I OSK 2480/23

Naczelny Sąd Administracyjny2025-09-26
NSAAdministracyjneWysokansa
komunalizacjanieruchomościPKP S.A.prawo własnościadministracyjne postępowanieNSAustawa o gospodarce nieruchomościamiprzepisy wprowadzające

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Polskich Kolei Państwowych S.A. w sprawie stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości przez Gminę Miasta Łodzi.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa własności nieruchomości przez Gminę Miasta Łodzi. PKP S.A. zarzucały naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, kwestionując podstawy prawne komunalizacji nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając, że brak udokumentowanego tytułu prawnego do nieruchomości przez PKP S.A. w dniu 27 maja 1990 r. uzasadniał jej komunalizację z mocy prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Polskich Kolei Państwowych S.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który utrzymał w mocy decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa własności nieruchomości przez Gminę Miasta Łodzi z dniem 27 maja 1990 r. Skarżąca kasacyjnie spółka zarzucała naruszenie szeregu przepisów postępowania administracyjnego i prawa materialnego, w tym kwestionując prawidłowość wykładni pojęć 'zarządzać' i 'należeć do' oraz podstawy prawne komunalizacji nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej i nie stwierdzając nieważności postępowania, uznał zarzuty za nieuzasadnione. Sąd podkreślił, że zarzuty dotyczące ustaleń faktycznych nie mogą być skutecznie formułowane jako zarzuty naruszenia prawa materialnego, a zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. wymaga precyzyjnego wskazania, w jaki sposób uzasadnienie sądu pierwszej instancji nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego. Sąd wyjaśnił, że samo faktyczne posiadanie nieruchomości przez PKP S.A. bez udokumentowanego tytułu prawnego nie skutkuje nabyciem prawa zarządu w rozumieniu przepisów o komunalizacji. Podtrzymano jednolite stanowisko orzecznictwa NSA, zgodnie z którym brak udokumentowanego tytułu prawnego do nieruchomości przez PKP S.A. w dniu 27 maja 1990 r. oznacza, że nieruchomość ta należała do terenowych organów administracji państwowej i podlegała komunalizacji z mocy prawa. W konsekwencji, skarga kasacyjna została oddalona, a wniosek Gminy Miasta Łodzi o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oddalono z uwagi na brak podstaw prawnych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, samo faktyczne posiadanie nieruchomości przez PKP S.A. bez udokumentowanego tytułu prawnego (decyzji lub umowy) nie stanowi podstawy do uznania, że przysługiwało im prawo zarządu w rozumieniu przepisów o komunalizacji.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że dla stwierdzenia nabycia nieruchomości przez gminę z mocy prawa kluczowe jest ustalenie, czy nieruchomość 'należała do' terenowego organu administracji państwowej w sensie prawnym, a nie tylko faktycznym. Brak udokumentowanego tytułu prawnego do nieruchomości przez PKP S.A. w dniu 27 maja 1990 r. oznacza, że nieruchomość ta podlegała komunalizacji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (27)

Główne

przepisy wprowadzające art. 5 § ust. 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym oraz o pracownikach samorządowych

Mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Warunkiem jest ustalenie, czy nieruchomość 'należała do' terenowego organu administracji w sensie prawnym.

przepisy wprowadzające art. 5 § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym oraz o pracownikach samorządowych

Nieruchomość, która w dniu 27 maja 1990 r. należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, przeszła z mocy prawa na własność gminy.

p.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W przypadku nieuwzględnienia skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny orzeka o oddaleniu skargi.

Pomocnicze

Ustawa o PP PKP art. 16

Ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe

Przepisy prawa przewidywały wyposażanie przedsiębiorstwa państwowego przez organ założycielski w środki niezbędne do prowadzenia działalności, a przedsiębiorstwo gospodarowało wydzielonym mu mieniem Skarbu Państwa.

u.g.n. art. 200

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 206

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.g.w.n. art. 6 § ust. 1

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

Terenowe organy administracji zarządzały gruntami, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. Nieruchomości, które nie zostały rozdysponowane, 'należały' do tego organu niezależnie od faktycznego władania.

u.g.g.w.n. art. 38 § ust. 2

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

Ustanowienie zarządu wymagało stosownej formy prawnej, tj. decyzji lub umowy.

przepisy wprowadzające art. 11 § ust. 1 pkt 2

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym oraz o pracownikach samorządowych

Wyłączenie możliwości wydania decyzji komunalizacyjnej w odniesieniu do nieruchomości, do których przysługiwało prawo zarządu państwowej jednostce organizacyjnej.

ustawa o komercjalizacji PKP art. 34

Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji PKP

Dotyczy uwłaszczenia gruntów Skarbu Państwa będących w posiadaniu PKP w dniu 5 grudnia 1990 r., ale nie ma zastosowania do gruntów skomunalizowanych z mocy prawa.

ustawa o komercjalizacji PKP art. 34a

Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji PKP

Nie ma zastosowania do nieruchomości, które uległy komunalizacji z mocy prawa.

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego powinno zawierać stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 lit. c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W przypadku braku podstaw do uwzględnienia skargi, sąd oddala skargę.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ obowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ prowadzi postępowanie w sposób budzący zaufanie do jego działań, kierując się zasadami praworządności i słuszności.

k.p.a. art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ obowiązany jest wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć dowody.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Uzasadnienie decyzji powinno zawierać rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1 i 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy może utrzymać w mocy, uchylić lub zmienić decyzję organu pierwszej instancji.

k.p.a. art. 127 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji.

Ustawa o PP PKP art. 16

Ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe

Mienie przedsiębiorstwa państwowego stanowiło wydzieloną część mienia ogólnonarodowego.

ustawa o przedsiębiorstwach państwowych art. 46 § ust. 1 i 2

Ustawa z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych

Przepisy prawa przewidywały wyposażanie przedsiębiorstwa państwowego przez organ założycielski w środki niezbędne do prowadzenia działalności.

rozporządzenie art. 4 § ust. 1

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu

Przepisy tego rozporządzenia nie miały zastosowania w sprawie, która dotyczyła komunalizacji, a nie uwłaszczenia osób prawnych.

Dz.U. 1989 nr 26 poz 138 art. 16

Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603 art. 200

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak udokumentowanego tytułu prawnego do nieruchomości przez PKP S.A. w dniu 27 maja 1990 r. uzasadnia komunalizację z mocy prawa. Przepisy dotyczące komercjalizacji PKP nie mają zastosowania do nieruchomości skomunalizowanych z mocy prawa.

Odrzucone argumenty

Niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego przez Krajową Komisję Uwłaszczeniową i WSA. Naruszenie przepisów postępowania przez WSA, w tym art. 7, 8, 77, 80, 107 § 3 k.p.a. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. przez Sąd I instancji. Błędna wykładnia art. 5 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających. Niewłaściwe zastosowanie art. 6 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i art. 200, 206 u.g.n. Niewłaściwe zastosowanie art. 34 i 34a ustawy o komercjalizacji PKP. Niewłaściwe zastosowanie art. 16 Ustawy o PP PKP i art. 46 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych.

Godne uwagi sformułowania

Zastosowanie prawa materialnego to akt subsumpcji, mający miejsce w stosunku do określonego stanu faktycznego. Podważeniu ustaleń faktycznych służą zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Należy zwrócić uwagę, że nie może być uznana za rzeczową argumentacja posługująca się argumentem bazującym na fałszywym założeniu. Nie jest dopuszczalne utożsamienie prawa użytkowania (...) z faktycznym posiadaniem. Naczelny Sąd Administracyjny wypowiadał się już wielokrotnie, stwierdzając, że PKP, o ile nie legitymuje się tytułem prawnym do skomunalizowanych nieruchomości, wydanym w formie prawem przewidzianej, nie mogą być uznane za podmiot, któremu taki tytuł służy. O przynależności mienia do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego decydowała treść art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie przepisów wprowadzających. Za nieruchomość 'nienależącą' do terenowego organu administracji państwowej można zatem uznać tylko taką nieruchomość, która w dniu 27 maja 1990 r. była w sposób prawem przewidziany oddana w zarząd lub użytkowanie państwowej jednostce organizacyjnej. Pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowania przysługiwania prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 u.g.g.w.n. oznacza, że nieruchomość ta należała na dzień 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego.

Skład orzekający

Dariusz Chaciński

sprawozdawca

Maciej Dybowski

członek

Piotr Przybysz

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów o komunalizacji mienia państwowego na rzecz gmin, w szczególności w kontekście nieruchomości zarządzanych przez przedsiębiorstwa państwowe, takie jak PKP S.A., oraz brak możliwości wykazania prawa zarządu bez formalnego tytułu prawnego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego okresu transformacji ustrojowej i przepisów przejściowych. Interpretacja opiera się na utrwalonym orzecznictwie NSA.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z transformacją ustrojową i komunalizacją mienia, co ma znaczenie dla wielu samorządów i przedsiębiorstw państwowych. Wyjaśnia kluczowe zasady dotyczące tytułów prawnych do nieruchomości.

PKP S.A. straciły prawo do nieruchomości? NSA rozstrzyga kluczową kwestię komunalizacji z mocy prawa.

Sektor

transport

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 2480/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Chaciński /sprawozdawca/
Maciej Dybowski
Piotr Przybysz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1857/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-03-17
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1989 nr 26 poz 138
art. 16
Ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe
Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
art. 200
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 1857/22 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 19 maja 2022 r. nr KKU-38/20 w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności nieruchomości 1. oddala skargę kasacyjną; 2. oddala wniosek uczestnika postępowania Gminy Miasta Łodzi o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 17 marca 2023 r. I SA/Wa 1857/22, oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z 19 maja 2022 r. nr KKU-38/20 w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności nieruchomości.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyły Polskie Koleje Państwowe S. A. w Warszawie. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciły mu naruszenie:
I. przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez Krajową Komisje Uwłaszczeniową następujących przepisów postępowania:
a) art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1) ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym oraz o pracownikach samorządowych (dalej jako: "przepisy wprowadzające ") poprzez błędne zastosowanie normy prawa materialnego w postaci art. 5 ust 1 pkt 1 przepisów wprowadzających do nieustalonego stanu faktycznego oraz nieuzwględnienie spełniania przez przedmiotową nieruchomość przesłanki z art. 11 ust. 1 pkt. 2 przepisów wprowadzających, wyłączającej możliwość wydania w odniesieniu do nieruchomości decyzji komunalizacyjnej, jak również przerzucenie na Skarżącą braków dokumentacji w archiwach państwowych;
b) art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 107 § 1 k.p.a. poprzez wydanie przez Krajową Komisję Uwłaszczeniową w dniu 19 maja 2022 r. r. decyzji nr KKU-38/20, w przedmiocie nabycia przez gminę z mocy prawa własności nieruchomości pomimo tego, że Decyzja zawiera istotne wady, w wyniku wystąpienia których powinna zostać uchylona;
2. art. 134 § 4 p.p.s.a. wobec faktu, iż Sąd I instancji, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawa prawną, nie wyszedł poza ich granice, mimo, iż winien to uczynić;
3. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie przez Sąd I instancji przyczyn, dla których:
a) dokonaną przez Krajową Komisję Uwłaszczeniową w związku z zaskarżoną decyzją wykładnię pojęć "zarządzać" i "należeć do" sprowadzającą się do uznania, iż pojęcia te są ze sobą tożsame uznać należy za prawidłową, oraz
b) nie dopuszcza on możliwości powstania w przypadku Skarżącej zarządu nad przedmiotową nieruchomością na podstawie przepisów prawa, pomimo, iż taką możliwość dopuszcza w przypadku terenowych organów administracji, a to w oparciu o art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (dalej jako: "ustawa o gospodarce gruntami");
II. przepisów prawa materialnego:
1. art. 5 ust. 1 pkt 1) przepisów wprowadzających poprzez błędne zastosowanie przejawiające się uznaniem, że z art. 5 ust. 1 pkt 1) przepisów wprowadzających wynika, iż do wydania decyzji komunalizacyjnej wystarczające jest ustalenie, że w odniesieniu do danej nieruchomości państwowej jednostce organizacyjnej nie przysługiwało prawo zarządu, podczas, gdy w rzeczywistości przepis ten warunkuje wydanie decyzji komunalizacyjnej ustaleniem, że dana nieruchomość należała do rad narodowych lub terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego;
2. art. 5 ust. 1 pkt 1) przepisów wprowadzających w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami w zw. z art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej jako: u.g.n.) oraz art. 206 u.g.n. w zw. z § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (dalej jako: "rozporządzenie") poprzez błędne zastosowanie przejawiające się uznaniem, że prawo zarządu nieruchomością można wykazać wyłącznie decyzją o ustanowieniu takiego prawa;
3. art. 5 ust. 1 pkt 1) przepisów wprowadzających w zw. z art. 80 ustawy o gospodarce gruntami, poprzez błędne zastosowanie przejawiające się nieuwzględnieniem, iż grunty, które w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce gruntami znajdowały się w posiadaniu przedsiębiorstwa państwowego PKP przeszły z mocy prawa w zarząd tego przedsiębiorstwa;
4. art. 5 ust. 1 pkt 1) przepisów wprowadzających w zw. z art. 16 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (dalej jako: "Ustawa o PP PKP") w zw. z art. 46 ust. 1 i 2 ustawy z 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (dalej jako: "ustawa o przedsiębiorstwach państwowych") poprzez błędne zastosowanie przejawiające się nieuwzględnieniem, że przepisy prawa przewidywały wyposażanie przedsiębiorstwa państwowego przez organ założycielski w środki niezbędne do prowadzenia działalności określonej w akcie prawnym o jego utworzeniu, a przedsiębiorstwo państwowe, gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem, zapewniało jego ochronę oraz, że z przepisów prawa wynika, iż przedsiębiorstwo państwowe PKP gospodarowało wydzielonym mu mieniem Skarbu Państwa, jak również, że mienie przedsiębiorstwa państwowego PKP stanowiło wydzieloną część mienia ogólnonarodowego, w skład którego wchodziły środki będące w dyspozycji przedsiębiorstwa państwowego PKP w dniu wejścia w życie Ustawy o PP PKP oraz środki nabyte przez przedsiębiorstwo państwowe PKP w toku jego dalszej działalności;
5. art. 5 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających w zw. z art. 34 oraz 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji PKP (dalej jako: "ustawa o komercjalizacji PKP") poprzez błędne zastosowanie przejawiające się nieuwzględnieniem, że nieruchomość będąca własnością Skarbu Państwa, a znajdująca się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu przedsiębiorstwa państwowego PKP, co do której przedsiębiorstwo państwowe PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tej nieruchomości w formie prawem przewidzianej i nie legitymowało się nimi do dnia wykreślenia tego przedsiębiorstwa z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stała się z dniem wejścia w życie ustawy o PKP, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP oraz, że nieruchomość jest wyłączona spod komunalizacji, jak również błędne uznanie, że przepisy te nie mają zastosowania w przedmiotowej sprawie z uwagi na fakt, że spełnione są przesłanki komunalizacji z mocy prawa, co jednak nie miało miejsca.
Mając na względzie powyższe spółka wniosła o:
1. zmianę zaskarżonego wyroku w całości, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu,
2. zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Gmina Miasta Łódź wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że zarzutami niewłaściwego zastosowania prawa materialnego nie można zwalczać ustaleń faktycznych, jak to uczyniono w pkt I.1.a) skargi kasacyjnej. Zastosowanie prawa materialnego to akt subsumpcji, mający miejsce w stosunku do określonego stanu faktycznego. Podważeniu ustaleń faktycznych służą zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania.
Niewłaściwie został także postawiony zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Kwestia, czy przepis ten może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, była przedmiotem kontrowersji w orzecznictwie, które stanowiły podstawę do podjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały. W uchwale siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09 wyjaśniono, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 tej ustawy), jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Inna jest natomiast sytuacja, jeżeli uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia wskazuje, jaki stan faktyczny sprawy został przez sąd przyjęty i dlaczego. Wówczas przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. nie może stanowić wystarczającej podstawy kasacyjnej. Bez odniesienia się bowiem do treści np. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w powiązaniu z odpowiednimi przepisami postępowania administracyjnego nie jest możliwe skuteczne zakwestionowanie stanowiska sądu pierwszej instancji, który formalnie wywiązał się z nałożonego na niego obowiązku, ale w ocenie strony przyjęte ustalenia są merytorycznie błędne. Analogiczne stanowisko należy zająć w odniesieniu do pozostałych elementów uzasadnienia wyroku, w tym wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Brak akceptacji dla stanowisk Sądu I instancji w kwestii interpretacji prawa materialnego należy zwalczać zarzutami błędnej wykładni, a nie zarzutem naruszenia art. 141 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Ten zarzut skargi kasacyjnej nie mógł zatem odnieść skutku.
Należy też zwrócić uwagę, że nie może być uznana za rzeczową argumentacja posługująca się argumentem bazującym na fałszywym założeniu. Przepis art. 80 u.g.g.w.n. zawiera cztery jednostki redakcyjne. O nabyciu z mocy prawa zarządu stanowi ustęp pierwszy, nie dotyczy on jednak gruntów będących w posiadaniu państwowych jednostek organizacyjnych, ale w ich użytkowaniu. W sprawie nie ustalono, aby Spółce przysługiwało użytkowanie przedmiotowej nieruchomości w dniu wejścia w życie ustawy, które uległo przekształceniu w prawo zarządu. Nie jest dopuszczalne utożsamienie prawa użytkowania, o jakim mowa w art. 80 ust. 1 u.g.g.w.n. z faktycznym posiadaniem. Posiadaczy gruntów dotyczą przepisy art. 80 ust. 1a i ust. 2 u.g.g.w.n., ale posiadanie o jakim w nich mowa ani nie skutkowało nabyciem prawa zarządu przez Spółkę z mocy ustawy, ani nie ustalono, aby zaistniały określone w tych przepisach okoliczności.
Podobnie, nie ma rzeczowego charakteru stawianie zarzutu naruszenia art. 34 i 34a ustawy o komercjalizacji PKP, skoro skarga kasacyjna w tym zakresie abstrahuje od tego, że istnieje różnica między komunalizacją gruntów państwowych ze skutkiem na dzień 27 maja 1990 r. i uwłaszczeniem gruntów Skarbu Państwa będących w posiadaniu PKP w dniu 5 grudnia 1990 r. Z faktu posiadania gruntów przez PKP, na podstawie art. 34 ustawy o komercjalizacji PKP nie wynika uprawnienie Spółki do zarządu tą nieruchomością w dniu komunalizacji, posiadanie to mogłoby wywołać skutek przewidziany w tym przepisie, ale wyłącznie względem gruntów, które uprzednio nie uległy komunalizacji i ze skutkiem na dzień 27 października 2000 r. Stawianie zarzutu naruszenia art. 34a ustawy o komercjalizacji PKP w okolicznościach sprawy pomija natomiast wyrok TK z 12 kwietnia 2005 r. K 30/03. Sąd I instancji adekwatnie wyjaśnił w związku z tym wyrokiem, jaki jest zakres stosowania art. 34a ustawy o komercjalizacji PKP. Przepisy art. 34 i 34a ustawy o komercjalizacji PKP nie dotyczą gruntów, których komunalizacją nastąpiła z mocy prawa na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 przepisów wprowadzających. Zarzut skargi kasacyjnej nie zawiera żadnego odniesienia do tego zagadnienia i nie jest w związku z tym skuteczny.
Zarzuty skargi kasacyjnej zostały skonstruowane w taki sposób, że dotyczą łącznie szeregu przepisów wymienionych w powiązaniu. Obowiązek wskazania w skardze kasacyjnej naruszonych przepisów oczywiście nie wyłącza możliwości objęcia jednym zarzutem kilku przepisów, takie wyliczenie musi jednak być połączone w wykazaniem, że wymienione przepisy tworzą pewną normę zachowania, której naruszenie jest zarzucane. Przyjmowane w doktrynie i orzecznictwie rozróżnienie między przepisem i normą prawną każe uznać taką praktykę za dopuszczalną, wymienione przepisy muszą jednak pozostawać ze sobą właśnie w takim związku normatywnym, a jego wykazanie obciąża sporządzającego skargę kasacyjną, który powinien przedstawić treść naruszonej normy, czyli wskazać, jaka reguła zachowania ustanowiona tymi przepisami została naruszona. Zarzut pozbawiony takiego sprecyzowania nie poddaje się rozpoznaniu, albowiem Sąd II instancji nie może samodzielnie budować zarzutów, a taki byłby skutek ustalania przez NSA we własnym zakresie treści normy prawnej objętej zarzutem. Z podanych względów zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty oparte na wyliczeniu wielu przepisów poddawały się rozpoznaniu wyłącznie w takim zakresie, jaki został wyznaczony w samej skardze kasacyjnej, a nie w odniesieniu odrębnie do każdego ze wskazanych przepisów.
Analiza treści zarzutów kasacyjnych prowadzi do wniosku, iż zasadniczym problemem w sprawie pozostaje kwestia sprawowania przez stronę skarżącą kasacyjnie zarządu przedmiotową nieruchomością, a w szczególności możliwości wykazania tegoż zarządu w procesie komunalizacji mienia, na podstawie art. 5 ust. 1 przepisów wprowadzających. Kwestia ta nie jest nowa w orzecznictwie sądów administracyjnych. Aczkolwiek w przeszłości pozostawała ona kontrowersyjną, to aktualnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest postrzegana jednolicie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela stanowisko zajęte w uchwale z 27 lutego 2017 r. I OPS 2/16 oraz w uchwale z 26 lutego 2018 r. I OPS 5/17, i nie dostrzega podstaw do zakwestionowania ich w trybie przewidzianym w art. 269 § 1 p.p.s.a.
W sprawach pomiędzy Spółką a organami właściwymi w sprawie komunalizacji mienia, na podstawie przepisów wprowadzających, Naczelny Sąd Administracyjny wypowiadał się już wielokrotnie, stwierdzając, że PKP, o ile nie legitymuje się tytułem prawnym do skomunalizowanych nieruchomości, wydanym w formie prawem przewidzianej, nie mogą być uznane za podmiot, któremu taki tytuł służy. Tytułu takiego nie da się bowiem wywieść z ogólnych przepisów dotyczących utworzenia i działalności PKP. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśniał również wielokrotnie, że PKP nie są przedsiębiorstwem, o którym mowa w art. 11 ust. 1 pkt 2 przepisów wprowadzających. Zarzut naruszenia tego przepisu, jak również art. 16 ustawy o PP PKP i art. 46 ust. 1 i 2 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych nie jest zatem skuteczny.
Stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, staje się w dniu wejścia w życie ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Warunkiem stwierdzenia nabycia przez gminę prawa własności nieruchomości w omawianym trybie jest ustalenie, czy nieruchomość taka w dniu 27 maja 1990 r. "należała do" terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego.
O przynależności mienia do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego decydowała treść art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie przepisów wprowadzających. Zgodnie z tym przepisem, terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. Z przepisu tego wynikało, że nieruchomości, które nie zostały przez terenowy organ administracji państwowej rozdysponowane w sposób tam określony, "należały" do tego organu niezależnie od tego, jaki podmiot faktycznie władał danym mieniem. Sformułowanie "należące do" rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, oznacza przynależność mienia państwowego do tych podmiotów w sensie prawnym (rozumianym jako posiadanie określonego tytułu prawnego), a nie tylko w sensie faktycznym. Za nieruchomość "nienależącą" do terenowego organu administracji państwowej można zatem uznać tylko taką nieruchomość, która w dniu 27 maja 1990 r. była w sposób prawem przewidziany oddana w zarząd lub użytkowanie państwowej jednostce organizacyjnej.
Na uwadze mieć należy, że w tym czasie ustanowienie zarządu wymagało stosownej formy prawnej, tj. decyzji lub umowy, co jednoznacznie wynikało z art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. W przypadku braku takiej decyzji lub umowy odnoszącej się do konkretnej nieruchomości trzeba przyjąć, że nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. "należała" do terenowego organu administracji państwowej. Zatem, jeżeli określone mienie ogólnonarodowe należało do innego podmiotu tylko w sensie faktycznym, a nie prawnym, gdyż podmiot ten nie legitymował się odpowiednim tytułem prawnym do tego mienia, to dane mienie było objęte komunalizacją z mocy prawa na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających.
Naczelny Sąd Administracyjny podtrzymuje stanowisko, że pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowania przysługiwania prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 u.g.g.w.n. oznacza, że nieruchomość ta należała na dzień 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego - w rozumieniu art. 5 ust. 1 przepisów wprowadzających. Podtrzymuje też stanowisko, że tytułu takiego nie da się wywieść z ogólnych przepisów dotyczących utworzenia i działalności PKP (zob. uchwała NSA z 26 lutego 2018 r. I OPS 5/17). Nie są źródłem takiego tytułu także przepisy regulujące działanie przedsiębiorstw państwowych.
Wobec powyższego nie są uzasadnione zarzuty naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 przepisów wprowadzających, art. 6 ust. 1 u.g.g.w.n., art. 200 i 206 u.g.n. w zw. z § 4 ust. 1 rozporządzenia, a także art. 46 ust. 1 i 2 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych. Należy przy tym podkreślić, że sprawa nie dotyczyła uwłaszczenia osób prawnych, lecz komunalizacji, przepisy wskazanego rozporządzenia nie miały zatem zastosowania.
Nie uzasadniają uwzględniania skargi także zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Istnienia zarządu nieruchomości nie można domniemywać, a samo faktyczne posiadanie gruntu, jeżeli nie wiązało się z tytułem prawnym, nie świadczy o oddaniu nieruchomości w zarząd PKP. Zarzuty naruszenia art. 8, 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. są ogólnikowe, wadliwie postawione w nawiązaniu do zarzutu niewłaściwego zastosowania prawa materialnego i w żadnym zakresie nie wskazują na naruszenia postępowania dowodowego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie stwierdzając przesłanek do uwzględnienia skargi, Sąd I instancji nie miał podstaw do jej uwzględnienia i nie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. przez oddalenie skargi w oparciu o art. 151 p.p.s.a. Argumentacja uzasadnienia Sądu I instancji nie potwierdza także zarzutu naruszenia art. 134 § 4 p.p.s.a., Sąd rozpatrzył sprawę w całokształcie jej okoliczności i w granicach sprawy.
Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.
W pkt 2 Naczelny Sąd Administracyjny orzekł ponadto o oddaleniu wniosku uczestnika postępowania Gminy Miasta Łodzi o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego. Art. 204 p.p.s.a. przewiduje bowiem – w razie oddalenia skargi kasacyjnej – możliwość zwrotu niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego poniesionych jedynie przez organ (pkt 1) lub przez skarżącego (pkt 2). Nie przewiduje natomiast możliwości zasądzenia zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez uczestnika postępowania.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI