I OSK 2484/13
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego, potwierdzając, że organy administracji miały obowiązek rozpatrzyć wniosek o specjalny zasiłek opiekuńczy również w kontekście przepisów przejściowych dotyczących świadczeń rodzinnych.
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego A. G. z powodu niespełnienia warunku rezygnacji z zatrudnienia. WSA uchylił decyzje organów, wskazując na naruszenie przepisów proceduralnych i brak rozważenia wniosku w kontekście przepisów przejściowych ustawy nowelizującej świadczenia rodzinne. NSA oddalił skargę kasacyjną SKO, uznając, że WSA prawidłowo zastosował prokonstytucyjną wykładnię przepisów przejściowych, mimo że wyrok TK zapadł później.
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania A. G. specjalnego zasiłku opiekuńczego, ponieważ organy uznały, że nie spełniła ona warunku rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, a jej ostatni stosunek pracy ustał w 1998 r., podczas gdy znaczny stopień niepełnosprawności męża stwierdzono w 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił decyzje organów obu instancji, stwierdzając, że nie rozważyły one wniosku skarżącej w oparciu o przepisy przejściowe ustawy nowelizującej świadczenia rodzinne (art. 11-14), które umożliwiały kontynuację pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczasowych zasadach do 30 czerwca 2013 r. Sąd wskazał na naruszenie przepisów k.p.a. dotyczących zebrania materiału dowodowego i informowania stron. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło skargę kasacyjną, zarzucając WSA naruszenie przepisów materialnych dotyczących przepisów przejściowych. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podkreślając, że choć wyrok TK dotyczący niekonstytucyjności art. 11 ust. 1 i 3 ustawy nowelizującej zapadł po wyroku WSA, to WSA prawidłowo zastosował prokonstytucyjną wykładnię przepisów przejściowych, chroniąc prawa nabyte i zasadę zaufania do państwa.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, organy administracji miały obowiązek rozważyć wniosek w kontekście przepisów przejściowych (art. 11-14 ustawy nowelizującej), nawet jeśli nie spełniał on warunków nowego świadczenia.
Uzasadnienie
Sąd I instancji uznał, że organy naruszyły przepisy k.p.a. i nie rozważyły wniosku skarżącej w oparciu o przepisy przejściowe, które pozwalały na zachowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczasowych zasadach do 30 czerwca 2013 r. NSA potwierdził, że WSA prawidłowo zastosował prokonstytucyjną wykładnię tych przepisów.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (12)
Główne
ustawa nowelizująca art. 11 § ust. 1
Ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw
Osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych.
ustawa nowelizująca art. 11 § ust. 3
Ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw
Wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1 (tj. po 30 czerwca 2013 r.).
ustawa nowelizująca art. 13
Ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw
W sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, ustalając to prawo za ten okres, stosuje się przepisy dotychczasowe.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 16a § ust. 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami.
u.ś.r. art. 16a § ust. 2
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 623 zł miesięcznie.
k.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organów do rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organów do działania wnikliwie i zgodnie z prawem.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji.
k.p.a. art. 9
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych.
Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255 art. 24 § ust. 2 a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Kryterium dochodowe dla świadczeń rodzinnych.
k.r.o.
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Argumenty
Skuteczne argumenty
WSA prawidłowo zastosował prokonstytucyjną wykładnię przepisów przejściowych ustawy nowelizującej świadczenia rodzinne. Organy administracji miały obowiązek rozważyć wniosek o specjalny zasiłek opiekuńczy w kontekście przepisów przejściowych.
Odrzucone argumenty
Zarzuty SKO dotyczące naruszenia przepisów materialnych (art. 11 ust. 1, 2, 3, 4 oraz art. 13 ustawy nowelizującej) przez WSA. Argumentacja organów, że skarżąca nie spełniła warunku rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką.
Godne uwagi sformułowania
Sąd stwierdził, że zarzuty podniesione przez skarżącą są niezasadne. Kierując się jednak regułą przewidzianą w art. 134 p.p.s.a., Sąd doszedł do przekonania, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca jej wydanie decyzja organu I instancji, dotknięte są wadliwością skutkującą ich uchyleniem. Wadliwość ta sprowadza się do tego, że oba organy nie rozważyły w oparciu o przepisy art. 11 – 14 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i innych ustaw, czy wniosek skarżącej z dnia 16 stycznia 2013 r. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie powinien być rozpoznany także jako wniosek o kontynuację dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych. Obalenie domniemania konstytucyjności art. 11 ust.1 i ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw oznacza, że pomimo, iż zaskarżone decyzje oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku zostały wydane przed ogłoszeniem wyroku Trybunału w sprawie o sygn. K 27/13, to dokonując sądowej kontroli tych decyzji, Sąd I instancji prawidłowo zastosował prokonstytucyjną wykładnię przepisów przejściowych.
Skład orzekający
Barbara Adamiak
przewodniczący
Izabella Kulig - Maciszewska
sprawozdawca
Paweł Miładowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów przejściowych dotyczących świadczeń rodzinnych, ochrona praw nabytych w kontekście zmian legislacyjnych, obowiązek prokonstytucyjnej wykładni przepisów."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z nowelizacją ustawy o świadczeniach rodzinnych z 2012 r. i wyrokiem TK K 27/13. Kontekst wyroku TK jest kluczowy dla zrozumienia argumentacji NSA.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia ochrony praw nabytych przez obywateli w obliczu zmian legislacyjnych, co ma znaczenie praktyczne dla wielu osób korzystających ze świadczeń socjalnych. Wyrok NSA potwierdza prymat ochrony praw obywateli nad formalnymi lukami w przepisach przejściowych.
“Czy zmiana prawa może odebrać świadczenie? NSA staje w obronie praw nabytych.”
Dane finansowe
WPS: 520 PLN
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 2484/13 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2014-10-30 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2013-10-14 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Barbara Adamiak /przewodniczący/ Izabella Kulig - Maciszewska /sprawozdawca/ Paweł Miładowski Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Sygn. powiązane II SA/Bk 352/13 - Wyrok WSA w Białymstoku z 2013-08-06 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255 art. 24 ust. 2 a Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Barbara Adamiak sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska (spr.) sędzia NSA Paweł Miładowski Protokolant asystent sędziego Jan Wasilewski po rozpoznaniu w dniu 30 października 2014 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 6 sierpnia 2013 r. sygn. akt II SA/Bk 352/13 w sprawie ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 6 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 352/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku po rozpoznaniu skargi A. G. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] kwietnia 2013 r. oraz decyzję Prezydenta Miasta Białegostoku z [...] marca 2013 r. w przedmiocie ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że W dniu 16 stycznia 2013 r. A. G. złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Białymstoku wniosek o przyznanie jej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Decyzją z dnia 14 marca 2013 r. Prezydent Miasta Białegostoku orzekł o odmowie A. G. świadczenia rodzinnego, tj. specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną tj. G. Z. G. w kwocie 520 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 stycznia 2013 r. do dnia 31 października 2013 r. Organ I instancji powołał się na brzmienie art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), a mianowicie, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast zgodnie z art. 16a ust. 2 ww. ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 623 zł miesięcznie. Odnosząc natomiast powyższe przepisy do stanu faktycznego niniejszej sprawy, organ wskazał, że A. G. nie spełniła wszystkich przesłanek określonych ww. ustawą. Co prawda dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kryterium dochodowego, natomiast ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki datuje się od dnia 24 września 2007, podczas gdy z dokumentacji dotyczącej przebiegu zatrudnienia wnioskodawczyni wynika, że ostatni stosunek pracy ustał z dniem 31 grudnia 1998 r. Z powyższego zatem, wedle organu, wynika, że wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła A. G.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta Białegostoku z dnia [...] marca 2013 r. Kolegium wskazało, iż specjalny zasiłek opiekuńczy nie jest rekompensatą za sprawowanie opieki, lecz rekompensuje utratę zarobków w związku z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia na rzecz opieki nad bliską osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, nie mogącą funkcjonować samodzielnie z powodu tej niepełnosprawności. Specjalny zasiłek opiekuńczy jest to świadczenie wprowadzone przepisami ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r., poz. 1548). Organ odwoławczy przytoczył za organem I instancji brzmienie art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie występują sytuacje określone w ust. 8 ww. artykułu, wyłączające możliwość przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wedle Kolegium, podstawowym warunkiem przyznania przedmiotowego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami wymienionymi w ww. przepisie. Dowodem potwierdzającym rezygnację z zatrudnienia jest świadectwo pracy. Kolegium stwierdziło, że odwołująca nie pracuje zawodowo. W okresie od 1 marca do 31 grudnia 2012 r. posiadała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem, ustalone przez Kolegium na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów. Aktualnie to prawo nie może być jej przyznane. Z dokonanych przez organ I instancji ustaleń bezspornie bowiem wynika, że ostatnią pracę odwołująca wykonywała do dnia 31 grudnia 1998 r., albowiem stosunek pracy wygasł w związku z upływem okresu na jaki ostatnia umowa była zawarta. Zważywszy na fakt, że znaczny stopień niepełnosprawności męża odwołującej datuje się od 24 września 2007 r. trudno uznać, że zrezygnowała ona z zatrudnienia by sprawować nad opiekę nad mężem. Zatem warunek niniejszy nie został spełniony, co uniemożliwia przyznanie świadczenia odwołującej. Skargę na powyższą decyzją wniosła A. G. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uznał, że skarga jest zasadna. Sąd stwierdził, że zarzuty podniesione przez skarżącą są niezasadne. Kierując się jednak regułą przewidzianą w art. 134 p.p.s.a., Sąd doszedł do przekonania, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca jej wydanie decyzja organu I instancji, dotknięte są wadliwością skutkującą ich uchyleniem. Wadliwość ta sprowadza się do tego, że oba organy nie rozważyły w oparciu o przepisy art. 11 – 14 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i innych ustaw, czy wniosek skarżącej z dnia 16 stycznia 2013 r. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie powinien być rozpoznany także jako wniosek o kontynuację dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych. Wprawdzie w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2013 r. SKO w Białymstoku stwierdziło, że aktualnie świadczenie pielęgnacyjne nie może skarżącej być przyznane, ale nie poczyniło w tym kierunku żadnych ustaleń i nie uzasadniło swego stanowiska. Natomiast, jak wynika z akt sprawy, skarżąca miała przyznane świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad mężem od dnia 1 marca 2012 r. do dnia 31 grudnia 2012 r. Okres przyznania tego świadczenia wynikał z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS-u, stwierdzającego u męża wnioskodawczyni znaczny stopień niepełnosprawności do dnia 31 grudnia 2012 r. Wobec zbliżającego się upływu tego okresu, kolejnym orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS-u z dnia 19 grudnia 2012 r., stwierdzono u G. Z. G. (męża skarżącej) znaczny stopień niepełnosprawności na okres do dnia 31 grudnia 2014 r. Upływ okresu na jaki przyznano skarżącej świadczenie pielęgnacyjne na męża (do 31 grudnia 2012 r.) zbiegł się z istotną zmianą stanu prawnego (od 1 stycznia 2013 r.) wprowadzoną wskazaną powyżej ustawą nowelizującą z dnia 7 grudnia 2012 r. Dokonana tym aktem prawnym zmiana stanu prawnego doprowadziła do ustawowej rekonstrukcji świadczeń opiekuńczych w ramach systemu świadczeń rodzinnych. Do dotychczasowego katalogu tych świadczeń (art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych) obejmującego zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne, z dniem 1 stycznia 2013 r. dodane zostało nowe świadczenie nazwane "specjalnym zasiłkiem opiekuńczym", uregulowane jak już wskazano wyżej, szczegółowo w dodanym art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W wyniku powołanej nowelizacji doszło też do istotnej zmiany kryteriów przyznawania dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do stanu prawnego, który obowiązywał do dnia 31 grudnia 2012 r. Wprowadzając znaczące zmiany regulacji prawnych w tak wrażliwej dziedzinie życia społecznego, ustawodawca zawarł w ustawie nowelizującej istotne przepisy intertemporalne, umożliwiające korzystanie przez beneficjentów z dotychczas nabytych indywidualnych uprawnień przez określony czas oraz ubieganie się w tym czasie o uzyskanie odpowiednich świadczeń na nowych zasadach (art. 11 – 14 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r.). W ocenie Sądu, organy nie rozważyły sytuacji prawnej skarżącej w oparciu o wskazane powyżej przepisy przejściowe, chociaż z mocy art. 6 k.p.a. ciążył na nich taki obowiązek. Skutkowało to naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., gdyż nienależycie zebrano i rozpatrzono cały materiał dowodowy, przez co nie został prawidłowo wyjaśniony stan faktyczny i prawny, zaś uzasadnienie decyzji nie odpowiada wymogom z art. 107 § 3 k.p.a. Ponadto, organy naruszyły art. 9 k.p.a., który stanowi, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Jak wynika z obu decyzji, organy jako podstawę prawną rozstrzygnięcia zastosowały wyłącznie art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych i skupiły się tylko na analizie, czy skarżącej przysługuje specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, pomijając całkowicie kwestię badania wniosku skarżącej również w oparciu o przepisy intertemporalne (art. 11 – 14) ustawy nowelizacyjnej. Stanowisko organów Sąd uznał za nieprawidłowe. Z art. 11 ust. 1 ustawy nowelizującej wynika bowiem, że osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych tj. w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2012 r. Z kolei art. 13 ustawy nowelizującej stanowi, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, ustalając to prawo za ten okres, stosuje się przepisy dotychczasowe. Zdaniem Sądu, z brzmienia wskazanych przepisów nie wynika, że stanowią one podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczasowych zasadach jedynie na okres do dnia 31 grudnia 2012 r. i tylko na podstawie wniosków złożonych do tej daty. Wynika coś wręcz odwrotnego, a mianowicie, że zamiarem ustawodawcy było wprowadzenie rozwiązania umożliwiającego osobom, o których w nich mowa, zachowanie prawa do świadczeń pielęgnacyjnych na dotychczasowych zasadach do dnia 30 czerwca 2013 r., bez weryfikacji tego prawa w związku ze zmianami wprowadzonymi do ustawy o świadczeniach rodzinnych od dnia 1 stycznia 2013 r. W konsekwencji Sąd stwierdził, że w sytuacji powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 1 stycznia 2013 r. złożenie wniosku o takie świadczenie, po tym dniu, nie pozbawia wnioskodawcy prawa do otrzymywania świadczenia na dotychczasowych zasadach do dnia 30 czerwca 2013 r. (o ile spełnia warunki określone przepisach dotychczasowych). Wykładnia powyższa zdaje się być uprawnioną tym bardziej, gdy się zważy, że art. 11 ust. 3 ustawy nowelizującej stanowi, że wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1. W myśl zaś ust. 4 tego przepisu, organ właściwy w terminie 2 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, informuje osoby otrzymujące świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów dotychczasowych o wygaśnięciu z mocy prawa decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i warunkach nabywania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego obowiązujących od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku. Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 11 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548, zwanej dalej "ustawą nowelizującą" albo "ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r.") - poprzez bezzasadne przyjęcie, że z przepisu tego wynika prawo do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na kolejny okres i obowiązek uwzględnienia takiego wniosku od osoby, która pobierała świadczenie pielęgnacyjne, przyznane jej na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem wejścia ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. na okres do dnia 31 grudnia 2012 r., jako wniosku o świadczenie rodzinne na okres do dnia 30 czerwca 2013 r., o ile spełnia warunki do uzyskania takiego świadczenia na podstawie przepisów dotychczasowych; 2) art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r., w zw. z art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm., dalej "uśr") - poprzez bezzasadne przyjęcie, że przepisy te mają zastosowanie do przypadków, w których - tak, jak w przedmiotowej sprawie - osoba ubiegająca się o ustalenie jej uprawnień do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności miała ustalone prawo do takiego świadczenia w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności | świadczenie takie pobierała; 3) art. 11 ust. 3 ustawy nowelizującej - poprzez uznanie, że brzmienie tego przepisu uzasadnia trafność rozumowania, że - w świetle przepisów art. 11-13 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. - wnioski osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne, złożone po dniu wejścia w życie ustawy, pobierających takie świadczenie na mocy decyzji, które utraciły moc obowiązującą przed wejściem w życie ustawy, powinny być rozpoznawane na podstawie przepisów dotychczasowych mimo, że nie zaistniały okoliczności uzasadniające zastosowanie przepisu art. 24 ust. 2a uśr; 4) art. 11 ust. 4 ustawy nowelizującej - poprzez przyjęcie, że przepis ten ma zastosowanie nie tylko do osób, które pobierają świadczenie pielęgnacyjne na podstawie obowiązujących decyzji, które - z woli ustawodawcy - miały wygasnąć z dniem 30 czerwca 2013 r., ale również do osób, których uprawnienie do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego wygasło, w związku z upływem okresu, na jaki zostały przyznane, o ile spełniały warunki do otrzymania tego świadczenia określone w przepisach dotychczasowych; 5) art. 13 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. - poprzez bezzasadne przyjęcie, że nie wynika z tego przepisu obowiązek stosowania, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało przed dniem w/wejścia w życie niniejszej ustawy, przepisów dotychczasowych wyłącznie podczas ustalania tego prawa za okres poprzedzający wejście w życie tej ustawy, ale także za okres późniejszy - do dnia 30 czerwca 2013 r. W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Należy zauważyć, że w dacie orzekania przez Sąd I instancji, tj. w dniu 6 sierpnia 2013 r. w obrocie prawnym nie było jeszcze wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt K 27/13, którym to wyrokiem Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodne z Konstytucją RP przepisy art. 11 ust. 1 i 3 ustawy nowelizującej ustawę o świadczeniach rodzinnych stwierdzając, iż są niezgodne z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Będące przedmiotem badania Trybunału przepisy art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy nowelizującej stanowiły, że osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Wydane zaś na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1, to jest po dniu 30 czerwca 2013 r. Uznając wskazane regulacje za niezgodne z ustawą zasadniczą Trybunał stwierdził, że ich wprowadzenie doprowadziło do naruszenia zasady ochrony praw słusznie nabytych oraz zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa w odniesieniu do tej grupy osób, które pobierały świadczenie pielęgnacyjne na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, a które jednocześnie nie spełniły przesłanek nabycia świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Teoretycznie utrata praw nabytych - będąca wynikiem badanej przez Trybunał regulacji przejściowej dotyczy wszystkich osób, które przed wejściem w życie ustawy zmieniającej legitymowały się ostateczną decyzją administracyjną przyznającą świadczenie pielęgnacyjne, także tych które po wygaszeniu decyzji nabyły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na nowych zasadach jak lub prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Mechanizm prawa przejściowego przyjęty w art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej zakładał bowiem, że decyzje wygasną z mocy prawa, niejako automatycznie, niezależnie od okoliczności faktycznych i prawnych, w jakich znajdowali się dotychczasowi świadczeniobiorcy. Ustawodawca tylko o 6 miesięcy przedłużył dalsze stosowanie starego prawa, kształtując w ten sposób okres na dostosowanie się do nowych regulacji, nie wprowadzając żadnego mechanizmu konwersji praw nabytych w przeszłości czy jakiejś innej formy ich kontynuacji. Dlatego o ile część osób z powodzeniem uzyskała pomoc ze strony państwa, aplikując o świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach lub o specjalny zasiłek opiekuńczy, o tyle część z nich – co wynikało już z samej konstrukcji prawnej zakresów stosowania znowelizowanych przepisów została de facto wyłączona z systemu pomocowego przewidzianego w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Tym samym kwestia konstytucyjności badanej regulacji w kontekście ochrony praw słusznie praw nabytych oraz zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa dotyczy faktycznie takiej grupy osób, w stosunku do których formalne wygaszenie decyzji administracyjnych ex lege nastąpiło na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej, zaś ustanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją art. 11 ust. 1, na mocy którego to prawo zostało zachowane tylko przez określony czas, bez wyjątku do 30 czerwca 2013 r., a którym w nowym stanie prawnym ze względu na wprowadzenie nowych warunków nie przysługuje ani świadczenie pielęgnacyjne, ani specjalny zasiłek opiekuńczy, mimo, że przed 1 stycznia 2013 r. przysługiwało im prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, często bezterminowo, stwierdzone w ostatecznej decyzji administracyjnej. W kontekście wskazanego wyroku rodzi się problem jego skutków dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Formalnie bowiem decyzje organów obu instancji odmawiające skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie były oparte na przepisach uznanych przez Trybunał za niekonstytucyjne. W podstawach decyzji organów obu instancji nie wskazano art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej. Bez wątpienia jednak przepisy te ukształtowały sytuację prawną i faktyczną skarżącej, która w ich konsekwencji – będąc pozbawiona prawa do pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego, a nadal sprawując opiekę nad niepełnosprawnym mężem – została de facto zmuszona do ubiegania się o nowe świadczenie opiekuńcze na zmienionych warunkach. Obalenie domniemania konstytucyjności art. 11 ust.1 i ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw oznacza, że pomimo, iż zaskarżone decyzje oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku zostały wydane przed ogłoszeniem wyroku Trybunału w sprawie o sygn. K 27/13, to dokonując sądowej kontroli tych decyzji, Sąd I instancji prawidłowo zastosował prokonstytucyjną wykładnię przepisów przejściowych. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI