy przyjąć, że stanowi ona potwierdzenie, że podmiot ten posiadał określone prawo do nieruchomości. Pomimo jednoznacznego brzmienia wskazanego przepisu, w orzecznictwie sądów administracyjnych ujawniła się rozbieżność, co do roli decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłaty za zarząd nieruchomością w potwierdzaniu istnienia prawa zarządu na dzień 5 grudnia 1990 r. Pierwsze stanowisko zakładało, że taka decyzja nie stanowi wystarczającej (samoistnej) podstawy do stwierdzenia istnienia zarządu, ale powinna się ona wyraźnie odwoływać do zaginionej lub zniszczonej decyzji ustanawiającej prawo. Według poglądu przeciwnego, samo wydanie decyzji o naliczeniu opłat wystarczało, by wykazać istnienie zarządu, bez konieczności powołania się na inną decyzję źródłową. Rozbieżność ta wynikała głównie z odmiennej interpretacji przepisów i wniosków z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Zwolennicy pierwszego ze stanowisk powoływali się na fakt podjęcia dwóch uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego (I OPS 2/16 oraz I OPS 5/17). Uchwały te dotyczą okoliczności wykazywania prawa zarządu, pomijając ograniczenie do PKP, w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, w którym wojewoda rozstrzyga w drodze decyzji administracyjnej, czy własność nieruchomości Skarbu Państwa przeszła z mocy samego prawa w dniu 27 maja 1990 r. na rzecz określonej gminy. Wykazanie bowiem istnienia prawa zarządu na takiej nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. wyklucza nabycie własności tej nieruchomości przez gminę na podstawie powołanego art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przedmiotem decyzji wojewody jest w tych sprawach rozstrzygnięcie sporu o przysługiwanie prawa własności do nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. właściwej gminie. Ani w ustawie z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, ani w przepisach wykonawczych do tej ustawy nie zostało jednak określone, jakimi dowodami należało wykazywać przysługiwanie prawa zarządu - w dniu 27 maja 1990 r. - państwowej jednostce organizacyjnej. To doprowadziło Naczelny Sąd Administracyjny do konstatacji, której wyraz dano w uzasadnieniu uchwały z dnia 16 grudnia 2024 r. sygn. I OPS 2/23, a mianowicie, że uchwały te, choć dotyczą kwestii wykazywania prawa zarządu w odniesieniu do PKP – to nie znajdują one zastosowania przy ocenie, czy decyzja o naliczeniu opłat za zarząd może stanowić dowód istnienia zarządu - w dniu 5 grudnia 1990 r. - w postępowaniu uwłaszczeniowym. Uchwały te odnoszą się bowiem do tzw. komunalizacji, natomiast uwłaszczenie jest odrębną procedurą, w której rozstrzyga się o przekształceniu dotychczasowego zarządu w prawo użytkowania wieczystego. W konsekwencji, orzeczenia dotyczące komunalizacji nie przesądzają o dopuszczalności wykorzystania decyzji o ustaleniu opłat za zarząd jako dowodu w postępowaniu uwłaszczeniowym opartym na art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Na odmienność tę Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę w uzasadnieniu uchwały I OPS 2/16 stwierdzając, że: "Decyzja o wymiarze opłaty z tytułu zarządu nie jest więc w postępowaniu komunalizacyjnym wystarczająca dla uznania istnienia po stronie PKP zarządu. Natomiast w postępowaniu uwłaszczeniowym o stwierdzenie nabycia przez PKP prawa użytkowania wieczystego decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu jest jednym z dowodów, na których podstawie dokonuje się stwierdzenia prawa do zarządu. Wynika to z treści § 4 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. Nr 23, poz. 97). Rozporządzenie to zostało wydane na podstawie delegacji zawartej w ustawie (art. 2d) z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) i dotyczy wyłącznie postępowania o stwierdzenie nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego." Należy zaakcentować, że powoływanie się na uzasadnienie wyroków Trybunału Konstytucyjnego (z 22 listopada 1999 r., sygn. akt U 6/99, oraz z 9 kwietnia 2002 r., sygn. akt U 10/00) jest nietrafne, gdyż dotyczy ono innych przepisów (odpowiednio: § 6 oraz § 9 ust. 2 rozporządzenia), a nie § 4 ust. 1 pkt 6, który stanowił podstawę rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Wskazuje się również, że wywodzenie normatywnych ograniczeń z samego uzasadnienia orzeczenia Trybunału, dotyczącego innego stanu faktycznego i prawnego, jest niedopuszczalne w świetle art. 2 Konstytucji RP. Potwierdza to uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. I OPS 3/11), w pkt. 3.6 uzasadnienia której zwrócono uwagę, że nie jest tak, że wynik wykładni prawa dokonanej przez Trybunał, znajdujący odzwierciedlenie w uzasadnieniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego – nawet orzeczenia merytorycznego – ma charakter prawnie wiążący inne organy władzy publicznej, w tym sądy. To wszystko sprawia, że wykładnia § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia przeprowadzona z wykorzystaniem dyrektyw językowych, celowościowych i systemowych prowadzi do spójnego wniosku, któremu wyraz dał Naczelny Sąd Administracyjny w wiążącej w niniejszej sprawie uchwale o sygn. I OPS 2/23, a mianowicie, że: w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne decyzja, o której mowa w § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. z 1998 r. Nr 23 poz. 120), może stanowić samoistny dowód stwierdzenia posiadania wskazanego w tej decyzji gruntu w zarządzie, o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344 ze zm.)". Skoro zatem w okolicznościach rozpatrywanej sprawy skarżąca spółka wywodzi swoje prawo do nieruchomości objętej żądaniem wniosku z decyzję Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w Katowicach z 5 stycznia 1988, nr G.09.8222/4/1/88/Opł, ustalająca dla Śląskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych opłaty rocznej za zarząd gruntem wraz z załącznikiem do tej decyzji, położonym w K., to nieprawidłowe było odrzucenie tej decyzji a priori, bez weryfikacji jej wartości dowodowej w zestawieniu z całokształtem materiału dowodowego. Zasadnie w tych okolicznościach zarzucono naruszenie wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów k.p.a. i trafnie podniesiono, że uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik postępowania, a w konsekwencji za przedwczesne uznać należy rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Biorąc pod uwagę zasadność skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, skorzystał z uprawnienia przewidzianego w art. 188 p.p.s.a. i rozpoznał skargę. W konsekwencji, wydana w sprawie zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Rozpoznając sprawę ponownie, organ weźmie pod uwagę wykładnię przepisów prawa materialnego przedstawioną w uzasadnieniu uchwały NSA z dnia 16 grudnia 2024 r., sygn. I OPS 2/23, oraz w niniejszym uzasadnieniu. O kosztach postępowania sądowego orzeczono w pkt 2 wyroku na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 209 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI