I OSK 2478/23

Naczelny Sąd Administracyjny2025-06-06
NSAnieruchomościŚredniansa
nieruchomościuwłaszczenieprawo użytkowania wieczystegozarząd nieruchomościąPKP S.A.gospodarka nieruchomościamiNSAskarga kasacyjnadowody

NSA oddalił skargę kasacyjną PKP S.A. w sprawie stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego gruntu, uznając brak dowodów na istnienie prawa zarządu.

Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego gruntu przez PKP S.A. z dniem 5 grudnia 1990 r. Skarżący zarzucał błędną wykładnię przepisów dotyczących uwłaszczenia oraz naruszenie przepisów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, uznając, że brak było wystarczających dowodów na istnienie prawa zarządu nieruchomością w wymaganym terminie, a wpis w księdze wieczystej oparty na Traktacie Wersalskim nie stanowił podstawy do ustanowienia takiego prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Polskich Kolei Państwowych S.A. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego gruntu z dniem 5 grudnia 1990 r. Skarżący kasacyjnie zarzucił błędną wykładnię art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia wykonawczego, twierdząc, że istniały podstawy do uwłaszczenia, a wykazanie zarządu poprzez wpis w księdze wieczystej było wystarczające. Podniesiono również zarzuty naruszenia przepisów postępowania. NSA, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, uznał zarzuty za niezasadne. Sąd podkreślił, że prawo zarządu musi mieć określone źródło powstania i nie można go domniemywać. Wpis w księdze wieczystej oparty na Traktacie Wersalskim nie dowodził ustanowienia prawa zarządu w rozumieniu przepisów ustawy o gospodarce gruntami. Skarżąca nie przedstawiła również innych dokumentów potwierdzających prawo zarządu, mimo wezwania. Sąd podzielił stanowisko organów i WSA, że brak było podstaw do stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego. W konsekwencji, skarga kasacyjna została oddalona.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, wpis w księdze wieczystej oparty na Traktacie Wersalskim nie stanowi podstawy do stwierdzenia prawa zarządu nieruchomością w rozumieniu przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Uzasadnienie

Prawo zarządu musi mieć określone źródło powstania, wynikające z przepisów prawa lub decyzji administracyjnej. Traktat Wersalski ustanawiał jedynie prawo własności Skarbu Państwa, a nie prawo zarządu dla konkretnych jednostek organizacyjnych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (9)

Główne

u.g.n. art. 200 § 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Dotyczy stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego gruntów przez państwowe i komunalne osoby prawne, które posiadały grunty w zarządzie na dzień 5 grudnia 1990 r.

Pomocnicze

Dz.U. 1998 nr 23 poz 120 art. 4 § 1 pkt 6

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu

Wykazanie zarządu przy pomocy zapisu w księdze wieczystej może stanowić podstawę stwierdzenia prawa zarządu tylko wyjątkowo i pod ściśle określonymi warunkami, nie wynikającymi wprost z przepisu.

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 75 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.g.g. art. 38 § 2

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak wystarczających dowodów na istnienie prawa zarządu nieruchomością w rozumieniu przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wpis w księdze wieczystej oparty na Traktacie Wersalskim nie stanowi podstawy do stwierdzenia prawa zarządu. Prawa zarządu nie można domniemywać ani uzyskać w sposób dorozumiany.

Odrzucone argumenty

Zarzut błędnej wykładni art. 200 ust. 1 u.g.n. i § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia wykonawczego. Zarzut naruszenia przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a., art. 75 § 1 k.p.a., art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.).

Godne uwagi sformułowania

Prawo zarządu musi mieć określone źródło powstania i nie można jego istnienia domniemywać ani nie można uzyskać go w sposób dorozumiany. Wpis w dziale II księgi wieczystej dawnej nr [...] prowadzonej dla przedmiotowej działki, nie został dokonany na podstawie decyzji o przekazaniu nieruchomości w zarząd lub użytkowanie. Traktat Wersalski nie kształtował bowiem żadnych innych praw do nieruchomości poza prawem własności.

Skład orzekający

Elżbieta Kremer

przewodniczący

Maciej Dybowski

członek

Mariola Kowalska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Potwierdzenie wymogów dowodowych dla stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego na podstawie przepisów o uwłaszczeniu, zwłaszcza w kontekście historycznych tytułów prawnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji uwłaszczenia państwowych osób prawnych z 1990 r. i wymaga udokumentowania prawa zarządu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z uwłaszczeniem i prawem zarządu nieruchomościami, co jest istotne dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i administracyjnym.

Czy wpis w księdze wieczystej z czasów Traktatu Wersalskiego wystarczy do uwłaszczenia? NSA wyjaśnia.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 2478/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Kremer /przewodniczący/
Maciej Dybowski
Mariola Kowalska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2495/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-05-09
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1998 nr 23 poz 120
§ 4 ust. 1 pkt 6
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych  nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu.
Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
art. 200 ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 75 § 1, art. 7, art. 77 § 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 maja 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2495/22 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 28 lipca 2022 r., nr DO-II.7610.136.2022.AB w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 9 maja 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2495/22, po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z 28 lipca 2022 r. nr DO-II.7610.136.2022.AB w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu oddalił skargę.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły P. S.A. w W. (dalej: skarżący kasacyjnie), skarżąc wyrok w całości.
Skarżący kasacyjnie zarzucił Sądowi I instancji wydanie wyroku z naruszeniem prawa materialnego przez błędną jego wykładnię:
1) art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 344, dalej jako u.g.n.) poprzez bezzasadne przyjęcie, iż P. S.A. nie nabyły z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, pomimo że w niniejszej sprawie realizowały się wszystkie podstawy do jej uwłaszczenia,
2) § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. z 1998 r.. Nr 23, poz. 120 ze zm.) poprzez uznanie, że wykazanie zarządu przy pomocy zapisu w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej działki może stanowić podstawę stwierdzenia przez właściwy organ dotychczasowego prawa zarządu wyłącznie wyjątkowo i to tylko wtedy, gdy spełniają ściśle określone wymogi, mimo że takie ograniczenia nie wynikają z tego przepisu.
Zarzucono Sądowi ponadto naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez Organ art. 75 § 1 ab initio k.p.a. oraz art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na ograniczeniu w postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych, mimo że takie ograniczenie jest nieuzasadnione, nie wynika wprost z przepisu ustawy, przerzuca na stronę odpowiedzialność za ewentualne błędy organu administracji państwowej, a przez wprowadzenie takiego wymogu ex post - faktycznie pozbawia stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych, przy jednoczesnym przerzuceniu obowiązków dowodowych na stronę; gdyby Sąd I instancji dostrzegł powyższe uchybienie, zaskarżone rozstrzygnięcie mogłoby być inne, tj. skarga mogłaby zostać uwzględniona,
Skarżąca kasacyjnie spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącej, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie wskazał, że potwierdzeniem sprawowania przez Spółkę zarządu nad nieruchomością jest zapis w dziale II księgi wieczystej dawnej nr [...] prowadzonej dla przedmiotowej działki, gdzie widnieje wpis Skarbu Państwa "Zarząd Kolejowy" dokonany na podstawie traktatu wersalskiego z dnia 29 czerwca 1919 r, oraz uchwały sejmowej z dnia 14 lipca 1920 r. i 16 czerwca 1922 r. (Nr 46, poz. 388 R.P.P.).
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art. 176 p.p.s.a., skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.
Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu.
Skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych, przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Jakkolwiek w takiej sytuacji zasadą winno być rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów procesowych, to jednak z uwagi na to, iż zarzuty kasacyjne podniesione w ramach podstawy zaskarżenia z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. są jedynie następstwem zarzucanego naruszenia prawa materialnego wskutek niewłaściwego ich zastosowania, ocenę zasadności kasacji wypada rozpocząć od zarzutów naruszenia prawa materialnego. Ocena ta determinować będzie wynik oceny zarzutów naruszenia przepisów procesowych.
Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej należy wyjaśnić, że w rozpoznawanej sprawie Minister Rozwoju i Technologii (dalej: "Minister"), po rozpatrzeniu odwołania spółki P. S.A. z siedzibą w W. (dalej: "skarżący"), decyzją z 28 lipca 2022 r., nr DO-II.7610.136.2022.AB, utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego (dalej: "Wojewoda") z 1 czerwca 2022 r., nr NW/IV/77200/241/03, odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" w Warszawie, prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w [...], obręb [...], obejmującego działkę nr [...] o pow. [...] m2, uregulowaną w księdze wieczystej nr [...], podzieloną na działkę nr 3, uregulowaną w księdze wieczystej nr [...] oraz działkę nr 4, uregulowaną w księdze wieczystej nr [...].
W uzasadnieniu organ podkreślił, że skarżąca spółka nie wykazała, że dysponowała prawem zarządu do przedmiotowego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa. Wywiódł, że prawo zarządu powstawało w ściśle określony sposób i dotyczy ściśle określonych składników mienia, co wyklucza jego ustanowienie w sposób ogólny. Zdaniem Ministra prawa zarządu skarżącej spornymi nieruchomościami nie potwierdza wpis z księgi wieczystej dawnej [...], gdzie w dziale II jako właściciela m.in. działki nr [...] wpisano Skarb Państwa "Zarząd Kolejowy" na podstawie traktatu wersalskiego z dnia 29 czerwca 1919 r. oraz uchwały sejmowej z dnia 14 lipca 1920 r. i 16 czerwca 1922 r. (Nr 46, poz. 388 R.P.P.). Wskazał również, że działka nr [...] o pow. [...] m2 uległa podziałowi na działki nr 3 i nr 4 na podstawie decyzji Wojewody z 8 czerwca 2017 r. nr 1/2017 o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej. Podał, że w dziale drugim księgi wieczystej nr [...] prowadzonej obecnie dla działki nr 3 jako użytkownika wieczystego nieruchomości ujawniono P.1 S.A. w W.. W ocenie Ministra spełniona została jedna z przesłanek warunkujących uwłaszczenie. Kwestią sporną pozostaje natomiast to czy zaistniała druga wskazana w art. 200 u.g.n. przesłanka, dotycząca pozostawania nieruchomości w zarządzie lub użytkowaniu podmiotu na rzecz, którego miało nastąpić uwłaszczenie. W tym zaś kontekście organ – odwołując się do poglądów orzecznictwa sądów administracyjnych - wywodził, że zarząd jest prawną formą władania nieruchomością i nie można jego istnienia domniemywać. Obowiązująca zaś w dniu 5 grudnia 1990 r. ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1985 r. Nr 22, poz. 99 – dalej u.g.g.) przewidywała jego powstanie w ściśle określony sposób. Zgodnie z art. 38 ust. 2 powołanej ustawy państwowe jednostki organizacyjne uzyskują grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości. Minister, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, stwierdził, że wpis w dziale II księgi wieczystej dawnej nr [...] prowadzonej dla przedmiotowej działki, nie został dokonany na podstawie decyzji o przekazaniu nieruchomości w zarząd lub użytkowanie (a tylko wtedy świadczyłyby to o ustanowieniu prawa zarządu na nieruchomości). Podkreślił, że istnienia prawa zarządu nie można domniemywać. Prawo zarządu mogło zostać ustanowione tylko w ściśle określony sposób, a wykazanie prawa zarządu do nieruchomości następuje na podstawie co najmniej jednego z dokumentów wymienionych w § 4 rozporządzenia. Przyznał również rację Wojewodzie, że Traktat Wersalski z 29 czerwca 1919 r., będący podstawą wpisu w dziale II ww. KW o treści: "Skarb państwa Polskiego - Zarząd Kolejowy" nie przywidywał ustanowienia prawa zarządu lub użytkowania gruntu na rzecz PKP. Minister podkreślił także, że skarżąca pomimo wezwania do przedłożenia dowodu wskazującego na przekazanie spornego gruntu w użytkowanie bądź zarząd nie przekazała takiego dokumentu.
Przywołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu wskazał, że żaden ze zgromadzonych w sprawie dowodów nie potwierdził istnienia 5 grudnia 1990r. prawa zarządu przysługującego poprzednikowi prawnemu skarżącej spółki do spornych działek. Sąd podzielił również zdanie organów co do mocy dowodowej wpisu prawa własności Skarbu Państwa na mocy Traktatu Wersalskiego. Sąd zaznaczył, że prawa zarządu nie można stwierdzić na podstawie domniemania, a brak dokumentu kreującego prawo zarządu oznacza, że prawa tego nie nabyto.
Rozpatrując zarzuty skargi kasacyjnej podnieść należy, że zgodnie z art. 200 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 65, z późn. zm. - dalej: u.g.n.), w sprawach stwierdzenia nabycia, z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz B., które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nabycie prawa użytkowania wieczystego oraz własności stwierdza w drodze decyzji wojewoda – w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub wójt, burmistrz albo prezydent miasta – w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy. Jednocześnie w myśl § 4 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego właściwy organ stwierdza dotychczasowe prawo zarządu, o którym mowa w § 5, na podstawie co najmniej jednego z wymienionych w tym przepisie dokumentów.
Prawo zarządu powstaje na podstawie przepisów prawa albo na skutek wydania decyzji administracyjnej ustanawiającej prawo zarządu (por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2017 r., sygn. akt I OPS 2/16). Oznacza to, że prawo zarządu musi mieć określone źródło powstania i nie można jego istnienia domniemywać ani nie można uzyskać go w sposób dorozumiany (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2034/19). Stanowisko to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało również wyrażone pośrednio w przepisach przywołanego rozporządzenia. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia właściwy organ stwierdza istnienie prawa zarządu na podstawie co najmniej jednego z wymienionych w tym przepisie dokumentów. Odmienne bowiem rozumienie przepisów rozporządzenia wykonawczego oznaczałaby niezgodność jego przepisów z delegacją ustawową zawartą, w art. 206 u.g.n., a tym samym z art. 92 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Prawo zarządu nieruchomością mogło zatem powstać wyłącznie zgodnie z art. 38 ust. 2 oraz art. 87 u.g.g.
W rozpoznawanej sprawie Skarżąca, ubiegając się o stwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego powołała się na wyciąg z księgi wieczystej mający wskazywać na sprawowany przez nią zarząd nad sporną nieruchomością. Treść księgi wieczystej nr [...], na którą powołała się skarżąca kasacyjnie wskazuje, że grunt oznaczony jako działka nr [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. stanowił własność Skarbu Państwa. Prawo własności Skarbu Państwa przepisano z księgi wieczystej dawnej [...], gdzie w dziale II jako właściciela m.in. działki nr [...] wpisano Skarb Państwa "Zarząd Kolejowy" na podstawie Traktatu Wersalskiego z dnia 29 czerwca 1919 r. oraz uchwały sejmowej z dnia 14 lipca 1920 r. i 16 czerwca 1922r. (Nr 46, poz. 388 R.P.P.). Niewątpliwie Skarb Państwa na dzień 5 grudnia 1990 r. był właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Nie został natomiast potwierdzony w jakikolwiek sposób zarząd, w rozumieniu u.g.g., nieruchomością przysługujący skarżącej kasacyjnie. Traktat Wersalski nie kształtował bowiem żadnych innych praw do nieruchomości poza prawem własności. Przepisy Traktatu nie regulowały praw rzeczowych lub obligacyjnych przysługujących osobom na poszczególnych, konkretnych działkach gruntu. Tym bardziej nie mogły być podstawą do kreowania innych praw przysługujących jednostkom organizacyjnym, które w dacie ustanowienia Traktatu jeszcze nie istniały.
Zauważyć także należy, że skarżąca wezwana przez organy administracji publicznej do przedłożenia dowodu wskazującego na przekazanie spornego gruntu w użytkowanie bądź zarząd nie przekazała żadnego innego dokumentu. Nie wykazywała również, chociażby dowodami pośrednimi, istnienia aktu administracyjnego ustawiającego prawo zarządu na tej nieruchomości, który zaginął. Skarżąca nie wskazała również jakiegokolwiek dokumentu, który dowodziłby ponoszenia przez nią ciężarów związanych z przedmiotową nieruchomością, w tym decyzji ustalającej opłaty roczne z tytułu zarządu. W tej sytuacji uznanie istnienia prawa zarządu wyłącznie w oparciu o archiwalny wpis w zamkniętej księdze wieczystej sprowadzałoby się do niedopuszczalnego w obowiązującym stanie prawnym uznania istnienia prawa zarządu sporną nieruchomością na podstawie samego oświadczenia strony zainteresowanej, czego przepisy nie przewidują. Ocena przysługujących skarżącej praw do nieruchomości, w tym prawa zarządu przedmiotowej nieruchomości była już przedmiotem oceny sądu administracyjnego. W prawomocnym wyroku z 8 stycznia 2025 r. sygn. akt I SA/Wa 2126/24 Sąd uznał, że w dniu 27 maja 1990 r. P. S.A. W W. nie przysługiwało prawo zarządu działką nr [...]
W tym kontekście niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 145 §1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez Organ art. 75 § 1 ab initio k.p.a. oraz art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Naruszenie przywołanego art. 151 p.p.s.a. mogłoby mieć miejsce jedynie wówczas, gdyby sąd - wydając zaskarżone orzeczenie - stwierdził naruszenie prawa, które powinno skutkować uwzględnieniem skargi, a pomimo powyższego ją oddalił. Dopiero ewentualne naruszenie przepisów powiązanych z ww. uregulowaniem decyduje o zasadności zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a. Oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. oznacza przede wszystkim, że Sąd dokonujący kontroli legalności zaskarżonego aktu nie stwierdził żadnej kwalifikowanej wady skutkującej sankcją nieważności oraz że nie wystąpiło takie naruszenie przepisów postępowania, które uzasadniałoby uchylenie postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Sąd I instancji, dokonując kontroli decyzji organu pod kątem naruszenia zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., słusznie uznał, że w sprawie zostały podjęte wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, na podstawie zebranego materiału dowodowego.
Sąd I instancji dokonał zatem prawidłowej analizy materiału dowodowego, uwzględnił w stanie faktycznym wszystkie okoliczności sprawy, a swoją ocenę uzasadnił nie przekraczając granic swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Zarzut naruszenia art. art. 7 k.p.a. i art. 75 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. byłby skuteczny jedynie wówczas, gdyby skarżący kasacyjnie wykazał pominięcie dowodów znajdujących się w posiadaniu organu. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. WSA właściwie rozpatrzył przedmiotową sprawę wydając orzeczenie mające oparcie w niekwestionowanym stanie faktycznym.
Na marginesie stwierdzić należy, że w polskim prawie administracyjnym obowiązuje co prawda zasada oficjalności, obligująca organ do zebrania materiału dowodowego, nie może to jednak prowadzić do nakładania na organ nieograniczonego obowiązku poszukiwania faktów, na które powołuje się strona. Przeprowadzone przez organy postępowanie nie dało podstaw do ustalenia, aby prawo zarządu mogło być w niniejszym przypadku stwierdzone na podstawie innych dokumentów wymienionych w § 4 ust. 1 rozporządzenia.
Za nieusprawiedliwione należy więc uznać zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia przez Sąd Wojewódzki przepisów postępowania, w tym art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz powiązanych z nim przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. może bowiem mieć miejsce wówczas, gdy dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie dostrzegł, iż rozstrzygnięcie to narusza przepisy prawa, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie ocenił ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu Sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką natomiast sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. W niniejszej sprawie Sąd I instancji trafnie podzielił bowiem stanowisko organów i uznał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, a przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie zostały właściwie zinterpretowane.
W konsekwencji nie uzasadnia uchylenia wyroku zarzut naruszenia prawa materialnego art. 200 ust. 1 u.g.n. w zw. z § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia przez ich niewłaściwe zastosowanie, skoro postępowanie dowodowe nie potwierdziło ustanowienia prawa zarządu na przedmiotowej nieruchomości.
Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI