I OSK 2516/23

Naczelny Sąd Administracyjny2025-04-29
NSAnieruchomościWysokansa
opłata adiacenckanieruchomościpodział nieruchomościspadkobiercyprzymiot stronywznowienie postępowaniaKodeks postępowania administracyjnegoustawa o gospodarce nieruchomościamiNSA

NSA uchylił wyrok WSA i decyzje SKO, uznając, że spadkobiercy zmarłego właściciela nieruchomości mają przymiot strony w postępowaniu o ustalenie opłaty adiacenckiej.

Sprawa dotyczyła opłaty adiacenckiej, gdzie postępowanie zostało umorzone z powodu śmierci strony (O.K.). Skarżący, jako spadkobiercy, domagali się wznowienia postępowania, twierdząc, że powinni być dopuszczeni do udziału jako strony. WSA oddalił skargę, uznając, że spadkobiercy nie mieli przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji umarzającej. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że spadkobiercy mają przymiot strony, ponieważ skutki decyzji mogą dotyczyć ich praw i obowiązków związanych z odziedziczoną nieruchomością.

Sprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła opłaty adiacenckiej, która miała zostać ustalona po podziale nieruchomości. Postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte wobec O.K., który zmarł przed jego zakończeniem. Wójt Gminy umorzył postępowanie w części dotyczącej O.K., a następnie SKO stwierdziło nieważność tej decyzji. Skarżący, D.K. i J.K., będący spadkobiercami O.K., złożyli wniosek o wznowienie postępowania, argumentując, że jako strony nie zostali dopuszczeni do udziału w postępowaniu nadzorczym. SKO odmówiło uchylenia swojej decyzji, uznając, że skarżącym nie przysługuje przymiot strony. WSA w Olsztynie oddalił skargę, podzielając stanowisko SKO. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów obu instancji. Sąd uznał, że spadkobiercy O.K. mają przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji umarzającej postępowanie w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej. NSA podkreślił, że opłata adiacencka wiąże się z korzyścią majątkową właściciela nieruchomości, a w przypadku śmierci właściciela, obowiązek ten może przejść na jego następców prawnych. Brak dopuszczenia spadkobierców do udziału w postępowaniu stanowił naruszenie przepisów k.p.a. i p.p.s.a.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, spadkobiercy mają przymiot strony, ponieważ skutki stwierdzenia nieważności decyzji mogą dotyczyć ich praw i obowiązków związanych z odziedziczoną nieruchomością.

Uzasadnienie

Opłata adiacencka wiąże się z korzyścią majątkową właściciela nieruchomości. W przypadku śmierci właściciela, obowiązek ten może przejść na jego następców prawnych na podstawie art. 30 § 4 k.p.a. Brak dopuszczenia spadkobierców do udziału w postępowaniu stanowi naruszenie przepisów k.p.a.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

k.p.a. art. 151 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy uchylenia decyzji dotychczasowej w postępowaniu wznowieniowym.

k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 4

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Przesłanka wznowienia postępowania, gdy strona nie brała udziału w postępowaniu.

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Definicja strony postępowania administracyjnego.

p.p.s.a. art. 151 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy oddalenia skargi przez WSA.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uchylenia zaskarżonego wyroku przez NSA.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uchylenia zaskarżonej decyzji przez NSA.

p.p.s.a. art. 203 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.

u.g.n. art. 98a § ust. 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Podstawa ustalenia opłaty adiacenckiej.

k.p.a. art. 30 § § 4

Kodeks postępowania administracyjnego

Wstąpienie następcy prawnego strony w miejsce zmarłego w toku postępowania.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez WSA.

p.p.s.a. art. 182 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Związanie NSA granicami skargi kasacyjnej.

u.g.n. art. 98a § ust. 4

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Określenie 'zobowiązanego' do zapłaty opłaty.

u.f.p. art. 60 § pkt 7

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych

Opłaty adiacenckie jako dochód własny gmin.

k.c. art. 922

Kodeks cywilny

Nabycie spadku i wstąpienie w prawa i obowiązki spadkodawcy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Spadkobiercy zmarłego właściciela nieruchomości mają przymiot strony w postępowaniu o ustalenie opłaty adiacenckiej, ponieważ skutki tej opłaty mogą dotyczyć ich praw i obowiązków. Postępowanie o ustalenie opłaty adiacenckiej może być prowadzone wobec następców prawnych zmarłego właściciela nieruchomości. Brak dopuszczenia spadkobierców do udziału w postępowaniu stanowi naruszenie przepisów k.p.a.

Odrzucone argumenty

Skarżącym nie przysługiwał przymiot strony w postępowaniu zakończonym decyzją SKO z dnia 8 lipca 2021 r. o stwierdzeniu nieważności decyzji Wójta Gminy P.

Godne uwagi sformułowania

Rolą organu było ustalenie spadkobierców i zawiadomienie ich o toczącym się postępowaniu, tak aby występowali w nim w charakterze stron. Stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności decyzji. Właściciel nieruchomości podzielonej w dacie ustalania opłaty adiacenckiej już nie żyje, to opłata winna zostać nałożona na następcę prawnego - aktualnego właściciela nieruchomości. Nie sposób przyjąć, że racjonalny prawodawca nie przewidział takiej sytuacji [śmierci właściciela nieruchomości w okresie 3 lat od ostateczności decyzji podziałowej].

Skład orzekający

Marek Stojanowski

przewodniczący

Marian Wolanin

członek

Mariola Kowalska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie przymiotu strony w postępowaniach dotyczących opłat adiacenckich w przypadku śmierci pierwotnego właściciela nieruchomości oraz interpretacja przepisów o wznowieniu postępowania."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z opłatą adiacencką i dziedziczeniem, ale zasady dotyczące przymiotu strony w postępowaniach nadzwyczajnych mogą mieć szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego dla spadkobierców nieruchomości i interpretacji przepisów k.p.a. w kontekście opłat adiacenckich, co jest istotne dla prawników i właścicieli nieruchomości.

Spadkobiercy zapłacą za podział nieruchomości po śmierci rodzica? NSA wyjaśnia kluczowe zasady.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 2516/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Marek Stojanowski /przewodniczący/
Marian Wolanin
Mariola Kowalska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6073 Opłaty adiacenckie oraz opłaty za niezagospodarowanie nieruchomości w zakreślonym terminie
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Ol 332/23 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2023-06-20
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 151 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 i art. 28 w zw. z art. 151 ppsa
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 20 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Ol 332/23 w sprawie ze skargi D.K. i J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 23 lutego 2023 r. nr SKO.721.103.2022 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji umarzającej postępowanie w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 28 października 2022 r. znak SKO.721.45.2022, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie na rzecz D.K. kwotę 760 (siedemset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 20 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Ol 332/23, po rozpoznaniu sprawy ze skargi D.K. i J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z 23 lutego 2023 roku nr SKO.721.103.2022 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji umarzającej postępowanie w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej, oddalił skargę.
Wyrok powyższy został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze Olsztynie decyzją z 8 lipca 2021 r. stwierdziło nieważność decyzji Wójta Gminy P. z 15 stycznia 2020 r. umarzającej postępowanie w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej w części dotyczącej O.K. w całości z tej przyczyny, że została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Decyzja ta stała się ostateczna.
Pismem z 7 czerwca 2022 r. D.K. i J.K. (skarżący) złożyli wniosek o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ww. decyzją ostateczną z 8 lipca 2021 r. o stwierdzeniu w całości nieważności decyzji Wójta Gminy P. z dnia 15 stycznia 2020 r. umarzającej postępowanie w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej w części dotyczącej O.K. ponieważ jako strony nie brali oni udziału w postępowaniu nadzorczym.
Po wznowieniu postępowania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 28 października 2022 r. odmówiło uchylenia własnej decyzji z dnia 8 lipca 2021 r.
W uzasadnieniu m.in. wskazano, że postępowanie w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej z tytułu wzrostu wartości nieruchomości składającej się z działki nr [...] obrębu [...] w wyniku jej podziału, dokonanego decyzją Wójta Gminy P. z dnia 28 marca 2017 r., zostało wszczęte i prowadzone wobec B. i O.K. W dacie wszczęcia tego postępowania O.K. nie żył, albowiem zmarł prawie dwa miesiące przed wszczęciem postępowania. Rolą organu było ustalenie spadkobierców i zawiadomienie ich o toczącym się postępowaniu, tak aby występowali w nim w charakterze stron. Wójt Gminy P. błędnie umorzył postępowanie w części dotyczącej O.K. Organ podkreślił, że skarżącym nie przysługiwał przymiot stron postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy P. z dnia 15 stycznia 2020 r. w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej w części dotyczącej O.K., dlatego należało odmówić uchylenia decyzji dotychczasowej.
Po rozpoznaniu wniosku D.K. i J.K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, w uzasadnieniu którego skarżący wskazali, że błędnie uznano że dzieciom zmarłego nie przysługiwał status strony postępowania nieważnościowego, skoro skutkiem unieważnienia decyzji organu pierwszej instancji jest postępowanie o ustalenie opłaty adiacenckiej względem spadkobierców zmarłego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z 23 lutego 2022r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w całości.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z 23 lutego 2022 r. Kolegium podniosło, że wnioskodawcy nie mają interesu prawnego w tym, aby wzruszyć decyzję stwierdzającą nieważność decyzji ustalającej opłatę adiacencką we wskazanej części, bowiem owa sprawa nie dotyczy ich praw właścicielskich, które nabyli w związku ze spadkobraniem. Tym samym w decyzji wydanej w postępowaniu wznowieniowym zasadnie uznano, że w sprawie nie ma zastosowania przesłanka wymieniona w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., skoro wnioskodawcom nie przysługiwał przymiot stron postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy P.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie podniesiono, że skutkiem unieważnienia decyzji organu I instancji jest postępowanie o ustalenie opłaty adiacenckiej względem spadkobierców zmarłego. Dodali, że Kolegium doskonale wiedziało, że mogą istnieć spadkobiercy po zmarłym, a jednak nie dopuściło ich, jako strony postępowania. Skarżący nie zgodzili się z Kolegium, że dzieciom zmarłego nie przysługiwał status strony w postępowaniu stwierdzającym nieważność decyzji o umorzeniu postępowania względem ich ojca. Samo Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdziło, że rolą organu I instancji było ustalenie spadkobierców i zawiadomienie ich o toczącym się postępowaniu. Skoro Kolegium uznało, że w postępowaniu przed organem I instancji skarżący powinni zostać dopuszczeni jako strony postępowania, to logiczny i oczywisty, w ocenie skarżących, był wniosek, że przysługiwał im status strony także w postępowaniu weryfikującym decyzję organu I instancji. Wskazując na powyższe wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznał skargę za niezasadną. Sąd przedstawił przebieg postępowania wznowieniowego w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
W ocenie Sądu I instancji, Kolegium prawidłowo uznało, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała przesłanka wznowienia postępowania administracyjnego wymieniona w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., bowiem skarżącym nie przysługiwał przymiot strony w postępowaniu zakończonym decyzją tego organu z 8 lipca 2021 r. o stwierdzeniu nieważności decyzji Wójta Gminy P. z 15 stycznia 2020 r. umarzającej postępowanie w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej w części dotyczącej O.K. w całości.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wniosła D.K., skarżąc wyrok w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca kasacyjnie zarzuciła:
1. naruszenie przepisów prawa procesowego:
- art. 151 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.), w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. i art. 28 k.p.a. i w zw. z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 – dalej: p.p.s.a.) poprzez błędne uznanie, że skarżącym kasacyjnie nie przysługiwał przymiot strony w postępowaniu zakończonym decyzją SKO z 8 lipca 2021 r., podczas gdy spełniona została przesłanka wznowieniowa do uchylenia tej decyzji i wydania nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy, na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., a tym samym niezasadnie skarga została oddalona;
- art. 151 § 1 pkt 1 i art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na błędnym uznaniu, że granice wznowienia, a tym samym ocenę interesu prawnego podmiotów domagających się zakończonego ostateczną wznowienia postępowania decyzją, determinuje treść decyzji ostatecznej - umarzającej postępowanie w części, podczas gdy interes prawny ustala się w oparciu o przepisy prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie, w której decyzja umarzająca została wydana, tj. uzasadniały wszczęcie postępowania i będą stanowiły podstawę wydania decyzji merytorycznej, rozstrzygającej sprawę co do istoty, a tym samym niezasadne oddalenie skargi;
- art. 28 w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art., 151 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że skarżącej kasacyjnie nie przysługuje status strony w postępowaniu objętym wnioskiem o wznowienie, podczas gdy sąd I instancji sam wskazał w uzasadnieniu wyroku, że; "rolą organu I instancji było ustalenie spadkobierców zmarłego i zawiadomienie ich o toczącym się postępowaniu, tak aby występowali w charakterze strony"; tym samym potwierdził, że skarżący kasacyjnie będą zobowiązani do wniesienia opłaty adiacenckiej, o której mowa w art. 98a ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r. poz. 344), w miejsce zmarłego, z przepisu tego należy więc wywodzić interes prawny skarżących, tym samym skarga został niezasadnie oddalona;
- art. 134 § 1 p.p.s.a, przez zawarcie w uzasadnieniu wyroku oceny prawnej wykraczającej poza granice niniejszej sprawy, tj. wskazanie, że stwierdzenie nieważności decyzji o umorzeniu postępowania w części dotyczącej O.K. było prawidłowe, natomiast ocena taka możliwa byłaby dopiero po wydaniu decyzji na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., w zw. z art. 146 § 2 k.p.a., tj. po potwierdzeniu, że skarżącym kasacyjnie przysługują prawa strony;
Mając powyższe na uwadze skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z 23 lutego 2023 r. nr SKO.721.103.2022 oraz zasądzenie na rzecz skarżących kasacyjnie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Skarżąca kasacyjnie oświadczyła, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej - p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem pełnomocnik skarżącej kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a żadna z pozostałych stron w ustawowym terminie nie zażądała jej przeprowadzenia. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej.
W niniejszej sprawie kwestia sporna dotyczy przymiotu strony skarżącej w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy P. umarzającej postępowanie w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej w części dotyczącej O.K. Skarżąca kasacyjnie jest spadkobiercą pod tytułem ogólnym O.K. Organ odmówił w trybie wznowieniowym, na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. uchylenia decyzji dotychczasowej z powodu nieuznania jej za stronę postępowania
Uzasadnienie obu wydanych w postępowaniu nadzorczym decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie wskazuje, że brak uznania skarżącej za stronę wynika z formalnego charakteru decyzji nieważnościowej, co oznacza, zdaniem organu, i również Sądu I instancji, że skutki tej decyzji nie wpływają na sferę uprawnień prawnych skarżącej.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela powyższego stanowiska.
Przypomnieć należy, że stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności decyzji. W każdym postępowaniu organ administracji ma obowiązek samodzielnie ustalić, kto jest stroną tego postępowania, to jest kto ma interes prawny, by uczestniczyć w postępowaniu. Krąg stron w postępowaniu nadzwyczajnym musi być badany w oparciu o art. 28 k.p.a. Brak jest przy tym definicji legalnej pojęcia interesu prawnego. Nie ma jednoznacznych i uniwersalnych zasad w zakresie posiadania przymiotu strony i interesu prawnego na tle art. 28 k.p.a., które można by zastosować automatycznie w każdej sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej. Dlatego też w każdej sprawie kwestie te należy rozważyć indywidualnie, odpowiadając na pytanie, jakiego interesu prawnego, czy też jedynie interesu faktycznego, mogłyby dotyczyć skutki ewentualnego stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji.
W niniejszej sprawie podstawę prawną postępowania wszczętego, i następnie umorzonego wskutek śmierci strony, stanowił art. 98a ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wskazujący, że: "Jeżeli w wyniku podziału nieruchomości dokonanego na wniosek właściciela /.../ wzrośnie jej wartość, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może ustalić, w drodze decyzji, opłatę adiacencką z tego tytułu./.../. Wszczęcie postępowania w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej może nastąpić w terminie do 3 lat od dnia, w którym decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości stała się ostateczna /.../".
Opłata adiacencka obciąża właściciela nieruchomości podzielonej i ma charakter zobowiązania publicznoprawnego obciążającego go w związku ze zwiększeniem wartości nieruchomości w wyniku podziału. Opłaty adiacenckie regulowane przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami należą do nieopodatkowanych należności budżetowych, będącym dochodem własnym gmin (art. 60 pkt 7 ustawy z 27 sierpnia 2009 r o finansach publicznych (D.U. 2021, poz. 305). Jest to więc zobowiązanie o charakterze publicznoprawnym. Podmiotem zobowiązanym do jej uiszczenia jest właściciel nieruchomości dzielonej ponieważ to on w wyniku wzrostu wartości nieruchomości podzielonej (jeżeli taki wzrost ma miejsce) odnosi korzyść materialną.
W tej sprawie nie ulega wątpliwości, że postępowanie w tym przedmiocie zostało wszczęte zawiadomieniem z 4 kwietnia 2019 r. kiedy O.K. już nie żył. Zmarł [...] lutego 2019 r.
Zgodnie z art. 30 § 4 kpa w sprawach dotyczących praw zbywalnych i dziedzicznych w razie m.in. śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jego następcy prawni.
Na mocy art. 922 k.c. na rzecz m.in. skarżącej, z tytułu spadkobrania pod tytułem ogólnym, przeszło prawo własności nieruchomości (działek) powstałych w wyniku podziału działki nr [...]. Wprawdzie na mocy tego przepisu nie przeszły na nią zobowiązania z tytułu opłaty adiacenckiej, ponieważ takie zobowiązanie nie obciążało spadkodawcy (bo w dacie jego śmierci jeszcze nie powstało), jednakże z uwagi na to, że z samym aktem podziału nieruchomości ustawodawca wiąże możliwość nałożenia opłaty adiacenckiej, na skarżącą przeszły pewne obowiązki, w tym możliwość ustalenia opłaty adiacenckiej, związana z odziedziczoną nieruchomością. W związku z wydaną i wykonaną decyzją o podziale nieruchomości jej właściciele mogli uzyskać korzyść, polegającą na wzroście wartości tejże nieruchomości. Wskazane zdarzenie prawne, stosownie do art. 98a ustawy o gospodarce nieruchomościami pozwala właściwemu organ na wydanie decyzji ustalającej opłatę adiacencką. Prawnorzeczowy charakter sytuacji prawnej spadkodawcy związanej z podziałem nieruchomości, powoduje że spadkobierca nabywając nieruchomość w wyniku sukcesji pod tytułem ogólnym "wchodzi" w nią w zastępstwie poprzedniego właściciela.
W tym stanie rzeczy, kiedy skarżąca, w związku z nabyciem rzeczonej nieruchomości w konsekwencji następstwa pod tytułem ogólnym, wstąpiła w sytuację prawnorzeczową spadkodawcy, a tym samym mogła uzyskać także korzyść wynikającą z podziału nieruchomości, uzasadnionym mogło być ustalenie dla niej opłaty adiacenckiej. Naczelny Sąd Administracyjny tej kwestii nie przesądza. Nie jest ona bowiem objęta granicami rozpoznawanej przez sądy administracyjne sprawy w tym postępowaniu.
W świetle powyższego jeżeli właściciel nieruchomości podzielonej w dacie ustalania opłaty adiacenckiej już nie żyje, to opłata winna zostać nałożona na następcę prawnego - aktualnego właściciela nieruchomości.
Reasumując, opłata adiacencka wiąże się z uzyskaniem konkretnie wyliczonej korzyści majątkowej. Stanowi przysporzenie majątkowe właściciela nieruchomości z którym ustawodawca wiąże możliwość opłaty adiacenckiej. Nie do przyjęcia jest stanowisko, że nie ma podstaw prawnych do nałożenia obowiązku zapłaty następcy prawnemu właściciela, który uzyskał korzyść z powodu podziału nieruchomości.
Stanowisko przeciwne, wskazujące na właściciela nieruchomości w dniu jej podziału jako jedyną osobę zobowiązaną do ponoszenia opłaty, stawiałaby w lepszym położeniu podmioty, które uzyskały powyższą korzyść, i nie muszą ponosić kosztów opłaty, tylko i wyłącznie z tej przyczyny, że właściciel nieruchomości z daty podziału zmarł przed jej ustanowieniem. Wskazać, też należy, że wszczęcie postępowania w sprawie opłaty adiacenckiej następuje z urzędu w terminie 3 lat od daty ostateczności decyzji podziałowej. W tym okresie może dojść do wielu zdarzeń, w tym śmierci właściciela nieruchomości. Nie sposób przyjąć, ze racjonalny prawodawca nie przewidział takiej sytuacji. W art. 98a ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wskazuje się podmiotu na który należy nałożyć obowiązek zapłaty. Orzecznictwo sądów administracyjnych zgodnie przyjmuje, że jest to właściciel nieruchomości, którego nieruchomość zwiększyła w wyniku podziału wartość. Z kolei w ust. 4 tego przepisu ustawodawca wskazuje na "zobowiązanego" jako podmiot na który nałożono ten obowiązek, a zatem także osobę na którą z mocy art. 30 § 4 k.p.a. mógł przejść nakaz zapłaty opłaty adiacenckiej.
Tym samym, zdaniem Sądu II instancji, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości w jego miejsce wchodzą następcy prawni na podstawie art. 30 § 4 k.p.a. Nie mamy zatem w tym przypadku do czynienia z nowym postępowaniem administracyjnym prowadzonym w stosunku do innych podmiotów ale postępowaniem uruchomionym w dacie wszczęcia postępowania w stosunku do podmiotu pierwotnego. W konsekwencji nie mamy do czynienia z przedawnieniem możliwości wszczęcia postępowania adiacenckiego. (por. wyrok WSA w Poznaniu z 4 kwietnia 2014 r., II SA/Po 1317/13, czy z 8 listopada 2015 r., II SA/Po 368/15).
Takie stanowisko prezentuje zresztą zarówno Sąd I instancji, jak i organy administracji orzekające w sprawie. Tym bardziej budzi zdziwienie brak uznania osób wchodzących w miejsce zmarłego za strony postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. Zauważalny jest brak konsekwencji w powyższym rozumowaniu. Skoro bowiem spadkobiercy winni uczestniczyć w postępowaniu o ustalenie opłaty adiacenckiej w miejsce zmarłego, to tym samym umorzenie postępowania w tym przedmiocie wobec zmarłego oznaczało, że w ocenie organów opłaty tej nie muszą ponosić jego spadkobiercy. Stwierdzenie nieważności decyzji umarzającej zmienia tę sytuację.
Zauważyć też należy, ze decyzja Wójta Gminy P. o umorzeniu postępowania w sprawie naliczenia opłaty adiacenckiej wobec O.K. ukształtowała w sposób korzystny dla skarżącej jej sytuację prawną. Nie była ona zobowiązana wobec umorzenia postępowania do jej zapłaty. Ponadto biegł wobec niej trzyletni termin przedawnienia możliwości dochodzenia przez gminę roszczenia. Stwierdzenie nieważności decyzji umarzającej postępowanie otwiera natomiast organom drogę do dochodzenia roszczenia od spadkobierców, przy czym termin trzyletni oceniany jest w dacie wszczęcia postępowania wobec spadkodawcy. Nie budzi zatem wątpliwości, że zmienia to sytuację prawną skarżącej.
Tym samym za zasadne należy uznać zarzuty skargi odnoszące się do naruszenia art. art. 28 w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art., 151 p.p.s.a.
Skarżącej przysługuje przymiot strony ponieważ decyzja Wójta Gminy P. rozstrzyga również o jej prawach i obowiązkach wynikających z art. 98a ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Zarzut naruszenia art. 134 §1 p.p.s.a. pozostaje bez rozpoznania ponieważ skarżąca kasacyjnie zarzutu tego nie uzasadniła zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Nie wykazała bowiem wpływu tego naruszenia na rozstrzygnięcie.
W ponownie prowadzonym postępowaniu, mającym oparcie w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. organy zastosują się do przedstawionej wyżej oceny prawnej dotyczącej przymiotu strony skarżącej, jak również J.K.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI