I OSK 250/06

I OSK 250/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2006-12-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-02-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Runge - Lissowska
Leszek Włoskiewicz /przewodniczący/
Małgorzata Pocztarek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne
Drogi publiczne
Sygn. powiązane
II SA/Go 246/05 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2005-09-22
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Włoskiewicz Sędziowie NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Joanna Runge-Lissowska Protokolant Ewa Dubiel po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 22 września 2005 r. sygn. akt II SA/Go 246/05 w sprawie ze skargi W. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary za przejazd pojazdem nienormatywnym oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 22 września 2005 r., sygn. akt II SA/Go 246/05 oddalił skargę W. D. wniesioną na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie kary za przejazd pojazdem nienormatywnym.
Z uzasadnienia wyroku wynika, że decyzją z dnia [...], nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w [...] wymierzył W. D. karę pieniężną w wysokości 1.560,00 zł, za przejazd w dniu [...] pojazdem nienormatywnym bez wymaganego zezwolenia. W dniu [...] poddano kontroli pojazd pięcioosiowy tj. ciągnik marki SCANIA nr rej. [...] oraz naczepę marki SAM nr rej. [...], przewoźnikiem był W. D. prowadzący działalność gospodarczą pod firmą – Wielobranżowe Przedsiębiorstwo Usługowo-Handlowe W. D. Pomiaru nacisku osi i masy całkowitej pojazdu dokonano stacjonarną wagą posiadającą legalizację. W wyniku przeprowadzonej kontroli stwierdzono przekroczenie nacisku drugiej osi pojazdu, gdzie dopuszczalny nacisk osi na jezdnię wynosił 100 kN, natomiast stwierdzony nacisk osi na jezdnię wynosił 105,27 kN.
Kierowca kontrolowanego pojazdu zakwestionował wynik pomiaru masy całkowitej pojazdu – tj. 35,36 twierdząc, że masa całkowita pojazdu wynosi 22 tony.
Od decyzji organu I instancji, ustanowiony przez stronę, pełnomocnik wniósł odwołanie, w którym domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania lub stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.
Decyzją z dnia [...], nr [...] Dyrektor Izby Celnej w Rzepinie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na przepisy prawne, które stanowiły podstawę przeprowadzenia kontroli przez funkcjonariuszy Izby Celnej oraz wymierzenia kary w wysokości 1.560 zł, za przejazd pojazdem nienormatywnym bez wymaganego zezwolenia. Organ II instancji wyjaśnił procedurę ważenia pojazdu na wadze dynamicznej, zgodnie z którą wszelkie nieprawidłowości podczas przeprowadzania kontroli są sygnalizowane przez aparaturę ważącą, co skutkuje powtórzeniem procesu ważenia pojazdu. Organ wskazał, że w niniejszej sprawie, na wniosek kierowcy pojazdu, proces ważenia przeprowadzony został dwukrotnie, a różnica jaka powstała pomiędzy wynikami dwóch pomiarów mieściła się w granicach tolerancji błędu przewidzianego dla tego typu wag. Wyniki obydwu pomiarów wskazują, że pojazd był nienormatywny w zakresie nacisków na drugą oś pojazdu.
W skardze do Sądu skarżący zakwestionował zgodność z prawem procedur zastosowanych przy ważeniu pojazdu. Zdaniem skarżącego zastosowanie niezgodnych z prawem procedur wyklucza możliwość uznania wyników pomiarów jako prawidłowe. Według skarżącego w okresie pomiędzy wejściem w życie ustawy Prawo o miarach, co nastąpiło w dniu 1 stycznia 2003 r., a wejściem w życie rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu, czyli do 13 marca 2004 r., nie było przepisów regulujących procedurę ważenia pojazdów. Ponadto skarżący zakwestionował prawidłowość legalizacji zastosowanego urządzenia pomiarowego, a także zgodność z konstytucją norm technicznych wynikających z przepisów wykonawczych do ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz kar wprowadzonych na mocy zmienionej ustawy o drogach publicznych za przejazdy pojazdami nienormatywnymi. Skarżący zarzucił również, że organ administracyjny nie rozpoznał jego wniosku o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka – kierowcy kontrolowanego pojazdu. Nadto podkreślił, że w toku postępowania administracyjnego naruszono zasadę czynnego udziału strony przez to, że nie zawiadomiono skarżącego o wszczęciu postępowania i nie umożliwiono mu złożenia wniosków dowodowych. Stawiając powyższe zarzuty, skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności lub uchylenie decyzji organów obydwu instancji.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w Rzepinie wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) oddalił skargę.
Rozpatrując niniejszą sprawę, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wskazał, że zgodnie z treścią art. 13g ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838) za przejazd po drogach publicznych pojazdów zarejestrowanych w kraju lub za granicą, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach, pobiera się opłaty drogowe. Za przejazd wyżej określonych pojazdów bez zezwolenia określonego w ustawie z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2003 r. Nr 58, poz. 515 ze zm.) pobiera się kary pieniężne, których wysokość określona jest w załączniku do ustawy o drogach publicznych. Przepis art. 40b ust. 1 i 2 ustawy o drogach publicznych stanowi podstawę do upoważnienia funkcjonariuszy urzędu celnego przez naczelnika urzędu celnego do wykonywania kontroli pojazdów pod względem masy, nacisków osi lub wymiarów określonych przepisami Prawa o ruchu drogowym.
W ocenie Sądu pierwszej instancji przeprowadzona w dniu [...] kontrola pojazdu, którym skarżący wykonywał transport, miała oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Funkcjonariusz celny przeprowadzający kontrolę działał z upoważnienia Naczelnika Urzędu Celnego, w wyniku kontroli stwierdzono przekroczenie nacisku na jezdnię drugiej osi pojazdu, kierowca nie posiadał zezwolenia na przejazd po drogach pojazdem nienormatywnym, a wymierzona kara ustalona została na podstawie załącznika do ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. W świetle powyższych ustaleń zarzut skarżącego, że decyzja organu I instancji pozbawiona jest podstaw faktycznych i prawnych jest nieuprawniony.
Odnośnie kwestii procedury przeprowadzania kontroli pojazdów pod względem nacisków osi na jezdnię, Sąd zwrócił uwagę, że typ wagi samochodowej RPT – 98142, decyzją Prezesa Głównego Urzędu Miar nr ZT 488/98 z dnia 8 czerwca 1998 r., został zatwierdzony do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdu. W decyzji tej zawarto charakterystykę tego typu wag, tj. maksymalne obciążenie, wartość działki legalizacyjnej, wartość działki elementarnej, maksymalną prędkość pojazdu w czasie ważenia, zasilanie, zakres temperatury pracy, zespół pomostowy. Decyzja zatwierdzająca dany typ wag samochodowych do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdu oparta została na podstawie art. 15 ust. 3 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. Prawo o miarach (Dz.U. z 1993 r. Nr 55, poz. 248 ze zm.). Waga na której odbywał się proces ważenia przedmiotowego pojazdu jest wagą typu RP T98 142 oraz posiada aktualne świadectwo legalizacji. Sąd stwierdził zatem, że w niniejszej sprawie sposób przeprowadzenia kontroli wynikał z ustawy Prawo o miarach, oraz na podstawie tej ustawy wydanej decyzji zatwierdzającej dany typ wag – do ważenia dynamicznego pojazdów. Ponadto Sąd zauważył, że decyzja Prezesa Głównego Urzędu Miar nr ZT 488/98 z dnia 8 czerwca 1998 r. w dniu przeprowadzania kontroli pojazdu miała moc obowiązującą, a więc Urząd Celny, który miał obowiązek przeprowadzania kontroli pojazdów pod względem m.in. nacisków osi na jezdnię, miał również obowiązek stosowania wag samochodowych danego typu wraz ze wszystkimi wynikającymi z tej okoliczności wskazaniami dotyczącymi sposobu i warunków przeprowadzania kontroli.
W niniejszej sprawie, na wniosek kierowcy pojazdu, proces ważenia pojazdu powtórzono, a uzyskane wyniki ważenia były porównywalne i wskazywały, że pojazd jest nienormatywny.
Sąd zwrócił także uwagę na specyficzny charakter postępowania administracyjnego w sprawie wymierzenia kary za przejazd pojazdem nienormatywnym bez wymaganego zezwolenia. Zasadniczym etapem postępowania jest proces ważenia pojazdu, a dowodem w sprawie – protokół z przeprowadzonej kontroli. Wynik kontroli jest podstawą do wymierzenia kary. Dlatego niezwykle istotnym jest, zdaniem Sądu, zapewnienie stronie czynnego udziału szczególnie na tym etapie postępowania. Organ administracyjny winien zapewnić stronie możliwość weryfikacji wyników kontroli, jeżeli strona je kwestionuje. W niniejszej sprawie, wniosek strony o powtórne ważenie, został uwzględniony. Ponadto decyzja organu I instancji, która wydana została w dniu [...], stronie doręczona została już 23 lutego 2004 r. Istotny dla sprawy jest również rodzaj zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji organu I instancji, który może świadczyć o tym, że decyzja zawiera błędy, które uniemożliwiają jej funkcjonowanie w obrocie prawnym.
Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie zawierają uregulowań dotyczących daty wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu. W orzecznictwie przyjęto, że postępowanie wszczyna się z urzędu wskutek podjęcia pierwszej czynności w sprawie przez organ administracji publicznej, który według swej oceny jest właściwy do jej załatwienia w drodze decyzji administracyjnej.
W niniejszej sprawie pierwszą czynnością organu administracyjnego była kontrola pojazdu i z datą przeprowadzenia tej czynności zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Uwzględniając wniosek kierowcy o powtórne ważenie pojazdu organ administracyjny zapewnił stronie czynny udział na tym etapie postępowania.
Odnośnie zarzutu skarżącego o nieuwzględnieniu wniosku dotyczącego przesłuchania jako świadka kierowcy kontrolowanego pojazdu, Sąd stwierdził, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego (a konkretnie wyników dwukrotnego ważenia pojazdu), można było uznać, że przeprowadzenie tego dowodu jest zbędne. Stanowisko powyższe znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym. W wyroku NSA z dnia 17 marca 1986 r., III SA 1160/85, ONSA 1986, nr l, poz. 19 przyjęto, że "Odmowa przeprowadzenia przez organ odwoławczy dowodu dla wyjaśnienia okoliczności już bezspornie wyjaśnionych przez organ I instancji nie jest naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a tym samym nie uzasadnia uwzględnienia skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny i uchylenia zaskarżonej decyzji". Wprawdzie organ administracyjny II instancji nie ustosunkował się do wniosku strony o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka, co oczywiście winien uczynić, jednak uchybienie to ma charakter procesowy, które sąd administracyjny powinien uwzględnić, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu uchybienie to takiego charakteru nie posiadało.
Od powyższego wyroku W. D. wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W ramach pierwszej z podstaw kasacyjnych przewidzianych w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 8 pkt 1 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. – Prawo o miarach przez błędną jego wykładnię i niewłaściwie zastosowanie, czego konsekwencją było oddalenie skargi, pomimo że art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. nakazuje w takim przypadku uchylenie zaskarżonej decyzji.
W ramach drugiej z podstaw kasacyjnych przewidzianych w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. poprzez nienależyte odniesienie się w uzasadnieniu do treści zarzutów zawartych w skardze, a także poprzez oddalenie skargi, pomimo że w sprawie zachodziły zarzucane przez skarżącego naruszenia prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W treści skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że Sąd w uzasadnieniu wyroku nie ustosunkował się do jego zarzutu, iż powołanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Zarządzenia nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzanie przepisów metrologicznych o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu nie można uznać jako przepisu określającego procedurę ważenia i obowiązującego podczas ważenia. Wbrew twierdzeniom organu, że zaskarżoną decyzję z dnia [...] oparto na podstawie Zarządzenia nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 grudnia 2002 r., a to zarządzenie z kolei zostało wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 8 pkt 1 ustawy Prawo o miarach skarżący stwierdził, że ówczesny art. 8 pkt 1 ustawy Prawo o miarach delegacji takiej udzielił Ministrowi właściwemu do spraw gospodarki, a nie jak twierdzi organ – Prezesowi Głównego Urzędu Miar. Przy tym powyższy tok rozumowania uchybia także art. 87 Konstytucji RP, z którego wynika, że zarządzenie nie jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa w Polsce. Z powyższego wynika, że przy ważeniu zastosowano procedurę, która jako nieznajdująca oparcia w obowiązujących przepisach nie może zostać uznana za legalną. Prawidłowe uregulowanie procedury ważenia nastąpiło dopiero w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 lutego 2004 r. w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu. Rozporządzenie to weszło w życie dnia 13 marca 2004 r., czyli prawie miesiąc po wydaniu decyzji organu I instancji. Oznacza to, że między wejściem w życie ustawy – Prawo o miarach, co nastąpiło dnia 1 stycznia 2003 r., a 13 marca 2004 r. nie istniały prawnie wiążące przepisy regulujące procedurę pomiaru. Nawet jeśli przyjąć, że zarządzenie nie było skierowane do obywateli, tylko do organów administracji, to jego przepisy straciły moc 30 czerwca 2002 r. Skoro więc prawne procedury regulujące prawidłowość ważenia pojazdów nie istniały, twierdzenia wszystkich organów o prawidłowości ważenia pojazdów są niezgodne z rzeczywistością, gdyż bez istnienia i zachowania tych procedur, dokonanie zgodnych z prawem, prawidłowych pomiarów jest nawet teoretycznie niemożliwe. Poprzez nieustosunkowanie się do powyższego zarzutu WSA dopuścił się naruszenia przepisu art. 141 § 4 P.p.s.a.
W konkluzji skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od uczestnika postępowania na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Rzepinie wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
Zważywszy, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna z okoliczności wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., skutkująca nieważnością postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny przystąpił do oceny zasadności zarzutów powołanych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie oparta została na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., tj. zarzucie naruszenia prawa materialnego – art. 8 pkt 1 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. – Prawo o miarach (Dz.U. Nr 55, poz. 248 ze zm.) przez błędną jego wykładnię oraz zarzucie naruszenia przepisów postępowania – art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy poprzez nieodniesienie się przez Sąd I instancji do zarzutu skargi, że w dacie kontroli pojazdu nie było przepisów regulujących procedurę ważenia.
Odnosząc się do drugiego z przestawionych wyżej zarzutów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż istotnie wbrew dyspozycji art. 141 § 4 P.p.s.a. uzasadnienie zaskarżonego wyroku w żaden sposób nie ustosunkowuje się do podnoszonego zarzutu. Stosownie jednak do art. 174 pkt 2 P.p.s.a. podstawa skargi kasacyjnej sprowadzająca się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania dla skuteczności wymaga, aby naruszenie to miało wpływ na wynik postępowania.
Sytuacja taka nie zachodzi jednak w rozpoznawanej sprawie, bowiem w dacie kontroli pojazdu, tj. [...] obowiązywała ustawa z 11 maja 2001 r. – Prawo o miarach. Stosownie do art. 27 tej ustawy przyrządy pomiarowe zalegalizowane nieuwierzytelnione przed dniem wejścia w życie ustawy, niespełniające jej przepisów, mogą być dalej legalizowane, o ile spełniają wymagania dotychczasowych przepisów, lecz nie dłużej niż przez 10 lat od dnia wejścia w życie ustawy, z wyłączeniem przyrządów kontrolnych, o których mowa w przepisach o czasie pracy kierowców.
Z powyższego przepisu wynika więc, że pomimo wejścia w życie z dniem 1 stycznia 2003 r. nowej ustawy, w zakresie legalizacji używanych urządzeń zachowały moc przepisy dotychczasowe, a więc wydane na podstawie ustawy z 1993 r. – Prawo o miarach.
W art. 29 nowej ustawy przedłużono także moc obowiązującą dotychczasowych przepisów wykonawczych w zakresie kontroli metrologicznej, nie dłużej jednak niż przez rok od dnia wejścia w życie ustawy.
Tak więc do czasu wejścia w życie rozporządzenia z dnia 10 lutego 2004 r. obowiązywały w tej materii przepisy dotychczasowe, zawarte w zarządzeniu nr 39.
Dodać trzeba, że nowelą do ustawy – Prawo o miarach z dnia 27 maja 2004 r. wprowadzony został przepis art. 29a, którym przewidziano możliwość dalszej legalizacji przyrządów pomiarowych zalegalizowanych do dnia 31 grudnia 2003 r., o ile spełniają wymagania przepisów, na podstawie których zostały zalegalizowane. W tej sytuacji należało uznać, że istniały przepisy prawa pozwalające na użytkowanie urządzeń pomiarowych wprowadzonych pod rządami poprzednio obowiązujących przepisów.
Reasumując należy stwierdzić, że nieodniesienie się przez Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku do zagadnień metrologicznych, pozostawało bez wpływu dla wyniku sprawy.
Niezasadny jest także zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim prawa materialnego – art. 8 pkt 1 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. – Prawo o miarach (Dz.U. Nr 55, poz. 248 ze zm.) przez błędną jego wykładnię, albowiem ww. ustawa nie obowiązywała już w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Ustawa z dnia 3 kwietnia 1993 r. – Prawo o miarach utraciła swą moc obowiązującą z końcem 2002 r.
Tym samym oparcie skargi kasacyjnej na zarzucie naruszenia nieobowiązującego już przepisu prawa nie stanowi podstawy skargi kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 1 P.p.s.a.
Z tych względów uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.